Жергілікті өзін - өзі басқарудың аумақты кешені

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І. Қазақстан Республикасының жергілікті мемлекеттік
басқару жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.1. Жергілікті өзін.өзі басқару жүйесінің мәні мен теориялық
негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5.6

ІІ .Жергілікті өзін . өзі басқарудың аумақты кешені ... ... ... ... ... ... ... 7

2.1. Жергілікті өзін.өзі басқаруды енгізудің маңызы мен
мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7.16

2.2 . Жергілікті өзін.өзі басқарудың қағидалары мен
модельдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17.21

2.3. Халықтың тұрмыс тіршілігін жақсартудағы жергілікті өзін . өзі
басқару жүйесіндегі қазірде қамтылған мәселелер ... ... ... ... ... 22.31

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...32.33

Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..34
Кіріспе

Қазіргі таңда еліміздің мемлекеттік құрылысын жетілдіру, оның ішінде билік құзырларының әр деңгейі арасыңда нақты бөлінуі мен халық билігінің маңызды элементі болып табылатын жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін ендіру өте өзекті мәселелердің қатарында. Бұл, биліктің белінуі шеңберінде қарастырылатын мәселе отандық басқару жүйесін анықтайтын демократиялық нышандардың бірден-бірі.
Бірақ бұл бағытты абсолют ретінде қабылдап, бүкіл қоғам проблемаларын шешеді деп қараудан да сақтанған дүрыс. Сонымен қатар күшті орталықтандырылған мемлекет белгілі кезеңде өзінің ішкі тұрақтылығын қамтамасыз ете алады, бірақ оның ұзақ уақытқа созылуы саяси жағдайдың тұрақсыздануына алып келуі мүмкін. Ал ішкі саясатта тұрақтылықты қамтамасыз ету саяси режимді орталықсыздандыру, жергілікті өзін-өзі баскаруды дамыту сияқты басқа да шараларды жузеге асыруды талап етеді.
"Қазақстан - 2030" Стратегиясында қазіргі заманғы мемлекеттік қызмет пен мемлекеттік басқару құрылымын құру мемлекеттің ең шешуші міндеттерінің бірі ретінде белгіленген. Осы қүжатта атап көрсетілгендей, мемлекеттік басқару біртіндеп орталықсыздандырылып, үкімет ықшам әрі кәсіби деңгейде болып, неғұрлым маңызды міндеттерді шешуге қарай жұмылдырылады. Әрбір министрлік пен ведомство өздеріне тән емес қызметтерді орталықтан аймақтарға және мемлекеттен жеке секторға бере отырып, олардан арылады. Бірақ ол қызметтерді жергілікті жағдайда іске асыру экономикалық механизмдерді қолдануға бағытталуы тиіс.
Тақырыптың зерттеу дәрежесі. Жергілікті органдар өзінің қызметін орталық биліктердің бақылауыңда атқарады. Бақылау әр салада әртүрлі болуы мүмкін.
Орталық органдар жергіліктілерді әкімшілік бақылауыңда өзінің кейбір актілерін бекіту және олардың белгілі іс-әрекеттеріне санкция салу құқықтарын қолданады, сонымен қатар орталық жергілікті басқарудың лауазымды қызметкерлерін жұмыстан босата алады.
Орталық органдар өзіңің жергілікті басқару құрылымдарымен арақатынастарында қаржылай бақылау өкілетін де қолданады. Жергілікті органдардың қаржысы өздерінің жеке табыстары мен мемлекеттік бюджеттен кіріс түсуден қүралады. Бұндай жағдай олардың, бірінші жағынан өздерінің белгілі мәселелерде дербестігін білдірсе, екінші жағынан, жалпы мемлекеттік деңгейдегі орнын анықтап, мемлекеттік басқару жүйесіне кіретіндігін білдіреді.
Сонымен қатар жергілікті органдарды қоғамдық, сот және т.б. бақылаулар арқылы тежейді. Бұл орайда сот билігінің жергілікті атқару органдарынан тәуелсіздігі қамтамасыз етілуі өте маңызды.
Жергілікті мемлекеттік басқару жүйесінде әкімшілік-аумақтық бөліністің әр қилылығы көрініс табады. Оның қызметінің экономикалық және қаржылық негіздерін жергілікті бюджет коммуналдық заңда түлғаларға бекітілген мүлік құрайды. Мәслихаттар мен әкімшіліктерге міндеттер, талаптар және шектеулер қойылады. Олардың негізгілеріне келесілер жатады:
1. Жалпы мемлекеттің сыртқы және ішкі саясатына сәйкес келмейтін шешімдердің қабылдануына жол бермеу.
2. Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуде Қазақстан Республикасының мүдделерін сақтау.
3. Қазметінің қоғамдық маңызы бар салаларында бекітілген жалпы мемлекеттік стандартты ұстану,
4. Азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерінің сақталуыы
қамтамасыз ету.
Жұмыстың теориялық - методолологиялық және практикалық ғылыми зерттеулер негізі Белисбаев А., Көшім Д., Медведева H.П., Нүкенов А., Танкиева A., Тоқтыбеков Ә., Умбеталиева Т., Хайдар А., Черникова В.А. сияқты ғалымдардың еңбектерінде өз орнын тапқан.
Қазақстан өзінін тәуелсіздігін жариялап, демократиялық қоғам құруға бел байлаған күннен бастап, жаңа мемлекеттік құрылымның түрлерін енгізу міндеті күн тәртібінде болды. Халықтың биліктің, азаматтық коғамның алғашқы баспалдағы болып табылатын жергілікті өзін-өзі басқару (ЖӨӨБ) жүйесінің соңғы Конституциядан орын алудың өзі осының айғағы.
ЖӨӨБ мәселесі Қазақстан үшін, қазақ халқы үшін мүлдем жаңа,. жат құбылыс деп айтуға болмайды. Атам заманнан бері әр ауыл, әр аймақ өзінің ішкі мәселесін өздсрі шешкен, оған хан да, сұлтан да араласпаған. Белгілі бір қауымның (ата, ру) ішкі жұмысын былай қойғанда, ауыл арасындағы, ата-ру арасындағы кикілжіңдер, талас-тартыстар ауыл ақсақалдарынан артылса ара биге жүгінумен, соның билігімен аяқталған. Орталақ мемлекеттік билік болып табылатын Хан билігі жергілікті мәселелерді шешуге ешқашан араласпайтын.
Көптеген дамушы елдердің тәжірибелері көрсетіп отырғандай, жергілікті өзін-өзі басқаруды іске асыру кез келген мемлекеттегі демократиялық тәртіптің қажетті саласы болып табылады.
Пайдаланған әдебиеттер

1. Ж. Ихданов.« Мемлекет басқару теориясы» Алматы 2007ж
2. "Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару туралы" Қазақстан Республикасының заңы., "Заң", №3
3. Нүкенов А.: "Жергілікті басқаруды жетілдіру мәселелері". "Саясат" №7., 2003ж.
4. Танкиева А.: "Жергілікті басқаруда экономикалық механизмдерді қолдану жолдары". "Саясат" №4
        
        КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Тақырыбы: Жергілікті өзін - өзі басқарудың аумақты кешені
Мазмұны
Кіріспе………………………………………………………………….....3
І. Қазақстан Республикасының жергілікті мемлекеттік
басқару
жүйесі......................................................................
.........................5
1.1. Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің мәні мен ... ... өзін - өзі ... ... ... ... басқаруды енгізудің маңызы мен
мәселелері
............................................................................
...........7-16
2.2 . Жергілікті өзін-өзі басқарудың қағидалары мен
модельдері..................................................................
...................17-21
2.3. Халықтың тұрмыс тіршілігін ... ... өзін - ... ... ... ... таңда еліміздің мемлекеттік құрылысын жетілдіру, оның ішінде
билік құзырларының әр ... ... ... ... мен ... билігінің
маңызды элементі болып табылатын жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін ендіру
өте ... ... ... Бұл, ... ... шеңберінде
қарастырылатын мәселе отандық басқару жүйесін анықтайтын ... ... бұл ... ... ... ... ... қоғам проблемаларын
шешеді деп қараудан да сақтанған дүрыс. ... ... ... ... белгілі кезеңде өзінің ішкі ... ете ... ... оның ұзақ уақытқа созылуы ... ... алып ... ... Ал ішкі ... тұрақтылықты қамтамасыз
ету саяси режимді орталықсыздандыру, жергілікті өзін-өзі баскаруды дамыту
сияқты басқа да шараларды жузеге ... ... ... - 2030" ... ... ... ... қызмет
пен мемлекеттік басқару құрылымын құру мемлекеттің ең шешуші міндеттерінің
бірі ретінде белгіленген. Осы қүжатта атап ... ... ... орталықсыздандырылып, үкімет ықшам әрі ... ... ... ... ... ... ... жұмылдырылады. Әрбір
министрлік пен ведомство ... тән емес ... ... және ... жеке ... бере ... ... арылады.
Бірақ ол қызметтерді жергілікті жағдайда іске асыру ... ... ... тиіс.
Тақырыптың зерттеу дәрежесі. Жергілікті органдар ... ... ... бақылауыңда атқарады. Бақылау әр салада әртүрлі болуы
мүмкін.
Орталық органдар жергіліктілерді ... ... ... ... бекіту және олардың белгілі іс-әрекеттеріне санкция салу
құқықтарын қолданады, ... ... ... ... ... ... ... босата алады.
Орталық органдар өзіңің ... ... ... қаржылай бақылау өкілетін де қолданады. ... ... ... жеке ... мен мемлекеттік бюджеттен
кіріс түсуден қүралады. ... ... ... ... ... өздерінің
белгілі мәселелерде дербестігін білдірсе, екінші жағынан, жалпы мемлекеттік
деңгейдегі орнын ... ... ... ... ... қатар жергілікті органдарды қоғамдық, сот және т.б. бақылаулар
арқылы ... Бұл ... сот ... жергілікті атқару органдарынан
тәуелсіздігі қамтамасыз етілуі өте маңызды.
Жергілікті мемлекеттік басқару жүйесінде әкімшілік-аумақтық бөліністің
әр қилылығы ... ... Оның ... ... және ... ... бюджет коммуналдық заңда түлғаларға бекітілген мүлік
құрайды. Мәслихаттар мен әкімшіліктерге міндеттер, талаптар және шектеулер
қойылады. Олардың ... ... ... ... ... сыртқы және ішкі саясатына сәйкес келмейтін
шешімдердің қабылдануына жол ... ... ... ... ... ... Республикасының
мүдделерін сақтау.
3. Қазметінің қоғамдық маңызы бар ... ... ... ... ұстану,
4. Азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерінің сақталуыы
қамтамасыз ету.
Жұмыстың теориялық - ... және ... ... ... ... А., ... Д., ... H.П., Нүкенов А.,
Танкиева A., Тоқтыбеков Ә., Умбеталиева Т., Хайдар А., ... ... ... ... өз ... ... өзінін тәуелсіздігін жариялап, демократиялық қоғам құруға бел
байлаған күннен бастап, жаңа мемлекеттік құрылымның түрлерін енгізу міндеті
күн тәртібінде болды. ... ... ... ... алғашқы
баспалдағы болып табылатын жергілікті өзін-өзі басқару (ЖӨӨБ) жүйесінің
соңғы ... орын ... өзі ... ... ... Қазақстан үшін, қазақ халқы үшін мүлдем жаңа,. ... деп ... ... Атам заманнан бері әр ауыл, әр аймақ өзінің
ішкі мәселесін өздсрі шешкен, оған хан да, сұлтан да ... ... ... (ата, ру) ішкі ... ... қойғанда, ауыл арасындағы, ата-ру
арасындағы кикілжіңдер, талас-тартыстар ауыл ақсақалдарынан артылса ара
биге ... ... ... ... ... мемлекеттік билік болып
табылатын Хан билігі жергілікті мәселелерді шешуге ешқашан араласпайтын.
Көптеген дамушы елдердің тәжірибелері көрсетіп ... ... ... іске ... кез ... мемлекеттегі демократиялық
тәртіптің қажетті саласы болып табылады.
І. Қазақстан Республикасының жергілікті ... ... ... Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесінің мәні мен теориялық
негіздері
Жергілікті мемлекеттік басқару саласындағы ... ... ... ... және ... оргаңдардың құзыретін,
қызметінің ұйымдастыруын, тәртібін, сондай-ақ мәслихаттар депутаттарының
құқықтық ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Қонституциясы болып
табылады. Өйткені оның ҮІІІ бөліміме ... ... « ... басқаруды тиісті аумақтағы істің жай — ... ... ... және ... ... ... асырады дей келе, мұны
одан ары нақтылай түседі, {86-89 бб.). Осы ... ... бірі -2001 жылы 23 ... ... Республикаасындағы
жергілікті мемлекетгік басқару туралы ң еліміздің заңы. Ол 4 тараудан, 41
баптан тарады. Бірінші ... ... ... ... ... олардьзд қүзыреті жане қызметін ұйымдастыруң, үшіншісі "Әкімдер ... ... ... және ... ... төртіншісі
«Қорытынды және өтпелі ережелерң тақырыптарына арналған. Осы ... ... ... ... Республикасының астана мәртебесі", 1998 жылғы
1-шілдедегі "Алматы қаласының ... ... ... қызмет,
сайлау т.б. туралы Заңдардың да қатыстығы бар.
Демек, ... ... ... дегеніміз- бұл Заң актілерінде
бслгілснген құзырет шегінде жергілікті өкілді және атқарушы органдар тиісті
аумақта мсмлекеттік ... ... оны ... ... жүзеге
асыратын, сондай-ақ тиісті ... ... жай ... ... болып
табылатын қызмет.
Жергілікті мемлекеттік басқару жүйесінде әкімшідік-аумақ-тық бөліністің
әрқилылығы ... ... оның ... ... жәнс қаржылық
нсгіздсрін, әрине, жергілікті бюджет; ... ... ... ... ... ... сөйкес коммуналдық меншіктегі өзге де
мүлік құрайды. Алайда, мәслихаттар мсн әкімияттарға ... ... ... ... олардың негізділеріне жататындар:
1) жалпы мсмлексттік ... және ішкі ... ... ... ... ... ... шешімдердің қабылдануына жол
бермеу;
2) ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуде ... ... ... ... ... ... бар ... белгіленген жалпы
мсмлскеттік стандарттарды ұстану:
4 ) азаматтардың ... мен ... ... сақталуын қамтамасыз
ету;
Кез-келген мемлекетте ЖӨӨБ үш негізгі мақсатта іске асады: мемлекеттік
басқарудағы орталықсыздандырудың қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... ... мен ... істі
жүргізудегі тиімділікті арттыру.
"ЖӨӨБ" түсінігі мемлекет пен қоғамның тіршілігіндегі ұйымдасу жөніндегі
түрлі қадамтарды ... ... жоне ... ... ... аясында жергілікті маңызды мәселелерді өздері шешуте ұмтылатын
жергілікті жердегі биліктің конституциямен ... ... ... ... табылатын;
а)елдің конституциялық құрылымының негізі;
б)халықтың жергілікті маңызды мәселелерді өздері шешудегі құқығы;
в)халық билігінің формасы.
ҚР-ның Конституциясы ... ... мен ... ... ... ... ... нақтыланғанымен, жергілікті
мемлекеттік басқару мем ӨӨБ-дың саяси кұқықтық аспектілерін ... ... ... ... негізінде,
терриоториялық-әкімшілік бірліктің үйлесімді дамуына ... ... ... ... ... концепцияда келтірілуі, ұлттық
және жергілікті деңгейдегі терриоторияның дамуын ... ... ... ... ... ... ... ЖӨӨБ-дың
қалыптасуы үшін өте маңыздылықты иемденетін, ел Конституиясының 1-тараудың
3-бабында көрсетілгендей ... ... ... ... ... көрінеді,
ал "халық мемлекет билігінің жалғыз көзі б.т." Ал ... ... ... ... ... және ... ... арқылы билікті құрады,
сонымен қатар өзінің мемлекеттік билік органдарының өкілеттігін беруді
қамтамасыз ... ...... аса ... ... ... ... нақтыланған муниципалды үйымдардағы азаматтардың дербес дауыс
беруі. ... ... ... ... ... ол
жергілікті маңызды мәселелерді нақты шешуде зандылық күшті қандайда бір
түлғалы мандатты бермейді.
Жергілікті ... ... ... ... ... Қазақстандағы ЖӨӨБ туралы заңының ... ... да ... билік органдары немесе ЖӨӨБ ... ... ... ... ... ... мүмкіндігінде нақты
ерекшеліктерді ескеруі тиіс, егер терриоториялық ... ... ... нормаға қарсы келмесе БАҚ-да ресми жариялануға берілуі тиіс.
Одан басқа ... ЖӨӨБ ... ... үшін ... және ... басқаруды ұлттық қоғамдық саяси сферада радикалды реформаны атқару
моделін іріктеу қажет. Осыған байланысты реформаның ӨӨБ-да ... ... ... ... ... мен ... ... ұжымдық дайындық
процесінің тиімді қызмет етуін көрсететін ашық ... ... ... ... ... ... институтын мақсатты құру қажет.
ІІ. Жергілікті өзін - өзі басқарудың аумақты кешені
2.1. Жергілікті өзін-өзі ... ... ... мен мәселелері
Көптеген дамушы елдердің тәжірибелері көрсетіп отырғандай, жергілікті
өзін-өзі басқаруды іске асыру кез ... ... ... ... ... больш табылады
Қазіргі уақытта Қазақстан жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... ... өз еліміздің ерекшелігін ескере отырып,
шетелдік тәжірибені талдау мен жинактауға ... арта ... ... жүйені құруға талай рет ұмтылыс жасалды. Халықтың
жергілікті маңызы бар мәселелерді дербес ... ... ... өзін-өзі басқару туралы ереже бастапқыда Қазақстан Республикасы
Конституциясының негізіне арқау болды.
Жергілікті ... ... ... ... әзірлеу мен оны
енгізуге талай рет ұмтылыс жасалды. 1997 жылы ... ... және ... ... туралың заң әзірленді, бірақ ол қабылданбады.
Билікті орталық пен ... ... ... ... ... ... ... өтті. Осы екі деңгей арасындағы
мәселелердің шешілу ... ... ... ... тікелей қатысы
бар. Орталықтан биліктің бір белігін алу процесін әрі қарай жеткізудегі
тағы бір кезең жергілікті ... ... жаңа ... қатысты құқықтық
базасын айқындау.
Жергілікті басқаруды дамыту мақсаты әр әкім өз мекенінің (ауылдың,
қаланың, ауданның) бюджетінің толуына мүдделі болуы үшін жеке ... ... ... ... ... ... олардың дамуына қолайлы
жағдай жасауы тиіс. Облыстардың бүгінде әл-ауқаты өзін-өзі асырауға жетті
деу қиын. Республикалық бюджеттен ... альш ... ... ... дербестік берілсе, бюджеттің шығыс белігін қамтамасыз ететін қаржы
кезін қайдан алмақ? Ал ... ... ... ... ... ... шеңберінде саяси наразылық туғызары сөзсіз. Демек. әр облыс өз
бетінше емір сүре ... ... ... орталықтың билігін шектеуді
енгізу ерте. Ал әкімдерді сайлау ... ... ... жағдайы ауыр аймақта әкімдерді сайлау кері әсер ... ... ... жаңа шыға ... ел үшін толассыз сайлаулар
экономикалық өсу ... ... ... ... ... экономиканы басқаруды жетілдіру жолдарын
іздестіруде көптеген пікірлер бар. ... ... ... ... ... ... оны ... тұрғысынан да қарау керек. Біз үшін
оның дамуы, жергілікті халықтың ... ... ... ... етілу маңызды. Яғни үнемі орталықтан кемек күту тиімсіз,
соңдықтан да ... шеше ... ... ... ... ... ... Өкілеттіктерді ажырату мәселесі де сатылап шешілуі дұрыс
болады. Себебі, кейбір өкілеттіктер жергілікті деңгейге ... ... ол ... ... ал ... ... оны ... шеше
алмай қалуы да ықтимал, олай болса, барлығы эксперимент ... өтіп ... ... ... ... ... ... басқару
жүйесінен бөлек алып қарау мәселесі әлі де көптеген талқылауларды ... Кез ... ... ... ... ... ... жүйе
жоқ.
Тарихқа тоқталып өтсек, жергілікті ... даму жолы ... ... ... ... қайта қалыптасуы бұрынғы кеңес
дәуірінің соңғы 1990-1991 жж. "КСРО жергілікті ... ... ... ... ... ... туралы" Заңының қабылдануы елімізде
жергілікті басқарудың қалыптасуына негіз болды. 1990 ... ... ... ... ... ... Заңы ... үш
түрге белді, олар:
1. жалпыодақтық;
2. республикалық;
3. жергілікті.
Кейін 1991 жылғы 15 ақпанда ... ... ... және Қазақ
Советтік Социалистік Республикасының ... ... ... туралы" Заңы қабылданғанымен, ол заң бұрынғы ... ... ... Бұл ... ... ... мен жергілікті
басқарудың аражігі ажыратылмаған. Жергілікті ... ... ... ... ... ... құрылып, мемлекеттік
биліктің жергілікті органдары - халық ... ... ... өкілдері сайланды (ауыл, селоға денгейіне дейін). Осы өкілетті
оргаңдар жергілікті атқарушы органдарды ... деп ... ... 13 ... ... ... ... және Қазақ Кеңестік
Социалистік Республикасьшың ... ... ... ... заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" Заңы қабылданды.
Бұл заңдағы өзгерістер "Өкілетті органдардың ... ... ... ... ... мен ... ... шектелген. Кез келген деңгейдегі халық депутаттарының
кеңестері "кімдердің өкілеттігіне жататын ... өз ... ... ... ... ... ... жергілікті Кеңесінің
өкілетіне қарайтын мэселелерді өз ... ... ... ... ерекше назар аударылған. 1992 жылдың 7-ші ақпанында
"Экономикалық реформалар жағдайында мемлекеттік басқару оргаңцарының іс-
әрекеті мен оны ... ... ... ... ... ... Ал, 1993 жылдың 28 қаңтарында ... ... ... ... ... ретіңде алғашқы Конституциясын қабылдады.
Бірақ онда жергілікті басқару, жергілікті шаруашьшық туралы айтылмағанымен,
жергілікті жерлерде аумақтық қауымдастықтарда ... ... ... құру ... ... ... ... Кеңес өзінің таралуы алдында 1993 жылдың 10 желтоқсанында
"Жергілікті өкілетті жэне атқарушы ... ... ... ... ... ... органдарының мүлдем басқаша үлгісін енгізеді. 1995
жылдың 30 тамызында қабылданған Конституцияда ... ... ... ... мен ... нақты белгіленген. Конституцияда
жергілікті мемлекеттік басқарумен (85-бап) қатар ... ... да ... ... Онда ... өкілетті органдарға -
облыстың, ауданның, ... ... ... ... органдарға -
облыстың, ауданның, қаланың, ауылдын әкімшіліктері жатады деп берілген.
Ал 2001 жылдын ... ... ... жергілікті
мемлекеттік басқару туралы" Заңы қабылданды (соңғы өзгерістер 2006 жылдың
10 қаңтарында ... ... ... ... ... Заң жобасы көпшіліктің
талқылауына 2006 жылдың қазан айында берілді, ол 2007 жылдың 1 қаңтарынан
бастап күшіне енді.
Жергілікті ... ... бірі ... ... ... "өзін-өзі
басқару" қағидасының әлеуметтік ғылым терминдерінің көпшілігі сияқты толық
ғылыми анықтамасы жоқ, оны әр түрлі авторлар әр ... ... ... ... сәл тоқталып өтсек: алғаш оған XVІІ ғасырда Англияда одан
кейін оны Германия және ... ... ... ... ... оған ... ... жоқ болғандықтан, ол «орталықсыздандыру немесе
«муниципалдық билік ... ... ... ... ... демократиялы мемлекет жағдайында жеке адам мен мемлекет,
жергілікті және ... ... ... ... ... ... барысында XІX ғасырдың бірінші жартысында пайда болады. Оның
дамуына ... үлес ... ... оқымыстылардың ішінен Токвиль, Гнейст,
Штейн, Лабанд есімдері ерекше аталып өтілсе, Ресей оқымыстылары Васильчиков
А.И., Безобразов В.П., ... К.М., ... Б,. ... ... А.Д., Михайлов Г.С., Лазаревский Н.И. жэне тағы басқалар ерекше
атап өтуге тұрарлық. Ғалымдар басқарудың осы ... ... ... ... жүргізді. Мысалы, оны Н.И. Ла-заревский еркін қауымды
басқару, жергілікті ... ... ... ... тұлга деп бірнеше
топқа бөледі. Еркін қауым теориясын XІX басында ... ... Оның ... ... ... ... араласуын шектеудің
қажеттігін дәлелдеу болды. Олардың пайымдауынша, қауым мемлекеттен ... ... ал ... ... ... және саяси мүдделері үшін
бірігу нәтижесінде құрылды. Кейін бұл ... ... ... ... ... Р. Моль, А. Васильчиков. Олар өзін-өзі басқарудың
шаруашылық және қоғамдық теориясы деп ... ... ... ... ... жергілікті шаруашылықты ... ... ... Осы теорияны жақтаушылар өзін-өзі басқару жүйесін жергілікті
шаруашылық істерін ... ... деп ... жасаған. Ал кейіннен
Лоренц Штейн мен Рудольф Гнейст жасаған ... ... ... оның ... ... мен ... ... мемлекет реттеп
отырады деген тұжырым жасаған.
Басқарудың бұл жолы әр мемлекетте әр түрлі ... ... ... ... латынамерикалық, арабиялық сияқты үлгілері бар.
Бұл үлгілердің даму ... ... ... нәсілдік, әлеуметтік-
экономикалық және тағы да басқа көптеген факторлар ескерілген.
Осы үлгілер басты үш топқа ... ... ... ... Австралия, Жаңа Зеландия), француздъщ (Фран-ция, Италия, Бельгия,
Голландия, Швейцария) жэне аралас үлгі ... ... ... ... ... ... ... англосаксоңдық үлгі мемлекеттік басқару
құрылымын орталықсыздандыруды және билікті бөлшектеуді, ... ... ... ... ... барлық төменгі деңгейлерде
(штаттарда, провинцияларда) болуын білдіреді. Бұл ... ... ... елде қалыптасқан тарихи және құқықтық жағдайға байланысты аймақтық
және жергілікті мәселелерді осы басқару органдарына табыстайды. Шетелдердің
басым ... ... ... ... жергілікті басқару органдарын
ұйымдастыруға әсер етуші әр түрлі факторларды есепке ала отырып, ... ... ... ... ... ... ... Н.М.
Коркуновтың, Н.И. Лазаревскийдің жариялау құқығы бар заңды тұлғасы ретінде
таньшатьш қауымды ... ... ... ... ... ... ... осы жағдай себеп болған еді. Америкада қоғамдастықтар
муниципалдық үлгілерді таңдауда дербес. ... ... ... саны елу
шақты. Соның ішінде муниципалдық басқарудың алты түрін ... ... ... ... бороу, виллиджи, таун, тауншиптар (вилиджи 17 штаттан,
таун 30, бороу- 13 ... ... - ... тұрады).
Олардың ішінде ең негізгілері - мыналар:
1. "комиссиондық" үлгі 1901 жылы ... ... ... рет ... ... ... ... 3-5 жылға муниципалдық кеңесті сайлайды;
2. муниципалдық кеңес менеджерді ... ... ... ... негізінде жұмыс жасайды, ол атқарушы агшаратқа
басшылық ... ... ... ... ... ... менеджерлердің ¥лттық ассоциациясы құрьшған, онда
кандидаттар ғана ... ... бос ... ... да ... сайланған муниципалдық кеңес өзінің кұрамынан мэр сайлайды ... Бұл ... ... екі ... бар: а) мэр ... мэр) 3-
5 ... ... кеңеске есеп береді және ресімдеу, өкілеттілік
сияқты функцияларды орындайды, вето құкығына ие болады; э) ... ... ... ... ... жетекшілік етеді және
муниципалды қауым шегінде өзінің шешімін жүргізеді.
Бұдан жергілікті басқаруда менеджменттің рөлі зор ... ... Ал осы ... ... дүние жүзі тәжірибесін зерттей келе, заңгер
Е.С. Шугрина оларды былайша (ұйымдастырушылық-кұқыктық нысанда) ... ... ... - ... мэр" ... атқарушы органдар іс-әрекетін
үйлестіру мәселесіңде мэр ... ... ... "күшті мэр - әлсіз кеңес" нысаныңда мэрді ... ... ... "кеңес-менеджер" нысаны жергілікті істі басқаруға саяси ... ... ... ... ... ... ... мүшелері жергілікті үкіметтін өндірістік
бөліміне басшылық жүргізеді;
5) қүрамдастырылған нысан, мэр сайлаушылардың мүддесін ескере отырып, бас
әкімді тағайындайды.
Жергілікті ... ... ... ... ... ... ... басқарумен катар өзін-өзі басқару
жүйесі де бар. Мәселен, Францияда ... ... ... ... рөл ... бас кеңесшіге берілген. Жергілікті басқарудың негізі
коммуналар болып табыла-ды, олардың саны -36 мын. Әр ... ... өз ... бар. ... үлгі ... ... билікті
бөлшектеу бойынша реформалар жүргізу барысында қалыптасқан. Басқару жүйесін
орталықсыздандыру қоғам өміріне мемлекеттің ... ... ... да, ... ... ... шешімдерде көбінесе жергілікті
халықтың мүддесі ескерілмей қалады. Ал Германиядағы өзін-өзі басқару
дәстүрлі қалыптасқан және онда ... ... ... ... ... Яғни ... ... қалалардағы жергілікті басқару
органдарына өздерінің функцияларьшың бір бөлігін табыстайды. Сонымен ... ... ... ... ... ... және оңтүстік-герман деп аталатын негізгі төрт түрі жүмыс істейді.
Олар өздерінін жауап-кершіліктеріне қарай, жергілікті ... ... ... ... болғанымен, мемлекет тарапынан құкықтык
қадағалау сақталады. Айталық, қоғамдастықтардын қабылдаған шешімі ... ... ... ... ... ... ... соң,
ол бір ай ішінде заңға қайшы ... ... ғана ... Міне,
Еуропадағы мемлекеттердің демократиялық институттарды қалыптастыру барысы
осыңдай.
1985 жылы Еуропа ... ... ... өзін-өзі басқарудың
Еуропалық Хартиясы осы ... ... ... ... мушшипалдық құқықтың маңызды дерегі болды. Жергілікті басқарудың
дамуы тек Еуропада ғана ... ... да ... мәдениеттің, сауданың
гүлденуіне байланысты жергілікті баскаруды қалыптастыру, олардың орталық
билік ... ... ... ... ... пайда бола
бастады. Жергілікті құқықтың даму заңдылықтарының ерекшелігі ... ... ... ... ... ... басқару саласына ғана емес, жергілікті қоғамдастыққа әсер ... ... ... ... ... ... атқарушы билік органдары өздерінің өкілеттіктерінің ... ... ... беру;
• жергілікті басқару органдарын қалыптастыру және т.б.
Бүгінгі күні көптеген мемлекеттердің кұрылымдарына ... ... ... ... ... өзара қарым-қатынасындағы есеп
беру және бакылау тәртібі өзгерген; әр ... ... ... ... ... ... ... жергілікті жерлерде атқарушы және өкілетті органдар
жергілікті ... ... ... ... және ... ... ... құырлымдарының алуан
түрлілігіне қарамастан жергілікті ... ... ... ... ... Олар тек қана тәжірибиемен, дәстүрмен,
мәдениетпен ғана емес, сондай-ақ, құқықтық ... де ... ... жергілікті басқару орталық штат пен федералды органдарға қарсы пайда
болса, ал ¥лыбританияда муниципалдық билік ... ішкі ... ... ... ... ... кепілдігі занды түрде мыналар болуы мүмкін:
1) жергілікті басқаруды және оның ... ... ... ... ... жергілікті басқару органдарының экономикалық және қаржылық дербестігі;
3) ... ... ... басқа органдар мен ұйымдармен қарым
қатынас жасау қүқығы және толық құқық субъектісі ретінде шығуы (меншікті
басқару және ... ету, жеке ... ... ету, ... ... қабылдау және
т.б.). Мысалы, Жапонияның Конституциясы бойынша және жергілікті басқару
Заңында (96-100 баптар) ... ... ... ... қабылдайды;
жергілікті бюджетті бекітеді; жергілікті салықтарды, айыппұлдарды бекітеді;
шаруашылық ... ... ... ... ... шешеді;
жергілікті атқарушы органдардың іс-әрекетіне тексеру жүргізеді;
Жергілікті басқару органдарының ... ... ... ... тарихи, ... ... ... ... ... әралуандығын ескереді. Ал, біздің
елімізде жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... етіледі. Жоғарыда аталып өткен
Жапония мемлекетімен біршама ұқсастықтар бар, мысалы, жергілікті ... ... адам ... мен оның ... қамтамасыз етіледі,
азаматтар жергілікті органдарға жұмысқа тартылады, өкілетті орган құрамын
сайлау процесінде өз ... ... ... кепілдендіріледі. Жергілікті
басқару жүйесін енгізу азаматтарға тек сайлау құқына ... ... ... ... ... ... ... тәртібі мен
жүргізілуіне, басқару органдарының сайлау ... мен ... ... ... да мүмкіндік береді деген сөз. Сонымен жергілікті
басқарудың ... ... ... үшін мемлекет өкілеттіктерін
төменгі деңгейге біртіндеп беріп отырады, ол мынадай формада жүзеге ... ...... ... ... ... реттеуді және
оларды табыстауы - мемлекеттің өз кұзыретіндегі өкілеттіктерді бір ... ... ... ... уақытка беруін білдіреді. Заңнамалық
тұрғыда жергілікті басқарудың іс-әрекеті заң шеңберінде белгіленеді және
оған мына ... тән ... оны ... ... ... ... мақсаттары мен міндеттері, құқықтық негізі, ... мен ... ... ... тәртібімен нысаны, экономикалык және қаржылық
сипаты, сайланбалы органның өкілеттіктерінің шегі мен оның ... ... ... ... ... ... шекаралас
орналасқан болса, онда мемлекет тарапынан ... ... ... үшін ... ... органдарында ерекше тәртіп орнатъшады және
т.б. Қазақстанда жергілікті мемлекеттік басқару мен жергілікті басқарудын
өзара қарым-қатынастары ерекше ... ... Ол ... ... ... ... ... (89-бап) жергілікті өзін-
өзі басқаруды жергілікті ... ... ... өз ... шешуін
қамтамасыз етеді деп танып, халықты мемлекеттік биліктің нағыз көзі деген
идея бекітілген.
Жергілікті баскару аумақтарда ... ... ол заң ... ... міндетті шарты (жер, табиғат объектісі, ресурс көздері) ғана емес,
жергілікті басқарудың мәртебесіне ие - ... ... ... табылады.
2004 жылдан бастап экімшілік-аумақтық бірліктер әкімдерінің аппараты
құрылып, оларға ... ... ... ... ол үшін ... 2,9 млн ... бөлінді және ол 2005-2006 жылдары да осы ... Олай ... ... ... ... бекітілетін
функциялар қатары да көбейді деген сөз. Бюджет бағдарламасы бойынша төменгі
басқару деңгейінің (жергілікті шаруашьшықтың) ... ... ... ... ... ... Жергілікті басқарудың
экономикалык негіздерімен ... ... ... қоса,
зандық астарларын білу аса маңызды. Жергілікті ... оның ... ... тұратын, коммуналды занды тұлғаларға бекітілген коммуналды
меншіктін тікелей қатысы ... ... ... ... ... беру туралы тәртіпті анықтау ... ... ... ... мемлекеттік объектілерді шағын кәсіпкерлік субъектілеріне
беру тәртібі қабылданған. Коммуналды меншік ... ... ... ... ... ... ... тұлғаға беріледі. Егер
жергілікті кэсіпорындарға коммуналды мүлікке иелік етуге, пайдалануға құқық
берілсе, онда олар нақты ... иесі ... ... Бұл ... ... өзі ... тек қана кэсіпорын жеткілікті емес, оған жер,
табиғи ресурс, жергілікті қаржылық-кредиттік мекемелер, тарихи және ... яғни ... ... ... ... ... білдіреді.
Жергілікті басқару органдары жергілікті меншікті басқарады, оны жеке ... ... ... ... жалға беруге құқығы бар, сөйтіп,
белгіленген тәртіп бойынша ... ... ... ... Оған қоса,
жергілікті басқару органдары:
1. өнімге (қызметке) бағаны және тарифті реттей ... ... ... тағайындайды;
3. жергілікті тапсырыстарды орналастырады;
4. қоғамдастық аумағында орналасқан ұйымдардың ... ... ... шараларына қатысуын үйлестіреді;
5. белгіленген заң бойынша ... ... ... ... асыра алады.
Жергілікті басқару органдарының қаржылық ресурстарына келер болсақ, ол
Конституцияда және басқа да заңда қаралған өкілеттіктеріне сәйкес ... ... ... ... ... ... оның ... негізі
төмендегілердің есебінен құралады:
• жергілікті бюджет қаражаттарынан;
• бюджеттен тыс, валюта жэне ... да ... ... ... ... ресурстарынан. Жергілікті бюджеттің
табыс құрылымы мынадай: жергілікті салықтардың түсімі;
• республикалық салықтардан аударма; ... ... ... және ... да ... ... түсімдер;
• жер қойнауын пайдалану қүқығына төлем; жердің, қозғалмайтын мүліктің
және коммуналды мүліктің жалдық ақысы; жергілік-ті құрьшымға ... ... ... ... ... ... ... қоғамдар мен
серіктестіктердің үлестік жарнасы, жергілікті қаржы ұйымдарынын берген
қарызы бойынша пайыздық төлемдер.
Қазір елімізде "Қазақстан ... ... ... ... Заңы ... Конституция жергілікті деңгейде
мемлекеттік басқару мен ... ... ... ... ... берген. Ол жергілікті басқару заңының жобасына сәйкес мемлекеттік
басқару органдарының құрылымына өкілетті және ... ... ... ... ... ... елді ортальіктандырмай басқарудың тиімді
жолы осы жергілікті басқаруды дамыту. Оның ... ... ... ... ... ... мен халықтың әлеуметтік жағдайын көтеру болуы
шарт. Ол үшін алдымен ... ... ... ... одан ... мемлекеттік басқару деңгейлері ара-сыңда
өкілеттіктер мен функциялар ... ... ... кейін ғана
бюджетаралық катынастардың үлгісі қалыптасады.
Жергілікті ... ... үшін ... ... ... ... Скандинавия елдерінде жергілікті басқарудың тарихы өте
теренде жатыр. Соның ішінде Норвегияда ... ... ... ... 1937 жылы ... ... ... муниципалит еттерді басқаруға
байланысты заң 1837 жылдан, ал ... ... ... 1849 ... қызмет етіп келеді. Швецияда алғаш жергілікті басқару ... ... ... ал ... ... ... ... пайда болды. Аталған
елдердегі (Норвегиядан басқасы) жергілікті басқару туралы ережелер
Конституцияға енгізілген. Жалпы ... ... ... ... әр
түрлі бөліп көрсетеді. М. Голдсмит және Г. ... ... олар ... ... үлгісі, онда муниципалиттердің қамтитын саласы аз,
ол жекелеген азаматтардың ... ... гөрі ... ... етеді;
• оңтүстік-еуропалық үлгі (Франция және Италияға тэн). Мүңда жергілікті
басқарудың белсенділігі төмен ... ... ... ... ... ... және олар өздерінің саяси мүдделерін сақтай
отырып, үлттық деңгейдегі саясатқа да әсер ете ... ... және ... үлгі ... Фшшяндияда,
Швецияда, Норвегияда жэне Ұлыбританияда). Мұнда жергілікті басқару
органдары белсенді және ... де ... ... ... ... ... екі
бағьпта жүреді: өкілеттілік және ... ... ... деп
жергілікті оргаңдардың дербестік дәрежесін, жергілікті тұрғындардың басқару
істеріне араласуын айтады. Функция деп ... ... ... ... ... ... ... оргаңдарында мәселелер өте
ауқымды, ал кейбіреулерінде тек бір міндетті орындайтыңдай ғана ... ... ... ... ... Норвегияда, Швеңияда)
саяси сайланбалы аралық ... ... ... бар. Ал ... жүйе жоқ. Оның ... ... ... бағыттар бойынша
(денсаулық сақтау, жоғары білім беру ЖӘНС жоспарлау) ... ... ... ... Л.Дж. ... пікірі бойынша,
Еуропаның бірқатар елдерінде аралық деңгейді басқару органдары жергілікті
мәселелерді шешуде үлкен ... ие ... ... ... ... ... ... Бір жағынан, Финляндияда кәсіпорындар ... ... ... ... ... функцияларды
қатарынан орындауын көздейді. Бұл жалпы тағайындалған аралық ... ... ... ... көзқарас болса, екінші жағынан, ... ... ... ... ... ... орталық және жергілікті
билік арасында бөлу туралы ұсыныстар бар.
Бұрынғы кеңес үкіметі кұрамында болған ... ... ... ... 10 ... ... ... өзін-өзі басқару туралы заң
осы жүйенің ... ... ... ... 10 ... болған
өзгерістердің бірі - ол екі ... ... бір ... ... ... 1989 жылы қабылданған Заң бір деңгейлі жүйенің артықшьшығын
дэлелдеді, осы ... ... ... мүлік туралы түсінік енгізілді.
1996 жылдың 1 ... ... ... ... ... жауапкершілігі шектеулі компаниялар жэне акционерлік қоғамдар
болып қайта құрылды. ... ... ... ... ... ... ... бөлуге негізделген; жергілікті талаптарды есепке ала
отырып, оларды заң ... және ... ... ... ... ... көздері мыналардан құралады:
жалпымемлекеттік ... ... ... ... ... ... дотация; муниципалдық салықтар;
• кредиттер;
• муниципалдық мүлікті жалға пайдалануға берілгеннен түскен төлемақы;
... ... ... ... ... ... мушщипалдық бюд-жетке берілетін дотация құрамы мынадай:
1. азаматтардың жеке табыс ... ... жер ... ... суды ... ... пайдаларына салынатын салық жергілікті бюджеттерге
төленген кезде мүғалімдердің еңбекақысы жергілік-ті ... ... ... ... ... құн ... ... дейін белгілеуге
құқықтары болды, ал 9%-ын орталық белгілейді. Орталық қосымша қүн ... етіп ... ... ... ... ... мүндай кұқыктары
жойылды. Жер салығы ресми түрде 1993 жылы енгізілді. Бастапқыда оның 50%-ы
жергілікті бюджеттерге берілді, ал 1996 ... ... ... ... беріліп, муниципалды кеңес салық салуға берілген жерлерге мемлекет
бел-гілеген кұнынан 0,5%-дан 2%-ға дейін белгілеуге ... бар. ... ... ... бірліктер бюджеттерінің арақатынастары мен
мемлекеттік бюджет туралың Заң ... ... ... ... жалпы жэне ар-найы мақсаттарына ... ... ... ... мақсатқа арналған қаржы дотациялық қор арқылы ... ... ... бұл ... ... ... және ... билік органдары арасында бөлінуі жергілікті билік органдарының
өкілдері және олардың бірлестіктері және үкімет арасында келісімшарт бекіту
арқылы ... Егер бір ... ... ... ... дотациялық
қордың көлемі мен оны бөлу қағидаларын өзі ... ... ... ... ... ... әр елде әр ... көреміз.
Бүгінгі таңда жаңа жүйені өмірге енгізу үшін аса ... ... ... ... ... іске ... ... өзін-өзі басқару жүйесі туралы конституциялық нормаларды жүзеге
асыруға мүмкіндік беретін барлық ... ... ... алғашқы нақты қадамдар Қазақстан Президенті жанындағы
Демократия мен азаматтық қоғам мэселелері ... ... ... ... ... ... ... мен нақтылау жөніндегі
мемлекеттік комиссияның алғашкы отырысында ... ... ... ... осы ... жүмысының аса маңызды бағыттарынын бірі ретінде
жергілікті өзін-өзі ... ... ... мен ... ... ... өзін-өзі баскару жергілікті қоғамдастық шеңберінде іс-қимыл
жасайтын және ... ... бар ... ... ... ... ... өзін-өзі ұйымдастыруының жүйесі болып
табылады. ... ... ... ... ... ... -
Кеңестерді құру көзделуде, олардың ... ... ... халқы сайлайтын болады.
Тұтастай алғанда, жергілікті өзін-өзі басқару жөніндегі ... ... заң ... мен ... ... ... Ол ... жүйесін жетілдіру бастауларына қарай жасалып жатқан қадамдардың ... . ... ... ... ... мен ... ... мен типтерінің көптігіне карамастан ЖӨӨБ жүйесін
қамтамасыз ететін бірнеше негізгі қағидаларды бөліп көрсетуге болады.
Демократизм қағидасы - аймақтық ... ... ... ... катысуы. Бұл принциптің қызметі муниципалитеттің ағымдық ісіне қоғамды
тарту ... ... ... ... қоғамдық
бірлестіктердің өкілеттіктері мен жауапкершілік шегін ... ... - ... ... ... ... бөлу мен қайта бөлу процедурасы. Осы принциптің ... ... ... ... мен осы ... халық арасындағы
жауапкершілік реттілігінің тұрақты ... ... ... ... ... ... жағдайды ғана өкілеттігі жоғары деңгейдегі органға
беру, осы принципке сәйкес келеді.
Бұл қағидаға басқару деңгейлері ... ... ... тиімді
бөлу, тиімділіктің басты критериясы болып ... ... ... ... болып табылатын қажеттілігі ескеріледі, содай-ақ
билік ... ... ... ... бөлу ... ... ... арасындағы билікті бөлудің басты бейнесі ол,
халыық пен билік арасындагғы аралықты қысқарту да осы принципке ... ... — тік ... бөлу ... ... функцияларын
теңдей бөліну жағдайын құру. Осы принципке сәйкес ... ... ... ... ... ... ... төменнен де
жүргізіледі. Бұл қоғамды бұзуға ... ... ... ... ... ... ... ЖӨӨБ органдарының функционалды және
терриоториолды функциясын есепке алады.
Орталықсыздандыру ...... ... ... ... ... ... беріледі.
Орталықсыздандыру механизмі мемлекеттік және муниципалдық ... ... ... ... ... ... ... Орталықсыздандыру
мемлекеттік өкіліттіктігінің қажетті ресурстарып орындау үшін ... ... ... ... ... механизмі құру реттілігі келесі пунктерді қамтиды.
1. Әрбір муниципалды бірлестіктерде мемлекет өкілеттігінің құрылуы;
2. Олардың орындалуына бағытталған ... және ... ... ... ... сәйкес мемлекеттің іске асырылып жатқап өкілеттігін
беруді құжаттау;
4. ... беру ... ... мен ... ... ... заң шеңберіндегі мемлекеттік ... ... ... бөлінуін басқару тәртібі, тек өз терриотория
мүдделері аясында жүргізетін жеке билік органдарын сайлау арқылы ... ... ... ... ... ... көрсетуге болады.
1. Жергілікті билік органдарының сайланбалылығы;
2. Коммуналдық меншіктің болуы;
3. Жергілікті билік пен халық арасындағы ... ... ... ... ... себінен территориялық ... ... ... ЖӨӨБ-дың жетік мамандануы:
6. Муниципалды қызметкерлердің лауазымды қызметке конкурстық жүйе
арқалы орналасуы;
7. Берілген терриоториядағы тұрғылықты ... есеп ... ... қабылдау еркіндігі;
9. Құқықпен қорғалуы.
Осығанан байланысты ЖӨӨБ жергілікті маңызмы ... ... ... ... ... ... ЖӨӨБ-дың мәні—бұл азаматтардың
жалпы алға қойған мақсатын жүзеге асыру үшін өз ... ... ... ... - ... доктриналық, қамтамасыз етушілік
негізін қалаушы принцинтері;
- жергілікті мемлекеттік басқару мен ЖӨӨБ ... ... ... ... ... ӨӨБ-дың дамуының
көрінуі;
- ӨӨБ-да азаматтардың кең көлемде қатысу еркіндігі және құқығы;
- бекітілген заң шеңберінде өздерінің жеке ... ... ... ... ... болуы.
1. Қазақстанда жергілікті мемлекеттік басқару мен ӨӨБ ... ... ... ... ... ... Бұл келесі
факторларға негізделеді.
ҚР Конституциясы ... ... ... ... мәселелерін
өздері шешуін қамтамасыз ететін ЖӨОБ-ды ... ҚР ... ... қайнар көзіі халық деп ... (1т. ... ... ойша сараптау мемлекеттік билік ... ... ... ... ... ... ... түсінуге
негіз береді.
Қазақстан Үкіметі мен орталық атқару органдары басқаруың ... ... ... мүмкіндігі шектеулі екендігін мойындайды
және аймақтық ... ... ... ... ... 1996ж) ... ... органдарға істің бір бөлігін беруге
дайын.
Жергілікті ... және ... ... ... ... ... ... бірақ оны іске асыру текк біртіндеп қана ... ... ... жағдайына да басшылық жасау қажет.
Мемлекеттік және муниципалдық құрылымдағы ӨӨБ-дың даму тәжірибесінің әр
алуандығы екі ... ... ... Олар тек ... тәжірибеге,
салтқа, мәдениетке ғана емес, сонымен бірге құқықтық жүйеге де негізделген.
Мәселен: AҚШ-тa ЖӨӨБ штаттардың орталық органы мен ... ... ... тұру ... ... ... муниципалды билік
дербес ішкі басқаруға артықшылықтарды беру ретімсн туындаған.
Әлеуметтік құрылымның мұндай қалыптасуынының ... ... ... ... ... ... ... орталықсыздандыру мен
«персоноцентризм (жеке индивид) ғұрыптары болды. Бұл ғұрыптар ... ... сот ... ... ... қорғаушыны иемденді.
Енропаның ӨӨБ моделі теріс салтта «жазылған ... ... ... ... ... ӨӨБ-ға күшті әкімшілік қорғаушы жүргізді.
Мәселелерді шешу ізденістері қоғамды мемлекетке, жеке индивидке, ... ... ... ... емес ... ... «төменгең
терендетілген: гуманистикалық бейімделу немесе тұлғаның функционалды-
догматикалық концепдиясы ... Екі ... ... ... ... ... ... (адам, түлға мақсат ретінде және ол үшін
құқық бар: адам-құқыкпен жазылатын функции ... ... ... ... ... ... адам ... өзін бөле
отырып, әлеуметтік топты, қоғамды, қоршаған ортаны және өзін таниды. Ол
білімін дамыта отырып ... ... және сол ... ӨӨБ ... концепция берілген ... ... ... ... басшы мен бағынышты қызметкері әкімшілік
қызметтік жобалардағы тізімде ... ... ... және ... ... концепциялардың бір-
біріне қарсы келуі қоғам мен мемлекеттің өзара белгілі ... ... ... белгілері "Жергілікті өзін-өзі басқарудың"
Европалық Хартиясында бейнеленген. Ең алдымен ЖӨӨБ органдарының құрылуы мен
даму тәжірибесімен берілген құжат ӨӨБ ... ... ғана ... бірге муниципалды биліктің Конституцияда ... ... ... кепілдік өлшемі мыналар болуы тиіс:
а) ЖӨӨБ-дың ұйымдық ... оның ... ... жүйесінде көрінуі;
б) ЖӨӨБ органдарының ... ... ... мен ... ЖӨӨБ ... ... да ... мен үйымдap арасында
өзара ... ... мен ... ... ... болуы
(жеке бюджет пен меншікті басқару және оған билік ету, өзінің жеке ... ... және т.б.). ... ... ... ЖӨӨБ туралы
заңында (%-100) бап ... ... 1) ... ... ... бюджетті нақтылайды; 3) ... ... ... 4) ... ... ... ... косіпорынды басқарудың принципті міндеттерін шешеді; 6)
жергілікті атқарушы ... ... ... ... ЖӨӨБ формаларының алуан түрлілігі, ... ... ... мен ... ... есксретін ЖӨӨБ
органдарының құзыретімен өлшенеді.
Осыған орай ЖӨӨБ-дың институционалдық ... ... ... ӨӨБ ... ... заң ... және ЖӨӨБ
Жарлықтарымен қамтамасыз етіледі.
3. Адам мен азаматтың еркіндігі мен құқығының камтамасыз етілуі ... ЖӨӨБ ... ... ... өкілетті орган мүшелерін
сайлау процесіне еркін қатысуы және ... ... ... қауым тарапынан бақылау формасын тікелей береді. ... ... ... ... ... өзіне
аударуда. Мысалы: негізгі ... және ... ... ... ... негізделеді, жергілікті қауым ... ... ... ... яғни aзаматтар мен мемлекет
арасын байланыстырушы звено болып көрінеді.
Бұл жағдай мемлекеттік билік ... тек ... ... ... ... ... ЖӨӨБ органдарыны құрылуына ... ... ... ... ... бұл ... ... билік
органдары мен ЖӨӨБ сайлау реттілігіне де қатысты теңдей кепілдік береді).
Сонымен қоса муниципалды тәжірибедегі белгілі ... ол ... ... ... қаржылық және басқа да құралдармен бірге ЖӨӨБ-
ға бөлініп берілумен белгілі.
Өкілеттіктердің бөлінуі екі формада жүргізілуі ... ... ... ... ... мен ... ... әрекеті; 2) беру —
мемлекеттік ... ... ... бір ... шешу ... ЖӨӨБ
органдарына бір рет, белгілі бі мерзімге немесе мерзімсіз беруді жеткізу.
Сонымен ... ... ... ... ӨӨБ ... ... муниципалды құқық көзі ретіндс Жарлықты (ережені) де мойындайды.
4. ЖӨӨБ ... заң ... ... ... ЖӨӨБ ... ... негізделуі ең алдымен қолданыстағы
заң шеңберінде қалалық және селолық ӨӨБ-ды ... ... ... Осы ... қарамас бұрын белгіленген қызмет ... ... ӨӨБ ... ... ... жергілікті аса маңызды мәселелерді шешудегі орындалған істің
нәтижесін сұрау инициативасы;
- халықтың құқықтық шығармашылық ынтасының ... ... ... ... ... талабын құруға және
орындауға қатысуы.
ЖӨӨБ-дың арқа сүйейтін және ... ... заңы ... ... да ... және де сол ... ... көпшілік талқысынан
өткен ... б.т. ... сол ... тұрғындары тікелей
қабылдайды немесе өкілдік oрган— ... ... ... ... ... ... өтеді және бір ... ... ... ... ... ... органдары — иерархиялық жүйеде емес, жepгілікті халықтын ... Осы ... әp ... ... ... ... ... бөлінуі де орынды. ЖӨӨБ дамуын қамтамасыз ету мақсатында тек
бұл органның статусына қатысты ғана ... ... ... ... ... ... ... беру жағдайымен муниципалды органның
қызмет ... де ... ... унитарлы мемлекет болып табылғандықтан біртұтас
әлеуметтік-экономикалық саясатты жүргізуді қамтамассыз ... ... ... тік ... ... сәйкестеледі. Мемлекеттік
басқару мен ... ... құру ... ... ... ... мен ЖӨӨБ ... пайдалы біріктіруден тұрады.
Осы мақсатта атқарушы билік пен атқарушы билік пен ... ... ... ... ... ... денгейіндегі қызметтерімен аралас
түрде болуы кажет.
Бұл үшін мүмкін, ЖӨӨБ органдарының тиімді ... ... ... ... ... ... ... болуы үшін елдің әкімшілік-
терриоториялык бөлімдерін ... ... ... ... ал ... ... ... тәуелді болмай өздсрінің ... және ... ... ... ... ... ... ең күрделі мәселенің бірі — сол өкілдік орган бағынышты атқару
органы болып отыр. Егер әкімшілік (демек жоғарғы тағайындалған әкім) ... ... ... ЖӨӨБ ... Әр ... өз атауы бар мүмкін,
әкімдср жүйесі әлі де өз ... ... ... ... оны ... халық билігінің алғашқы сатысының басты белгсі етудің
ешқандай қатысы жоқ. ... айту ... ... Парламенті екі оттың
ортасында қалған сиякты: Конститутцияда айқын жазылған баптарды ... ... ... ... жүйесіне көшетін заң қабылдайын десе —
жергілікті жерлер басшыларының ... ... ... ... ал ЖӨӨБ органдарын әкімшілікке бағынышты ететін заң шығарса ... ... ... ... ... ... ЖӨӨБ жүйесі тек бір ғана заңның аясында жүзеге аса
қояды дегенге сену қиын. Бұл жердс жергілікті ... ... да, ... ... өзгерістср енгізуде қатар жүру керек ... ... ... ... басқару жүйесіне толық реформа жүргізу қажет.
2.3. Жергілікті өзін - өзі басқару жүйесінде аумақты кешенді түрде
қамтылған ...... ... мен ... шешу ... ... ... сәйкес ЖӨӨБ-ды тұрғын халық тікелей
сайлау жолымен, сондай-ақ халық ... ... ... аумақты қамтитын
ауылдық және қалалық жергілікті қауымдастықтардығы сайланбалы және ... ... ... ... ... ... ... негізінде құрылады, бірақ ... ... ... ... органдар анықтайды. ҚР Конституциясы
(61-бап) белгілегендей әкімшілік терриоторияның құрылу мәселесін реттейтін
заңды шығару құқығы ... ... ... ол ... ... әкімшілік шекараны және ЖӨӨБ шекарасын бөлуге ниетті емес.
Терриотория мемлекет белгісі және ол ... ... ... тек оның ... ... ... Терриотория заңды
тұрғыда тек міндетті тіршілік әрекеті жағдайымен ғана емес (жер, табиғат
объектілері: ... ... ... ... ӨӨБ ...... ... де көріне алады. Жергілік қауымның құрылуы және ... ... ... ... бірігуі немесе бөлінуі тек халық ынтасымен, ... және ... да ... жүргізіледі.
Қолданыстағы заң негізінде ЖӨӨБ органдарына кіретін: ЖӨӨБ ... ... ... ҚР Президентінің конституциялық заң күші
бар Жарлығына сәйкес құрылатын ... ... ... ... ... принциптері болып:
- берілген органның міндеті;
- сайланбалы органның аталуы ұлттық, тарихи және басқа ... ... ... ... ЖӨӨБ ... ... ... өзі анықтайды;
- ЖӨӨБ өкілетті органдары сайланбалы органдардың сессияларын анықтайтын
ерекше жоғарғы құзіреттілікті иемденеді.т
ЖӨӨБ-дың сайланбалы органдары ... ... ... ... ... ... ... органның мүшелері құрайды. Сайланбалы органның
сандық құрамын ... ... ... ... ... ... ... органдарының ерекше құзіреті жататындар;
- муниципалды бюджетті бекіту және оның ... ... ... ... даму ... ... бекіту;
- жергілікті салықтар мен алымдарды айқындау, белгілеу;
- басқару тәртібін және муниципалды меншікті басқаруды белгілеу;
- ЖӨӨБ атқарушы ... мен ЖӨӨБ ... ... тұлғаларының
қызметін бақылау;
- муниципалды бірлестіктің Жарлығында бекітілген жалпыға міндетті
құқықты қабылдау.
ЖӨӨБ-дың ... ... ... ... ... негізінде ЖӨӨБ органдарының
өкілеттігін шектейтен объективті ... ... ... ... есебіне
ЖӨӨБ терриоториясы бола алады.
ҚР-ның терриоториясындағы әкімшілік-терриоториялыұ жөніндегі заң
бойынша екі ... ...... және ... бөлінеді.
Аймаққа республика мүддесіндс құрылып және басқарылатын, өзіне бірнеше елді-
мекендерді қамтитын республика ... бір ... ... ... ... ... ... терриоториины басқаруды
қамтамасыз ету мақсатында аймақтық ... ... ... ... өз ... республика терриоториясындағы азаматтардың шаруашылық
және басқа ... ... ... ... ... ... бөлігі түсіндіріледі. Осыдан, әсіресе оның төменгі шегіндегі елді-
мексндердің тіркелуі басты маңыздылықты ... ... кем ... ... ... ... тек сjk ... ғана муниципалды бірлестіктерді
құру үшін негізделуі мүмкін. Осы ... ... ... ... ... ... және ... статустарын анықтау мәселесін
шешіу кезінде ... ... ... ... ... ауылдық мекендердің
жерлері құрайды, оларға меншік ... мен ... ... ... жалпы қоныстану мен тұрғылықты мекеннің дамуына қажетті
жерлер жатады.
Байқағанымыздай проблемалардың кеңейуі тек ... ... ... ... ... ғана емес ... ... заңды шешімін
тапқанда, яғни аймақтық саясат пен ЖӨӨБ-дың құқықтық негізінің құрылуында
ғана ... ... ... ... ... отырып, келесі позитивті
мәселелерді шешуге тура келеді;
- ЖӨӨБ-да тығыз тұратын халықтың құқығы жөнінде;
- заңды тұлға ретінде ... ... ... ... ... муниципалдық шекара туралы;
- ЖӨӨБ-дың көп деңгейлі құрылымы: мысалы қалалық және қоғамдық (мөлтек
аудандар, қала аудандары, поселкелер).
Көптеген елдерде ЖӨӨБ-дың екі ... бар: ... ... ... аудандар немесе провинцияллар;
Моделде көрсетілгендей ауыл, ауылдық аймақтық, аудандық маңызы бар
қалалар, ... ... бар ... аудандар деңгейінде тек ЖӨӨБ
органдары қызмет атқарады. Ал ... ... бар ... қала ... ... басқару мен ЖӨӨБ органдарын мақсатты үйлестіреді.
Мұнда ЖӨӨБ-дың аймақтық органдары қызмет атқаратын ... ... ... ... үйлестіреді және жергілікті мемлекеттік басқару
органдарымен ... ... ... мемлекеттік басқару осы деңгейде мынадай түрде көрінуі
мүмкін, әкімнің рөлі европалық елдердегі префектердід ролі ... ... ... ... мен ... қызметтерін үйлестіріп, ЖӨӨБ
органдарының қызметінс мемлекеттік бақылау жасауды жүзеге ... ... ... немece ЖӨӨБ органдарына есеп беріп отыруы ... ... ... ЖӨӨБ ... ... ... ... мемлекеттік
басқару органдарының өкілі лайықсыз болып қалады.
Облыс деңгейіндегі ЖӨӨБ органдарының ... тек ... ... ... ... көмекші жоне кеңесші ретінде ғана болып отыр.
Ассоциация жергілікті қауымның еркіндігін, ... даму ... ... ... ... жүзеге асырады. Ассоцияция ЖӨӨБ органдарын ың
өкілетті мүшелерімен де қүрылуы мүмкін.
Мемлекеттің жергілікті басқару органдары орталықтан біршама ... ... ... саясатының аймақта орындалуын жүзеге асырады, ол
ЖӨӨБ ... ... ... ... ... іске ... мысалы;
ЖӨӨБ бюджетті құруда олардың құқығын қорғау мен мемлекетпк ... ... ... ... ... ык міндетті ЖӨӨБ
органдарының ағымдағы ... ... ... ... қойылған жалпы
игіліктердің орындалу.ын қамтамасыз ету. ... ... ... ... ... қүрметпен қарап, олардың құқығын қорғауы тиіс.
Жогаргы мемлекеттік басқару ... ... ... ... процесін қадағалап отыратын органды құру ... ... ... ... мен ЖӨӨБ ... ... ... сондай-ақ ЖӨӨБ жүйесіне қатысты жалпы мемлекеттік ... ... ... ... шетелдерде (Жапония, Қырғызстан) Үкімет қүрамында ЖӨӨБ
мәселесіне қатысты жеке министрлік қызмет атқарады. Біздің ... ... ... даму ... ... құруды ұсынуда.
ЖӨӨБ-дың қалыптасу контексіндегі тұрақты даму өзіне мыналардың ... ... ... ... және ақпататтық ауысу;
-тұтынушы кооперативтер;
-аймақтың тұрақты даму бірлестігі және ... ... ... тұрақты дамуына бағытталған әлеуметтік-
экономикалық жобалардың және ... ... мен ... ... ... құрылымнын бірлесуі б.т. Берілген жобаның
орындалуы Қазақстан қоғамын маңызды ... ... ... пен ... ... ... ... үлкен бөлігін реформаға
көңіл аударту болады. Осыған байланысты аймақтағы ... емес ... ... мәні ... ... ... қолданыстағы зандарына сәйкес
барлық қажетті реквезиттермен құрылатын "Аймақты тұрақты дамытудың қоғамдық
кеңесі" (АТДҚК) заңды тұлға б.т.
АТДҚК ... ... ... ... ... адамдар,
белгілі шеңбердегі кәсіби қызмет мамандары руханиат өкілдері, халықтың
түрлі деңгейіндегі зиялылар болуы ... Оның ... ... ... және ... пен мемлекеттік емес ... ... ... үшін ... ... ... ... мынадай құқықтармен бөлінеді:
- аймақ алдында тұрған, қоғамдық саяси және әлеуметтік-экономикалық
даму мақсатын шешу міндеті үшін мамандар мен ... ... және ... ... ... қоғам алдында тұрған нақты міндеттерді шешуге бағытталған түрлі
ғылыми-тәжірибелік және ... ... мен ... ... аймақтағы әлеуметтік-экономикалық және саяси жағдайды ... ... ... ... қоғамдық саяси және
әлеуметтік-экономикалық процестердін келеңсіз себептерін анықтау ... ... ... мен ... ... ... ... азаматтар әл-ауқатының үнемі өсуімен бірге
әлеуметтік-экономикалық даму процесінің үндесуін және ... ... ... түсініледі.
Мемлекеттік басқару жүйесіндегі құзыреттерді беру, конституциялық
норманың ... ... ... барлык тармақтарын мақсатты құру
және ... ... ... ... ... ... ... ретінде
қаралған. Бұл модель, сондай-ақ билікті ... ... мен ... ... ... ... барлық дәрежедегі
сатыларын анықтайды.
Мемлекет жүйесін құру мен қызметтестіру принципі Қазақстан ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты және
өзара тәуелділікті толык ... ... ... ... қоғамның тұрақты дамуында мақсатты және
оғашты фазасы ретінде билік ... ... ... ... ... мен ... ... ету механизмін қамтиды.
Басқарудың ұлттық деңгейіндегі әлеуметтік инициативаны ұйымдастыру
төменнен, ал әлеуметтік-экономикалық инициативаны қолдау жоғарыдан ... ... Бұл ... ... жүргізілуімен байланысты
орын алған қиындықтардан шығуға сенім ұялатады.
Басқарудың аймақтық деңгейі аналитикалық схема бойынша құрылады, бірақ
өкілетті органдардың сайланбалы принципі, ... ... ... ... және сот билігінің құқықтық инициативаларының
кері қайтарылуын сақтауды жүзеге асырады. Басқарудың жергілікті деңгейде
құрылуы ... ... ... ... ... ... ... принцип бойынша жүргізіледі..
Жергілікті деңгейдегі сайланбалы лауазымдағы маслихат — жергілікті
өкілетті орган, сот - қадағалаушы орган, әкім - ... ... ... ... ... бас дәрігерді сайлау Қазақстан қоғамының
тұрақты даму процесіне әсер ететін екі оқшаулы факторды ... ... ... ... өмір ... ... көмектесу, мұнда негізгі атқарушы жоне жауапкершілікті тұлға
арнайы денсаулық ... ... ... ... ... ... мен стандартқа медикаменттердің
жауапкершілігіне және ары қарай қадағалауды денсаулық сақтау ... ... ... ... ... ... шексіз құқық негізін құруда
жалпыға міндетті оку моделді бағдарламасымен ... ... және ... құрылымының міндетті қатысуын алдын-ала қарау қажет.
Жергілікті басқару органдарының қызметін әкімшілік жәнә қаржылық ... ... ... және басқа да бақылаулар болуы керек.
Әкімшілік-терриоториялық сферадағы қайта ұйымдасуды қолданыстағы заңның
шексіз негізгі құқығы ... ... ... үлкен дәрежеде
болуы мүмкін — халықтық жалпы ... ... — тек ... ... мүмкіндік бермей, сонымен бірге халықтың құқықтық
білімін ... кең ... ... белсенді қатысуы, қалыптасқан
менталитетті қайта бағыттау ... ... ... органдары осы мүдделерді тиімді ... ... ... етеді. Осымен қоса жергілікті қауымның әрбір ... ... ... және ... ынталандыру жүйесі арқылы есепке алу
қажет.
Басқару жүйесінде ... ... ... мен ... ... немесе сәтсіздігі жөніндегі үсыныс пен ... ... ... ... кері ... ... қарастырады.
ЖӨӨБ органдарының қызметкерлері осы органда кәсіби негізде үнемі жалақы
ала отырып қызмет атқаратын сайланбалы лауазымды тұлға мен ... ... ... ... ... ... ... Сайланған тұлға
жергілікті қауым мүддесінде өз қызметі үшін үнімі еңбек ақы ... ... ... жүйесі арқылы компенсация алады. Мысалы: моделдегі
кейбір бағыттағы ... ... ... ... және ... ... ... мүшелері б.т. ҮШМК-нің ... ... ... ... заңы мен нарық зандарына
сәйкес төленеді.
ЖӨӨБ қүрылымның ... және ... ... көрінуі.
Жоғарыда айтылғандар ЖӨӨБ-дың жалпы функциялары олардың ішінді ... ... пен ... ... ... мен ... ... Өндірістік функцияны анықтау мақсатында, оны
міндетті түрде нақтылап көрсету қажет және ары ... ... ... ... ... ... принциптеріне сәйкес болуы тиіс.
Әрбір нақты жағдайда (ауыл, поселка, микроаудан және ... және ... да ... ... ... ... мен қызметтерді анықтауды қажетсінеді, осы арқылы ЖӨӨБ ... ... ... Жалпы жағдайда олар мыналар болуы мүмкін:
әр үй шаруашылығы үшін ... ... ... (көмір, ағаш, газ және т.б.)
дайындау (сатып алу); энерго жүйелерімен қамтамасыз ету - ... үй ... ... ... ... ... құрылыс жөндеу жұмыстарын
жүргізу; қоғамдық орындарды таза ... ... ... мен
депутаттардың байланысын қамтамасыз ету; қоғамдық пікір мен шағымдардың
жұмыстарын анықтау және т.б.
Осы ... ... ең ... ... ... ... және ... осы тапсырыстарды орындау және тауар мен қызметтерді ... ... ... ... құрылысын жетілдіру, оның ішінде
билік құзырларының әр деңгейі арасында ... ... мен ... ... ... болып табылатын жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін ендіру
өте өзекті ... ... Бұл ... ... ... ... отандық басқару жүйесін анықтайтын демократиялық
нышандардың бірден-бірі. Бірақ бұл бағытты абсолют ретінде қабылдап, ... ... ... деп ... да сақтанған дұрыс. Сонымен қатар
күшті орталықтандырылған мемлекет белгілі кезеңде өзінің ішкі тұрақтылығын
қамтамасыз ете алады, ... оның ұзақ ... ... ... ... сұраныстарға уақытында жауап бермеуі) саяси ... алып ... ... ... Ал ішкі саясатта ... ету ... ... орталықсыздандыру, жергілікті өзін-өзі
баскаруды дамыту сияқты басқа да ... ... ... ... ... ... ... дамуы реформа үрдістерінің арасалмағын
орталықтан жергілікті деңгейлерге түсіруді қажет етеді және де оны билік
те, қоғам да ... Оған тағы бір ... 2003 ... 3 ... ... ... кезекті отырысы толықтай осы проблемаға арналды. Және ... ... ... ... ... ... ... — "Мемлекеттік басқару -
деңгейлері арасындағы өкілеттіктерді шектеу және бюджетаралық ... ... Дәл сол ... ... ... осы мәселе
жөнінде былай деп өз пікірін білдірді: "Бәрін бір қолға тастай ... әдет ... ... ... отыр". Сондықтан Президенттің
халыққа Жолдауында орталықсыздандыру ... ... ... болып аталды. Бірақ бұны елімізде жүзеге ... ... ... ... ... орталықсыздандырудың табиғатын, оның қаншалықты таралғанын,
жүзеге асыру барысында қолданылатын әдіс-тәсілдерін ... және ... ... ... ... ... ерекшеліктерінен бастау
алатын демократиялық мемлекет құру процесі ... ... ... процесі өзіндік жергілікті ерекшеліктерді ескеруі тиіс,
оның ішіне: ... ... ... ... ... ... дәстүрдің орнығуы және де сол сияқты көптеген ... ... ... тек ... ... ... ... емес, ол
қоғамда орын алып отырған нақты жағдайларға сүйенуі тиіс. ... оның арты ... ... шиеленістің пайда болуына алып келуі
әбден мүмкін.
Орталықсыздандыру түсінігінің көптеген ... бар. ... ... ... екеуін атап көрсетуге болады:
1. Орталықсыздандыру - ... ... ... ... органдарға беру, төменгі басқару органдарының құзырлық шеңберін
жоғарғының ... ... .
2. ... — орталықтандыруға қарама-қарсы басқару жүйесі,
дәлірек, жергілікті әкімшілік органдары мен өзін өзі ... ... ... мен ... ... кеңейтілуі .
Бірінші жағдай билік тепе-теңділігін ... ... ... одан ... ... ... көздейді. Бұл түсініктегі
орталықсыздандыру демократиялық басқаруға жағдай ... ... ... ... түседі деп айтуға болады.
Екінші анықтама бойынша, мемлекеттік ... бір ... ... және ... да сол сияқты) жергілікті өзін өзі басқару ... Олар өз ... осы ... ... ... ... ... өз жеке атынан өкілетін іске
асырады. Осындай жолмеи жергілікті автономия қамтамасыз ... ... ... ... өкілеттерді іске асыру құқығымен
қоса, мойнына үлкен ... ... ... ... ... олардың қызметінің басты көрсеткіші болуы тиіс.
Сонымен бірге орталықсыздандыруды білікті жүргізбеу елде сепаратистік
пиғылдардың пайда болып, оның ... алып ... ... ... ескерген
жөн. Мысалы, 'Лад" славяндық ... ... мына ... ... ұлттық-мәдени автономиясын заңды түрде қамтамасыз ету.
Қазақстанда казачествоны ... ... ... өмір ... ... сүру ... ... қалпына келтіру".
Сонымен қатар орталықсыздандырудың екі түрін ескергеніміз дұрыс:
шоғырландырудан алшақтау (деконцентрация) және ... ... ... ... ... ... жүйесі иерархиясы бойынша төменгі органдарына берілуі деп
түсінеміз. Алайда бұл үрдіс мемлекеттік басқарудың вертикальды ... ... ... ... ... ... құрылымдары жоғары органдарға
тікелей бағынышты қала береді ... ... ... басқару органдары өзінің деңгейіндегі
мәселелермен, жағдайлармен, орталық органдарға қарағанда, тікелей таныс
бола ... ... ... ... алады. Осы шоғырландырудан
алшақтау үрдісі төменгі құрылымдарға жергілікті проблемаларды шешуге көп
әкімшіліктік мүмкіндік ... Сол ... де ... ... ... деп те ... Осы ... ескере кететін
жайт, мемлекеттік басқару өкілеттіктерін тапсыру жергілікті органдарға
үлкен жауапкершілік те ... ... ... ... функцияларды
өткізбес бұрын, оны іске асыруға қаншалықты қуаты жететіндігін анықтап
алған орынды. Ал ... ... ... ... ... өзін өзі ... ете ... отырған кезде, бұл өте маңызды.
Жалпы айтқанда, мемлекеттің аяққа тұруы кезеңінде, ... ... ... ... ... ... керісінше, орталықтануға
тырысады, тек осылайша ғана ол мемлекеттің саяси ыдырауына тосқауыл қоя
алады. Ал бұл ... ... ... ... жаңадан нығайтып
жатқан ел үшін өте маңызды және өзекті, ... ... ... ... байланысты туындайтын мәселелерді естен шығармаған абзал. Соңғы
кездері Орта Азия аймағында қалыптасып отырған саяси ... ... бұл ... ... ... ... қатты орталықсыздандыру, яғни әкімшілік-аумақтық басшыларын сайлау,
олардың саяси дербестігін заң шығару құқықтарын кеңейту арқылы нығайту,
негізінде, жекеленген ... ... ... ... тән, ал біз — ... ... ... мемлекеттер,
керісінше, өзінің тұтастығын сақтауға ұмтылып, елдің саяси ыдырауына ... Бұл ... ... өте ... әрі өзекті, себебі, Қазақстан
геосаяси тұрғысынан "жеті желдің ... ... ... ... пен ... жағымызда орналасқан екі алып мемлекет бізге күшті
ықпал ете алатын саяси құрылым ғана емес, ... ... ... ... ... күш. Орта Азия ... оңтүстік көршілес елдері
де қазіргі кезде өзінің идеяларын қазақ жеріне таңуға тырысуда. Егер ... ... ... онда ... да ... леп ... ... жоғарыда айтылған ішкі сепаратистік пиғылдарды да ... ... ... үш ... ... ... ... біріншіден, аумақтық бірліктер қоғамдық заңды тұлғалар ретінде
нақты белгіленген өкілеттіктерге ие болуы ... ... олар өз ... ... мәселелерді шешуге арналған
органдар мен құралдарға ие болуы керек;
... ... ... ... ... ... ... бақылау барынша шектелуі тиіс .
Қазақстанда жергілікті өзін өзі ... ... ... ... жайт, еліміздің 1995 жылы қабылдаған Конституцияның 89-бабына
сәйкес, Қазақстан Республикасында ... өзін өзі ... ... де, бұл ... ... ... екі жыл мерзімінде жүзеге ... ... бұл ... осы ... ... қабылданбай келе жатқаны заңға
қайшы, оны ... ... бұл Заң ... заңдардан айрықша — саяси
салдары бар Заң, сол себептен де оны асығыс ... ... ... ... ... келтіруі мүмкін.
Соңғы үш-төрт жыл аралығында жергілікті өзін өзі ... ... ... ... да мұқият назар аударылуда. Қоғамдық ұйымдар,
саяси партиялар мен қозғалыстар көптеген басқосулар өткізіп, осы мәселенің
төркінін шеше ... ... ... ... да ... ... бір тоқтамға келе қойған жоқ.
Жергілікті өзін-өзі басқару - "... шешім қабылдауды неғұрлым адамдарға
жақындату, олардың ... ... ... ... береді, өйткені барлық
үдерісте оны орындағанға дейін олар өздері қатысады".
Еуропалық Хартияға сәйкес, ... ... ... ... ... ... ... және де оны басқару құқығы мен нақты
қабілеті деп түсініледі.
Жергілікті өзін-өзі басқару Еуропалық ... ... ... жатыр. Оның басты мәні: төменгі ... ... ... мәселелерді биліктің жоғарғы деңгейлеріне
жеткізбей-ақ шешу.
Қазіргі кездегі әлем ... ... өзін өзі ... ... түрі бар; ... әкімшілік-аумақтық, бірліктік тұрғындарымен сайланатын
және аса маңызды мәселелер бойынша шешім қабылдайтын ... ... ... — әдетте оперативтік басқаруды жүргізетін атқару органы.
Дегенмен, оған ... ... ... да ... ... ... өкілеттіктері арнайы заңдармен, ... ... ... ... ... ... ... Ал
жалпылама ол Конституцияда орын табады.
Сонымен қатар жергілікті органдарды қоғамдық, сот және т.б. ... ... Бұл ... сот ... ... атқару органдарынан
тәуелсіздігі қамтамасыз етілуі өте маңызды.
Орталықсыздандыру мен жергілікті өзін өзі басқаруды жүзеге ... ... ... ... ... мәселесін көтереді.
Сайлау арқылы құрылған орган жұмыс барысында тұрғылықты халыққа ... ... ... ол ... ... ... ... оны арнайы
бақылау механизмдері арқылы тарату қажет. Мысалы, жапон ... ... ... жұмысына риза болмаған сайлаушылар, белгілі саңда
қол жинап, петиция ... ... ... оның ... ... ... ... Осындай жолдың алдын алу мақсатында, жергілікті өзін өзі басқару
органының құрамын, құрылысын және жұмыс регламентін құру барысына, орталық
органдар емес, ... ... ... ... ... ... ... органының жергілікті мемлекеттік басқару
органынан ... сол: ... ... ... ... ... құрылады, ал жергілікті өзін-өзі басқару органы
- жергілікті азаматтардың таңдауы арқылы. Десе де, ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару органдары
сайланғанмен бірге, нақты өкілеттіктерге ие болуы керек, олай болмаған
жағдайда, оның мәні жоқ. Оған ...... ... ... ауыл әкімдерін сайлау. Қорытындылары көрсетіп отырғандай, оларды
сайлағаннан ешнәрсе өзгермеген. Сайланған әкімнің ... ... ... ... ... болмаса, онда оның тағайындалған ... ... ... ... және ... өзін өзі ... Қазақстан жағдайында, бірінші жағынан, азаматтық ... ... ... ... ... ол - сол ... ... жетілу
дәрежесінің көрінісі.
Жергілікті өзін-өзі басқару жүйесі жергілікті мәдениет пен дәстүрлерге,
экономикалық жағдайларға және де көптеген, сол ... ... ... әсер ... ... тікелей байланысты. Кейбір
жағдайлар өзгеріп тұрады, соған орай жүйе де сәйкес ... ... ... ... ... болуы қажет. Осыған байланысты жүйе үнемі
реформаланып тұруы керек. Сондықтан да жүйені ... ол ... ... ... кейін жаңа реформа қажет болатындығын ескерген абзал.
Оған дәлел, кейбір озық ... ... ... ... ... ... ... осы күнге дейін өзгерістерге ұшырап
келеді.
Басқарудың нәтижелі болуы үшін тұрақтылық қажет, ал реформа ... ... - ... ... ... ... ... тұрақсыздық
туғызбай жүргізу - алғышарт.
Орталықсыздандыруды тек ұйымдастыру және ... ... ...... Оны ... ... ... қабылдау қажет.
Әлемдік тәжірибеге жүгінсек, ... ... ... ... екі ... алға ... ... және
ұйымдастыру-техникалық.
Біріншіден, мемлекеттің қоғам өмірінің барлық салаларына ықпал ету
деңгейінің үнемі өсуіне жауап ретінде ... ... ... ... ... шешімдерде көптеген
жергілікті факторлар ескерілмей қалу қауіпті болды. Сондықтан да ... ... ... ... ... іс жүргізуді қалайтын
азаматтардың мүддесіне және ... ... Бұл ...... ... ... талабы.
Үшіншіден, азаматтың өзін айқындау құқығын тану және олар өз дегенімен
ұжымдарға бірігу қажеттілігі ... И. ... ... бойынша
орталықсыздандыру осындай қажеттіліктердің жүзеге асырылуы мен ... ... ... етеді.
Ұйымдастыру-техникалық себептердің арасынан мыналарға ... ... ... белгілі дәрежеде енжарлық танытуы, белсенділік
байқатпау және ... ... ... ... ... ... ... басқару жүйесін қалыптастыру тек демократиялық
процедуралардың жай әшейін түрде енуін емес, ең ... ол ... ... ... жақсартуға бағытталуы қажет. Ал
жалпымемлекеттік деңгейде әлеуметтік ... ... және оны ... ... ләзім. Сондықтаи да, бұл жаңадан құрылған орган
жергілікті тұрғындардың салығына күш ... тағы бір ... ... оның ... байлығы көбеюіне қызмет етуі керек.
Қорытынды
Қазақстан Республикасы қазіргі кезде өзінің мемлекеттік дамуында жаңа
бір сапалы деңгейге шықты. ... ... ... басқару мен билік
жүйесіндегі түпкілікті қайта құруды талап етеді. Аталған билік ... ... ... өз ... ... қазіргі кезде мемлекеттік құрылымда бұл ... ... және ... дамуында теріс әсер беретін кемшіліктерін
байқатып отыр. Әсіресе, бұл қатынаста ... ... ... атап ... ... Қазіргі кездегі жергілікті жерлердегі билік
қазіргі кездегі талаптарға толық сай емес, жергілікті халықтың мүдделерін
әлсіз қорғайды, жемқорлыққа тым ... ... ... басты себептері қолданыстағы заңдылықтардың, соның ішіндегі
сайлау туралы заң, жергілікті мемлекеттік басқару ... заң, ... ... ... ... ... ... қазіргі сатыдағы дамуы реформа үрдістерінің арасалмағын
орталықтан жергілікті деңгейлерге түсіруді қажет етеді және де оны ... ... да ... Оған тағы бір ... 2003 ... 3 ... ... кеңестің кезекті отырысы толықтай осы проблемаға арналды. Және ... ... ... ... ... ... ... — "Мемлекеттік басқару -
деңгейлері арасындағы өкілеттіктерді шектеу және бюджетаралық қатынастарды
жетілдіру тұжырымдамасы". Дәл сол кеңесте ... ... осы ... ... деп өз ... білдірді: "Бәрін бір қолға тастай қысып,
айырылмайтын әдет ... ... ... ... ... Президенттің
халыққа Жолдауында орталықсыздандыру проблемасы ... ... ... ... ... бұны елімізде жүзеге асыру көптеген
себептерге ... ... ... ... ... ... құрылымда Бұл жүйенің қызметтері
қоғамның және ... ... ... әсер ... кемшіліктерін
байқатып отыр. Әсіресе, Бұл ... ... ... ... атап ... ... ... жергілікті жерлердегі билік қазіргі кездегі талаптарға
толық сай емес, жергілікті халықтың мүдделерін әлсіз қорғайды, ... ... ... ... ... ... қолданыстағы заңдылықтардың, соның ішіндегі
сайлау туралы заң, жергілікті ... ... ... заң, ... ... ... кемшіліктері болып есептеледі.
Қазақстанның қазіргі сатыдағы дамуы ... ... ... ... ... ... қажет етеді және де оны билік
те, қоғам да ... Оған тағы бір ... 2003 ... 3 сәуірінде өткен
Ұлттық кеңестің кезекті отырысы толықтай осы проблемаға арналды. Және ... ... ... үкімет арнайы қүжат әзірлеген — "Мемлекеттік ... ... ... ... ... және ... ... түжырымдамасы". Дәл сол кеңесте Елбасы Н.Ә.Назарбаев осы мәселе
жөнінде былай деп.өз пікірін білдірді: "Бәрін бір ... ... ... әдет ... ... тежеп отыр". Сондықтан Президенттің
халыққа Жолдауында орталықсыздандыру проблемасы ... ... ... ... ... да ... ... құрылысын
жетілдіру, оның ішінде билік құзырларының әр деңгейі арасында нақты бөлінуі
мен халық ... ... ... болып табылатын жергілікті өзін-өзі
басқару жүйесін ендіру өзекті мәселелердің қатарында. Бірақ бүны ... ... ... ... ... қиынға соғуда.
Биліктің жергілікті органдарын реформалаңдыруды
орталықсыздандыру үрдісін бастау ... ... ... ... ... жөне аймақтық нәтижелі.басқарудың жоқтығы;
- жергілікті деңгейдегі мәселелерді шешуге қабілеті жететін азаматтық
қоғамның ... ... ... екі ... ... болып отыр:
- кәсіби және нәтижелі аумақтық басқаруды құру және мемлекеттік
функцияларды шоғырланудан алшақтату үрдісі;
- азаматтық ... құру ... ... ... Ж. Ихданов.« Мемлекет басқару теориясы» Алматы 2007ж
2. "Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік ... ... ... заңы., "Заң", №3
3. Нүкенов А.: "Жергілікті басқаруды жетілдіру мәселелері". "Саясат" №7.,
2003ж.
4. ... А.: ... ... ... ... қолдану
жолдары". "Саясат" №4

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
CREDO DAT жүйесі туралы мәліметтер5 бет
«Инвестициялық процестегі құрылыс кешенінің рөлі»13 бет
Агро маркетинг27 бет
Агробизнес және агроөнеркәсіп кешені10 бет
Агробизнес және агроөнеркәсіптік кешен9 бет
Агробизнесті мемлекеттік реттеудің қажеттілігі11 бет
Агроөнеркәсіптің кешенінің қалыптауы және халық шаруашылығындағы алатын орны5 бет
Астана қаласының тарихы5 бет
Байқоңыр ғарыш айлағы құрылғалы 49 жыл болды10 бет
Медеу14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь