Информатикадан берілетін дәрістер курсы

АЛҒЫ СӨЗ 5
№1 дәріс
1 АҚПАРАТ ЖӘНЕ АҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР
1.1. Ақпарат және информатика
1.2. Ақпарат түрлері
1.3. Ақпараттық процестер
Бақылау сұрақтары
6
6
7
9

№2 дәріс
2 ЕСЕПТЕУ ЖҮЙЕСІНІҢ НЕГІЗДЕРІ. САНАУ ЖҮЙЕСІ
2.1. Ақпараттарды кодтау (таңбалау)
2.2. Компьютердің арифметикалық негіздері.Санау жүйесі
11
11
13
№3 дәріс
2.3.Екілік сандармен орындалатын арифметикалық әрекеттер.
2.4.Компьютердің логикалық негізі Логикалық пікірлердің негізгі түсініктері.
Бақылау сұрақтары

20
21
№4 дәріс
3 АҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫҢ ТЕХНИКАЛЫҚ ҚҰРАЛДАРЫ
3.1. Компьютер ұғымы
3.2. Арнайы компьютерлердің құрылғылары
3.3.Жүйелік блок компоненттері
Бақылау сұрақтары

24
24
26
30

№5 дәріс
4 БАҒДАРЛАМАЛЫҚ ҚАМТАМАСЫЗДАНДЫРУ
4.1. Бағдарламалық қамтамасыздандыру классификациясы.
4.2. MS.DOS операциялық жүйесі.
4.3 NORTON COMANDER бағдарламасы
Бақылау сұрақтары

33
33
35
36
№6 дәріс
5 ДЕРБЕС КОМПЬЮТЕРЛЕРДІҢ ҚЫЗМЕТШІ БАҒДАРЛАМАЛАРЫ
5.1 Архиваторлар
5.2.WinRAR архиваторлары
5.3.WinZip архивтеу бағдарламасы
Бақылау сұрақтары

38
38
39
40

№7 дәріс
6 WINDOWS ОПЕРАЦИЯЛЫҚ ЖҮЙЕСІ
6.1.Операциялық жүйе дегеніміз не
6.2.Операциялық жүйенің жіктелуі
6.3.Windows операциялық жүйесі
6.4 Жұмыс үстелі
6.5.Терезе элементтері.
Бақылау сұрақтары

41
41
41
42
42
44

№8 дәріс
7 WINDOWS ОБЪЕКТІЛЕРІ
7.1.Файлдар
7.2.Бумалар
7.3.Жарлықтар
7.4.Себет
Бақылау сұрақтары

46
46
47
47
47
ХХ ғасырдың соңы адамзаттың индустриялық дәуірден ақпараттық дәуірге өтуімен ерекшеленеді.
Жоғары білім беру жүйесіндегі информатиканың рөлі әлемнің жүйелі ақпараттық бейнесін, адам мен ақпараттық ортаның тиімді өзара қарым–қатынасын қалыптастырудағы ақпараттық білімнің мәнімен, қазіргі заманғы ақпараттық қоғамдағы кәсіби қызметтің негізгі құрастырушысы ретіндегі ақпараттық технологияны пайдалану дағдыларының қалыптастырумен анықталады.
Информатика пәні студенттерді ақпараттық қоғамдағы өмір талаптарына сай дайындауда үлкен рөл атқарады. Қазіргі кезеңде студенттер үшін кәсіптік ақпараттық технологиялармен жұмыс істеп үйрену аса қажет.
Оқытудың негізгі мақсаты студенттердің оқу процесінде компьютерлік технология арқылы өз бетінше тиімді білім алу. Оқыту мазмұны информатиканың дүниетанымдық және пайдаланушылық аспектілерін қалыптастыруға бағытталған. Мұндай мазмұн Мемлекеттік ақпараттандыру бағдарламасының мақсаты мен міндеттерінен туындайды.
Ол компьютерді оқу құралы ретінде студенттердің оқу-танымдық қызметіне тұрақты пайдалануын көздейді.
Біздің мақсатымыз - студенттерге жұмыс істеу кезінде туындайтын нақты сұрақтарды шешу үшін ақпараттық технологиялар негіздерін үйрету.
1. Информатика. Жангазина Г.Д.Алматы
2. Экономическая информатика и вычислительная техника. Под ред. В.П. Косарева и А.Ю. Королева, издание 2-е переработанное и дополненное. М: Финансы и статистика, 1996 г.
3. В.А. Острейковский. Информатика: учебник для вузов.- М: Высшая школа,2001 г.
4. В.Э. Фигурнов. IBM PC для пользователя. Краткий курс. Москва, ИНФРА-М.
4. Электронный учебник по информатике. Информатика 1 курс 1,2 семестр, КарГТУ, АИС, 2001год.
5. Аппаратное и программное обеспечение ПК. Учебное пособие, ЕИТИ, 2002 г.,
6. Б.С. Богуминский. Руководство пользователя ПЭВМ. В двух частях, Часть1.
7. В.А. Каймин, Информатика. Учебник, 3 издание. Москва, ИНФРА-М, 2003 г.
8. Учебное пособие по информатике. Часть 1, ЕИТИ, 2003 г.
9. Учебное пособие по информатике. Часть2, ЕИТИ, 2003 г.
10. Электронный учебник. Экономическая информатика.
11. Учебное пособие. Поиск и устранение неисправностей в ПК.
12. Электронный учебник. Информатика.АТУ
13. В.А. Благодатских, М.А.Енгибарян, Е.В. Ковалевская и др., Экономика, разработка и использование программного обеспечения ЭВМ: учебник. М: Финансы и статистика, 1995 г.
14. Основы Турбо-Паскаля. В.В. Фаронов. МВТУ – Фесто Дидактик. Книга 1., 1992 г.
15. Электронный учебник по информатике. Информатика 2 курс 1 семестр, КарГТУ, АИС, 2001год.
        
        АКАДЕМИК  Қ.СӘТБАЕВ  АТЫНДАҒЫ  ЕКІБАСТҰЗ
ИНЖЕНЕРЛІ- ТЕХНИКАЛЫҚ ИНСТИТУТЫ
“Ақпараттық жүйелер” кафедрасы
ИНФОРМАТИКА
Дәрістер ... ... ... ... курс ... ... – 2006
Дәріс курсын құрастырған:
Профессор: ________________ Жузбаев С.С.
Оқытушы: ... ... ... ... құрал инженерлік және экономикалық мамандықтарының бірінші
курс студенттеріне арналған.
Әр бір ... ... ... ... ... және ... ... СӨЗ |5 ... ... | |
|1 ... ЖӘНЕ АҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР |6 ... ... және ... |6 ... Ақпарат түрлері |7 ... ... ... |9 ... ... | ... дәріс | |
|2 ... ... ... ... ... |11 ... ... ... ... |11 ... Компьютердің арифметикалық негіздері.Санау жүйесі |13 ... ... | ... ... орындалатын арифметикалық әрекеттер. |20 ... ... ... ... ... ... |21 |
|түсініктері. | ... ... | ... ... | |
|3 ... ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫҢ ТЕХНИКАЛЫҚ ҚҰРАЛДАРЫ |24 ... ... ... |24 ... ... ... ... |26 ... блок ... |30 ... ... | ... ... | |
|4 ... ... |33 ... ... ... ... |33 ... MS-DOS ... ... |35 ... NORTON COMANDER ... |36 ... ... | ... ... | |
|5 ... ... ... ... |38 ... ... |38 ... ... |39 ... архивтеу бағдарламасы |40 ... ... | ... ... | |
|6 WINDOWS ... ЖҮЙЕСІ |41 ... жүйе ... не |41 ... жүйенің жіктелуі |41 ... ... ... |42 ... ... ... |42 ... элементтері. |44 ... ... | ... ... | |
|7 WINDOWS ... |46 ... |46 ... |47 ... |47 ... |47 ... ... | ... ... | |
|8 ... ... |48 ... ... қарсы құралдар |48 ... ... ... ... |49 ... DSAV ... ... |50 ... ... | ... ... | |
|9 ... ... ... |51 ... MS WORD ... ... ... ... |51 ... WINDOWS ... EXCEL ... |53 ... сұрақтары | ... ... | ... ... ... ЖӘНЕ БАҒДАРЛАМАЛАУ |56 ... ... және ... |56 ... ... ... ... Бастапқы мәліметтер. |57 |
|10.3 Тілдің ... |58 ... ... | ... 12 дәріс | ... MS ACCESS ... ҚОРЫ |63 ... ... | ... ... | ... ... ... |66 ... ... ... |66 ... ... ... аппараттық-бағдарламалық қамтамасыз |68 ... |68 ... ... адаптерлер. |68 ... ... | ... ... | ... ... | ... ... ... |70 ... ... желі |70 ... ... ... қамтамасыз етілуі (жасақталуы). |70 ... ... ... |70 ... сұрақтары | ... ... | ... АУҚЫМДЫ ЖЕЛІ |73 ... ... желі |73 ... Internet |73 ... ... даму ... |73 ... ... ... |74 ... INTERNET ... |74 ... сұрақтары | ... |75 ... ... |77 ... ... ... соңы ... индустриялық дәуірден ақпараттық дәуірге
өтуімен ерекшеленеді.
Жоғары білім беру жүйесіндегі ... рөлі ... ... ... адам мен ақпараттық ортаның ... ... ... ... ... мәнімен, қазіргі
заманғы ақпараттық қоғамдағы кәсіби қызметтің негізгі ... ... ... ... ... ... пәні студенттерді ақпараттық қоғамдағы өмір ... ... ... рөл ... ... ... студенттер үшін
кәсіптік ақпараттық технологиялармен жұмыс істеп үйрену аса қажет.
Оқытудың негізгі ... ... оқу ... ... ... өз ... тиімді білім алу. ... ... ... және пайдаланушылық аспектілерін
қалыптастыруға ... ... ... ... ақпараттандыру
бағдарламасының мақсаты мен міндеттерінен туындайды.
Ол компьютерді оқу құралы ретінде ... ... ... ... ... ... - ... жұмыс істеу кезінде туындайтын нақты
сұрақтарды шешу үшін ... ... ... ... ... АҚПАРАТ ЖӘНЕ АҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР
1.1 Ақпарат және информатика
1.2 Ақпарат түрлері
1.3 Ақпараттық процестер
1.1 Ақпарат және ... сөзі ... ... ... ... баяндау,  түсінік
деген ұғымды береді. Ақпарат ... да ерте ... ... ... қадамынан бастап–ақ ақпатартты беру мен сақтаудың жаңа ... және ... ... кезде ақпарат адам өміріне, ғылымның әртүрлі
салаларына  кеңінен енді. Әсіресе ақпарат философия, ... ... ... және т.б. ... ... кеңінен қолданылуда.
Бірақ ақпарат ұғымы әр ғылым саласында әр түрлі мағынада қолданылып жүр.
Жалпы тұрғыдан алғанда, ақпарат әр түрлі заттар мен ... ... ... ... Яғни ол ... ... берілсе де, ақпарат өзімізді қоршаған
ортамыздың нақтылы немесе қиялдағы бейнесі ... ... ... адамның
өзінің басында алынған мәліметтердің өңделуі нәтижесінде тууы мүмкін.
    Ақпарат тек сыртқы әсерлерден ғана алынып ... адам миы ... ... де алынадыСондықтан да ақпарат ұғымына бір мәнді
анықтама беруге ... ... ... ... ... және
пайдаланылатындығына сүйене отырып, мынандай жуық анықтама беруге болады:
   Ақпарат алу дегеніміз - ... ... ... ... ... ... ... немесе олардың бір-біріне қатысуы
жөнінде нақты мәліметтер мен деректер алу.
   Ақпарат - белгілі бір нәрсе ... ... зат, ... және ... ... мен ... ... берілетін мәліметтер тобы.
Философиялық түсінік бойынша ақпарат дегеніміз нақты әлемді ... ... ... мәліметтер және хабарламалардың көмегімен көрсету.
Бұл ... ... ... ... ... түрінде болады.
 Ақпарат материя және энергиялармен қатар бізді қоршаған ... ... ... ... ... ... ынталандырған есептеуіш
техникасының дамуына байланысты ... ... ... ... туралы ғылымдар комплексі – информатика пайда болды.
Информатика- ақпаратты алудың, ... ... ... ... барлық аспектілерін зерттейтін ғылым.
Информатика ... ... мен ... ... ... шыққанда , яғни біздің ... ... ... ... ... ... ... басталы.
Информатика әрекеттің сегіз негізгі ... ... ... ... ... тұрады.
1 сурет- Информатиканың бағыттары
Информатиканың негізгі мәселелері :
-кез-келген табиғаттағы ақпараттық процестерді зерттеу;
-ақпараттық техниканы ... және ... ... ... ... ... ... жаңаша технологиясын
жасау;
-компьютерлік техника мен технологияны жасау мен ... ... ... ... саласында тиәмді пайдаланудың ғылыми және
инженерлік ... ... ... ТҮРЛЕРІ
  Ақпараттың мынадай түрлерін немесе типтерін бөліп көрсетуге болады:
     Біріншіден, ақпаратты қабылдау тәсілі бойынша.
     Адамзатта бес сезім мүшесі бар:
·  көз; көз көмегімен ... ... ... ... ... ... және
графиктік түрге жататын ақпараттарды қабылдай алады;
·   есту; құлақ ... ... ...... ... ... шуды қабылдай алады;
·   иіс сезу; адамдар танау көмегімен ... ... ... ... ... сезу; тілдің дәм сезу рецепторлары заттардың дәмі - ащы, ... ... ... ... ақпарат алу мүмкіндігін береді;
· саусақпен (немесе жай терімен) сипау арқылы заттың температурасы - оның
ыстық немесе суық, ... ... ... ... ... ... ... сыртқы орта жайлы ақпараттарды өзінің сезім мүшелері арқылы алады.
Практика жүзінде адам ... 90%-ын ... ... ... 9%-дайын
құлақпен (аудиальный) және тек 1% шамасын басқа сезім мүшелері (иіс сезу,
дәм сезу, ) арқылы ... ... ... ... ... ақпарат миға барып түсетін болғандықтан, сезім
мүшелері талдаушы /анализатор/ деп аталады.
    Компьютер адамға ... ... ... ... ... өңдеу мүмкіндігін береді.
     Екіншіден,  ақпараттың берілу түрі бойынша.
    Біз тек техникалық құрылғылар ... ... ... ... ... ... ... мәтін,  дәптердегі шығарма,
 спектакльдегі актер репликасы,  радио арқылы берілген ауа райы. Ауызша
қарым-қатынаста ... ... ... ... ...  спектакльдің
радио арқылы берілуі) ақпарат тек сөз түрінде,  яғни мәтіндік ... ... ... ... ... кестесі,  арифметикалық мысал,
 хоккей матчының есебі,  поездің келу ... және т.б. Дәл ... ... ... ... ... ұсынылуы аралас түрде қолданылады.
    Графикалық ақпарат: суреттер, ... ... ... ... ... ... ... себебі қажетті образды бірден
жібереді, ал ... ... сөз ... ... ... кейін оның образы
ойлау арқылы жасалады. ... ... ... графикалық түрде
берілуі берілген ақпарат туралы ... ... бере ...  Сондықтан
ақпараттың мәтіндік,  сандық және графикалық түрде бірігіп берілуі тиімді.
  Мысалы,  геометриядағы есепті шешу ... біз ... ... (мәтін)+сандық есептеулерді (сан) қолданамыз.
     Музыкалық (дыбыстық) ақпарат.
  Қазіргі уақытта есептеу техникасында ... ... ... ... ... негізгі болып  табылады. Бұл жүйеде түрлі-
түсті графика дыбыспен, мәтінмен, ... ... және ... бейнемен бірігеді.
Үшіншіден,  ақпараттың қоғамдағы мәні бойынша.
     Ақпараттың түрлері:
· Жеке - бұл ... ... ... ... ...  білу,
 эмоциясы болуы мүмкін ;
· Қоғамдық,  қоғамдық-саяси,  ғылыми-жариялық,  яғни біз ақпараттарды жалпы
 ақпарат ... ... ... ...  бұл бүкіл ... ... ... және ... ... және ... ... - біз қарым-қатынас барысында бір-бірімізбен алмастырылатын
ақпараттар;
· Эстетикалық - бұл көркем ... ... ... және сол ... ... - ... ...  техникалық,  басқарушы.
|Ақпараттың жіктелуі ... ... түрі ... ... мәні бойынша |
|бойынша | | ... ... ... ... ... ... ... сезу; |Графикалық ...... ... сезу ... |эстетикалық ... сезу ... ... |
| | ... |
| | ... |
| | ... |
| | ... |
| | ... |
| | ... |
| | ... |
| | ... |
2 ... - ... ... Ақпараттық процестер
 Біріншіден, адам ақпараттарды caқтaй алады. Біз ... ... ... ... ... ... жинаймыз. Демек, адам миы
ақпараттарды тек ... ғана ... оны ... да ... Адам миына әсер
ететін ақпарат көлемі өте үлкен, сондықтан оларды ... ... ... яғни ... ... ... қайта айтқаныңызда, ол дәлме-дәл
болмайды. Сондықтан да ақпараттарды сақтап тұру үшін ... ... ... ... қатарына қағаз, папирус, ... ... ... және т.б. енеді.
    
     Екіншіден, адам ақпараттарды қайта тарата алады.
  Адам өз миында ... ... ... ... бере ... ... бір адам ... (ақпарат жолдаушы), ал екінші адам
тыңдаушы (ақпарат қабылдаушы) ... ... ... ... сіз қабылдаушы
 боласыз да, aл автор жолдаушы болып табылады. Ал, ... ... ... ... сіз ... ... ... да, ал екінші адам
қабылдаушы болады.
  Ақпарат алмасу - екі жақты процесс, ол үшін ... және ... ... ... ... пайдаланылатын құралды ақпарат беру арнасы ... Оған ... ... компьютерлік желі, басылған құжаттар ... ... адам ... ... алады.
 Ақпараттарды өңдеу деп бір ақпарат негізінде жаңа ақпарат алуды айтады.
Ақпараттар өнделгенде, оның ... ... алу ... ... ... оның
мағынасы өзгермейді.
   Ақпараттарды өңдеу үздіксіз процесс, тіпті сіз ұйықтап жатқанда да
ақпараттарды ... ... ... ... ... ... ... математикалық есептерді шеше отырып,
адам бұрын өзінде ... жаңа ... ала ... өзі қоршаған ортадан ... ... ... ... талдайды, соның  нәтижесінде жаңа ақпарат құра алады.
  Сонымен, адам ақпараттарды сақтай алады, өңдейді және ... ... ... адам ... да бір амалдар орындайды, оны ақпараттық процесс
дейді. Ақпараттық процесті әр түрлі ... ... ... ... ... Ол құрылғылар қатарына: қағаз, магниттік таспа, дискі,
калькулятор, компьютер және тағы ... ... ... ... сақталады және өңделеді.
 Ақпараттар арқылы орындалатын әрекеттер ақпараттық процестер деп ... ... ... ...  және образды түрде болуы мүмкін.
   Образды ақпарат деп дәм, иіс, ... ... ... ... ... ақпараттарды айтады.
  Таңба түріндегі ақпараттарға  сөз, жазу және тағы ... ... ... ... ... (а, в, ".", "-" ...) ... ... белгілерден  - фонемалардан тұрады. Фонемадан сөз және сөйлемдер
құрастырылады. Сөз және жазу ... ... ... ... сөз
буындарының комбинацияларынан құрастырылады.
    Таңба түрінде қатысуды қатынасу mілі дейді. Қатынасу ... ... ... ... бөлінеді.
  Табиғи тілге кәдімгі ұлттардың жазба және сөйлесу тілдері жатады. Мысал
ретінде, қазақ, орыс, ағылшын және де ... ... ... ... ... формальды, математика, физика, ... ... ... ... өзіне сәйкес алфавиттері, сөз құрастыратын ... ... ... ... ... 42 символы, орыс тілінің 33
символы, ағылшын тілінің 28 ... бар, ал ... тілі ... ... "-" ... ... ... көп. Мысалы: екілік, сегіздік, ондық
және оналтылық. Жүйенің негізі қанша болса, ол ... ... ... ... ... ... тек екі ... 0 және 1 енеді.
   Адам өзінің сезім мүшелері арқылы ақпараттарды өз ... ... ... ... ... ... ... сөзіне қандай мағына бересіз?
2. Адам ақпараттың қандай түрлерін қабылдай алады?
3. Адам ақпаратты қалай сақтайды?
4. Таратушыдан кабылдаушыға ақпараттар қалай ... ... ... ... ... дейді?
6. Байланыс (қатынасу) тілі деп нені айтады?
7. Қандай тілдерді білесіз?
8. Алфавит деген не?
№2 дәріс. ЕСЕПТЕУ ... ... ... ЖҮЙЕСІ
2.1 Ақпараттарды кодтау (таңбалау)
2.2 Компьютердің арифметикалық негіздері.Санау жүйесі
2.3 Екілік сандармен орындалатын арифметикалық әрекеттер.
2.4 Компьютердің логикалық  негізі логикалық ... ... ... ... ... өзінен-өзі өмір сүрмейді. Ол іздеу, жинау, ... ... және ... ... ... болады. Ақпараттық процесстерді
зерттеумен информатика ғылымы айналысады. Ақпараттық ... ... ... ... - ... Компьютер ақпаратты автоматты өңдеуге
арналған аппараттық және бағдарламалық құралдар жүйесінен тұрады.
      Ақпаратты автоматты өңдеу - ақпаратты адам ... ... ... ... ... ... ақпаратты алғашқы берілген
мәліметтен бастап нәтиже алғанға дейінгі өңдеуі. Берілген мәліметтер келесі
түрде болуы ... ... ... ... ... (дыбыстық)
немесе видеоақпараттар.
     Компьютердің аппараттық құралдары еңгізу қондырғылары, компьютер
жады, процессор, шығару құрылғылары мен ақпараттық магистральдан тұрады.
      Мәліметтер ... ... ... ... ... өңдеуге арналған белгілі әрекеттерді немесе қойылған есепті
шешу үшін компьютерге арналған нұсқаулар тізбегі.
     Компьютер тек қана сандық ... ... ғана ... ... ... ... (мысалы, дыбыс, сурет және басқалар) компьютерде
өңделу үшін  сандық түрге түрленуі тиіс.
Осы ... ... ... ... да ... болады. Компьютерге
енгізілу барысында әр әріп белгілі бір санмен кодталады, ал ... ... ... ... ... ... шығару) адам қабылдауы үшін
осы санға сәйкес бейнелер қайта ... ... ... мен ... осы ... ... ... деп аталады.
  Қандайда бір алфавитті пайдаланып ақпарат жазуды кодтау (таңбалау) ... ғана ... ... ... ... болады. Бір белгі тобынан екінші
белгі тобына көшіру жолын код деп атайды. Мысалы, мектепте оқитын оқушылар
саны - тоғыз жүз ... жеті ... әр ... ... кодтап, былай жазуға
болады: 96710, 1707,, ЗС76, 11110001112. Бұл жазу түрінде оқушылар ... ... ... ... оның жазылу түрі өзгереді.
    Ақпараттардың сақталу, қабылдану, берілу және ... ... ... ... түріне көп тәуелді болады.
  Ақпараттардың кодталуы (кейде оны шифрлау деп те ... оның ... ... - декодирование) қолайлы болатындай етіліп жасалуы
қажет.
    Кодталғанда қанша аз алфавит пайдаланылса, кері кодтау сонша ... ... ... ... ... үшін ... алфавиті немесе
екілік алфавит пайдаланылады.
     Мысалы, баяғыда ... ... ... ... ... және жағып отыру арқылы ақпарат берілген. Ақпаратты пайдаланушының
кағазында қосқышты басып тұру уақытына ... ... және ... ... ... ... беруге Морзе әрпі пайдаланылған.
|а.- |n-. |1.---- |
|b-… |o--- |2..--- ... |p.--. |3...-- ... |q--.- |4....- ... |r.-. |5..... ... |ә... |6-.... |
|g--. |t- |7--... ... |u..- |8---.. ... |v...- |9----. ... |w.-- |0----- ... |x-..- | ... |y-.-- | ... |z--.. | |
3 ... - ... коды
   Екілік алфавитте 0 және 1 ... ... ... ... ... үшін екілік код деп атаймыз. Ағылшын тілінде ... Binary digit ... ... бит деп ... Бұдан кейін ол
екілік белгінің бірін (0 ... 1-ді) бит деп ... ... ... екі ... ... оларды сақтауға, беруге,
өңдеуге арналған ... ... ... Екілік сандар
алфавитінің карапайымдылығы оның есептеу техникасында кең таралуына себеп
болды. 0 және 1 ... ... ... ... ... ... жоқ-0", "iскe косылған-1, өшірілген-0" сияқты және
басқа да физикалық күйлермен көрсетіледі. Екілік ... тек ... ... етіп ... орнықтылық және тиімділік қасиетке де ие.
 Екілік алфавит көмегімен кез-келген алфавиттің символдары кодтар түрінде
таңбаланады, яғни бұл ... ... ... ... екілік кодтар
түрінде бейнеленеді. Екілік алфавит өте қажет екені белгілі болды, ендеше,
символ түріндегі ... олар ... ... ... ... 0 және 1
белгілері арқылы төрт символды ғана белгілеуге болады, олар: 00, 01, 10, 11
- бүл өте аз. Тек орыс ... ... ... ... (?,! және ... 33 ... қажет болады. Кез-келген мәтіндік ақпараттарды кодтау үшін
жоқ дегенде 200-ден астам ... ... ... ... ... үшін ... ... қолдану (нөл мен бірлерден ... 8 ... 8 ... ... кодты байт деп атайды.
 Нөл мен бірлерден тұратын 8 бит, яғни 1 байт арқылы 256 символды ... ... ... ... ..., ... бұл ... орыс ... ғана кодтап қоймай, латын, ... де, ... да, ... арнайы белгілерді де (графиктік,
псевдографиктік) кодтауға болады. ... ... ... ... деп ... процестің әр түрлі сатыларында ақпараттар бірнеше рет қайта
кодталады , яғни ол өзінің ... ... ... ... ... НЕГІЗДЕРІ.САНАУ ЖҮЙЕСІ
Ақпаратты кодтау барысында санау жүйесі түсінігімен кездескенбіз. Бұл
бөлімде біз, сан ... ... ... ... маңызды
болғандықтан санау жүйесін жан-жақты карастырамыз.
    Сан ... - ... ... ... да негізгі ұғым.
Бірақ, егер математикада сандарды өңдеу әдістеріне көп көңіл ... онда ... ... ... әдістерін айналып өтуге болмайды,
өйткені тек осы арқылы ғана жадының қажетті көлемі, есептелу жылдамдығы мен
жіберетін қатесі ... ... ... ... цифр деп аталатын арнайы символдардың көмегімен бейнелеу
қабылданған.
  Сандардың аталу және ... ... ... ... деп атайды.
   Санау жүйесі екі топқа бөлінеді: позициялық және позициялық емес.
  Позициялық емес санау жүйесінде әрбір цифрдың мәні оның ... ... ... ... санау жүйесінің мысалы ретінде римдік жүйені алуға
болады. Осы жүйеде жазылған XXX санында X цифры кез келген позицияда ... ... емес ... ... ... ... ... біраз
қиын болғандықтан, бүкіл дүние жүзі біртіндеп позициялық ... ... ... ... цифрдың мәні оның орнына (позициясына)
байланысты болды. ... ... ... ... деп жүйедегі
пайдаланылатын цифрлар санын айтады.
Ондық санау жүйесі
    Біз сандармен жұмыс істегенде тек қана бір ... ... ... ... ... деп ... ... түсіндіріледі: бұл жүйенің
негізінде он негізі жатыр. Бұл ... ... жазу үшін он цифр ... 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, ... жүйе позициялық болып табылады, өйткені ондық санды жазуда
цифрдың мәні оның ... ... ... ... орнына байланысты.
     Санның цифрына бөлінетін позицияны разряд деп атайды.
Мысалы, 425 жазуы 4 жүздіктен, 2 ... және 5 ... ... ... ... 5 ... - бірліктер разрядында, 2 - ондықтар разрядында,
4 - жүздіктер разрядында тұрады.
Егер осы цифрларды басқа ... ... ... ... 524, онда сан ... 2 ... және 4 бірліктен тұрады.
  Бұл кезде 5 үлкен болады және санның үлкен цифры деп аталады, ал 4 цифры
кіші болады да, осы ... кіші ... деп ... Егер 524 ... ... ... ... +4*10°
оның цифрлары салмағының айырмашылығы айқын болады, бұл жазудағы 10 саны
санау жүйесінің негізі. ... ... ... үшін 10 ... цифрдың орнына
байланысты дәрежеленеді және осы ... ... ... ... ... – нөлге, ондықтар үшін - бірге, жүздіктер үшін ... ... ... ... сан бөлшек болса, онда ол да ... ... ... ... ... бөлшек бөлігі үшін дәреже негізі теріс және - 1-ге
тең - бұл бөлшек бөліктің үлкен цифры үшін, ал ... ... ... цифры
үшін -2 тең және т.с.с.
     Мысалы, 384,9506 ондық, саны мынадай қосындымен белгіленеді:
384,9506=3*102 +8*101 +4*10°+9*10-1 +5*10-2+0*10-3+6*10-4
    Осылайша, ондық ... кез ... ... - ... ... бір бүтін
дәрежесі, ал дәреженің мәнін сәйкес цифрдың позициясы көрсетеді.
Екілік санау жүйесі
  Компьютерде, әдетте, ... ... ... ... ... ... яғни
 негізі 2 болатын санау жүйесі қолданылады.
   Екілік жүйеде кез келген сан екі 0 және 1 ... ... және ... сан деп аталады.        
  Тек қана 0 және 1 цифрларынан ... ... ... ... саннан ажырату
үшін екілік санды жазуда екілік санау жүйесінің индексіне белгі ... ... ... ... ... разрядын (цифрын) бит деп ... ... ... ... - цифрларды физикалық берудің қолайлылығы ... ... ... ... бар болуы, ал 0 цифрына электр кернеуінің ... ... ... ... және ... ... арифметикалық және
логикалық операцияларды ... ... ... ... ... ... және логикалық құрылғысының күрделілігінде
болып табылады.  
    Ондық сандар тәрізді, кез ... ... ... ... ... ... ... айырмашылығын анық бейнелейтін қосынды түрінде жазуға
болады. Бұл қосындыда негізі ретінде 2 санын ... ... ... 101 ... саны үшін қосындыны төмендегідей өрнектеуге болады:
1*26 +0*25 +1*24 +0*23+1*22+0*21+1*20+1*2-1 +0*2-2+1*2-3
  Бұл қосынды ондық сан үшін ... ... ... бойынша жазылады.
Берілген мысалда екілік сан жеті таңбалы бүтін ... үш ... ... тұрады. Сондықтан, бүтін бөліктің үлкен цифры, яғни бірлік 27-
1=26-не көбейтіледі, ... ... ... тең келесі цифры, 25-не
көбейтіледі және т.с.с., екінің дәрежесі кемуі бойынша ең ... ... ... ... ... ... 23-не көбейтіледі. Осы қосындыда ондық
жүйенің ережесі бойынша арифметикалық ... ... ... ... ... ... 1010101,101 екілік саны 85,625 ондық санына ... ... ... ... ... ... Екілік жүйенің елеулі кемшілігі - мұнда
санды жазу үшін 0 және 1 ... көп ... Бұл ... ... ... ... ... 156 ондық санының екілік жүйедегі түрі
мынадай: 10011100. Сондықтан екілік жүйе ... ... ... үшін ... ал ... ... жұмыс істеуі үшін
үлкен санау жүйесі тандалады. Бұл кезде сегіздік немесе он ... ... ... ... ... ... осы екі жүйелердің және
екілік жүйенің арасында ... бір ... ... ауыстыруды жеңілдететін
карапайым байланыс бар.
 Әрбір коэффициент пен екінің дәрежесінің көбейтінділерінің ... ... ... ... жүйесі
 Екілік санау жүйесін компьютерден тыс жерде қолдану өте қолайсыз екенін
атап өттік. Мысалы, 89512810=110110101000100110002.
    Екілік санды жазуды қысқарту үшін ... 16 ... ... жүйесі
қолданылады. Бұл жүйені он алтылық санау жүйесі деп атайды.
     Он алтылық позициялы санау жүйесінде ... жазу үшін ... ... ... 0, 1,2, 3,4, 5, 6, 7, 8, 9 және ... алты ... үшін ондық сандарының мәні 10, 11, 12, 13, 14 және 15 ... ... ... ... ... ... A, B, C, D, E, F
қолданылады. ... ... ... ... ... және сонымен қатар,
латынның алты әріптері он ... ... ... ... табылады.
     Он алтылық жүйенің барлық цифрларын келтірейік: 0, 1, 2, 3, 4, 5, ... 8, 9, A, B C, D, E, F. Он ... ... ... F ... ... F+1
саны келеді, ал ондық санау жүйесіндегі 15 ... ... 15+1=16 ... ... ... ... ... он алтылық санның түрі, мысалы, 3E5A1 ... ... ... негізі 16 болатынын ескеріп, қосындысы түрінде есептеп жазсақ, мынаны
аламыз:
ЗЕ5А116=3*164+E*163 +5*162 ... ... ... ... арифметикалық амалдарды орындай отырып
және А=10, Е=14 ескерсек, ЗЕ5А116=25539310 санын ... ... ... он ... ... санның ықшамды екендігін байқауға болады.
Сегіздік санау жүйесі
  Сегіздік санау жүйесі, яғни негізі 8 болатын ... ... ... ... ... ... 0, 1,2, 3, 4, 5, 6, 7. Мысалы, ... ... жеті ... бес ... және үш ... квадраты бар, яғни
3578=3*82+5*8'+7*8°, мұнда 357 санының индексі "8" санау жүйесін ... ... ... ... ережесі бойынша арифметикалық әрекеттерді
орындай отырып, 3578=23910 аламыз, яғни 357 сегіздік саны 239 ... ... ... БІР ... ... БАСҚА САНАУ ЖҮЙЕСІНЕ АУЫСТЫРУ
     Сандарды бір санау жүйесінен басқа ... ... ... жиі ... ... ... сегіздік немесе он алтылық жүйеден
ондық жүйеге ауыстыру жоғарыда көрсетілген.
Бүтін ондық сандарды екілік санау жүйесіне ауыстыру
  Ондық санды екілікке ауыстырған кезде осы ... 2-ге бөлу ... ... ... ... ... ... санау жүйесіне аудару. Шешімі:
891:2=445, қалдық 1
445:2=222, калдық 1
222:2= 111,қалдық 0
111:2=55, қалдық 1
55:2=27, қалдық 1
27:2=13, қалдық 1
13:2=6, ... ... ... ... ... 1
1:2=0, қалдық 1 (екілік санның үлкен цифры).
     Бір ... ... ... одан ... ... бастап барлық
қалдықтарды жазамыз: Жауап: 89110=11011110112.
     Ауыстыру ережесі. Бүтін оң ондық санды ... ... ... ... осы санды 2-ге бөлу қажет. Алынған бөлінді 2-ден кіші болғанша
бөліндіні қайтадан 2-ге бөле ... ... бір ... ... ... ... соңғысынан бастап барлық қалдықтарды жазу керек.
Ондық бөлшектерді  екілік санау жүйесіне ауыстыру
     Ондық бөлшектерді екілік ... ... ... үшін оны ... ... ... ... керек.
    Мысал. 0,625 ондық бөлшегін екілік санау жүйесіне ауыстырайық.
    Екілік бөлшектің үтірден ... ... ... табу үшін ... 2-ге көбейтіп және көбейтіндінің бүтін бөлігін бөліп алу қажет.
Шешуі:
0,625*2=1,250, ... ... 1-ге ... ... ... 0-ге ... ... бөлігі 1-ге тең.
     Соңғы көбейтіндінің бөлшек бөлігі нөлге тең. Ауыстыру аяқталды. ... ... ... ... бірінші цифрынан бастап жазамыз. Жауап:
0,62510=0,1012.
     2-ге көбейткенде ... ... ... тек қана ... ... ережесі. Оң ондық бөлшекті екілік санау жүйесіне ... ... 2-ге ... ... Көбейтіндінің бүтін бөлігі екілік бөлшектің
үтірден кейінгі бірінші цифры ... ... да, ... ... ... ... ... келесі цифры ретінде осы көбейтіндінің бүтін
бөлігін алады, ал ... ... ... ... 2-ге ... және
т.с.с.
      Ақырғы ондық бөлшекті екілік санау ... ... ... бөлшек алынуы мүмкін.
Мысалы, 0,3 ондық бөлшегін екілік санау жүйесіне келтірейік.
Шешуі:
0,3*2=0,6 бүтін бөлігі 0-ге ... ... ... 1-ге ... ... бөлігі 0-ге тең;
0,4*2=0,8 бүтін бөлігі 0-ге тең;
0,8*2=1,6 бүтін ... 1-ге ... ... бөлігі 1-ге тең
және т.б.
 0,6 бөлшек бөлік есептеудің екінші катарында болған еді. Сондықтан есепте
қайталана бастайды. Демек, екілік ... ... 0,3 ... ... ... 0,310=0,0(1001)2.
    Практикада осы операциялар үтірден кейін берілген цифр саны ... ... он ... ... ... ... санды он алтылық санау жүйесіне ауыстыру үшін санды 8-дің
орнына 16-ға бөлу ... 891 ... ... ... он ... ... жүйеге ауыстырайық.
Шешуі:
891:16=55, қалдық 11-ге тең, он алтылық жүйеде "11 саны" ... ... ... ... 7-ге тең;
3:16=0, қалдық 3-ке тең (он алтылық санның үлкен цифры);
Жауап: 89110=37В16.
Ондық сандарды сегіздік ... ... ... ... сандарды сегіздік санау жүйесіне ауыстыру үшін екілік
жүйесіне ауыстырған ... ... ... ... сан ... жүйенің ережесі бойынша, 7-ден аспайтын калдықты
сақтай отырып, 8-ге бөлінеді. Егер ... ... 7-ден ... ... ... ... сақтай отырып, 8-ге бөледі. 8-ге бөлу процесі бөлінді нөлге
тең болғанша жалғаса береді. Содан кейін соңғысынан бастап барлық ... ... ... Бұл сегіздік жүйедегі қорытынды сан болып табылады.
Мысал: ондық жүйедегі 891 ... ... ... жүйесіне келтірейік. Шешуі:
891:8=111, қалдық 3-ке тең;
111:8=13, қалдық 7-ге тең;
13:8=1, қалдық 5-ке тең;
1:8=0, қалдық 1-ге тең (сегіздік ... ... ... ... ... ... сегіздік санау жүйесіне ауыстыру
    Екілік санды сегіздік немесе он алтылық санға ... ... ... ... ... ... сан түрінде жазу үшін үш ... ... ... ... ... санды оңнан солға қарай екілік цифрлар
тобына үштен бөледі, сол жақтағы цифрлар тобы ең аз ... ... ... ... ... сегіздік санау жүйесіндегі үш цифры болып табылады. Содан
кейін екілік цифрдың ... ... ... ... цифр ... ... |Сегіздік|
|0 |000 |0 |
|1 |001 |1 |
|2 |010 |2 |
|3 |011 |3 |
|4 |100 |4 |
|5 |101 |5 |
|6 |110 |6 |
|7 |111 |7 |
4 ... ... ... ... ... ... ... ауыстыру кестесі
    Мысалы, 110111101 екілік саны екілік цифр бойынша үштен ... 1 101 111 011 деп ... ... және ... ... ... топты
кестедегі сегіздік цифpдың біреуімен жазып болғаннан кейін, 1573 ... ... ... он ... ... ... ауыстыру
      Екілік жүйеден он алтылық санау жүйесіне жоғарыдағыға ... тек қана ... - ... ... ... сан төрт ... бойынша топқа бөлінеді, өйткені он алтылық ... кез ... ... үшін төрт ... цифр ... |Екілік |Он |
| | ... |
|0 |0000 |0 |
|1 |0001 |1 |
|2 |0010 |2 |
|3 |0011 |3 |
|4 |0100 |4 |
|5 |1010 |5 |
|6 |0110 |6 |
|7 |0111 |7 |
|8 |1000 |8 |
|9 |1001 |9 ... |1010 |A ... |1011 |B ... |1100 |C ... |1101 |D ... |1110 |E ... |1111 |F |
5 ... ... ... он алтылық санау
жүйесіне ауыстыру кестесі.
     Сондықтан алдыңғы мысалда ... ... ... саны төрт
екілік цифр бойынша топқа бөліп, 11 0111 1011 түрінде жазуға болады және
әрбір ... он ... ... біреуімен жазып болғаннан ... 37В ... ... ... ... және он алтылық санау жүйесінен ... ... ... ... он ... ... ... санға түрлендіргеңде,
бастапқы санның әрбір цифры үштен ... сан ... ... ... ... сан ... ... екілік цифр тобына қарапайым ауыстырумен іске
асырылады.
Мысалы:
1288=001 010 011
А1716=1010 0001 =10100112
   Егер ауыстырғаннан кейін ... ... ... бөлігі нольден тұратын
болса, онда олар ... ... ... ... ... нөлдермен де
тура соны орындайды.
Мысалы:
253,А416=001001010011,101001002 =1001010011,1010012.
Бақылау сұрақтары:
1. Санау жүйесі деп нені айтады?
2. Позициялық санау жүйесі позициялық емес санау ... ... . ... ... ... негізі деп нені айтады?
4. Мегабайтта қанша килобит бар екенің анықта?
5. Мегабитпен килобайттың ... ... ... ... ... ... ... санау жүйесінде арифметикалық амалдар ондық жүйедегі ... ... тек кана ... - ... ... негізі екіге
тең және тек екі цифр қолданылады.
ҚОСУ
     Қосу амалын карастырайық. Екілік санды қосу тасымалдау арқылы сәйкес
разрядтарды ... ... ... ... қосу ... ... төрт ереже қолданылады:
0+0=0
1+0= 1
0+1= 1
1+1= 10 бірліктері ... ... ... ... 101+11 (ондық жүйеде 5+3=8) екі екілік санды қосуды ... ... ... ... бағанада орындаған жөн.
101 + 011 Қосу процесін кезеңмен қарастырайық:
1) Кіші разрядта қосу орындалады: 1 + 1=10. Кіші ... ... ... және бірлік келесі үлкен разрядқа тасымалданады.
2) Келесі сол жақ разрадтың цифрлары және тасымалдың бірлігі ... Бұл ... ... 0 ... және ... тағы да келесі үлкен
разрядқа тасымалданады.
3) Сол жақ ... ... ... және ... бірлігі қосылады 0+1 +
1=10. Бұл разрядта қосынды 0 ... және ... тағы да ... ... тасымалданады, т.с.с.
4) Нәтижеде:101
                  + 011
                   1000    алынады.
Сонымен, 10002=810.
     Қосу - екілік арифметикадағы маңызды амал. ... ... ... ... ... үш амал - ... ... бөлу әдетте
қосудың көмегімен орындалады.
АЗАЙТУ
Екілік санды азайту ... ... ... ... разрядтан аламыз
1-1=0
екенін ескеру қажет.
Мысалы, 1010-101 екілік санның айырмасын табу. Кіші ... ... ... ...   101 ... процесін кезеңімен қарастырайық:
1) Кіші разряд үшін 0-1 бар. Сондықтан үлкен разрядтан бірлікті аламыз ... -ді ... ... ... 0- 0= 0 болады.
3) Сол жақтағы разрядта тағы да 0-1 болады. Үлкен разрядтан 1-ді ... 10-1=1 -ді ... ... ... 0 ... Нәтижеде:    1010
                        -   101
                           101 алынады.
    
2.4 КОМПЬЮТЕРДІҢ ЛОГИКАЛЫҚ  НЕГІЗІ
ЛОГИКАЛЫҚ ... ... ... ... ... қатысуымен шешілетін есептердің
арасында дәстүр бойынша логикалық деп аталатын есептер аз емес.
  Логика дегеніміз - ... ... ... мен ... ... ... ... пікір заңдары туралы ғылым.
  Ғылыми пән ретінде логиканың бірнеше нұсқалары ... ... ... ... ... ... ... логика
және т.б.
 Әр түрлі кестелерді құру, қарама-кайшы түйіндерді шешу және ... ... ... адамдар логиканың көмегіне жүгінеді.
 Формальды логика сөйлеу тілімен білдіретін кәдімгі ... ... ... ... ... логиканың бір бөлігі болып табылады және
кесіп-пішіп, ... ... мен ... ... немесе
жалғандығын біржақты шешуге болатын дәйектемелерді ғана қарастырады.
Математикалық логика ... ... ... сияқты, информатикада да
жақсы меңгерілген. Қазіргі уақытта алгебралық қисынның негізгі операциялары
қосылмаған бір де бір бағдарламалау тілі ... ... тек ... ғана ... ... тым ... пікірлер
бастапқы деректер болып табылады.
 Бір-бірімен араласу алмасу барысында ... ... ... бірі - бұл ... мен жауаптарды кезектестіру. Әрбір
сұрақтың жауабы бізді қоршайтын заттық әлем ... ... ... ... Бұл ... біз ... түрінде айтамыз.
Пікір қағида бойынша бақыланатын фактілерді тікелей көрсете алады: "Күн
жарқырап тұр", "Бұл ... - ... және ... ... ... ... объектілер немесе әлі болмаған жағдайлар туралы пайымдап,
хабарлай ... ... ... ... және тағы сол сияқты.
   Пікірлер дегеніміз - кейбір жалған немесе ақиқат пайымдаулар.
  Мысалы, "ақ қар", "2*2=4" пікірлері ақиқат, ал "жер ... ... ... ... біз бақылайтын фактілер ақиқат болып қабылданады.
Жалған пайымдаулар көбіне талқылаулардағы немесе сөйлемдердегі қателерден
немесе арманды ... ... ... ... ... ... және жеке болып бөлінеді. Жеке пікірлер нақты фактілерді
көрсетеді, мысалы, "3+30" пікірі х=1 және у=1 ... және х=0 ... кез кез ... у үшін ... ... ... ой объектілердің кез-келгені үшін әділетті болса,
онда жалпы пікір бекем ақиқат деп ... ... ... төрт аяқ ... ... ит үшін ... ... ақиқат пікір заттардың заңдылықтарын
байланыстыруда ерекше құнды. Мысалы, "а+в=в+а" пайымдауы кез келген нақты
сан үшін ... және ... ... ... ... ... арифметиканың заңын сипаттайды.
 Күрделі жағдайларда сұрақтардың жауабы ЖӘНЕ, НЕМЕСЕ, ЕМЕС жалғаулары
арқылы кұрамды пікірлермен көрсетіледі.
Мысалы, ... ... ... және ... ... екі ... "Мына оқушы
ақылды" және "Мына оқушы зерек" пікірлерінен тұратын кұрамды пікір болып
табылады.
   Құрамды ... ЖӘНЕ ... ... бір мезгілдік ақиқатты
болжайтын пікірлерден құралады.
  Құрамды пікірлердегі НЕМЕСЕ жалғаушысы екі рөлді ойнауы мүмкін. Мысалы,
"Бүгін біз ... ... ... ... ... ... ... НЕМЕСЕ
жалғаушысын "He" бөлушісімен айырбастауға ... ... біз не ... барамыз, не бақшада жұмыс істейтін боламыз", өйткені бір ... ... және ... жұмыс істеу мүмкін емес. Ал "Жаңбыр күндіз немесе
кешке жауады" деген сөйлемде үш түрлі ... ... ... ... ... не "Жаңбыр кешке жауады", не "Жаңбыр күндіз де, ... де ... ... ... жалғаушысы бөлуші рөл, ал екіншісінде біріктіруші
рөл атқарады.
Барлық компьютерлік бағдарламаларда және ... ... ... тек ... рөл ... Мысалы, "х=0 немесе у=0"
пайымдауындағы НЕМЕСЕ жалғаушысы не "у=0", не "х=0", не "х=0 және ... ... ... ... құрамды пікір: егер оны
құрайтындардың тіпті біреуі ғана ақиқат болса, ол ақиқат ... егер ... бәрі ... ... ғана ол ... ... ... жалғаушысы теріске шығаруды пішімдеу үшін қолданылады. Мысалы, "х:
пайымдауының теріске шығаруы "х=0" ... тең "х=0 ... ... Егер ... ... жалған болса, онда теріске шығару ... ... егер ... ... әділ ... онда ... шығару
жалған.
ЛОГИКАЛЫҚ ОПЕРАЦИЯЛАР
Логикалық жалғаушылар математикалық логикада күрделі пайымдауларды
сипаттайтын логикалық операциялар болып ... ... ... ... ЕМЕС ... операциялары ақиқаттық мәндер кестесімен
анықталады.
|“ЖӘНЕ” ... |А және В |
| ... ... | ... ...... В |
| ... қосу) | ... ... ... |А емес |
6 ... ... ... КӨБЕЙТУ
  ЖӘНЕ жалғауының көмегімен екі қарапайым А және В ... ... ... ... ... ... конъюнкция деп аталады, ал
операцияның нәтижесі - ... ... |В |А және В ... |ИӘ |ИӘ ... |ЖОҚ |ЖОҚ ... |ИӘ |ЖОҚ ... |ЖОҚ |ЖОҚ |
7 ... ЖӘНЕ ... логикалық амалы үшін ақиқаттық кестесі.
     Мұндағы А және В - иә немесе жоқ мәнін қабылдай алатын екі тұжырым.
Ақиқат кестесінен:
    Пікірдің екеуі де ... ... А және В ... ... немесе В пікірлерінің біреуі немесе екеуі де жалған болғанда, А және ... ... ... ... ... мағынада қолданылатын НЕМЕСЕ жалғаулығының көмегімен бір
құрамдасқа екі қарапайым А және В ... ... ... ... ... деп аталады, ал операцияның нәтижесі –логикалық
қосынды.
НЕМЕСЕ логикалық операциясы үшін ақиқаттық кесте мынадай ... ... |В |А ... В |
|иә |иә |иә ... |жоқ |иә ... |иә |иә ... |жоқ |жоқ ... ... ... А ... ЕМЕС демеулік шылауын қосу ... ... ... деп аталады, операцияны орындағаннан кейінгі
нәтиже жаңа айтылымды береді.
ЕМЕС ... ... ... ... үшін ... ... түрде болады:
|А |А емес ... |жоқ ... |иә ... А кейбір еркін айтылымдар.
Бақылау сұрақтары:
1 . Пікір деп нені ... ... ... деп нені ... ... дегеніміз не?
4. Логикалық теріске шығару деп нені айтады?
№4 дәріс. АҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫҢ ... ... ... ұғымы
3.2 Арнайы компьютерлердің құрылғылары
3.3 Жүйелік блок компоненттері
3.1 КОМПЬЮТЕР ҰҒЫМЫ
      Ақпарат өз-өзінен пайда ... Ол ... ... ... ... және ... ... айтқанда, ақпараттық
процестердің нәтижесінде пайда болады.
     Ақпараттық процестерді үйрететін ... ... ... ... ... ... асыратын негізгі ... - ... ... ... ... аппараттық және бағдарламалық
жабдықтардың ... ... деп ... ... ... ... ... дейінгі процестерді
адамның қатынасуынсыз, алдын ала жасалған бағдарлама көмегімен өндейтін
процесті ақпараттарды автоматты түрде ... ... ... ... мәліметтер мына түрде балуы мүмкін:
   Мәтіндік ақпараттар: сандық ... ... ... ... ауа райын болжау, радио арқылы алынатын хабар, көбейту ... ... ... және ... ... ... ... сызбалар, фото-суреттер және
т.б.
     Музыкалық (дыбыстык)  ақпараттар: дыбыс, музыка, сөз және ... ... ... ... графика, фильмдер, екі
және үш өлшемді жылжымалы объектілер.
Компьютердің аппараттық, кұралдары:
  енгізу қүрылғысы - екілік кодымен ... ... ... ... ... ... ... жадысы - ішкі және сыртқы болып бөлінетін мәліметтерді,
бағдарламаларды, нәтижелерді және аралық ... ... ... ... - бұл ... өңдеуге, компьютер жұмысын басқаруға
арналған;
  шығару кұрылғысы - өңделген нәтижелерді кері ... және ... ... ... ... беруге арналған;
 ақпараттық даңғылдар (магистраль) - бұл барлық кұрылғыларға ақпараттар
алмастырып беріп отыруға арналған.
  Мәліметтер бағдарлама ... ... ...  есепті шешуге
арналған, компьютер біртіндеп ... ... ... ... ... - ... мен ішкі жадтың өзара қарым-қатынасы
   Бағдарламалық жабдықтар (жасаулар) ... әр ... ... ... ... ... Компьютердің бағдарламалық жабдықтарын
бағдарламалық ... деп те ... ... төмендегілер енеді:
- жүйелік бағдарламалар, олар компьютердің ... ... ... ... ... қорларды реттеуге, мәліметтерді өңдеуге
пайдаланылады;
-  қолданбалы бағдарламалар, олар берілгендерді өңдеуге, әр ... ... ... ... ... олар ... ... өңдеуге, түзетуге
пайдаланылады.
 Мәтіндік, графикалық, дауыстық, сандық, бейне мәліметтерді өңдеу үшін
арнайы бағдарламалар - редакторлар, ... ... ... екі жыл ... ... ... және ... жасаулары
өзгеріп отырады.
3.2 АРНАЙЫ КОМПЬЮТЕРДІҢ ҚҰРЫЛҒЫЛАРЫ
 Қазіргі кезде дербес компьютерлер көптеп таралуда. "Дербес компьютер" деп
аталуының себебі, ол бір ... ... ... ... ... ... өте көп, ... олардың құрылғыларының бір-
бірінен өзгешеліктері аз.
    Бұл тарауда біз дербес компьютер ... ... ... ... ... ... мен ... жұмыс атқару принциптеріне
тоқталамыз.
   Кез келген компьютер бірнеше кұрылғыдан ... ... ... жүйелік блок, монитор (экран), пернетақта бар, ал оларсыз ... ... ... ... құрылғылар пайдалы міндеттер атқарады, ... да ... өз ... ... ... процессоры мен жедел жадынан басқа құрылғылары  оның ... ... ... ... монитор, пернетақта, принтер, маус, модем
және т.б. ... ... ... компьютердің процессорымен арнайы блоктар -
адаптер немесе контроллер арқылы жалғасады. Мысалы, монитор процессор мен
дисплей контроллері, ал ... ... ... арқылы және т.с.с.
жалғасады.
  Контроллер немесе адаптердің міндеті - процессордан келіп ... ... ... ... ... ... қалған кұрылғылармен топ сымды кабель арқылы жалғастырылады,
оны магистраль немесе шина деп атайды (шина атауы көп пайдаланылады).
9 Сурет - ... ... ... ... ... ... ... толығырақ
тоқталайық.
Жүйелік блок
Жүйелік блокқа дербес компьютердің негізгі құрылғылары ... ... ... ... ... ... ... сонымен
катар жүйені электр тоғына қосатын батырма ... Оның ... көру үшін ... ... ашу керек. Бірақ корпусы әр түрлі болуы
мүмкін. Жүйелік блоктың ... ... ... ... ... ... дискіден оқитын (CD-ROM) орналастырылған.
Кейбір компьютерлердің жүйелік блогында компьютерді қайта жүктеу ... блок ... ... ... ... ... тік
орналасқан "башня" түрінде жасалуы мүмкін.
  Башнялық жүйелік блоктың екі түрі ... ... мини - оны ... ... миди - оны стол ... ... болады және
максибашня - оны еденге қояды.
   Жүйелік блоктың ішіне аналық ... ... ... дербес
компьютердің негізгі тақшасы орналасқан. Оның үстіне процессор, жедел жад,
шиналар және басқа да құрылғылар ... ... ... жүйелік блоктың
ішінде қоректендіру блогі, қатты диск, дискжетек, CD-ROM, дыбыс тақшасы,
көрініс тақшасы орналасқан.
 Жүйелі ... ... ... ... ... және ... ... маус, пернетақта), қосымша құрылғыларды (принтер порты, модем,
сканер, микрофон) қосатын қосқыштар орналасқан.
Монитор
     Дисплей - компьютердің ... ... ... ... ... пішіні жағынан дисплей түрлі түсті телевизордың экранынан аумайды,
сондықтан көп ... оны ... деп ... ... ... ... ... компьютердің тілі деп қарауға
болады.
  Дисплей электронды-сәулелік түтіктен, оны қоректендіруші блоктан және
сәулені бағыттап отыратын электрондық ... ... ... ... онда ... символдық  ақпарат, ал
графиктік болса, онда символдық ақпараттардан өзге мониторда график және
сурет ... ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін.
    Монитор экранында кез келген көрініс ... ... ... ... түрлі-түсті болса) тобынан немесе сұр нүктелер тобынан (егер
монитор монохромды болса) тұрады. Ол ... ... ... деп
атайды.  Түрлі-түсті  мониторда әр пиксель қызыл, жасыл ... ... ... ... ... үш нүктеден тұрады.
   Тік және жатық жолға орналасқан пикселдер  саны монитордың ... ... ... орналасқан пикселдер саны қанша көп болса,
монитордың ... ... ... ... түрлі-түсті монитор 1982 жылы жасалды, оны CGA - ... ... деп ... Ал 1984 жылы EGA - 640х350 ... монитор
пайда болды. Қазіргі компьютерлерде VGA (640х480) немесе ӘVGA (от 800х600
до 1248х1024) ... ... ... ... бөлігі (ЭСТ) электронды-сәулелік түтік
(ЭЛТ-электронно-лучевая трубка) болып табылады.
ЭСТ-іші люминоформен сыланған тік бұрышты экраны бар жіңішке әйнек ... ... ... ... - ... ... ... пушка),
электрондар ағынын (теріс зарядты элементарлық бөлшектерді)  өте жоғары
жылдамдықпен сәулелендіргенде экран бетінде ... ... ... ... ... ... ... жабылады
да, зеңбірек жіберетін электронды сәуле әсеріне тәуелді түрлі-түсті ... ... ... ... ... ... ... жылжып, жол
торларының түстерін өзгертіп ... яғни ... ... ... ал көрінбейтін нүктелерде үзіледі. Сөйтіп, нүктелері секундына 50-
60 рет қайталанып, оған ... ... із ... ... ... ... көріністің өшіп-жанып тұрғанын адам сезе алмайды
да, ... ... ... ... мониторда сәуле түскен нүктелер ақ түспен, ал сәуле түспеген
нүктелер (пиксельдер) қара ... ... ... ... ... үш ... ... олар тек бір түсті ғана береді, ол
үш ... ... өте ... ... біз оны бір ... сияқты
көреміз.
   Қызыл, жасыл және көк түстердің араласуынан экранда түрлі түсті ... ... ... ... ... қазіргі компьютерлердің экранына
шымылдық немесе ... ... ... ең ... ... ... әйнек
пластинкасын пайдаланған жөн.
Пернетақта
      Пернетақта - компьютерге ақпарат енгізуге арналған құрылғы. ... және ... ... ... ... кез ... ... болады. Қазіргі компьютерлердің пернетақтасында 101 немесе ... ... ... ... ... ... ... Функционалдық пернелер
- Меңзерді пернелер
- Цифрлық пернелер
Маус
      Қазіргі кездегі комьютерлерге ... ... ... тағы бір
құрылғы – Маус манипуляторымен жабдықталған.
      Маустың екі түрі ... үш ... және екі ... қорабының ішінде ауыр резенкемен қапталған ... ... ... қораптың сыртына аз ғана шығып тұрады да, ол кілемше
етіне тиіп ... ... ... ... ... ... айналуы өзара перпендикуляр екі валикті айналдырады да,
ол компьютер экранының бетіне ... және « ... ... ... ... сигналдарды компьютер өңдейді , өңдеу
нәтижесінде маус көрсеткіші экран ... ... маус ... ... ... ... ... - ақпараттарды кағазға басып шығаратын құрылғы. Ол арқылы
дисплейге шыға ... кез ... ... ... ... (басуға)
болады. Принтерде мәтіндік, кестелік, графиктік ақпараттарды, суретті басып
алуға болады. Принтерде ақпараттарды қалауымыз бойынша ... ... ... етіп ... болады. Принтердің үш түрі болады: матрицалық, сия
бүріккіш және лазерлік.
     Олардың ішіндегі ең ... ... ... принтер болып
табылады. Жұмыс кезінде қажетті ... ... ... да, бояу ... ... ... із ... бүріккіш принтердің матрицалық ... ... ... ғана ... ... ине ... жіңішке тесіктен сұйық сия
бүркіліп отырады да, әр символға ... ... ... Сия ... (ыдыста) сақталады, оны ауыстырып отыру керек. ... алу үшін ... ... көріністі бір түспен бояйды да, одан соң
оның үстіне басқа түсті сия бүркеді. Бояулар араласқан соң ... ... ... пайда болады.
      Лазерлік принтердің алдағы екеуіне қарағанда басу сапасы өте ... тез. ... ... ... яғни ... өрістің әсерімен
арнайы жасалған ұнтақ (порошок-тонер) қағазға тартылып қызады да, ... ... БЛОК ... - бұл ... ... ... ... - компьютердің
"миы". Ол компьютерді басқарады және бағдарламалардағы барлық ... ... ... ... таниды, оларды орындайды, кейде екеуін ... ... кез ... ... процессордың қатысуымен орындалады.
 Компьютердің  атқаратын ... ... ... бас ... ... ... Қазіргі кезде көп ... ... - ... ал  ол ... ... ... деп
атайды.      Компьютердің негізгі  сипаттамасының бірі мегагерцпен
өлшенетін ... ... оның ... ... ... ... жадымен бірігіп жұмыс атқарады. Жад микросхемасынан  процессор
өзіне қажетті барлық ақпараттарды ... да, өз ... ... ... жібереді.
Жедел жад
    Компьютердің ішкі жады жедел жад немесе жедел есте сақтау ... деп ... Ол ... ... ... жазуға және оқуға
мүмкіндік береді. Ондағы ақпараттар ... яғни ... ... Егер ... ... онда жедел жадыдағы барлық ақпараттар
жойылады (өшеді). Жедел жадыға ағымда орындалатын барлық ... екі ішкі жад ... ТЕСҚ  - ... есте ... ... бұл ... ішкі жады болып есептелінеді, ол компьютер құрастырушы
фирма қондырған схема түрінде жасалған жад. ... ... ... ... ... да, одан соң компьютерге ... жүйе іске ... ... сөндіргенде, ТЕСҚ-дағы
ақпараттар өшпейді.
  ЖЕСҚ  - жедел есте сақтау құрылғысы - бұл ... ... ... ... жад. ... ... онша үлкен болмайды, ... ... ... ... ... қою қажет.
     ТЕСҚ (ПЗУ): тұрақты есте сақтау жады ... ... ... ... ... өшіргенде, ТЕСҚ-дағы ақпарат өзгермейді. Мұнда
жазылған командалардың тек оқылуы мүмкін, ... жаңа ... ... ЖСҚ ... ... есте ... ... Ақпаратты уақытша есте
сақтау жады компьютерді   өшіргенде, ЖСҚ-дағы ... ... ... ... және ... ... негізгі сипаттамасы - оның ... ... ... Процессор мен ЖСҚ ЭЕМ-ның негізгі құрылғысы ... ... ... ... үшін ... ... ... ортамен жалғастырып отыратын оның қосымша құрылғылары
болады. Олар: мәліметтерді енгізу және нәтиже ... ... ... - бұл ... компьютердің негізгі
құрылғылары болып табылады, енгізу құрылғысы арқылы өңделетін ... ... ... жадына енгізіледі, ал шығару құрылғысы арқылы
нәтижелерді, аралық мәндерді адам түсінетін ... ... ... ... ... ... өлшеу кұралдары, түрлі
түсті қалам, сканер (мәтіннен бірден қабылдайтын құрылғы) жатады.
    Шығару құрылғысына принтер (баспа машинасы), ... ... ... тұрғызушы (Графопостроители) жатады.
3.4 СЫРТҚЫ ЖАДЫЛАР
Сыртқы жады
     Егер компьютер тек жедел (оперативті) жадымен ғана жұмыс атқарса,
онда оны ... өте ... ... еді. ... онда ... ... өте аз болады, онымен бірге компьютерді өшіргенде, ... ... ... ... ... ... де жазылған
ақпараттар жойылмайтын басқа жады қажет болады. Сыртқы жады ... диск ... ... ... ақпарат қашан арнайы
өшірілгенше жойылмайды.
     Магниттік дисклердің екі типі болады.
Бірінші типке иілгіш алмалы-салмалы ... ... ... ... ... емес ақпараттар сақталады. Бұл дискілерде бағдарламалар, кұжаттар,
деректер сақталады немесе компьютерлер арасында алмасуға ... ... ... ... 3,5 ... ... 1,44 Мбайт дискеттер
пайдаланылады.
     Екінші типке қатты ... ... ... ... бір ... ... қоюға болмайды, ол компьютер ішіне орналасады, оның
сыйымдылығы үлкен болады. Бір қатты дискіге бірнеше ... ... ... ... ... дискіні көбінесе "винчестер" деп
атайды. Бұл атау көп ... ... ... ... атынан шыққан,
себебі, ол винтовка ұңғысының диаметрі қатты дискінің ортасындағы тесіктің
диаметріне сәйкес келеді.
     Дискілі ... ... ... ... үшін ... ... ... арналған арнайы құрылғы пайдаланылады. Ол құрылғыны
дискіжетек деп атайды. Оның көмегімен ... ... ... ... ... ... және оған жазуға, бір дискіден екінші дискіге
көшіруге болады.
     Әдетте, компьютерде бір қатты дискі және 3,5 дюйм ... ... ... ... ақпараттарды ұзақ сақтауға болады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... Иілгіш дискіге
қарағанда қатты дискінің сыйымдылығы әлдеқайда үлкен және ... да ... ... дискі металдан істелген, екі жақ ... 1-5 ... ... ... ... (сурет). Әр
табақта магниттелген екі жұмысшы беті болады. Кей жағдайларда бір табақтың
бір-ақ беті пайдаланылады да, екінші беті ... Бұл ... ... аталады да, жұмыс беті бірге аз болады (табақ ... ... ... ... ... бір ... ... ось компьютер жұмыс
атқарғанда айналып тұрады. Табақтар қисаймау үшін және оны ... ... ... металл қораптың ішіне орналастырады, ал қорап
компьютердің жүйелік блогіне бекітіледі.
     Ақпараттар магниттік ... ... ... ... ... (сурет). Екі жақ беттегі концентрлік жолдардың сәйкес ... ... да, ... ... кұрады, оны цилиндр деп атайды. Жол
нөлден бастап нөмірленеді: әр жолда ақпарат порция (тиісті ... ... Әр ... ... ... бірдей болады. Әр жолдағы порция ... ... ... ... ... нөмірлі деректер жиыны сектор деп аталады.
     Винчестердің сапасын бағалаудың бірнеше жолдары бар, олардың ішіндегі
ең маңызды ... - ... ... мен ... Осы екі
мінездемеге байланысты оның құндылығы бағаланады.
     Бір компьютердегі деректерді екінші компьютерге жазу үшін, ... ... ... ... ... ... керек.
Компакт-дискі
     Компакт-дискіні лазерлік дискі деп те атайды. Оның көлемі өте үлкен
болады. Олардан тек оқуға болады. Оларға басқа жаңа ... жазу ... ... жазу үшін ... ... - CDRITTER қолданылады.
      Лазерлік дискінің де екі беті болады. Оның бір бетіне жазулар мен
суреттер салынған, ол бет ... ... ... беті жылтырақ бет, ол
жұмыс беті болып есептелінеді. Егер оның беті ... ... ... ... ... оқу үшін тек лазер сәулесі
пайдаланылады. ... ... ... ... технологияны
пайдаланатын дискінің көлемі әлдеқайда үлкен болады (бірнеше ... Оның ... ... ... ... ... ... және деректерді сақтаудың ең жоғарғы сенімділігін қамтамасыз етеді,
сонымен қатар олар басқа дискілердей емес, магниттік қасиетін тез ... ... жаңа ... қою ... оны ... ... ... Бұндай алмастыру амалын бағдарламаны орналастыру деп
атайды. Лазерлік дискіден оқу үшін CD-ROM ... ... ... деп нені ... ... жасауларға нелер енеді?
3. Бағдарламалық жасаулар түсінігіне нелер енеді?
4. Мәліметтер деген не? Компьютерде қандай мәліметтерді өңдеуге болады?
5. Ақпараттарды автоматты өңдеу жолы және ... ... не? ... ... ... ... Компьютер құрамына енетін негізгі құрылғыларды атаңыз.
7. Компьютердің қандай жадтарын білесіз?
8. Ақпараттарды енгізу-шығару құрылғыларын атаңыз.
9. Монитордың мүмкіндігі деп нені ... ... ... ... ... деп нені ... ... БАҒДАРЛАМАЛЫҚ ҚАМТАМАСЫЗДАНДЫРУ
4.1 Бағдарламалық қамтамасыздандыру классификациясы
4.2 MS-DOS операциялық жүйесі.
4.3 NORTON COMANDER ... ... ... ... ... - ол ... "жандандырады".
 Бағдарламалық жабдықтар жүйелік, қолданбалы және бағдарламалау
жүйелерінен тұрады.
11 Сурет- Бағдарламалық жабдықтар
Жүйелік бағдарламалар
Жүйелік бағдарламалардың ішінде операциялық жүйе (ОЖ) ... ... жүйе - ... ... ... ... ... жұмысын
ұйымдастыратын бағдарлама жүйесі. Ол компьютердің барлық құрылғыларының
жұмысын басқарады, компьютер құрылғыларының бір - ... ... ... мен адам ... ... ...      Сонымен
қатар операциялық жүйе - әмбебап жүйе, оны әртүрлі типтегі компьютерлерге,
компьютерге қосылатын қосымша құрылғыларға баптауға ... жеке ... ... жүйесі төмендегі міндеттерді орындайды:
- компьютер ... ... ... ... ... ... ... бағдарламалардың орындалуын қамтамасыз етеді;
- компьютер мен адам арасындағы қарым - қатынасты
ұйымдастырады.
    Операциялық жүйелер өте көп. Бұдан аз уақыт бұрын ...  МS ... ... ... ... кезде кең таралған операциялық
жүйелер: ... ... ... ... 4.0, Windows2000,
Millenium, WindowsXP, OS/2, UNIX,Lunix және тағы басқалар.
      Компьютерде жұмыс атқаруды операциялық жүйе арқылы жұмыс атқару ... ... ... ... мен ... қатынасында операциялық
жүйе өте маңызды, түсінікті және достық қатынаста деп ... ... мен ... ... ... ... интерфейс деп атайды. Дербес
компьютерлерде интерфейстік қатынастарды командалық және терезелік ... ... ... адам ... ... жүйе ... ... құра алады, олардың түрлері өте көп. Операциялық ... ... ... жүйе MS DOS жатады.
     Терезелік интерфейс - операциялық жүйеде компьютермен ... ... ... ... жүзеге асады. Компьютермен жұмыс атқару үшін
графикалық бейне түрінде берілген амалдарды экранда ... ... ... ... ... Графикалық бейнелерді, анықтамалық жүйені,
интуитивтік ... ... ... ... ... ... ... қабықшасы - бұл негізгі ... ... ... ... ... - бұл операциялық жүйелер мен перифириялық құрылғыларды
басқаратын және олардың арасындағы ... ... ... ... ... ... бақылап отыратын бағдарламалар.
     Драйверлерді операциялық жүйенің бір бөлігі деп ... ... ... да бір жаңа ... қосу ... ... ... ететін драйвер қажет.
      Утилита (лат. сөзі Utilitas - пайда) - ... ... ... ... қосымша жұмыстарды орындау мүмкіндігін
беретін бағдарламалар. Ондай жұмыстарды ... жүйе ... ... ... бірақ утилиттер мен пайдаланушылар арасында ... ... ... ... ... бар.
   
Қолданбалы бағдарламалар.
 Қолданбалы бағдарламалық жабдықтар тек мәліметтерді өңдеуге арналған.
Олардың көмегімен құжаттар кұруға, графиктік ... ... әр ... ... орындауға болады.
 Қолданбалы бағдарламаларды арнайы бағыттағы және әмбебап бағдарламалар деп
екі топқа ... ... ... бір ... ... ... ... мысалы, бухгалтерлік бағдарламалар,
жобалаушылар қолданатын, дәрігерлер пайдаланатын және т.б.бағдарламалар.
 Әмбебап ... ... ... ... ... электронды байланыс ... және ... да ... ... ... ... ... бағдарламаларды
біріктіретін бағдарламалар да бар, оларды интегралданған ... деп ... Оған ... ретінде мәтіндік редакторларды, элетрондық
кестелерді, деректер базасын басқару ... ... ... MS-DOS ... ... DOS жүйесіне қарағанда Windows операциялық жүйесі бір мезгілде бірнеше
есептерді шешуге мүмкіндік береді.
  Арнайы шарттардың: жүйелі блоктың амал орындау жылдамдығының, ішкі ... жад ... ... ... ғана Windows операциялық жүйесі MS
DOS жүйесін алмастыра алды.
MS DOS жүйесі 1981 жылы IBM PC компьютерлерімен ... ... ... ... ... 6,22 және одан да ... қолданылады.
Командалардың жiктелуi
MS-DOS барлық командалары резеденттi және транзиттi болып екi ... ... ... ... ... ... COMMAND.COM файлының
құрама бөлiгi болып табылады.Олар-тез орындалатын жиi ... ... Бұл ... TIME, DATE, ... т. ... жатады.
Транзиттi командаларға дискiдегi бағдарламалық файлдар жатады.Оларды iске
қосып орындаудан ... ... оқу ... ... мына ... және ... ... жұмыс iстейтiн командалар.
Бұл топқа DIR, CD, RD, MD командалары жатады.
1. DIR командасы – каталогтардың және ... ... ... ... құрылған уақыты мен мерзiмiнiң тiзiмiн бередi.
DIR командасын қарапайым параметрсiз қолданғанда ... ... ... шақырады.
Параметр деп түпкi каталогты немесе кез келген деңгейдегi iшкi каталогты
көрсететiн маршрутты айтады.
2. MD – ... кез ... ... ... жана каталогты ашу ... ... RD – ... ... жоқ бос каталогтар мен iшкi ... ... CD – бiр ... ... ... көшу командасы.
Файлдармен жұмыс iстейтiн командалар
Бұл топқа COPY, REN, DELETE, TYPE, DATE, TIME және т.с. командалар
жатады.
1. COPY- ... ... ... ... ... файлдың бұрыңғы
атын сақтап немесе атын өзгертiп көшiруге болады. Параметр ... ... ... ... және ... атпен көшiрiлетiнi көрсетiледi.
2. REN –файлдың аттарын өзгерту командасы, параметрлерi файлдардың ескi
және жаңа аттары ... ...... немесе көрсетiлген каталогтардың файлды немесе файлдар
тобын өшiру командасы.
4.TYPE командасы –мәтінен тұратын файлдың iшкi ... ... ... ... – ай, күн және жыл мерзiмiн экранға шығару және ... ... ...... ... ... ... және қайтадан өзгерту,
бұл команда форматы алдынғы DATE командасына ұқсас.
7.PATH командасы – керектi файлдарды ... ... ... ... ... ала ... ... MS DOS жүйесi қажет болған файлды
ағындағы каталогтан таба алмаса, осы ... ... ... ... iздейдi. Бүл команда көбiнесе компьютер iске
қосылғанда бiрден автоматты түрде орындалуға тиiс ... ... Ол жиi ... ... жасау файлдары орналасқан каталогтарды
көрсетедi.
8. CLS экранды тазартып операциялық ... ... ... ... сол ... ... орналастырады. Бүл команда CLS түрiнде параметрсiз ... ENTER ... ... NORTON COMANDER ... ... - бұл ... ... жұмысты оңайлататын бағдарлама
(бағдарламалар комплексі). Олардың негізгі принципі "не көріп тұрмын - соны
орындаймын". ... ... ... әртүрлі командалардың
синтаксисін, параметрлерін білу керек ... ...... бiлдiредi.
ALT+F1 – дискiнiң мазмұнын бiр панельге шығару.
ALT+F1- басқа каталогқа өту.
ALT+F2 – дискiнiң мазмұның екi панельге шығару.
CTRL+L- дискiнiң ... ...... өшiр, не ... ...... өшiр, не қалпына келтiр.
CTRL+U – орындарын ауыстыру.
CTRL+X – қиып ...... ... қызметi.
F1 (HELP) -көмек көсету.
F2 (меню) – варианттар тiзiмдер т.б.
F3 (VIEW) – файлды қарап шығу.
F4 (Edit) – ... ... ... ... (Copy) – ... көшiрмесiн алу.
F6 (Ren Mov)- файлдың атын өзгерту не басқа каталогқа ... (MK DIR) – ... ... (DEL) – ... каталогты өшiру.
F9 (PULL DN) – NC –ның ... ... ... ... (QUIT) – NC- қа ... бұйрықтары
Shift + F4 – редактрлеу, жаңа файл құру.
Alt + F8 – бұрыңғы енгiзiлген ... ... ... - ... файлды топтастыру.
«-» + Enter – файлдарды топтан шығару.
Бақылау ... ... ... жабдықтауға нелер кіреді?
2. Операциялық жүйенің негізгі функцияларын атаңыз.
3. Интерфейстің не екенін түсіндіріңіз. Сіз қандай интерфейстерді білесіз?
4. Қолданбалы бағдарламалар ... және ... ... Бағдарламалау жүйелері неге арналған?
6. Драйверлер рөлі қалай анықталады?
№6 дәріс. ДЕРБЕС КОМПЬЮТЕРЛЕРДІҢ ҚЫЗМЕТШІ БАҒДАРЛАМАЛАРЫ
5.1 Файлдарды ... ... ... ... бағдарламасы
5.1 Файлдарды архивтеу
Ақпаратты қорғау әдістерінің бірі резервті даналарды магниттік
тасушыда сақтау болып ... Файл ... көп ... алса , онда
ақпаратты құртпай, оны құпуға мүмкіндік беретін арнайы бағдарламалар
қолданылады.
Ақпаратты қысу ... ... ... сақтау жадының көлемінің
кішіреюіне әкелетін өзгерту процесі.
Файлда ... қысу ... ... ... деп аталады.
      Файлдарды ұзақ сақтау үшін немесе компьютер желісі ... оңай ... ... үшін ... ... ... ... және арнайы архивтеу
бағдарламалары көмегімен архивтеледі (сығылады).
      Архивтеу алгоритмдері мен әдістері. Мәліметтерді еш ... ... ... ... бар. ... ... келтіргенде ол  бастапқы күйге келеді. Мәліметтерді сығудың ... ... ... ... ... тізбегі, ал графикалық
редакторда - бір түспен боялған облыс және т.б ... ... ... ... ... ... мәтінде 10 байт болатын 10 бос
орын тізбегі  қатар келеді. Архивтеу барысында ол 3 ... ... байт ... символды кодтайды; екінші байт - архивтеу жалаушасын
көрсететін арнайы ... ол ... ... ... архивтен тізбек
түрінде ашу қажеттілігін көрсетеді; ... байт - ... ... ... алмастырылады .
Бірдей символдар тізбегін кодтау (LZW) алгоритмі мәтіндік файлдағы бірдей
сөздерді, ал графикалық ... ... ... ... ... ... ... арнайы кодпен беріледі және архивтеу барысында қайта
кездескен уақытта алдыңғы кодқа сілтеме жасалынады.
     Файлдарды ... ... ... ... ... да ... қолданатын әртүрлі  (ZIP, RAR, ARJ және т.б.) әдістер бар.
Архивтеу ... ... сығу ... ... ... ... да ... ажыратылады. Мәтіндік  және графикалық файлдар өте
жақсы сығылады, ал ... ... іс ... ... ... ... ... бағдарламалар - архиваторлар
(WinZip, WinRAR, ... және т.б.) ... көп ... архивтеу және оларды басқару құрылғыларының бірі - MS-
DOS, Windows, Linux ... т.б. ... ... ... алатын, толық
орысшаланған WinRAR архиваторы ... ... RAR және ZIP ... ... ... ... ... мәліметтерді
сығудың тиімді алгоритмдерін қолданып көптомды және өзі ашылатын архивтер
және сол сияқтыларды құруға  мүмкіндік ... ... ... ... ... файлдардарды архивтеуді, және файлдарды
архивтен қайтадан алуды ұйымдастыруға болады.
Файлдарды архивтеу
1. WinRAR архиваторын іске ... ... ... және ... файл қосу ... ... құру барысында архивтеу параметрлерін беру керек. Ең
алдымен архивтік файл атын және ... оның ... ... ... Одан ... ... RAR немесе ZIP форматын таңдау қажет (ZIP
форматы кең таралған, ал RAR әдісі көп ... және ... ... ... етеді).
    Екі форматта да  архивтеудің  алты әдісі де ұсталынады: Сығусыз,
Жылдам, Тез, ... ... және ... Максималды әдіс  ең жоғары
дәрежеде сығу мүмкіндігін береді, бірақ жылдамдығы өте баяу ... ... ... ... ... ал ... өте жоғары.
Сығусыз әдісі файлды жай архивке орналастырады. Егер ... ... ... ... ... болғанда, файлдардың сапалы сығылуы үшін Максималды
әдісін пайдаланған жөн. Егер де сіз, ... ... ... алу үшін ... онда ... ... ... дұрыс.  
          Келесі параметр - ол сөздік өлшемі.  Оның мәндері 64, 128, 256,
512 және 1024 Кб бола ... ... ... көп ... ... бірақ сығу
баяу жүреді.
WinRAR-да көптомды архивтер құруға болады, яғни бірнеше бөлімдерден тұратын
архивтер құру ... бар. ... ... ... ... ... немесе басқа тасымалдаушыларда сақтау үшін қолданылады. ... ... ... ... .rar, ал қалған келесі томдардың
кеңейтілуі .r00, .r01, r02 және т.б. ... ... ... ... ... дәрежеде сығу  мүмкіндігін береді) және
өзі шешілетін (SFX, ағылш. алынған. ... ... ... ... ... ашу үшін ... ... қажеті жоқ,  тек файл
архивін орындауға жіберу жеткілікті, яғни олар кеңейтілуі .ехе ... ... ... және BMP форматындағы графикалық файлдарды
архивтеу үшін  қосымша сығу дәрежесі кәдімгі әдістен  30 %-ға ... ... ... қолдануға болады. Ол үшін
1.Архив аты және параметрі тақтасында төмендегі архивтеу параметрлерін ... ... файл ... ... ... сақталатын орны;
-     архив пішімі;
-     сығу әдісі;
- ... ... ... ... ... әдісі;
-    архивтеу параметрі.
2. Файлдарды архивтен шығару үшін алдымен архивтік файлдарды ... ... ... шығару] командасын енгізу қажет.
   
5.3.WinZip архивтеу бағдарламасы
   Windows операциялық жүйесіне ... және ... ... ... ... ... бірнеше тәсілдері бар.
Бірінші тәсіл:
1. WinZip бағдарламасын жұмыс үстеліндегі белгіге екі рет ... ... Пуск - WinZip ... ... ... жүктеңіз.
2. WinZip терезесінде I Agree батырмасына басыңыз.
3. Енді New пернесін немесе Filep New Archive ... ... ... ... New Archive терезесіндегі файл аты алаңына архивтік файл
атын енгізіңіз де, ОК ... ... Add ... ... ... ... таңдап алыңыз. Add
пернесін шертіңіз.
6. Архиватормен жұмыс істеуді аяқтау үшін  File -Exit ... ... ... оң ... ... ... файлға немесе бумаға шертіңіз.
2. Динамикалық мәзірден Add to (файл аты), Zip ... ... ... ... файл атына сәйкес архивтік файл атын бағдарлама өзі ... ОК ... ... енетін файл орналасқан бумада архивтік файл пайда болады.
   Файлдарды ... ... ... ... ... құрылған архивтік файлға
қосудың бірнеше тәсілдері бар. Ең қолайлы тәсілді қарастырайық:
1. ... ... ... ... ... ... - Қиып алу (егер файлдардың орнын ауыстыру керек ... ... - ... ... тек ... ... ... болса) командаларының бірін
орындаңыз.
3. Файлдарды орналастыратын архивтік файлды ерекшелеңіз.
4. Түзету - Қою командасын орындаңыз.
Архивтік файлдағы ... ... ... ... ... ... оң пернесінің көмегімен архивтік файлды көрсетіңіз.
2. Extract to folder (жол/файл аты немесе бума) командасын ... ... ... I Agree пернесін шертіңіз.
Бақылау сұрақтары:
1 Архиватор деген не?.
1. Файлда архивтеу не үшін ... ... ... ... ... Қысу ... ... дәріс. WINDOWS ОПЕРАЦИЯЛЫҚ ЖҮЙЕСІ
6.1.Операциялық жүйе дегеніміз не
6.2.Операциялық ... ... ... ... ... ... ... элементтері.
6.1.Операциялық жүйе дегеніміз не
     Операциялық жүйе компьютердің барлық құрылғыларының жұмысын ... ... ... үшін ... Ол ... мен ... ... қамтамасыз етеді, бұл дегеніміз:
     Операциялық жүйе - компьютер қосылғанда бірге жүктелетін және оның
барлық құрылғыларының ... ... ... ... жүйе қолданушы мен компьютер арасында ... ... ... ... іске ... компьютердің
ресурстарын (оперативті жад, дискідегі орынды, т.б.) ... ... ... жүйе ... электрондық
құрауыштары, қолданбалы бағдарламалар және адам ... ... ... ... Ол ... ... іске ... барлық мүмкін
деректерді оларға ... және оған ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Дербес компьютерде ... ... ... ... ... ... табылады.
6.2.Операциялық жүйенің жіктелуі
     Дербес компьютерлер үшін операциялық ... ... ... ... ... ... жүйе:
- Бір есепті және көп  есепті;
- Бір қолданушылық және көп ... ... ... ... операциялық жүйеде командалық немесе графикалық (немесе
екеуі бірдей) көп терезелі интерфейс болуы мүмкін.
     Бір есепті операциялық жүйе әрбір кезеңде ... ... бір ... ... яғни тек бір ғана ... айналысуға мүмкіндік береді.
     Мұндай жүйелер әдетте негізгі режимде бір бағдарламаны және ... ... тағы бір ... іске қосуға мүмкіндік береді. Мысалы,
негізгі режимде мәтіндік редакторды, ал фондық режимде басу ... ... ... ... ... жүйе бір мезгілде бірнеше бағдарламаларды іске
қосуға мүмкіндік береді.
     Бұл бағдарламалар бір-біріне кедергі келтірмей, қатар жұмыс істейтін
болады.
     Бір  есепті ... ... ... ең аз ... ... ... ... бірақ жұмыс істеу қолайлылығы жағынан көп есептіден
ұтылады, сондықтан оларға жылдам жол ... ... ... ... ... жүйе ... тек бір ғана адамға
жұмыс істеуге мүмкіндік береді.
     Көп қолданушылық жүйеде әрбір қолданушы барлық ... ... ... ... тек ... ... жеке ... байланыса алады.
            Бүгін дербес компьютерлер қуаты соншалықты күшті болғандықтан,
оған көп ... ... ... бар ... көп ... ... орнату мүмкін және тиімді.
6.3.Windows операциялық жүйесі
     Операциялық жүйе компьютерде орналастырылған барлық  жүйелерді және
бағдарламаларды ... үшін ... Ол ... мен адам арасындағы
байланысты қамтамасыз етеді.
     Windows - бұл ... ... ... және белгі түрінде
бейнеленетін графикалық операциялық ... ... ... ... құрылғылармен, оның ішіндегі
негізгісі маусмен ұйымдастыруға болады.
6.4.Жұмыс үстелі
     Windows-тің ... ... - ... ... болып саналады .Жұмыс
үстелінде ... ... және ... ... ... - бұл түсінік. Әр объектінің өзіндік қасиеті бар. Объектілер бір-
бірінен қасиеттері арқылы ажыратылады. ... ... ... ... және де маус ... ... ... файл объектісінде келесі қасиеттер болады: аты, типі, өлшемі,
құрылған датасы. Немесе қатты диск объектісінде: тип және ... ... ... ... ... ... объектілер белгілер түрінде көрсетілген.
Белгілердің әртүрлілігі таңбашалар (жарлықтар) болып ... ... ... өзін ... ... онда ол объектінің образы болады.
    Объектілер қатары қандай да бір ... ... ... ... ... үшін бума қолданылады.
  Бума - ол объектілер қоймасы. Бумада файлдардан басқа белгілер,
таңбашалар, ... ... ... да бола ... ... ашық және ... бола
алады. Жабық бума белгі түрінде, ал ашық бума ... ... ... ... Ашық бума ... документы’’
  Жұмыс үстелінде объектілерден басқа, басқару элементтері болады. Оларға
Пуск, Бас мәзір және ... ... ... жатады.
    
    Команда дегеніміз маус көрсеткішін осы команданың ... ... ... ... ұзын және қысқа болуы мүмкін.
 Қысқа команда деп мәзір ... ... ... ... ... ... бірден орындауға жіберетін команданы айтады. Яғни ол
компьютерге  бағдарламаны іске қос ... ... ... ... деп белгілі нәтижеге әкелетін тізбектелген амалдарды
түсінеміз: бағдарламаны немесе құжатты ашу. Ол ... іске ... ... ашу командасы болуы мүмкін. Мысалы, ... ... қосу ... мына ... ... ... ... - Бағдарламалар -  Стандартты -  Калькулятор
6.5.Терезе.
   Терезе Windows жүйесінің негізгі объектісі болып табылады.
   Терезе ... ... ... ... ... ... оны ... элементтер мен оның жұмыс аумағынан тұрады.
Жұмыс аумағында объектілер, басқару элементтері, ақпараттар ... ... ... ... ... ... ... бірден ашуға
болады, тапсырмалар  тақтасы арқылы әр ... ... өте ... жұмыс істеуге болады.
  
Терезелердің 4 түрін атап көрсетуге болады:
1. Бума терезесі;
2. Қосымша терезесі;
3. Диалогтық  терезе;
4. Анықтама терезесі.
    Бума терезелерінде басқару ... ... Windows ... ... де ... сурет- Менің құжаттарым бума терезесі
     Қосымшалар терезесі қосымшада жүктелген құжат мазмұнын көрсетеді,
сонымен ... ... ... ... ... ... да ... жүктегенде экранда осы қосымша терезесі пайда болады.
  Қосымша - бұл да бағдарлама, тек олар Windows жүйесінің басқаруымен ғана
жұмыс ... ... - бұл ... ... енгізілетін арнайы терезе.
Оларда Windows және оның қосымшаларын  баптау және басқару үшін қажет
басқару элементтері орналасады. Сағат терезесі  Диалогтық терезе болып
табылады..
Анықтама ... Windows ... және оның ... ... ... ... ... шығару үшін қолданылады, сонымен бірге осы
терезенің басқару  элементтерінен тұрады.
Терезе элементтері. ... ... ... төрт ... ... тұрған жақтауларды шекаралар
деп атайды.  Көпшілік терезелердің көлемін өзгертуге болады.
     Тақырып жолы (тақырып). ... ең ... ... ... ... көрсетілген төртбұрыш шығады, оны Тақырып жолы немесе
Тақырыбы деп атайды.
   Маус арқылы  тақырыбынан іліп алып, терзені ... ... ... ... белгісі. Тақырып жолының сол жағында  жүйелік мәзір
белгісі орналасады. Оны бір рет ... ... ... ... ашылады. Олардың көмегімен терезені ... және ... ... батырмасы. Тақырып жолының оң жақ ... (х) ... ... ... батырмасын шерткенде терезе Жұмыс
орнынан ... да, ... ... тек қана батырмасы қалады.  
 Үлкейту батырмасы. Бұл батырма терезені экран өлшеміне ... ... ... ... ... жағында орналасқан жатық жолда командалар
аты жазылған жолақ ... Бұл ... жолы деп ... да, ... қосымшаның негізгі командаларынан тұрады. Мәзір дегеніміз не? Мәзір
дегеніміз - берілген терезедегі орындауға болатын командалардың тізімі.
     Құрал-саймандар ... ... ... ... мен
белгілерден тұратын құрал-саймандар тақтасы болады, олар жиі қолданылатын
командаларды тез тауып алуға арналған.
   Жұмыс аймағы. Бұл - объектілер орналасқан терезенің ішкі аймағы.
Терезенің ... ... ... мына ... ... белгішелер,
бумалар, файлдар, таңбашалар (жарлықтар). Қосымшаның жұмыс терезесіне -
мәтіндер, суреттер, кестелер, слайдтар және т.б. құруға болады.
Жылжыту жолағы. Егер терезенің ... мен ені оның ... ... ... онда Windows ... ... жылжытудың тік және көлденең
жолағын қосады.
   Жылжыту жолағының ішінде тіктөртбұрышты сырғытпалар болады. Олардың
орналасуына қарап, терезенің қандай бөлігі көрініп тұрғанын анықтауға
болады.
  Бақылау сұрақтары:
1. ... жүйе ... ... ... жүйе не үшін ... Интерфейс дегеніміз не?
4. Операциялық жүйелердің қандай түрлері бар?
5. Бір есепті және көп ... ... ... ... ... бар?
6. Бір қолданушылы мен көп қолданушылы операциялық жүйелердің арасында
қандай айырмашылық бар?
№8 дәріс. WINDOWS ... - бұл жеке аты бар ... ... Файл ... немесе құжат
болуы мүмкін. Windows-те бағдарламаның басқаша ... да ... ... ... бағынышты, ол бағдарламаны өңдеу үшін объекті ... ... ... ретінде қызмет етеді.
     Әрбір файлдың жеке аты болады. Файл аты екі ... ... оң ... сол жақ және екі бөлік арасын нүкте бөліп тұрады. Оң жақ ... ... ... және оның ... анықтайды. Ал сол жақ бөлігінің ұзындығы
1-ден 255 символ аралығында бола ... және ... ... анықтайды. Файл атында келесі символдарды ... \ ? : * " < > ... ... ... немесе құжат екенін оның типіне қарап
анықтайды. Егер файл типінде .exe ... .com ... онда ол ... ... типті файлдарды компьютер құжат деп анықтайды. ... ... ... ... ...   - Paint ... ... суреті.
.doc    - Word және WordPad мәтіндік редакторларының құжаты.
.txt     - Блокнот қосымшасының құжаты.
.wav  - ... ...    - ...    - Excel ... ... ...   - ... қосымшасының презентациясы.
1-сурет. Менің құжаттарым бумасындағы файлдар.
7.2.БУМАЛАР
     Бумалар жүйелік және жұмыс бумалары болып ... ... ... ... ... ... сақталады. Жүйелік бумаларға
жасалған қандай да бір өзгертулер жүйенің дұрыс жұмыс ... ... ... ... ... ... бумаларға Windows және Program
Files,   сонымен бірге бағдарламалардың  өздері құратын ... ... ... ... ... ... ... Windows-те сіз үшін құрылған
бумалар жатады, мысалы, ... ... ... ... иерархиясының ең бастапқысы Жұмыс столы бумасы ... Бұл бума ... ... ... аналық бумасы болып табылады
және оның ... ... бар. ... ... барлық терезе астында
орналасады және ... ... ... ... ... көрінеді.
     Жұмыс столы бумасына Менің компьютерім және Себет бумасы салынған.
1-сурет.
Өз кезегінде Менің ... ... ... ... ... A:, ... дискілерінің белгілерінен және екі жүйелік бума Басқару ... ... бар. Ал ... басқа бумалар, файлдар, жарлықтар орналасады.
7.3. ЖАРЛЫҚТАР
     Жұмыс үстелінде объектілер белгілер түрінде берілген. Белгінің бір
түрі - ... Олар сол ... қара ... ... тілі бар белгі
түрінде бейнеленеді. Егер белгілер объектілердің өзін ... ... ... ... ... ... да бір ... сілтеме, осы
объектінің орнын көрсететін оның қайтарма  (қосымша) бейнесі. Жарлық
бағдарламаны немесе құжатты іске қосуды ... ... ... ... ... ... ... төменгі деңгейлерінде орналасса,
онда жоғары деңгейде орналасқан жарлықты ... ... ... ... ... файлда сақталады.      
7.4.СЕБЕТ
     Windows-де өшірілген объектілер ... ... ... ... ... ...  объекті оны Себеттен  өшіргенге дейін немесе қайта
қалпына келтіргенге дейін сақталады.
      Себет  құрылымы үнсіз келісім ... ... ... ... ... әр ... қай ... және қашан өшірілгендігі туралы
мәліметтер көрсетіледі.
     Себеттегі  объектілерді бастапқыда қай бумадан өшірілсе, сол ... ... ... ... ... ... ... болады.
     Дискеттен өшірілген объектілер Себетке орналаспай бірден жойылатынын
есте сақтау қажет.  Мұндай объектілерді өшіру ... Windows ... ... ... ... ... ... Файл деген не?
2. Жарлық не үшін керек?
3. Жаңа бума құрудың бірнеше тәсілдерін ата?
4. ... ... ... ... ... ҚОРҒАУ
8.1 Вирусқа қарсы құралдар
8.2 Вирусқа қарсы бағдарламалар
3. DSAV антивирустық пакеті.
8.1 Вирусқа ... ... ... ... ... бар: жүктелетін, файлдық,
макровирустар және желілік.
 Жүктелетін вирустар дискеттердің немесе винчестердің жүктеуші секторларын
зақымдайды.  Жүктелетін ... ... ... ... ... ... ... жүктеуші бағдарламалық кодына емес, вирус
кодына береді.
 Файлдық ... ... ... үшін ... ... ... жүйесін
пайдаланады. Файлдық вирустар әртүрлі форматтағы (EXE, COM, BAT, SYS және
т.б.) орындалушы файлдарды ... ... және ... ... ... яғни ... жадында орналасады және пайдаланушының жұмыс істеу процесінде
қауіпті ... ... ... ... ... ... және
басқа да атрибуттарын өзгерту және т.б.) тудырады. Резиденттік ... ... ... ... ... өшіргенмен олар компьютердің
оперативті жадында қалып қояды және  файлдарды қайта зақымдауы мүмкін.
    Макро-вирустар мәліметтерді өңдеуге ... ... ... ... ... және т.б.) ... тілдерде жазылған
бағдарламалар болады.  Өзінің көбеюінде мұндай вирустар ... ... және ... ... ... ... ... кестенің) біреуінен басқаларына көшеді. Макро-вирустар
көбінесе Visual Basic for Application  тілінің ... ... ... кең ... ... ... істеу барысында әртүрлі әрекеттер орындайды:
құжатты ашады, сақтайды, баспаға ... ... және т.б. ... кезде
қосымшалар сәйкес келетін стандартты макростарды іздейді және ... ... ... ... ... орнына шақырылады
және әр ашылған және сақталынған құжаттарды зақымдайды. ... ... ... ... ... ... меню
қосымшасының орындалуына тиым салу және т.б.) көмегімен ... ... ... ... ... яғни олар ... болады және құжаттарды қосымша ашық тұрғанда зақымдайды. Сондай-ақ,
макро-вирустар құжат шаблондарын ... және сол ... ... ... іске ... ... ... және ауқымды желі хаттамаларын ... ... ... ... ... ... ... - өз кодын
алыста орналасқан компьютерге беріп, тасымалдай алуы.
8.2 ... ... ... ... және ... ... емдеу үшін
антивирустық бағдарламалар қолданылады, оларды әрекеттеріне ... ... және ... деп ... ... ... блоктаушылар - "вирусты-қауіпті" жағдайларды қармап және ол
туралы пайдаланушыға хабар ... ... ... ... ... ... жазылған жазба "вирусті-қауіпті" болып табылады,
оларды BIOS Setup бағдарламасы арқылы тоқтатуға болады.
    Ревизорлар. ... ... ... ... дискіде сақталған
файлдардың бақылау қосындыларын есептеуге негізделген. Бұл ... ... ... да басқа ақпараттар (файл ұзындығы, олардың соңғы ... және т.б.) ... ... құралдың мәліметтер қорында ... ... ... ... ... санаған мәндермен мәліметтер
қорындағы ... ... Егер ... ... файл ... қазіргі уақыттағы мәнге сәйкес келмесе, онда  ревизор ... ... ... зақымдалғаны туралы белгі береді.
   Полифагтар. Полифагтардың жұмыс істеу принципі файлдарды, секторларды
және ... ... және ... ... және жаңа (полифагқа белгісіз)
вирустарды тексеруге негізделген. Белгілі вирустарды іздеу үшін ... ... ... тән, тұрақты програмалар ... ... ... ... ... эвристикалық сканерлеу алгоритмі
қолданылады, яғни тексерілетін ... ... ... ... мәліметерді талдап, әр объект үшін шешім (зақымдалған ба, жоқ
па) қабылдайды.
Полифаг-мониторлар  барлық уақытта компьютердің ... ... да, ... ... осы ... ... ... Полифаг-
сканерлер жүйені қолданушының командасынан кейін ғана тексереді.
3. DSAV антивирустық пакеті.
«Диалог Наука» ЖАҚ ... DSAV (Dialog Science Anti ... Web, Adinf, Adinf Cure Module ... тұратын және тегін
Aidstest-ті тарататың комплек. Бұл бағдарламалардың барлығы ... және ... ... ... ... ... ... енген вирустарды ЖОЙАТЫН негізгі бағдарлама. Бұл
бағдарлама кез-келген ... ... ... ... ... Web- ... дейін вирусты тауып, ЖОЙАТЫН сканер бағдарламасы.
Adinf- дисктегі барлық өзгерістерді ... ... ... Cure Module- дисктегі вируспен зақымдаған бағдарламаларды қалпына
келтіреді.
Adinf ревизор кестесінде љзгерістер анықталған жағдайда және компьютерде
жұмыс істеу барысында қателерге ұрынса, онда ... ... ... ... ... ... керек, мысалы, AntiViral Toolkit Pro.
КАСПЕРСКИЙДІҢ ВИРУСҚА ҚАРСЫ КҮРЕСЕТІН ... AV Control Centre ... ... қарсы күресетін
бағдарламалар пакетінің құрамына кіреді. ... ... ... атқарады. Ол пакет компоненттерін орнату мен ... ... ... орындауға жіберу кестесін құруға және
олардың орындалу нәтижелерін тексеруге арналған.
  Қолданушының "Касперский  лабораториясы" техникалық көмектесу ... ... ... құрамы туралы мәліметтер алып тұруға
және уақытында жаңартып тұруға мүмкіндік ... AV Control Centre ... ... ... кіретін
вирусқа қарсы күресетін бағдарламаларды жүктеуді ... ... ... ... ... жүйенің вирустан қорғалуын жоғары дәрежеге
жеткізеді.
    Сыртқы бағдарламаларды өздігінен жүктеу мүмкіндігі Kaspersky ... Centre ... ... ... қолдануға мүмкіндік
береді. Көбіне басқа өздігінен ... ... ... ... ал бұл ... ресурстарын  үнемдеуге көмектеседі. Сондай-ақ,
жүйені вирусқа қарсы қорғау мен басқа ... ... ... ... ... қол ... ... олар өзара қақтығысқа
түспейді.
   Kaspersky AV Control Centre бағдарламасы 2 бөлімнен ... ... ... ... ... ... мен ... интерфейстік бөлім.
   Kaspersky AV Control Centre бағдарламасын ... ... ... Windows ... негізгі мәзірін жүктеу;
· Windows жүйесі іске қосыла салысымен бағдарламаны өздігінен жүктеу;
· ... ... жол ... ... ... ... ... деген не?
2. Вирустың қандай типтері бар.
3. Антивирустық бағдарлама не үшін қажет?
4.  Kaspersky AV Control Centre ... ... ... ... ... ҚОЛДАНБАЛЫ БАҒДАРЛАМАЛАР ПАКЕТІ
9.1 MS WORD редакторы туралы негізгі ... WINDOWS ... EXCEL ... MS WORD ... ... ... ... мағлұматтар
  MS WORD - мәтіндік құжаттарды дайындауға, түзетуге және ... ... ... Windows ... ... ... Ол - ... графикалық ақпараттарды өңдеу барысында жүзден аса операцияларды
орындай алатын ең кең тараған ... ... ... ... ... ... болатын кез келген операция
бұл ортада жүзеге ... ... ... Word ... ... керекті баспа материалдарын теруден бастап, ... ... ... ... ... барлық жұмыс орындалады, оларды көбейте
отырып тарату мүмкіндіктері де ... ... ... ... ... көрікті етіп, безендіруге қажет көптеген дайын ... ... ... ... ішкі макробағдарламалау тілі,
қарапайым графиктік бейнелерді салатын Құрал-саймандар және т. с. с. ... Windows ... ... тиіс ... ... бар. Солардың ішінен Word редакторына тән қосымша элементтерді
қарастыралық.
   Қалып-күй немесе қалып жолы ... ... ... ... оның сол жақ ... теріліп жатқан құжат жөнінде ақпарат
бейнеленеді:
- стр 1 - теріліп жатқан ағымдағы бет ... ... разд 1 - ... бөлім нөмірі, бұл элемент бөлімдерден тұратын Басты
құжат үшін ғана қажет;
- 1/1 - ... ... ... ... ... орын 1-бетте, ал құжат
барлығы 1 беттен тұрады;
- 2,5 см - ... ... ... ... сол ... ... ... дейінгі
қашықтық;
- Ст 1 - осы беттің жоғарғы шетінен курсорға дейінгі жолдар ... Кол 1 - осы ... ... ... ... ... ... табуляция
символдары мен бос орындар да есепке алынады. Бұл ... ... ... ... ... ... басқа қара түске боялып белгілі бір режимнің ... ... ал сұр ... ... - іске ... ... ... режимі индикаторлары бар:
   ЗАП - макрокомандаларды жазу  режимі іске қосылған екпінді күйде ... - ... ... ... ... күйде, олар кұжаттың соңғы
нұсқасына қандай өзгерістер енгізілгенін білдіреді;
   ВДЛ - белгілеулерді кеңейтетін  F8 пернесі екпінді күйде, яғни
фрагментті ерекшелеп ... оны ... ... іске ... бұл режим
ерекшелеу мөлшерін F8 арқылы кеңейтуге болатынын (бір символға, сөзге,
сөйлемге т.б.) көрсетіп тұрады. ... ... ... - ... ал ерекшелеуді тоқтату - Eәc арқылы орандалады;
   ЗАМ - символдарды ауыстыру режимі екпінді ... ... ... режимі орындалса, ол сұр түске боялады. Бір режимнен екіншісіне
ауысу - INSERT пернесін басу арқылы жүргізіледі.
  Құрал-саймандар тақтасы командалар мен іс-әрекеттерді ... ... ... ... ... ... Оны ... маус сілтеуішінің немесе соған
ұқсас басқа құрылғының ... ... Бұл ... ... ... ... ... бойынша, ол құжат терезесінің
жоғарғы жағында тұрақты көрініп тұрады.
  Мәзір жолының төменгі жағында ... және ... ... ... ... ... тақтасы орналасқан. Бұл екі тақтадан
басқа Word редакторында бірнеше әрекеттерді атқаратын тақталар (Сурет ... алу және т. б.) бар. ... ... мен ... ... ... қызметі жұмыс барысында түсіндіріледі.
   Терезенің негізгі элементінің бірі - бірнеше мәтіндік құжаттар қатар
орналаса ... ... ... ашық ... ... ... аймағы
 болып табылады.
    Жаңа құжат ашарда Word оны құру үшін белгілі бір ... ... ... жаңа ... ... ... ... Бұл
параметрлерге харіптегі таңбалар сызылымы, ... ... ... ... мәні, табуляция символдары және т. б. ... ... ... ... ... ... ... мәтін (мысалы, жоғарғы немесе төменгі ... ... ... ... (таблицалар);
- төртбұрышты жақтаулар (керегелер);
- графикалық бейнелер;
- кейбір арнайы құралдар (макрокомандалар, батырмалар, айта берсек ... ... және т. ... ... ... ... файл іздеу;
- мәтіндік құжат ашу;
- файлды басқа орынға орналастыру;
- файлды қиып алу (алмасу буфері арқылы);
- файлдың көшірмесін алу;
- жарлықты дайындау;
- ... ... файл атын ... файл қасиеттерін қарап шығу;
- файлды ашпай-ақ, оны жылдам ... ... ... мәліметті тек оқу үшін ашу;
- файлды қағазға басып шығару;
- бумадағы файлдарды реттеу.
9.2 WINDOWS ЖҮЙЕСІНДЕГІ EXCEL БАҒДАРЛАМАСЫ
"Электрондық ... ... ... ... ... мәліметтерді компьютерде
өңдеуге арналған бағдарламаларды белгілеу үшін ... ... ... ... ... мен ... ... отырып әртүрлі есептеулер
жүргізу.
2. Түрлі-түрлі факторлардың құжаттарға тигізетін әсерін зерттеу.
3. Тиімді ету мәселелерін шешу.
4. Белгілі бір критерийлерді қанағаттандыратын мәліметтер ... ... ... мен ... тұрғызу.
6. Мәліметтерді статистикалық талдау.
     Электрондық кестелердің құндылығы ... ... ... ... қарапайымдылығы болып табылады.
     Microsoft фирмасының Excel бағдарламасы - кестелік процессорлар
немесе ... ... ... ... ең кең ... ... ... Бірақ Excel жәй бағдарлама ғана ... оны ... ... ... ... ... етіп көркемдеуге,
әрі жеңілдету үшін пайдалануға болады. Ол ... ... ... ... ... мәліметтер базасын даярлап,
олармен жұмыс ... ... ... ... және т. б. ... алады.
     Excel мүмкіндіктерінің көпжақтылығы оны тек экономика саласында ғана
емес, сондай-ақ, оқып-үйренуде, ғылыми-зерттеу істерінде, әкімшілік және
жәй ... ... да ... ... рұқсат береді.
     Бұл бағдарламамен жұмыс істеуді үйрену алдында бірнеше жаңа ұғымдарды
енгізелік.
     Электрондық кестенің жұмыс аймағы жолдар мен бағаналардан (тік ... ... ... ... максималдық саны 16384-ке, ал бағаналар
саны 256-ға тең. Әрбір бағана мен жолдың ... ... ... ... мәліметтерді (мәтін, сан, формула ) енгізеді.
         Экрандағы Excel терезесінде мынадай объектілер орналасқан:
-Жоғарғы жол - басқару батырмалары бар терезе ... жол - Excel ... және ... ... - Стандартты және Форматтау аспаптар
тақтасы.
-Бесінші жол - енгізу мен түзету жолы ... ... ... және ... ... арасына электрондық кестенің жұмыс парағы (беті)
орналасқан. Жұмыс парағындағы жолдар мен ... ... бір ... ең ... жолы - ... ... жолы. Төменгі жолдың сол
жақ шетінде Excel жұмыс режимдерінің индикаторы (көрсеткіші) орналасқан.
       Электрондық кестенің негізгі ... ... - ... ... жолды анықтайды. Ол көлденең
орналасқан жұмыс аймағының сол жақ шекарасында ... ... әрпі - ... ... ... (тік жолдарын)
анықтайды. Әріптер жұмыс аймағының жоғарғы шекарасында ... ... ... белгіленеді: А -Z, содан соң АА - AZ, одан кейін
ВА - BZ және т. с. с.
     Ұяшық - ... ... ... ... ең кіші ... ... ... әрпі мен жол нөмірінен тұратын адресі бар. Мысалы, ВЗ
адресі В бағанасы мен нөмірі 3-жолдың қиылысындағы ұяшықты анықтайды.
     Ұяшық ... - ... ... ... ... ... ... көмегімен немесе маус арқылы кесте
бойынша ұяшықтан ұяшыққа орын ауыстыруға болады.
     Ағымдағы ұяшық - ... ... ... ұя. Келісім бойынша
мәліметтер енгізу операциясы және ... ... осы ... ұяшыққа
жатады.
     Блок (ұялар жиыны, аймағы) - ... ... ... аймағы. Блок бір немесе бірнеше жолдардан, бағаналардан
тұрады. Блок ... қос ... ... ... ... ... ... B13:D19 блогы - бұл B13-D13, D13-D19, ... B19-B13 ... ... ... ... А1:Н1, А1:А20, A12:D27
немесе D:F - D, Е, F ... ... ... т.с.с. Әртүрлі
формулалар енгізу кезінде немесе командаларды ... ... ... ... ... ... ... адрестерімен немесе экран бетінде
маусмен (пернелермен) белгілей отырып енгізуге болады.
Жұмыс ... және ... ... ... электрондық кесте үш өлшемді құрылымнан тұрады. Ол кітап секілді
парақтардан (16 парақ) тұрады. Экранда тек бір ... - ... ең ... ... беті ... ... Парақтың төменгі шетінде кітаптың қалған
беттерінің нөмірлері жарлық ретінде бейнеленеді.   
Ұяшықтардағы мәліметтер
     Excel-де кестенің ... ... ... үш ... ... ... сан және формула. Мәліметтерді ұяшыққа енгізу үшін
теңбілторды сол ұяшыққа алып барып, керекті ... ... ... ... ... соңынан Enter пернесін немесе бағыттауыш тілсызық
пернелердің бірін басу ... Excel ... ... ... немесе мәтін екенін оның бірінші таңбасына қарап анықтайды. ... ... - әріп ... "'" (апостроф) болса, онда ұяшыққа ... деп ... ... ... ... цифр немесе "=" белгісі
болса, онда ол ұяшыққа формула немесе сан енгізілетінін білдіреді.
     Енгізілген мәліметтер ұяшық ... ... ... ... бейнеленеді
және оларды енгізу Enter пернесін немесе бағыттауыш тілсызық пернелердің
бірін басқан кезде аяқталады.
Сандарды ... ... ... ... =, +, - таңбаларымен немесе
оларсыз да енгізуге болады. Егер енгізілген санның ені экрандағы ұяшықтың
енінен артық болса, онда Ехсеl санды экспоненциал ... ... ... ... ... # ### ... ... (бірақ ЭЕМ жадында ол санның
барлық разрядтары толық сақталады).
     Әдетте экранда санның ең үлкен және ең кіші шамалары ... ... ... 501 000 000 саны ... 5.01E+08 болып жазылады,
яғни ол 5,01 108 дегенді білдіреді. Ал 0,000 000 005 саны 5Е-9 ... (5 109). ... ... ... мен ... ... не үтірмен
бөлініп жазылады, қандай айыру ... ... Excel ... кезінде бекітілген келісімге байланысты болады.
Формулаларды енгізу
     Excel-де кез-келген арифметикалық өрнек формула түрінде жазылады. Ол
ұяшық адрестері мен сандардың, функциялардың ... ... ... ... ... тұрады. Формула "=" таңбасынан ... Ол 240 ... ... ... ... және бос орын болмау керек.
Ұяшыққа C1+F5 формуласын енгізу үшін оны =C1+F5 ... жазу ... ... С1 ... ... Ғ5 ... мәліметтердің
қосылғандығын көрсетеді. Нәтиже формула енгізілген ұяшықта алынады.
Бақылау сұрақтары:
1.Word редакторын ... ... ... ... іске қосу ... ... ... мәзірдің Тапсырмалар тақтасы көмегімен қалай іске қосады?
4.Word терезесінің элементтерін көрсетіңіз.
5.Word терезесінің мәзір жолының атқаратын қызметі.
б. Word терезесінің Құрал-саймандар ... ... ... ... ... қандай жұмыс атқарады?
8. Көлденең және тік сызғыштар қандай жұмыс атқарады?
9. ... ... ... соң, одан шығу ... атап ... ... НЕГІЗДЕРІ ЖӘНЕ БАҒДАРЛАМАЛАУ
10.1 Алгоритм және блок-схема
10.2 Паскаль тіліндегі бағдарламалар. Бастапқы мәліметтер.
10.3 Тілдің операторлары
1. АЛГОРИТМ ЖӘНЕ БЛОК-СХЕМА
Қазіргі кезде ЭЕМ ... шешу үшін оның ... болу ... ... ... ... ... деп атайды.
Алгоритмнің негізінде бағдарлама құрастырылады және түзеледі,яғни есеп
шешуінің ... оны ... ... ... ... ... ең ... әдісі болып ... ... ... саналады.Алгоримт бұл жерде блоктар
бірізділігі түрінде ... ... ... орындалып жатқан
әрекеттерді ... ... ... ... ... ... байланыс функцияларын орындайды.
Негізгі блоктар мен олардың ... ... ... ... ... ... |
| |- ... басы,соңы |
| |- ... ... |
| |- ... енгізу,шығару |
| |- ... ... |
| | |
| |- ... алгоритмді шақыру |
10.2 ПАСКАЛЬ ТІЛІНДЕГІ ... ... ... ... тіл ... сөздерден, сөз тіркестері және
сөйлемдерден(операторлардан) тұрады. Паскаль тілінің алфавиті ... ... ... 26 ... қызметші сөздері және
идентификаторлар жазылады. Бағдарламада айнымалылар мен ... ... ... сөздерді идентификаторлар деп атайды.
Идентификаторларды бір ... ... ... ... тізбегімен
белгілеуге болады(all,Alfa2 т.с.с).
2. Сандарды белгілейтін араб цифрларынан:0,1,2,3,4,5,6,7,8,9. Сандар
бүтін және ... ... екі ... ... ... символдардан тұрады: + - * / , . < > = ( ) ; : ‘ # т с ... деп ... ... ... әр ... мәндерді
қабылдайтын шамаларды айтады.Олар идентификаторлармен белгіленіп әр ... ... бір ... ие ... ... айнымалы алдын ала VAR
(variable-айнымалы)бөлімінде өзіне тән бір ... ... деп ... ... ... ... ... шамаларды айтады. Тұрақтылар CONST (constant) бөлімінде жазылады.
СТАНДАРТТЫ ФУНКЦИЯЛАРМЕН ҚЫЗМЕТШІ СӨЗДЕР
|Математикалық жазылуы ... ... ... |
| |ABS(X) |
| |SQRT(X) |
| |SIN(X) |
| |COS(X) ... x |SIN(X) / COS(X) ... x |COS(X) / SIN(X) ... x |Ln (x) ... |SQR(X) ... |Exp(x) ... ... ... |3.14 саны ... ... ... ... ... байланысқан бөлімдерден
тұрады.Қарапайым бағдарламаның схемасы келесі түрде бейнеленеді:
Бағдарламаның тақырыбы, (Program)
Таңбалардың жазылуы; (LABEL) ... ... ... (бағдарламаның басы)
Берілген деректілерді енгізу;(READ)
Деректілерді ... ... ... (WRITE)
End. (бағдарламаның соңы)
Жазылу бөлімінде бағдарламаның тақырыбы,барлық белгілер ... және ... ... ... нақты тип(real), бүтін тип(integer),логикалық
(boolean) және символдық тип(char).
|№ |Паскаль програмасының жазылу бөлімі |
| ... түрі ... ... |
|1 ... |Program ... аты; |Program ESEP1 ; |
| ... | | |
|2 ... |LABEL ... аты; |LABEL 2,XR; |
| ... | | |
|3 ... |CONST ... ... |CONST X=56.5, n=8; |
| ... | | |
|4 ... |VAR ... аты: |VAR ... |
| ... |типтері; ... ... ... ... ... маңызды бөлігі - орындалу бөлімі болып ... ... ... ... ... Осы ... ... деп
атайды.
Меншіктеу операторы.
Меншікте операторы берілген өрнектердің мәнін есептеп, оны айнымалыға
меншіктеу үшін қолданылады. Ол ... ... ... бірі ... ... ... ... жазылу
түрі:
Y:=Z;
Y - айнымалының аты:
:= - меншіктеу таңбасы;
Z - ... ... ... оң ... яғни Z ... мәнің
есептеп,шыққан нәтижені сол жаққа,яғни Y айнымалысына меншіктейді.
Мысалы:
X:=1.25;
Z:=5;
S:=S+1;
ЕНГІЗУ ЖӘНЕ ШЫҒАРУ ... ... READ ... ... ... ... ... енгізу үшін қолданылады.
Оператордың жазылу түрі:
а) READ (X)-х-тің мәнін енгіз;
READ (а,b,c)- а,b,c айнымалылардың мәндерін енгіз;
READLN-айнымалының мәндерін енгізгеннен кейін курсор ... ... ... READLN ... ... енгіз;
READLN (а,b,c)- а,b,c айнымалылардың мәндерін енгіз;
Шығару операторы WRITE –ақпаратты компьютердің жадынан экранға шығару үшін
қолданылады.
Оператордың жазылу түрі:
а) WRITE (X)- ... ... мәні ... ... ... а,b,c айнымалыларының мәндері шығады;
WRITELN-айнымалының мәндерін енгізгеннен кейін курсор келесі қатарға
көшеді.
ә) WRITELN (X)- экранға х-тің мәні шығады да курсор ... ... ... ... операторлардың орындалу ретін басқарып отыратын
операторларды тармақталу командалары дейді.
GOTO ... көшу ... ... ... ... ретімен бірінен соң бірі
орындалады. Бірақ көптеген бағдарламаларды құру барысында операторлардың
реттеліп орындалу тәртібін бұзуға тура келеді.Мысалы ... ... ... ... ... оған қайтып келу керек болады. Мұндай
жағдайларда GOTO шартсыз көшу операторы қолданылады: GOTO n; ... ... бар ... ... көшу операторы.
IF...THEN ... ELSE ...; шартты операторлары берілген шарттардын
орындалуын реттейді.Олар бірнеше операторлардан тұрады,сондықтан құрама
операторлар ... ... ... көшу ... екі түрі ... ... ... шарт THEN 1-блок ELSE 2-блок;
Егер шарт орындалса , онда басқару THEN ... ... 1-ші ... ... ... ELSE ... ... 2-ші блок орындалады.
ә) қысқаша түрі
IF шарт THEN ... ... шарт ... , онда ... THEN ... беріліп 1-ші блок
орындалады, әйтпесе басқару нүктелі ... ... ... ... ... ... бір бөлігінің орындалуын бірнеше рет қайталау үшін
қолданылатын ... ... ... деп атайды. Бағдарламалық
текстер қысқа әрі оқуға ... ... үшін ... процесін циклдік
операторлар қолданып ұйымдастырады.. Циклдік процесстерді ұйымдастыру үшін
келесі операторлар қолданылады:
1) Параметрлі цикл FOR –TO (ҮШІН циклі).
2) ... ... ... REPEAT … UNTIL ... ... циклдік операторлар цикл денесінің қайталануы алдын-ала
белгілі болғанда қолданылады. Жалпы жазылу түрі:
FOR I : =m1 TO m2 ... ... ... N
End;
мұндағы: I-циклдік айнымалы (есептеуіш), әр цикл орындалғанда I-ға
1 қосылып тұрады. m1- I есептеуіштің алғашқы мәні,m2- I ... ... Цикл ... жай ... құрама операторлардан тұруы мүмкін.
FOR циклінің блок-схемасы:
2) WHILE…DO (ӘЗІРШЕ циклі) операторы қайталану саны алдын –ала белгісіз
болған жағдайларда қолданылады. Цикл ... ... ... алдында ,
WHILE операторында циклдің орындалу шарты тексеріледі, шарттығы айнымалылар
мәндерінің өзгеруіне әсер ететін операторлар цикл денесінде беріледі. Жалпы
түрі:
WHILE ... ... WHILE ... ... шарт ... тұрса,цикл денесінің
орындалуы қайталанып тұрады.Егер шарт орындалмай қалса , онда қайталану
процесі тоқтап ,басқару цикл ... ... ... ... ... REPEAT … UNTIL ... ... Бұл операторда WHILE операторы сияқты
қайталану саны ... ... ... ... қолданылады. REPEAT
циклінің WHILE циклінен айырмашылығы циклді орындау ... цикл ... ... шығу үшін цикл ... ... әсер ... кем
бір оператор болуы тиіс , әйтпесе цикл денесінің орындалуы ... ... ... ... ... ... операторында жазылған шарт орындалғанға дейін цикл ... ... ... ... шарт ... онда қайталану
процесі тоқтап , басқару цикл денесінен кейін тұрған операторға
беріледі. Шарттағы есептеу ... мәні ... ... ... оның ... ... цикл денесінде беріледі.
МАССИВТЕР
Элементтерінің саны алдын-ала белгілі бір ... ... ... ... деп ... ... типі ... болып табылады..
массивтерді бағдарламада қолдану үшін,оларға белгілі бір ат ... соң ... VAR ... TYPE ... ARRAY қызметші
сөзімен сипаттап, компьютердің жадынан массив элементтеріне орын
бөлінеді. Жалпы түрі:
VAR «массив атауы»: ARRAY[1..N] OF ... ... ... ... OF ... ... ... белгілеген идентификатор Х,А,MAS т б.
ARRAY-массив ұғымын білдіретін ... ... ...... элементінің өлшемі.
Х2- массив злементінің негіздік типі.
Массив элементтерін енгізу және ... цикл ... ... асырылады.
Бір өлшемді массив:
Readln(N);
For K:=1 TO N do Read (A[K]);
……………………………….
Readln (N);K:=K+1
Repeat Read (A[K];K:=K+1
Until K>N;
………………………………
Readln (N);K:=1;
While K=

Пән: Информатика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 77 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Интерактивтік әдістерді қолданып оқыту41 бет
Дәрістік сабақ тезистері39 бет
Информатика пәні бойынша критерийлі-бағытталған тест тапсырмаларын жасау әдістері.24 бет
Информатикадан сыныптан тыс жұмыстар әдістемесі4 бет
Информатикадан сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру17 бет
"Автомобильдердің электротехникалық және электрондық жабдықтары" -курсы мазмұны және әдістемесі51 бет
10 сынып бағдарламасындағы элементтер химиясы курсы бойынша табиғатқа әсері бар деген негізгі тақырыптар бөліп алып, осы элементтердің адам ағзасымен, қоршаған ортамен байланысты экологиялық, химиялық және табиғатты қорғау ұғымдарының проблемалары негізінде бағдарламалар дайындау58 бет
Adobe Flash-те «Информатика» курсы бойынша оқытудың электронды әдістемелік-оқыту кешенін құру78 бет
«Банк ісі» лекциялық курсы70 бет
«Молекулалық физика курсы бойынша электрондық қабықша34 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь