Оқытудың белсенді әдістері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1.ТАРАУ. ОҚЫТУДЫҢ БЕЛСЕНДІ ӘДІСТЕРІ
1.1 Оқыту әдістеріне түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5 1.2 Оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру және оқытудың белсенді әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 12

2.ТАРАУ. МӘЛІМЕТТЕР ҚОРЫН БАСҚАРУ ЖҮЙЕСІН БЕЛСЕНДІ ОҚЫТУ ӘДІСТЕМЕСІ
2.1 Жоғарғы сынып оқушыларына мәліметтер қорын басқару жүйесін оқытудың ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38
2.2 Мәліметтер қорын басқару жүйесін оқытудың белсенді әдістері ... ... ... 48

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 59
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... .. 60
ҚОСЫМША А ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 62
ҚОСЫМША Ә ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 68
Тақырыптың өзектілігі: еліміздің егемендік алуы, ұлттық сана - сезімнің өсуі, жас ұрпақты отансүйгіштікке тәрбиелеу – білім беру саласында аймақтық компонентті енгізуді қажет етті. Қазақстан Республикасының жаңа білім беру саясатына байланысты аймақтық компонентті енгізу білім беру саласының ең маңызды бір бөлігі болып отыр.
Республика ұстаздарының негізгі мақсаты – қоғам дамуының қазіргі кезеңіне сай жастардың саналы ойлауын қалыптастыру, шығармашыл, өз мамандығын дұрыс таңдаған, ой-өрісі жоғары жеке тұлға дайындау.
Қоғамның дамып-өркендеуі, оның әлеуметтік-мәдени этностық ерекшеліктерін толық меңгеріп, өзгерістер, жаңалықтар, ұғымдар туралы болып жатқан барлық мәселелерге мән бере отырып, салауатты өмір салтын құруда, білім беру саласындағы инновацияны меңгеруде, қоғамымызды ізгілендіруде мұғалімдерге, олардың кәсіптік сапаларына, білімділігі, ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуге қабілеттілігі, мәдениеті, парасаттылығы, т.б. қасиеттеріне байланысты екендігін, мұғалімдік мамандықтың жан-жақты білімді, шынайы сезімтал болуды, шәкірттеріне шексіз сүйіспеншілікті беруді талап ететінін, еңбегінің нәтижесі әр күн сайын балаларға қуаныш әкелгенде ғана жемісті болатынын ұғындыру.
Бүгінгі таңда ғасырлар қойнауында жатқан ұлттық тәрбиенің озық әрі өнегелі дәстүрлерін, асыл қасиеттерін оқушылардың бойында қалыптастыру, этнопедагогика материалдарын ұтымды пайдалану – аса маңызды міндеттердің бірі. ХХІ ғасыр – қатаң бәсеке ғасыры. Еліміздің білім беру жүйесі әлемдік білім беру кеңістігіне бағыт алуда.
1. Қоянбаев Ж.Б. Қоянбаев Р.М. Педагогика – Алматы, 2004.
2. Мирсеитова С, Іргебаева Ә. Әрекеттегі СТО философиясы мен әдістері. – Алматы: Издат. Маркет, 2004.
3. Хмель Н.Д. Біртұтас педагогикалық процесті жүзеге асырудың теориясы мен технологиясы. – Алматы: Ғылым, 2003.
4. Қойшыбаева А. Оқушылардың қызығушылығы мен белсенділігін қалыптастыру. /Қазақ тілі мен әдебиеті, №7. Б. 59-61.
5. Рамазанқызы Ә. Оқушылардың белсенділін арттырудың тиімді жолдары/ Қазақ тілі мен әдебиеті, № 3, 49-52 б.
6. Сабыров Т. Оқушының оқу белсенділігін арттыру жолдары. Алматы.: Мектеп, 1978.
7. Мәліметтер қоры және ақпараттық жүйелер: Оқу құралы/ Бидайбеков Е.Ы., Елубаев К., Шекербекова Ш.Т. Алматы, 2010.
8. Нургалиева Г.К. Психолого-педагогические основы системы ценностного ориентирования личности: Дис. докт. – Алматы, 1993.
9. А. К. Колеченко. Энциклопедия педагогических технологий. КАРО, 2001.
10. Л. С. Николаева, Л. И. Лесных. Использование нетрадиционных форм занятий. // «Специалист», №2, 1992. 5-6-б.
11. Талызина Н.Ф. Формирование познавательной деятельности учащихся. - М.: Знание, 1983
12. Наумова М.А. «Системы управления базами данных и знаний».
Высшая школа, 1992г.
13. Л. В. Коуров «Ақпараттық технология», Минск “Амалфея” – 2000г.
14. Робинсон С. Access 2000. Учебный курс.
15. “Информационная система”, Петров, Москва – 2000г.
16. “Проектирование и использование баз данных”, С. М. Диго, Москва, “Финансы и статистика” – 1995г.
17. Бабанский Ю.К.. Методы обучения в современной общеобразовательной школе.- Москва: Просвещение, 1985.-208с.
18. Педагогика. Учебное пособие для студентов педагогических вузов и педагогических колледжей / Под. Ред. П.И. Пидкасистого. - М: Педаг. Общество, 1998. -640с.
19. М.Жұмабаев. Педагогика.- Алматы: 1992. -160б.
20. Г.Қ.Нұрғалиева. Педагогиканық логикалық-құрылымдық курсы,- Алматы,1996.
21. Хансен Г., Хансен Д. Баз данных: разработка и управление. Перевод, Киев 1999г.
22. Брешенков А. В. Оперативная разработка баз данных средствами систем CLARION.
23. Диго С.М. Проектирование и использование баз данных, 1990г.
24. Оконь В. Введение в общую дидактику. - Москва: Высшая наука, 1990.
25. «Информатика» М.Қ. Байжұманов. Л.Қ.Жапсарбаева.
26. «Информатика негіздері» Г.Ә.Жапаров.
27. Айтмамбетова Б. Жаңашыл педагогтар идеялары мен тәжірибелері. -А., 1991.
28. Айтмамбетова, Бейсенбаева. Тәрбиенің жалпы әдістері. -А., 1991.
29. www.temakosan.net
30. www.mega-referat.ucoz.kz
31. www.refik.ucoz.kz
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
................................... 3
1-ТАРАУ. ОҚЫТУДЫҢ БЕЛСЕНДІ ӘДІСТЕРІ
1.1 ... ... 5 1.2 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... БЕЛСЕНДІ ОҚЫТУ ӘДІСТЕМЕСІ
2.1 Жоғарғы сынып оқушыларына мәліметтер қорын басқару жүйесін ... ... ... ... ... жүйесін оқытудың ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.............................. 60
ҚОСЫМША
А...........................................................................
......... 62
ҚОСЫМША
Ә...........................................................................
......... 68
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі: еліміздің егемендік алуы, ұлттық сана - ... жас ... ... ...... беру ... аймақтық
компонентті енгізуді қажет етті. Қазақстан Республикасының жаңа ... ... ... ... ... ... ... беру саласының ең
маңызды бір бөлігі болып отыр.
Республика ұстаздарының негізгі ...... ... ... ... ... ... ойлауын қалыптастыру, шығармашыл, өз мамандығын дұрыс
таңдаған, ... ... жеке ... дайындау.
Қоғамның дамып-өркендеуі, оның әлеуметтік-мәдени этностық ерекшеліктерін
толық меңгеріп, өзгерістер, жаңалықтар, ұғымдар туралы болып ... ... мән бере ... ... өмір салтын құруда, білім беру
саласындағы инновацияны меңгеруде, қоғамымызды ізгілендіруде мұғалімдерге,
олардың ... ... ... ... жұмыстарын
жүргізуге қабілеттілігі, мәдениеті, парасаттылығы, т.б. қасиеттеріне
байланысты екендігін, ... ... ... ... ... ... ... шексіз сүйіспеншілікті беруді талап ететінін,
еңбегінің нәтижесі әр күн сайын балаларға қуаныш әкелгенде ғана ... ... ... ... қойнауында жатқан ұлттық тәрбиенің озық әрі өнегелі
дәстүрлерін, асыл қасиеттерін оқушылардың ... ... ... ... пайдалану – аса маңызды міндеттердің
бірі. ХХІ ғасыр – ... ... ... Еліміздің білім беру жүйесі әлемдік
білім беру кеңістігіне бағыт алуда.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңында ... беру ... ...... және ... ... ... ғылым мен
практика жетістіктері негізінде жеке адамды ... және ... ... ... алу үшін қажетті жағдайлар жасау, оқытудың жаңа
технологияларын енгізу, ... ... ... ... ғаламдық
коммуникациялық желілерге шығу» делінген. Қазіргі мектеп ... ... ... моделіне оқыту мен тәрбие берудің соңғы әдіс-тәсілдерін,
инновациялық технологияны игерген, психологиялық, ... ... ескі ... тез ... ... ... және нақты
тәжірибелік іс-әрекет үстінде өзіндік ... ... ... ... ... зерттеуші болуды талап етеді.
Қазіргі заман ағымына байланысты оқушылардың білімге қызығуын арттыру ... жаңа ... ... Сол ... ... әр түрлі
технологиялары ... ... ... ... ... ... білім беру саласында жаңа педагогикалық
технологиялардың саны да, ... да өсіп ... ...... бір
істегі адамның әдісі, шеберлігі. Осы шеберлік арқылы мұғалімнің өз сабағы
оқушыға ... ... ... ... ... ... үнемі
шығармашылықпен, ізденіспен жұмыс жасап отырса жаңашылдыққа жақын болғаны.
Өзгелердің үлгісін өз ісінде пайдалана ... оған ... ... ...... ... мен ... берудегі жетістігі сол ... ... ... ... ... ... ... енгізілгені белгілі болып отыр.
Қазақстан өз тәуелсіздігін алып, жаңаша құрылымы бар демократиялық қоғам
құруға кіріскеніне ... ... ... ... болашағын жасайтын жастар
білімімен қатар шығармашылық қасиеті жоғары, өзіндік көзқарасы бар, ... ... ... ... ... Ал ол ... оқытып, тәрбиелеп
шығаратын негізгі орта – мектеп. Сондықтан қазіргі мектеп ішінара ... жол ... көп ... оң ... қол ... міндеті – мәдениетті түрде білімді, іскер, жеке тұлғаны
дамыту, ұлтымыздың ... ... осы ... ... ... жол ... ... бойынша оқушының мәдениетін білім, білік, дағды
арқылы дамыту ... Әр ... жеке ... ... ... ... үй жұмысын баланың ерекшеліктерін ескере отырып беру ... оқу ... ... ... ... теориялық тұрғыдан
дәлелденіп, тәжірибеде жақсы нәтиже көрсетіп жүр. Модульдік оқыту – оқытуды
оңтайландыру, тұлғаның мүмкіндігіне даярлық деңгейін бейімдеу ... ...... жеке ... оның ... дамыту. Ал жекелеп
(даралап) оқыту – бұл қабілеттері мен мүмкіндіктерін ... ... ... ... ...... белсенділігін, шығармашылығын
ұйымдастыру.
Зерттеудің мақсаты: оқытудың белсенді әдістерін пайдаланып мәліметтер қорын
басқару жүйесін белсенді оқыту әдістемесін ... ... ... ... ... ... ... белсенді
әдістерімен таныстыру;
оқушыларға мәліметтер қорын басқару жүйесін оқытудың белсенді әдістерін
пайдалану;
мәліметтер қоры ... ... ... ... оқытудың белсенді
әдістерін көрсету және мәліметтер қорын жобалау (сабақ үлгілері).
1-ТАРАУ. ... ... ... ... ... түсінік
Әдіс – оқу-тәрбие жұмыстарының алдында тұрған міндеттерді дұрыс орындау
үшін ... мен ... ... жұмыс істеу үшін ... Әдіс ... ... жету үшін ... ... ретке
келтіріледі. Оқыту әдістері танымға қызығушылық туғызып, оқушының ақыл-ойын
дамытады, ізденуге, жаңа білімді түсінуге ықпал етеді. ... ең ...... ... ... ... әдістері ең анық фактілерді
білуді қамтамасыз етеді, теория мен тәжірибенің ... ...... ... ... Жоспарды хабарлау, оқушылардың
зейінін сабаққа аудару, оқушылардың ... ... ... ... жұмыстары тәсілге жатады. Тәсіл оқу материалын түсінуге
үлес қосады.
Оқыту тәсілдерінің түрлері:
• ой, зейін, ес, ... ... ... ... ... жағдаят тудыруға көмектесетін ... ... ... әсер ... ... жеке оқушылар арасындағы қарым-қатынасты басқару тәсілдері.
Сонымен тәсілдер оқыту ... ... ... ... ... ... әдістерінің басты қызметі - оқыту, ... ... ... - ... алу, ... ... ... Олар: көрнекі
құралдар, оқулықтар, дидактикалық материалдар, техникалық оқыту құралдары,
станоктар, оқу кабинеттері, зертханалар, ЭЕМ және ТВ, ... ... ... әдістері және оларды жіктеу мәселесі. Әдістер белгілі бір
негіз бойынша ... ... ... 20-30 ... Б.Е.Райков, К.П.Ягодовский
түсіндіру, тәжірибелік, зерттеу, ... ... ... ... ... ... ... білім алады. Осыны ескеріп 20-30 жылдарда Н.М.Верзилин, Е.Я.
Голант ... ... ... ... ... Қазір
компьютерлік жүйелер арқылы білім алу мүмкіндігі бар.
М.А.Данилов (1899-1973), Б.П.Есипов (1899-1967) ... жету үшін ... ... ... ... ... алу,
іскерлік және дағдыларды қалыптастыру, білімді ... ... ... бекіту, білім, іскерлік, дағдыларды тексеру. Аталған авторлардың
пікірлері бойынша оқыту ... - ... ... жету үшін ... реттеп, ұйымдастыру тәсілдері. Бұл саралауда әдістер оқытудың
алдында тұрған ... ... ... ... әдістерін оқушылардың танымдық
жұмыстарының түріне қарай топтастырған. ... ... ... өз ... ... ... жолдарын көрсетеді.
Оқытушының басшылығымен жұмыс істейтін оқушылардың танымдық ... әдіс ... ... "дайын" білімдерді есінде сақтап,
кейін қатесіз айтып бергенмен, оның ақыл-ой ... ... ... әдіс ... ақыл-ой жұмысы күшейеді, оқушы білімді өзінің
танымдық іс-әрекеті арқылы ... Бұл әдіс ... ... де
таралған. Бірақ сабақты тұрақты түрде мәселелік, эвристикалық, зерттеу
әдістерімен өткізу мүмкін бола ... ... ... ... ... ... Ол іс-әрекет 3 бөліктен: ұйымдастыру, ынталандыру, бақылаудан
тұратынын атап ... ... ... ... ... ... ... деп бөледі.
М.И.Махмутов оқыту әдісіне сәйкес келетін оқу ... ... ... а) ... беру ... ә) түсіндіру әдісі, б) ынталандыру
әдісі, в) тәжірибелік әдіс.
Бинарлық әдістер бір-бірімен тығыз байланысты оқыту мен ... ... ... қою, мұғалімнің тапсырма беруі, оқушылардың
тыңдауы, жаттығулар орындауы, есептер ... ... ... ... талап етеді. Мысалы, мұғалім оқушыларға фактілер мен ережелерді
хабарлайды, заттарды көрсетеді, фактілердің ... ... ... ... Егер оны ... арасында түсіндіру тәсілдері, дәлірек
айтсақ фактілерді талдау, салыстыру, хабарлау, т.б басым болса, онда ... ... деп ... ... Егер ... ... - ... ұсынумен шектелсе, (мысалы: мұғалім оқушыларға ережелерді
жаттауды ұсынады, бірақ ... ... ... оны ... ... онда ... әдісі ақпараттық- хабарлау, немесе оны жай ... ... деп ... ... ... бірінші жағдайда оқушылар
заттарды ... ... ... ... ... ... және ой ... өткізеді, ақпараттық сұрақтарға жауап ... ... оқу ... ... дәлірек айтсақ жаңа ережені ... ... ... ... ... ... ... шығармайды).
Егер оқыту әдісі хабарлау әдісі болса, ... ... ... ... үлгі бойынша жұмыс істеуі. Мұндай оқу ... ... ... деп ... оқушының кітаппен жұмысы оқу ... ... ... ... ... ... талдаса, түсінгенін өз сөзімен айтса, ... ... оқу ... ... ... Егер монологтық баяндау әдісі
қолданылса, онда мұғалім әңгімелейді, ... ... ... фактілерін хабарлап оқиғаларды суреттейді, іс-әрекеттің
үлгілерін ... және ... ... ... Эвристикалық әдісті
қолданғанда мәселелік деңгей (оқушылардың белсенділігі) едәуір көтеріледі,
эвристикалық әңгімелерге танымдық (логикалық) есептер және ... ... ... ... ... "жаңалық" ашады, бірақ
негізінен оқушылар өз бетімен ... ... ... ... ... ... тәжірибелік сипаттағы тапсырмалар (тәжірибе жүргізу,
қосымша ақпарат, фактілерді жинап оларды өз ... ... ... өз ойын ... ... ... ... т.б) береді.
Оқушылар оларды өз бетімен орындайды, ... ... ... ... емес ... сөз тумайды.
Оқыту әдістерін тандау әдетте ... оқу ... ... ... ... Ол ... мақсатқа, оқушылардың білім
деңгейіне мұғалімнің өзінің дайындық деңгейіне байланысты.
Әңгіме – оқу материалын ... ... А. ... ... ... ... өнері үй салу өнеріне ұқсас" дейді. Сөз өнерінің
айшықты болуы ... ... ... ... дәлдігіне,
көркемділігіне, тіл тазалығына байланысты екенін дәлелдеп, алмастыру,
кейіптеу, бейнелеу ... ... ... мәнін ашады. Міржақып
Дулатов оқытудың баяндау, әңгіме, түсіндіру әдістеріне ерекше мән ... ... ... ... ... ... ... берді. Ол "баланы толық жауап беруге ... - ... ... ... ... оқытудың жаңаша жолдарын ұсынып,
мұғалімдерден соны іс-әрекеттерді ... ... ... ... оқи ... ... мұғалім өзі оқып, көрсету лайық",- ... ... ... ... ... ... әңгіменің
сипаты, көлемі, ұзақтығы өзгереді. Әңгіме арқылы жаңа ... ... ... ... талаптар қойылады. Олар:
•   әңгіменің оқушыларды адамгершілігіне әсер етуі;
•   әңгімеде дәлелді және ғылыми ... ... ... ... ... ... және нанымды мысалдардың,
фактілердің жеткіліктілігі;
•   әңгіменің жүйелілігі болуы керек;
•   әңгіменің әсерлілігі;
•   тілінің қарапайымдылығы және ... ... ... ... ... ... – жеке ... құбылыстарды, құралдар, көрнекі құралдардың жұмыс
істеу әдіс-тәсілдерін ауызша баяндау. Мысалы, шет тілі ... ... өтер ... оқушыларға жаңа сөздердің мағынасы түсіндіріледі.
Мұғалім оқушыларға таныс емес құралдарды немесе ... ... ... алып ... жаңа материалды түсіндірмес бұрын оларды оқушыларға
түсіндіреді.
Түсіндіру әдісі жаңа ... ... жиі ... ... ... ... білімді дұрыс меңгермегенде де қолданылады.
Химиялық, физикалық, математикалық есептерді шығарғанда ... ... және ... ... түбірлі себептерін және
салдарын ашу кезінде түсіндіру әдісі жиі ... ... ... ... дәл және анық ... ... ... дәлелдер келтіру;
•   салыстыру, қатар қою, ұқсату, жарқын мысалдар қолдану;
•   жүйелілік.
Түсіндіру – оқыту әдісі ... әр ... ... ... ... ... Бірақ орта және жоғары ... оқу ... ... ... жұмысының мүмкіндіктері өскенде бұл ... ... ... ... қарағанда көбірек қолданылады.
Әңгімелесу – оқытудың диалогтық әдісі, мұғалім оқушыларға мұқият
ойластырылған сұрақтарды жүйелі қою ... ... жаңа оқу ... ... ... ... ... материалдарды қалай меңгергенін
тексереді. Әңгімелесу - дидактикалық әдістің ескі түрі, оны ... ... ... ... ... ... ... әдісі деп атайды.
Оқу материалының мазмұны, оқушылардың шығармашылық ... ... ... ... ... әдісінің көптеген
түрлері бар. ... ... ... ... ұйымдастыратын әңгіме, жаңа
білімді қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың іс-әрекеттің жаңа түріне, ... ... ... ... ... ... Оқушыны жаңа білімді алуға белсене қатыстырып, оны
білім алу ... ... ... ... өз ... ... ... Эвристикалық әңгімелесу барысында мұғалім оқушылардың білімі мен
тәжірибесіне сүйеніп, олардың жаңа білімді түсінуін, ... ... ... ... ... оқушылар өздері еңбектеніп,
ойланып жаңа ... ... ... бекітетін әңгіме ... ... оны ... ... ... ... ... өз білімін
жаңа оқу және ғылыми мәселелерді шешуге қолданады.
Әңгімелесу барысында мұғалім ... бір ... ... ... ... ... ... (жаппай) қояды. Әңгімелесудің бір түрі -
оқушымен әңгімелесу. Оны сыныппен, ... жеке ... ... ... ... ... оқушылары өз пікірлерін айтып, сұрақтар қойып,
мұғалім ұсынған тақырыпты талқылайды. Әңгімелесудің ... көп ... ... ... ... әдісінің артықшылықтары:
•   ес пен тілді дамытуы;
•   оқушылардың оқу-танымдық ... ... ... ... ... ... ... құрап;
•   үлкен тәрбиелік күші бар.
Әңгімелесу әдісінің кемшілігі:
•   уақыттың көп ... ... бар ... дұрыс жауап бермеуі мүмкін, оны басқа
оқушылар естіп, ... ... ... ... оқытудың сөздік әдістерінің ішінде елеулі орын
алады. Оның ... ... ең ... ... - ... ... оқушыларды қандай да мәселе бойынша түрлі ғылыми көзқарастарды
белсенді ... ... ... ... жеке тұлғаның және өзінің
көзқарастарының негіздерін ... ... ... ... үшін ... ... талданатын мәселе бойынша кем дегенде
екі қарама-қарсы көзқарас болу ... ... ... ... ... ауытқып, нәтижесіз өтеді. Оқу пікірсайыстары оқушылардың өз
ойларын анық және дәл тұжырымдау ... ... ... ... ... талап етіп, оларды ойлауға, өз пікірінің дұрыстығын
дәлелдеуге, ой жарыстыруға ... ... сөз ... үлгісі болып,
оқушылардың ой-пікірлерін тыңдап, оған әдепті түрде түзетулер ... ... ... ... ... ... айтуға құқығы бар екендігін
оқушылардың естеріне салуы қажет.
Оқу пікірталасы ... ... ... ... ... ... ... сыныптарында қолданылады.
Жақсы өткізілген пікірсайыс балаларға білім және тәрбие ... ... ... өз пікірін қорғауға, басқалардың пікірімен
санасуға үйретеді.
Кітаппен және оқулықтармен ...... ... ... ... ... жұмыс сабақта мұғалім басшылығымен жүзеге асады. Одан
әрі оқушылар ... ... ... өздері үйренеді. Баспа материалдарымен
өз бетімен жұмыстың кейбір тәсілдері бар. Олар:
•   конспектілеу - кітаптың мазмұнын қысқа баяндау;
•   мәтіннің ... және ... ... ... ... құру ... оқып ... соң оны бөліктерге бөліп, әр бөлікке атау беру керек;
•   тезистеу - ... ... ... ... ... - ... сөзбе сөз көшіру. Міндетті ... ... ... аты, ... ... ... беттері көрсетіледі;
•   аннотация - мәнді, елеулі мағынасын жоғалтпай мазмұнды ... ... оқу ... туралы өз ойын қысқа жазу;
•   справка жазу - тапқан кітап, т.б. ... көзі ... ... ... ... ... ... т.б) түрде ... ... - ... сызбасы;
•   тақырыптық тезаурус – бөлім, тақырып бойынша негізі ұғымдарды ретке
келтіру.
Оқушылар үшін ... көзі – ... ... сөзі, баспа
материалдары. Оқулықтар, оқу құралдары, ғылыми – көпшілік ... ... ... ... ... ... ... алған білімдерін
бекітуге, кеңейтуге және тереңдетуге мүмкіндік алады, өз ... ... ... қаруланады. Кітаппен жұмыс әдісін меңгеру үшін ең алдымен оның
тәсілдері ... ... ... ... меңгеруде бастауыш мектепте
қолданылатын, көп ... ... ... оқу ... рөл ... Мұндай
оқудың мақсаты мәтінді түсіндіру, оқушыларға мәтінді толық меңгерту, оған
мәтіннің негізгі идеясын ұқтыру. Жаңа ... ... ... ...
мәтінді талдау.
Мұғалім кітаптар мен ... ... сай ... ... ... жиі қолданылатын тәсілдері:
1. Белгілі бір ақпарат алу және оны ... ... ... оқып ... ... жету ... ... оқушыларға қысқа мерзім ішінде мәтінді
қалай түсінуге болатындығын айтады. Әдетте, оқушылар мәтінді бір рет ... соң, оны ... ... ... ... ... сөйлем және сөздердің мағынасын сөздік немесе энциклопедия
арқылы ... ... ... ... алып, керекті мәліметтерді
конспектілеп, оқығанын өз ... ... ... ... ... ... ойды ... үйрету керек. Жоспар жасау үшін мәтіндер бір-
бірімен өзара байланысты ... ... де, әр ... атау
беріледі.
3. Қосымша әдебиеттерді қолдану үшін оқушылардың өз ... ... ... ... ... Оқушылардың кітаптар мен журналдарды сыни тұрғыдан
оқуының да үлкен маңызы бар. Идеялардың ... - ... ... ... ... мен ... салыстырмалы сипаттама
беру.
Оқытуда қолданылатын көрнекілік әдістер.
Көрнекілік әдісі. Әл-Фараби "Оқытудың негізгі әдісі - көрнекілік"
деп, оның мақсаттарын, ... ... ... есте ... Оқу ... ... көп жағдайда оқыту процесінде қолданылатын
көрнекі құралдарға және техникалық құралдарға ... ... ... ... және ... ... ... қолданылады және құбылыстармен, объектілермен оқушыларды
таныстырарда олардың сезім мүшелеріне әсер ... ... ... сурет,
көшірме, сызба арқылы құбылыс, процесс, объектілердің символдық ... ... ... ... ... ... ... осы мақсатпен
экрандық және техникалық құралдар кең ... ... ... ... екі ... топқа бөлуге болады: иллюстрация және демонстрация.
Иллюстрация әдісі арқылы оқушыларға иллюстрациялық құралдар – атап
айтсақ: плакат, кесте, ... ... ... ... ... ... оқыту әдісі ретіндегі ерекшеліктері.
Демонстрация әдісі арқылы заттар мен ... ... ... ... ... ... кино-фильмдерден, диафильмдерден
көрсетіледі.
Оқу процесіне жаңа техникалық ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін кеңейтеді.
Қазіргі уақытта көрнекі құралдың жаңа түрі – жеке тұлғалар ... ... ... бөлініп, мектептерде электронды-есептегіш
техникасы кабинеттерін құру міндеті шешілуде, оқу ... ... ... және ... үлгілеуге мүмкіндік беретін компьютерлерді
енгізу міндеті де қолға алынуда. Олар оқушыларға бұрын ... ... ... ... қозғалыста, көрнекі түрде көруге мүмкіндік
береді. Компьютерлер, көрнекілік әдістерінің ... ... ... ... кеңейтеді.
Оқытудың көрнекілік әдісінің шарттары:
•   көрнекіліктің оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... барлық ... ... ең ... мәндісін нақты бөлу;
•   құбылыстарды демонстрациялау кезінде берілетін түсініктерді мұқият
ойластыру;
•   демонстрацияланатын ... оқу ... ... ... ... мен ... қондырғылардан керекті мәліметтерді
табуға оқушыларды қатыстыру.
Оқытудың тәжірибелік әдістері арқылы оқушылар ... ... ... ... мен дағдыларын қалыптастырады.
Тәжірибелік әдістер: жаттығулар, зертханалық және практикалық жұмыстар.
Жаттығу ... ... және ... іс-әрекет меңгеріледі. Ол барлық
пәндерді оқуда, оқу процесінің түрлі кезеңдерінде қолданылады. Оның сипаты
және әдістемесі оқу ... ... ... оқу ... ... байланысты. Жаттығу сипатына қарай ауызша, жазбаша,
графикалық және оқу-еңбек деп ... өз ... ... ... білу ... ... ... бірнеше
түрге бөлінеді:
•   белгілі білімдерді еске түсіріп, оны бекіту мақсатындағы жаттығулар;
•   білімді жаңа жағдайда ... ... ... ... ... ... онда оны ... арқылы
жаттығу деп атайды. Мұғалім ... ... ... ... ... түзетулер енгізеді.
Жаттығулардың ерекшеліктері:
Ауызша жаттығулар логикалық ойды, есті, тілді оқушылардың ... ... ... ... ... және оны ... іскерлігін жасауда
қолданылады. Оларды қолдану ... ойды ... ... тіл
мәдениетін, өздікті дамытуға көмектеседі. Әрбір оқу пәнінің міндетті ... ана ... шет ... ... берілген тақырыпқа шығарма жазу, суретпен
жұмыс, өз бетімен мысалдар және ... ... ... диаграмма,
баяндама, көрініс әзірлеу. Жаттығуды орындау ... ... ... ... ... беріледі.
Жазбаша жаттығулар: ана ... шет ... ... т.б. ... ... ... мәтінді мәнерлеп оқып, грамматикалық ... ... ... ... ... ... ... технологиялық карта, альбом, стенд
жасау, экскурсия ... ... ... ... оқу ... қағазбен, картонмен,
ағашпен, металмен жұмыс істеу, әр түрлі құралдар қолдану, ... ... ... ойыншықтармен жұмыс істеу.
Жаттығу әдісіне қойылатын талаптар:
•   оны орындауға ... ... ... ... ... ... ... алдымен оқу
материалын түсінуге ... ... ... есте ... қолдануға,
оқылғанды жаңа жағдаяттарда өздігінен, шығармашылықпен қолдануға, жаңа
материалды бұрын меңгерген білім, іскерлік және ... ... ... беретін жаттығуларды орындау.
1.2 Оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру және ... ... ... ... ... ... ... қарапайым беруге негізделген жеткілікті ... ... ... беру ... ... ... көрсетіп береді. Жеке
тұлғаға деген талаптың күшейе түсуі қазір ... ... ... ... ... өзгерістер жасау тенденциясының үдей түсуіне себеп ... ... ... ... ... оқушылардың ақыл-ой әрекетінің көп
сырлы құрылымын қалыптастыруға көшу;
- оқытуда ... ... ... құралын белсенді меңгеруге
бағыттау;
- оқыту процесін жеке тұлғаның мүдесі мен қажеттілігіне ... ... ... ... ... толық мүмкіндігінше өзін-өзі жүзеге
асыру.
Бала ... ... XVI – XVIII ... ... алғашқы
әрекеттер (Я.А. Коменский, Ж.Ж. Руссо) және бұл ... ... К.Д. ... және XIX ... ... да ... ... физиологиялық және психологиялық деңгейде адам
белсенділігінің ... ... ... ... ... В.М. ... И.П. ... Л.С. Выготский, С.Л. Рубинштейн, ... Осы ... ... ... белсенділігі оның табиғи
жаратылысы жағдайы, сонымен бірге, ... ... ... ... ... ... тұлға да сондай болады деген
қорытындылар жасалынады. Демек, жеке ... ... ... үшін ... мәні ... ... оқу белсенділігін арттыру арқылы өздігінен білім
алуды қажетсіну қазіргі ... ... ... өзекті мәселелердің бірі екені
айқын.
Адамның белсенділігінің табиғатын тани ... ... және ... дәрежесі бойынша адамның қоғам мен ұжым үшін жарамдылығын жете
анықтау мұғалімінің ... ... деп ... ... ... ... ... Тіршілік және
іс-әрекеттері барысында адамның қарым-қатынас жасау, таным және ... ... ... ... ең ... ... бірі қарым-қатынас жасау
белсенділігі. Бұл адамның бүкіл ... ... ... ... ... сәйкес басқа адамдар мен ... ... ... ... ... Мектеп жасына дейінгі ... ... ... үңіле қарап, үйренеді, оларға еліктейді.
Балалардың ... ... ... ... әрекеттерін ырықты немесе ... ... Бұл ... ... ... ... және
олармен өзара қатынас жасауға еліктеу рөлді ... ... ... Көбінесе балардың ойындарда адамдардың іс-әрекеттері, тұрмысы,
өзара қатынасы қамтылып ... ... өмір ... ... Ойын ... ... құрдастарымен де өзара қатынасы
өзгереді. Олар ... ... ... ... ... ... ... бірігіп, орындауға, өз қылықтарын ережеге бағындыруға,
керексіз әдеттерді тежеуге, ... ... ... ... ойын ... ... ... қарым-қатынас жасау
белсенділігін дамытады.
Қарым-қатынас белсенділігі әсіресе, мектеп жасындағы балаларда айқын көріне
бастайды. ... ... ... және достарымен,
үлкендермен балалардың ... ... әр ... ... ... ... оқушылары қарым-қатынас жасау үшін ең алдымен өзіне дос және жолдас
болатын құрбы-құрдастарын іздестіреді.
Қарым-қатынас жасау ... жеке адам ... ... ... өзі үшін және ... адамдар алдында өзінің
қылықтары жайлы жауапкершілік сезімі т.б.) қалыптасуына мүмкіндік туғызады.
Баланың даму барысында таным белсенділігі артады. ... ... ... ... жас) ... ... түсіне, формасына қарап ажырата бастайды, олардың
құрылысын, пайдалану тәсілдерін білгісі келеді. ... бір ... ... талаптануын таным ынтасы дейді. Балалар өте байқағыш, әр
нәрсеге үңіле қарайды, кейде терең ойға ... ... ... ... ... қалыптастыруда білім беру
тәсілдерінің ерекше маңызы бар. Оқу барысында балалар ... ... ... ғылыми ұғымдар мен заңдылықтарға терең түсінуге,
алған теориялық білімдерін практикада ... ... ... ... ... ... ... іздену қабілетіне, мұғалімнің
теориялық сауаттылығы мен шеберлігіне ... ... ... ... барысында өзін-өзі тәрбиелеу белсенділігі
ерекше орын алады. Бала даму барысында өзін-өзі жетілдіру ... ... әр ... ... ... өзі-өзі тәрбиелеу ісін жетілдіру үшін олардың жас және дербес
ерекшеліктерін еске алып, оқу тәрбие ... ... сана ... ... бетінше жұмыс істей білуге үйрету – мұғалімнің басты ... ... ... ... ... күрделі моральдық-
еріктік сана ретінде қаралады. Онда ... ... ... ... ... жауапкершілігі, орындаушылығы мен инициативтілігі,
өзіне және жолдастарына талап қойғыштығы, қоғамдық тапсырмаларды орындаған
кезде ... ... әзір ... ... ... ... барлығы бірінен-бірі ажырамастай ұштасып жатады.
Осы көрсеткіштердің әрқайсысы оқушының қоғамдық іс-әрекетке қатынасын және
оның белсенділік дәрежесін ... ... жеке ... ... ... ... болуы мүмкін және жас ерекшеліктеріне,
сондай-ақ мектеп ... жеке бас ... және ... байланысты. Коллективте қоғамдық жұмысқа деген ... ... ... ... да ... ... олар мұғалімнің айтуынсыз-
ақ оған кірісіп кете береді, өйткені олай істемей тұра ... ... ... ... алдында өздерін мадақтау мақсатында тек өздері
үшін ең қызықты нәрселерді ғана жасайтындар да аз ... ... ... бір ... өзі ... бола ... тапсырма
орындауға басқаларды да мәжбүр етуі мүмкін, екіншісі өзі ұқыпты орындайды,
бірақ жолдастары туралы ойламайды, ал ... ... бар ... бірақ өзі еш нәрсе істемейді. Бұл ... ... ... дамуындағы теңсіздіктерді тәрбиелеудің нақтылы
процесінде ескеріп отыру, сөйтіп, осы арқылы кейбір оқушыда ... ... ... ... ... ... керек.
Сана мен іс-әрекеттің тұтастығы материалистік диалектика мен психалогияның
ең маңызды заңдылығы болып есептелінеді. К. Маркс адам пассивті ... ... ... ... ... және өзін ... (активті) түрде өзгерте
алады деп жазған болатын. Бұл тұжырым тәрбие процесін ... ... ... ... ... ... де (И.Г.
Песталоцци, Я.А. Коменский, Ы. Алтынсарин, т.б.) жеке тұлғаның ... оның ... құру ... ... мән берген.
Белсенділік адамның табиғи қасиеттерінің бірі болып ... ... ... ... бойынша оқыту процесінің ... ... ... ... ... Дьюи ... ... егер «өзімен
өзінің айналасындағы кернеуді табыстыра» алса, ... ... ... L. McCarty, 1998). ... ... жетуге болады? Бұл айналаны белгілі
бір мақсатпен зерттейміз және оның барысында алдағы ізденістерге ... жаңа ... жету ... ... орын ... деп
есептейді ол. Оқушыға оқырманның қызығушылығын арттыратын ... ... ... оқу ... ... ... оқу
барысында меңгерілетін және нәтижелерге әкелетін проблемаларды оқуға беру
біздің қолымыздағы нәрсе. Онда Дьюидің айтуына сай, ... ... ... ... ... ... ие ... (S.M. Fishman, L. McCarty, 1998).
С. Фишман айтуынша кластағы мүдде мен жігер механизмін Дьюи келесі ... Не ... ... «не ... мектепте үйреніп жатқаны мен өзінің
болашағының арасындаға ұзақтықты құрастыра алмайды.
2. Неменеге? Оқушылар оларды мақсатқа жету үшін не ... ... Егер сен ... ... ... ... онда сен ... нақты неге назарын аударуды ұсынатындығыңды көрсету керек. ... ... ... ... ... мен мағынасы болуы керек.
3. Не арқылы? Бұл оқушыларды кластағы таныс емес ... ... ... ... ... ... ... деп атайды. Жеке тұлғаның белсенділігі
оның қажеттіліктерінен туады (материалдық және ... жеке ... ... Жануарлардан айырмашылығы адамның ... ... ... ... ... реттелінеді. Адамның белсендігі
(немесе оның әрекеті) оның ... ... ... дұрыс қоя
алуына, оларды орындау тәсілдерін ... ... ... ... ... және жеке ... ... ортамен тәрбиелік (сыртқы)
әсерлерге қатысты ішкі ұстанымдарына байланысты ол әр түрлі ... ... Егер ... осы ... ... ... ... болса,
ол тәрбиешісі қалағанынан қайшы бағытта дамиды. Мысалы, мұғалім оқушылардың
білімін тексеру кезінде оқушының бағасын төмендетіп қояды да, ... ... ... ... ... мұғалімнің үлгерімді жақсартуға шақырған
әрбір сөзі оқушыда жасырын, ... ... ашық ... әрекет тудырады.
Тәрбиеші, оның педагогикалық әсері ішкі өрісте, яғни тәрбиеленушінің санасы
мен сезіміне оң әсерін ... ... ... әрдайым осылай болып
отырады.
Осының нәтижесінде, жеке тұланың дамуы мен қалыптасуында көрініс ... ... мен ... екі ... - ішкі және ... ... ... Қоршаған ортаның әсері мен тәрбие жеке тұлғаның ... ... ... ... ... – бейімділік пен ... ... ... сезімдері мен күйзелістері, оның сыртқы әсерлердің ықпалымен
пайда болатын сылтаулары мен қажеттіліктері – ... ішкі ... Жеке ... ... мен қалыптасуы осы екі фактордың ... ... ... ... ... жеке тұлғаның өз өзімен жұмысы кезіндегі белсенділігіне деген
іштей ықпалына әсер ететін болса, онда оның жеке ... ... ... ... ... түсінікті. Осы бейімділік пен өсіп келе жатқан адамның
жеке ... ... ... ... өзіндік ынтасы ғана түбінде оның
дамығанын анықтайды. Осылайша бұл ... шын ... ... ... ... ... ие болады. Л.Н. Толстойдың адамның дамуын жеміс
ағашының өсуімен салыстыруы тегін емес. Өйткені, сөздің тура ... ... ... ол өздігінен өседі. Адам тек қана топырағын қопсытады,
тыңайтқыштар себеді, артық бұтақтарын кеседі, яғни оның ... ... ... ... жағдайларын жасайды, оған дем береді. Ал өзіндік
даму өзінің ішкі ... ... ... ... ... іс-әрекеттің әралуан түрлерінде көрінетіні
психологияда дәлелденген, өмір ... ... ... ... ... мен ... ... түрлендіру, өзгерту
белсенділіктері дамиды. Кішкентай баланың өзі де ... емес ... ... бағынады. Ол өзінің ... ... ... ол ... ... қатысты өз түзетулерін
енгізеді. Ол адамға деген (ұнату, ұнатпау) және ... ... ... ... жақсы көретін, жақсы көрмейтін) өзіндік жеке тұлғалық қатынасын
көрсетеді. Бұл қатынастар оның ... жеке ... ... ... ... ... ... белсенділігі оқу үрдісінде қалыптасады. Белсенді оқу-
танымдық іс-әрекетінің көздейтін мүддесі, ... ... ... ... ... ету қарқынын ... ... ... дамиды.
Белсенділіктің ең жоғары көрінісі оқушылардың ... ... ... білу ... табылады. Демек, оқушылардың оқу-танымдық
белсенділігін қалыптастыру – оқу үрдісін жетілдірудің негізгі ... ... ... ... ... ... екі ... сипатта болатындығын айтты.
Олар: сыртқы және ішкі ... ... ... ...... сыртқы көріністері (белсенді қимыл-қозғалыстары, практикалық
әрекеттері, мұғалімге ... ... ... т.б.). Оқушының ... оның ... ... ойлау әрекеті жатады.
Белсенділік жеке басқа тән, ... бір ... ... ... ... ... ... да болсын жұмысы нәтижелі болуы мүмкін емес.
Жеке оқушының белсенділігіне жасалған талдау негізінде белсенділікті жеке
тұлғаның сипаты деп ... ... ... атап өтеміз, ол ... ... ... ... бұл ... етуге дайын болушылық,
ұмтылушылық, оны жүзеге асыру сапасы, алға қойылған мақсаттарға жету үшін
оңтайлы ... ... Жеке ... ... ... қол жеткізген білімін
тереңдетуді, қоғамдық рухани мәдениетін ұғынуды, өз қабілетін ... ... ... ... көзі болып табылады.
Оқудағы белсенділік оқып-үйренетін тақырыпқа, пайда болған мәселеге,
міндетке тұрақты ынтаның ... ... ... мен ... операциясының
бағыттылығымен (талдау мен синтез, салыстыру мен салмақтау, т.б.) ... ... ... ... ... әрекетке қатынасын өз бетінше әрекет етуге дайын
болудан ұмтылысынан, алға қойған ... жету үшін ... ... білуден көрініс табатын жеке тұлғаның сипаты ретінде айқындалады.
Оқушының танымдық белсенділігі өз кезегінде қабылдау, есте сақтау, ... ... мен ... ... күйін қажет етеді. Оқу барысында
оқушының ... ... ... ... өз ... ... шығармашылық әрекетін дамытатындай етіп ұйымдастыру қажет.
Оқушының қабылдауы, негізінен мұғалімнің ... ... ... ... ... жаңа ... ... негіз болатындай
етіп даярлық жұмыстары жүргізіледі. Оқушылардың оқу-танымдық ... ... әрі ... әрекеттер негізінде іске асады. Оқушының өзіндік
сезімдік танымы (қалауы, ... ... ... ... ... дағды, ептілік әлдеқайда нәтижелі әрі жемісті болады.
Танымдық белсенділік дегеніміз оқушылардың жеке және жас ерекшеліктерін
есепке ала ... ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалық қасиет ретінде анықтауға болады.
Танымдық белсенділіктің ... ... оқу ... ... дәстүрден тыс оқу жағдайларындағы тәртібі, оқу
міндеттерін шешудегі өз беттілігі, т.б. ... оқу ... ... ... мен танымдық белсенділігінің
байқалуы – нөлдік көрсеткіштен ең жоғарыға ... ... ... Белсенділігі әртүрлі деңгейдегі оқушылардың психологиялық және
педагогикалық ерекшеліктерін талдап әрі ... ... оқу ... стратегиясын анықтап көрелік. Оқытушының тактикалық әрекеті оқу-
тәрбие үрдісінің міндеттерін ... ... ... ... ... ... ... белсенділік деңгейлері:
Нөлдік деңгейдегі белсенділік. Бұл деңгейдегі оқушылар белсенділігі өте
төмен, оқу жұмысына әрең кіріседі, жоғары бағалары жоқ, әуел ... ... жоқ ... тез ... жұмысқа кірісе алмайды., алайда өз белсенділігін бірте-бірте
көтеруге қабілетті.
Оқытушы бір қызметтен ... ... тез ... ... ... ... керек, олардан тез арада жауап беруді талап етпеу керек, жауап
беріп жатқан ... ойын ... ... ... ... ... олармен жақсы қарым-қатынаста болуы қажет. Бұл тактикалық кезең, ... ... ... ... ... ... ... жасау
арқылы оқушыларды нөлдік белсенділіктен жағдаяттық деңгейге көшіруі керек.
Жағдаяттық деңгейдегі белсенділік. Бұл деңгейдегі ... ... ... ... ... жаңашылдығы, сабақ беру әдіс-тәсілдерінің
өзгешелігі қызықтырады. Сабақ ... ... ... жұмыстың жаңа түріне
оңай кіріседі, ал қиыншылық көрсе, сабаққа деген қызығушылығы күрт ... ... ... ... ... ... күй белсенділігін
құптау керек. Бұл топ басқаларға қарағанда ... ... ... ... ... ... қажет етеді.
Орындаушылық деңгейдегі белсенділік. Бұл ... ... ... ... орындап келеді. Кез келген жұмысқа дайын тұрады. ... ... ... осы оқушыларға сүйенеді. Олар тұрақтылықпен
ерекшеленеді. Олардың білімдері ... ... ... тірек, сүйеніш
ретінде пайдалану педагогикалық қателік деп саналуы ... Егер ... ... ... ... ... ... оқушыларға ғана көңіл бөлсе, бұл
оқушылар сабақта іші пысып отырады. ... осы ... ... ... ... ... ... болып саналады. Оларға
проблемалық, ізденіс және эвристикалық жағдаяттар ұсынуға ... ... ... сот ... т.б. ... болады.
Шығармашылық деңгейдегі белсенділік. Бұл деңгейдегі оқушыларға ... ... ... ететін ізденіс тапсырмаларын беру ... ... ... ... ... ... түсінуге талпынады. Түрлі
проблемалардың шешімінің жаңа ... ... ... ... әртүрлі оқушылар көрсете алатынын ... ... Мұны ... ... ... кез ... міндеттерді
қабылдауында және интерпретациясындағы дәстүрден тыс қабілеттерін көрсету
үшін жағдай жасауы ... ... ... ... ... сабақты қалай ұйымдастырып жүргізуге болатынына тоқталайық. ... ... үш ... моделді қарастырады:
өзара оқу әрекеттері іске асырылады: педагогтың оқушыларды әрбір жеке
топпен біртіндеп жүргізілген ... ... ... байланысты сол немесе басқа топтың оқу қызметіне
кірістіруді болжайтын мозаика түріндегі өзара әрекетте құрылуы ... ... ... ... ... ... оқу әрекетінде басқаларды оқыту
үшін басты рөл белсенділігі жоғары деңгейдегі оқушыларға беріледі.
Оқытушыларға тағы бір кеңес. ... жаңа ... ... ... жағдаят
ұсынбас бұрын, ең алдымен, өзіңізге- өзіңіз сынатып алыңыз. Сонда, бір
жағынан, шарттың ... ... ... ... ... бақылау
жұмысының, берілген жағдайдың шығармашылық түзету жолы анықталады.
Кез келген педагогикалық технология оқушылардың белсенділігін ... ие, ... ... бұл құралдар басты идеяны және
нәтиженің ... ... ... ... ... ... ... проблемалық, деңгейлеп оқыту (Ж.Қараев), компьютерлік,
жеке оқыту, жалпы білімдік іскелігін ... ... ... болады.
Оқушы белсенділігін арттыратын технологиялардың бірі - ... ... (ДСО) ... технологиясы, авторы –профессор Ж.Қараев.
Заман талабына сай оқытудың осы технологиясын оқу-тәрбие үрдісіне оқытудың
жаңартылған ... ... ... ... ... білімді
демократияландыруға және ізгілендіруге; оқыту сапасын арттыруға; басқару
тиімділігін жетілдіруге; оқушылардың дамуына бақылау жасауға; оған ... ... ... ... ... ерекшелігі – оқушылардың сабақ барысында бірнеше жұмыс
жасай алатындығында, сонымен бірге қазіргі жаңа ... ... ... мен ... ... ... ... қоғамымызды
маңызды бөлігіне айналды. Олай дейтініміз, бүгінгі ... ... ... ... оқулықтар оқушыларды жаңаша оқытуды, жаңа оқу әдістерін,
жаңа мазмұнды қажет етеді.
Оқушыларды деңгейге бөліп оқытуға бола ма, оның ... ... ... ... ... өзіндік ерекшелігі қандай, жеке тұлға тәрбиелеуде
қандай көмегі бар деген сауалдарға тоқталсақ, деңгейге бөлін ... ... ... дайындығын, оқуға деген ынтасын, дара
қасиетін, әлеуметтік психологиялық танымын, сұранымын ескеру талап ... ... ... өте кең: ... ... ... ережелер
бойынша қайталау, пысықтау, бекіту ... ... ... ... ... деңгейге бөліп оқыту үшін сабақ жаңаша жоспарланады. Оқушыларға
деңгейлік тапсырмалар беру арқылы сан ... ... ... ... білімін жүзеге асыра алатындығы тексеріледі. Өз ... ... ... ... алынады. Қорытындысында деңгейлік
тапсырмалар ... ... ... ... ... ... мен ... артып, шығармашылыққа ұмтылады. Деңгейлік оқыту
барысында біліктілікке жетеді.
Деңгейлеп оқыту ... ... ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылады.
Деңгейлеп оқыту технологиясының ... - ... ... ... даму
деңгейінде оқу материалын меңгеруін қамтамасыз ету.
«Деңгейлеп саралап ... ... ... да, ... де ... ... дамытуға бағыттайды. Деңгейлеп тапсырмалар 4 деңгейде
беріледі.
I деңгейдегі тапсырмаларды орындау барысында «танып-білу» және үлгі ... ... ... ... ... ... ... немесе өткен сабаққа
арналған тапсырмалар бойынша, III ... ... ... ... барысында есептер беріледі. IV деңгейлік тапсырмалар
оқушының шығармашылықпен ... ... ... ойын ... алатындай
қабілетті оқушыларға орындау үшін ... ... және ол ... де ... ... ... ... талап етіп отырған мақсатты
деңгейлер тізбегін құру, яғни ол ... ... ... ... ... ... ... жүйемен жүзеге асырылады. I
деңгейді орындаған бала 5 ұпай жинаса «3» алады. ІІ деңгейге 4 ұпай жинаса
«4» алады. ІІІ ... 3 ұпай ... 5 ... ... 3 ... 12
ұпай болса, беске бағаланады.
Ж.Қараев технологиясының тиімді жақтары:
1. Әр ... ... ... істеуге дағдыланады.
2. Оқушының қабілеті анықталады.
3. Талпынысы, ұмтылысы байқалады.
4. ... ... ... ... ойлау қабілеті артады.
5. Оқушылар деңгейлік тапсырмаларды орындап ... соң, ... ... әр баланың деңгейі қабілетіне қарай бағаланады. ... әділ ... ... ... қойған мақсатқа жету үшін тобының деңгейін, ... ... ... ... ... ... оқушыға меңгертуде, оқушылардың білімін
тексеруде, өздігінен ... ... ... қабілеттерін жеке-
жеке есепке ала отырып, саралау кеңінен қолданылуда.
Сабақта оқушы белсенділігін, ... ... ... ... ... ... өзім ... білуді басты назарда ұстаймын. Осы үрдісті
тәжірибеге енгізбей, мұғалімнің жақсы нәтижеге жетуі ... ... ... ... баланы оқыту мен тәрбиелеудің мақсаты жан-жақты
дамыған жеке тұлғаны қалыптастыру ... ... бұл ... де ... ... ... ... басты бөлігі – оқыту мақсаты болып
табылады.
Аталған жұмыс профессор Қараев Жауынбайдың ... ... ... тәжірибелерде жақсы нәтиже көрсетіп жүр. Өзім ... ... ... ... ... дамыта оқытудың ерекшелігін талдап,
сабақта пайдалану жолдарына бағдарламалар жасадым. Әсіресе, өз ... ... ... ... ерекше назар аударамын. Әр оқушы
үшін оны есепке алып дамыту жолын таба ... ... ... бойынша
жасақталған деңгейлік тапсырмалар жүйесі дамыта ... ... ... мүмкіндік береді. Себебі, ол оқушының ойлауын, есте сақтау,
белсенділік дағдысын, білім ... ... ... ... ... ... мұғалім оқушы білімін жаңа әдіспен ... ... ... ... жұмыс істеуін, қиындықты жеңуін, табандылығын
үнемі назарда ұстап, олардың ... ... ... ... ... ... ... жұмыс жүргізгеннен кейін сынып
оқушыларын шартты түрде 4 деңгейге бөлемін.
І – ... «өте ... ... ... – оқуға «жақсы» қабілеті барлар.
ІІІ – оқуға «орташа» қабілеті барлар.
ІУ – оқуға «шамалы» қабілеті барлар.
Ол үшін ... ... ... ... әр ... ... ... дұрыс орындалған тапсырмаға «+» белгісі мен өз алдындағы
картасына белгілеп алады.
Барлық оқушылар өз қызметін ең ... І ... ... орындауда
бастайды да, оларды толық орындап болғаннан ... ... ... ... көшіп отырады. Бұл оқушылар арасында жарыс туғызады және ... ... ... ... ... Сонымен қатар әр оқушының өз
қабілетіне ... (2-3 ... ... жағдай жасайды. Сабақтың соңында
жинаған ұпайларына сәйкес оқушылар өз білімдерін бағалайды. Ол ... ... соң ... ... ... ... ... тексеруде
олардың өз пікірін жеткізе білуі мен есте ... ... ... ... Қабілетті оқушылар негізгі сұраққа ғана ... ... да ... бере ... Ал қабілеті орташа дәрежедегілер
тек негізгі сұрақтарға ғана жауап бере алады. Сыныпта өзінің жалпы ой-өрісі
мен баяу ... ... ... ... ... ... ... айырмашылығын әртүрлі карталарда оқып, өз бетінше
салыстыра алмайтын оқушылар тобы кездеседі. Олар ... ... ... ... ... ... елеулі болмаса да мақтауды қажет
етеді. Осындай мақтау баланың пәнге ... ... ... жеке ... ... ... оның өзіне тән сапасы, қабілетін ашуға
диагностикалық әдістерді 7-9 сыныптарда қолдануды тәжірибеге айналдырып
жүрмін. Диагностика ... әр ... ... шығарып, бағалап
отырамын. Нәтижесінде жеке оқушының ... ... ... қандай дәрежеде
екендігі анықталады. Білім сапасының ... ... ... ... ... ... ... тексерудің маңызы зор.
Диагностикалық зерттеу мұғалім мен оқушыны ынталандыра түсіп, олардың
қабілетін арттырады.
Өркениетті 50 ... ... ... ... етіп ... еліміз жан-жақты
дамыған мәдениетті тұлғаны тәрбиелеп шығару арқылы ғана ... ... ... Ол үшін әр ... ХХІ ... ... ... өз
бойындағы қасиеттерді жетік меңгеруі керек.
ХХІ ғасыр мектебіндегі ізгілікті-тұлғалық ... және ... ... тамыры ретінде ... ... Ж. ... ... ... ... ... Оқушыларымызды бүкіл адамзаттық даму үрдісінің, білім мен ғылымның
технологиялық даму ... ... ... ... ... ... мен ... алып үйрену;
- Жоғарғы дәрежедегі білім деңгейіне жету.
Бұл технологияны өз тәжірибесіне енгізген кез ... пән ... ... ... істейді. Сонында оқушы мұғалімнің баяндауын қажет етпей, өз
бетімен сенімді түрде оқулықты негізге ала ... ... ... алатын
дәрежеге жетеді.
Қарым-қатынас-генетикалық түрде баланың белсенділігінің ең ерте белгісі.
Адамның ... ... иесі ... ... осы қарым-
қатынаста көрінеді. Онда адамдарға деген қатынастың көптеген алуан түрлі
ренктері бар: ата-анаға, ... ... ... емес адамдарға,
құрдастарына, өзінен кішкентайларға, достарына. Бала өзіне дос таңдайды, ол
адамдардың ... бір ... ... ... ол ... етеді. Ұжымда ол кейде ұйымдастырушы, кейде орындаушы ... ... жеке ... ең маңызды жақтарының дамуына
жағдай жасайды, олар – адамгершілік, қайырымдылық, қамқорлық, өз өзі ... ... өз ... үшін ... оқу ... қалыптастырудың бір көзі – сабақта ... ... ... түрлендіріп өткізу. Көптеген инновациялар
арасында ... оқу ... ... аса ... – сын ... ... жобасы. Сын тұрғысынан ойлау – ашық қоғам
негізі. Ол - өз алдына сұрақтар қойып және ... ... ... іздеу, әр
мәселеге байланысты өз пікірін айтып, оны дәлелдей алу, сонымен қатар
басқалардың ... ... ... және сол ... ... дегенді білдіреді. Бұл оқыту «қарапайымнан күрделіге» деп аталады.
Бағдарлама ... үш ... ... ... ... ... ... туралы не білетіндігі анықталынады,
белсенділігі артады.
2. Мағынаны ажырату. Оқушы жаңа ... ... ... ұштастыра
түседі.
3. Ой толғаныс. Оқушылар өз ойлары мен байқаған ақпаратарды өз сөздерімен
айта біліп, ... ... ... ой кестесін үйренеді.
Осы бағдарламаның стратегияларын меңгеріп, тәжірибе жүзінде ... оқу ... ... ... ... ... бір-бірімен пікір таластырып ашық сөйлеу, еркін сөйлеу дағдылары
қалыптасады. Өздеріне сенімсіздік білдіріп, бұйығып отыратын ... да ... аз да ... ... еркін айтатын болады.
Қазір информатиканы проблемалық ... ... кең ... ... ... информатикалық білім дәрежесін арттыру мұғалімдер
қауымының алдындағы ең қиын да күрделі міндеті. Сондықтан да ... ... ... болуы үшін мұғалімнің әрбір сабағының қызықты
да мазмұнды болуымен қатар, сыныптан тыс ... ... ... ... ... ... Оқу ... тиімділігінің негізгі шарты
проблемалы оқыту, ол оқушылардың таным белсенділігіне жатады.
Танымдық қабілет пен ... ... ... ... мерзімде
қалыспайтындылығы белгілі. ... ... ... шығармашылық жұмыстар мен тапсырмалар игі тигізетіндіктен,
бұл мәселе оқытудың алғашқы күнінен – ақ ... ... ... ... Яғни, шығармашылық таным қабілетінің артуы үшін мұғалім мен
оқушының шығармашылық ... ... ... ... ... ... жетілдірудің басты мәселелері информатиканы оқыту кезінде
оқушылардың танымдық ... ... ... орын ... ... мен техниканы, өндірісті өркендетудегі информатиканың рөлін күшейту.
Информациялауға байланысты оқушылардың ... ... ... ... дәрежеде кқтеру.
Қаралып отырған бұл мәселелердің өзектілігі информатика ... ... мен ... ... сәйкес одан әрі арта түспек.
Өйткені ... ... ... – теориялық деңгейін көтеру және оны қазіргі
заман информатикасына жақындата түсу информатика пәнінің мұғалімдерінің
алдында тұрған ... ... әсер ... қалмайды.
Оқу үрдісін жетілдіру негізгі тенденциясы оқушылардың өз бетінше ... мен ... ... ... ... ... ... ғылымы
тиянақты білім маңызына әсер етпейді, қайта ... ... ... ... ... жаңа ... ... айқындап береді. Олардың
қатарына мыналар кіреді:
Білімді өз бетінше қабылдау қасиетін ұдғайту;
Ғылыми ойлау тәлім – ... ... оқып – ... ... ... ... ... бастауларды
өз бетінше пайдалануын қалыптастыруды, атап айтқанда: мұғалімнің
түсіндіруі, ... оқу, ... ... ... ... бетінше ойлануын, шығармашылық қабілетін арттыру.
Информатиканы оқып – үйрену үрдісінде оқушы алдында оқытудың тәрбиелеу ... ... ... онда ол оқу – ... деп ... ... оқушылар қажетті білімді игеріп қана қоймай, сонымен бірге өзінің
танымдық қызметін, ... ... ... шығармашылық қабілетін
жетілдіреді. ... ... оқып – ... ... оқушының оқу –
танымдық белсенділігі мына ... ... ... ие ... ... бағыт;
Абстрактілі ойлау мен практиканы байланыстыратын ғылыми ... ... ... оқып ... жас және ... ерекшеліктерінің
сәйкестігі.
Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту үшін оқыту құралы – компьютерді
қолданбай оқытушының өзі дайындалған әр ... ... ... тапсырмалардан құралған өздік және бақылау жұмыстары мен оқушының
болашақ іс – ... ... ... ... ... ... да іске
асыруға болады. Ол сабақ үстінде кездесетін есептеу ... өз ... ... ... ... ... жетістікке
жетуіне мүмкіндік туғызады. Оқытудың компьютерлік технологиясын ... ... ... ... деңгейлік өзіндік жұмыстарға
төмендегідей талаптар қойылады.
Бірінші деңгей – «үйренушілік». Оқушының жаңа ... ... ... ... еске ... ... үшін және ... білімдерін практикада
қолдана білуге жаттықтырады. Берілген тапсырмалар мен ... ... ... ... ьолу керек. Мұнда оқушының
қызығушылығына, таным бірлігіне назар ... ... - ... Мұнда кері байланысқан функцияларды орындау
үшін тексеру тапсырмалары, іріленген материалдарды жүйеге ... ... ... өзгертілген жағдайдағы тапсырмалар беріледі.
Сонымен қатар ұлттық негізінде құрылған, көбінесе танымдық және ... бар ... ... сөзжұмбақтар, ребустар, ойлауға ... ...... ... ... ... танымдық
ізденіс түрінде, игерген білімді тереңдету үшін әр ... ... ... ... ... ... етеді. Проблемалық
жағдайларды ... ... ... ... құруға,
формулаларды қорытып шығаруға, лабораториялық жұмыстарды өзбетімен жасауға,
физикалық құбыыстарды үлгілеуге тәрбиеленеді.
Төртінші деңгей – «шығармашылық». ... ... өз ... ... ... ... ... шығармашылық тұрғыдан шағын зерттеу жұмысын
жүргізіп, «кішкентай» жаңалық ашқанмен барабар. Есеп шығару барысында ой ... кеи ... жол ... ...... ... әр ... саланың маман иесі. Мұндай
сабақтарда оқушылардың тапсырыған жұмыстарға іскерлігі ... ... ... ... ... әдістер
(И.Я.Лернер, М.Н.Скаткин).
Түсіндірмелі-иллюстративтік әдіс. Бұл әдіс ... ... ... Оны ... ... ... әдісі
деп атайды. Осы әдіс арқылы мұғалім дайын ақпараттарды оқушыларға ... ... ал ... ақпараттарды түсініп, естерінде
сақтайды.
Ақпараттар әңгіме, дәріс, түсіндіру, ... ... ... ... ... ... Мұғалім – есептер шығарады, теоремаларды
дәлелдейді, жоспар ... ... ... - ... ... тыңдайды, көрнекіліктеріне қарайды, заттармен жұмыс істейді,
оқиды, бақылайды, жаңа оқу материалдарын бұрынғы білімдеріне қосады.
Түсіндірмелі-иллюстративтік әдіс арқылы ... ... ... ... ... ... болады. Оның пайдасы ғасырлар бойы тексерілген және көп
елдерде ... ... бойы ... беру үшін ... ... оқу ... көрнекі құралдар қолданылады. Қазір ақпараттар техникалық құралдар
арқылы да берілуде. Олар арқылы ғалымдармен, жазушылармен, суретшілермен,
әртістермен, ... т.б. ... ... ... ... ... зат және ... жақсы қабылдап,
түсінуге көмектеседі. Олар арқылы ... ... ... ... ... ... Жұмыс істеп тұрған үлгілерді, табиғи
объектілерді демонстрациялауды кең ... ... әдіс ... ... кең тараған.
Ол арқылы білім "дайын" күйінде беріледі. Мұғалім материалды қабылдауға
көмектеседі, оны ... ... ... ... Бұл ... шектен
тыс қолдануға болмайды.
Репродуктивтік әдіс. Бұл әдіс ... ... ... ... дағдыларын қалыптастырып, тапсырмалар беріп, өзі ... ... ... ... ... қайталатады. Оқушылар мұғалімнің
есебіне ұқсас есептер шығарып, тіл ... үлгі ... ... жоспар құрып, мұғалімнің нұсқауымен станоктармен жұмыс істеп,
химиядан, ... ... ... әдіс ... ұйымдастырушылық қабілетті талап
етеді. Мұғалім сөздік, көрнекілік, ... ... ... жаңа ... ... ал ... ... тапсырмаларды орындау үшін
қолданады.
Оқушыларға берілетін нұсқаулар жетілдіріліп, жауаптары ... ... ... ... ... ... қалай жұмыс
істеуді айтумен қатар, жұмыс істеуге ... ... ... ... ... көп ... ... әдіс түсіндірмелі-
иллюстративтік әдіспен бірге қолданылады.
Оқушыларға алгоритм беріледі. ... - ... зат не ... білуге көмектесетін бағыт беретін іс-әрекеттердің жүйесі. Оқушыларға
конспектілеудің, салыстырудың, есеп шығарудың ... ... ... ... бар дағдыларды қалыптастыруға пайдалы,
себебі күрделі іс-әрекеттен оның жеке операциялары бөлінеді.
Репродуктивтік әдіс бағдарламалық ... ... ... Ол ... ... атқарылады. Оқушылар өз бетімен меңгере алмайтынын,
олар үшін мүлдем жаңа тақырыптарды репродуктивтік әдіспен беру ... ... ... тыс қолдану жаттандылыққа әкеліп, оқушының
шығармашылығын, ақыл-ойын ... ... ... ... оқушылар үлгі, нұсқау бойынша жұмыс істейді.
Мәселелік әдісті қолданғанда оқушылар орындайтын іс-әрекеттен шығармашылық
іс-әрекетке көшеді. Бастауыш мектептің оқушылары мәселелік ... ... шеше ... ... ... ... мәселені шешу жолдарын
көрсетеді, мәселені ... өзі ... ... ... ... де,
танымдық қиындықтарды шешу жолдарын көреді. ... ... орта ... ... ... көп. "Токты күшейту және ... ... ... және түсіру үшін не істеу ... ... ... ... ... шешуге керекті білімдерді, ақыл-ой жұмысына
қабілетті, үлкен белсенділікті талап етеді. Оны ... өз ... ... ... ... ... тудырудағы мақсат - оқуды қиындату арқылы оқу
материалдарын меңгерту, баланың ақыл-ойын жұмыс ... ... ... қою, болжам айту, ... ... ... ... Оқылып отырған құбылыстың сызбасы, диаграммасы жасалады. Оқушылар
шығармашылықпен жұмыс істеп, білімдерін ... ... ... әдіс ... ... ... ... айтуға, дәлелдер келтіруге, шешім табуға үйретеді.
Ішінара ізденіс немесе эвристикалық әдіс. Оқушыға ... ... ... ... үшін, оған шағын зерттеу ... беру ... ... ... ... оларға сұрақ қоюды ұсынады,
фактілерден қорытынды шығартады, ұсыныстар айтқызады. ... ... ... ... мұғалім алдын ала мәселені ... алып ... ... еске ... ... әзірлейді.
Эвристикалық әңгіме үшін құрастырылған сұрақтар мәселелік сипатта болады.
Оқушылар ізденеді, шығармашылықтарын ... ... жеке ... ... онда ішінара – ізденіс әдісінің ... ... ... оның қай ... ... ... арқылы
орындайтынын ... ... ... ... ... ... үйрену үшін
қолданылады. Зерттеу әдісі арқылы ... ... ... ... ... жұмыс істеп үйреніп, жаңа ... шешу ... ... сабақта, үйде орындалып, бір аптада, бір ... ... ... ... ... мұғалімі
"Қазақстан жазушыларының нарық кезінде жазған ... - ... ... ... ... ... ... өз беттерімен орындайды.
Өсімдіктер өсіру үшін қолданылған агротехникалық ... ... ... тапсырмалар беріліп, зерттеу жұмысының жоспары жасалып,
қорытындыларының дұрыстығы тексеріледі. Осы ... ... өлке ... ... ... эксперимент жүргізеді, ғылыми эксперименттерге
қатысады, ұзақ уақыт кететін тапсырмалар көп болмау керек. Әр пәннен ... рет ... ... ... Бір оқу жылы ішінде барлық пәндерден зерттеу
жұмыстарын беру ... ... ... ... ... ... құбылыстарын бақылау, баяндамалар оқу, технологиялық
процестерді жетілдіру туралы ұсыныстар айту, ғылыми-көпшілік әдебиеттерді
талдау, т.б.
ІХ-Х ... ... ... ... ... ... ... жасауға, жоспар жасауға, материал жинауға,
оның жоспарын ... ... ... үйрету керек.
Зерттеу кезеңдері: 1) факті, не ... ... ... ... ... ... 3) мәселені шешу жөнінде жорамал айту; 4)
зерттеудің жоспарын жасау; 5) зерттеу; 6) ... 7) оны ... ... ... ... оқу ... ену керек. Оқушының
зерттеуі ғалымның зерттеуіне ұқсас, күрделі болмау ... ... ... ... ... ... ... әдіс арқылы мұғалім ережелерді, формулаларды, заңдарды
түсіндіріп, оны оқушы меңгереді. Аталған әдіс оқу ... тез ... ... ... дамытады. Оны теориялық материалдарды
оқуға, есептер ... ... ... ... геометриясы дедуктивтік әдіспен ... ... ... қатаң түрде ескеру керек. Егер олар кейбір
ұғымдарды, теорияларды білсе, онда ... ... жеке зат ... меңгерту үшін ... ... ... ... өзі ... ... ... заңдарды бақылау жүргізгенде, тәжірибе жасағанда, жаттығу жазғанда
қолданады. Мысалы, ... ... ... ... жүк ... білу ... заңы ... Жазбаша жаттығу жазғанда ... ... ... ... ... - ... сөзі. Оқушыларды белгілі бір
қорытындыларға әкелу. Алдымен оқушыларға жеке ... ... ... ... ... Индукция әдісі
дедукциямен бірге ... екі әдіс ... ... ... - оқытудың логикалық
негізі болып табылады. Оқу ... ... ... ... ... қолдануды талап етеді. Индукция әдісі бастауыш сыныптарда
жиі ... ... бұл ... ... ... жеке ... ... кейбір белгілерін анықтап, талдап, қорытындылар жасайды.
Осылайша жасалған ұғымдарын сөз ... ... Осы ... ... ... ... ... әдістер. Импрессия (латын сөзі, ... ... ... ... ... мен ... ... ересектер шығарма және оның
авторы ... ... ... оны ... ... ... ... айтады.
Оқушы шығармалық негізгі идеяларын оның кейіпкерлерінің мінез-
құлқымен, жүріс-тұрысымен салыстырады, өзінің сөзі мен ... ... ... ... ... ... сахналық қойылымдарды,
кинофильмдерді, сәулет өнері, саз өнері шығармаларын және ... ... ... үшін ... ... Бұл ... ... ең алдымен
шығармаларды іріктеуге, ... ... ... ... өз ойын ... бөлісе алуына байланысты.
Экспрессивтік әдістер. Экспрессия (латын сөзі, бейнелеу) әдісі
арқылы ... ... ... нақты құндылықтар ... ... Оның ... ... ... ... ... түрлі
рөлдерде ойнауы, сценарий жазулары, режиссер, ұйымдастырушы болулары,
қарапайым ... ... ... қоюы.
Мұғалім экспрессивтік әдіс арқылы топқа және жеке ... ... ... жасатады, қысқа метражды фильм шығартады. Оқушылар
жұмысының көрмесі, тарихи оқиғаларды сахнаға лайықтап қою да ... ... ... ... ... ... қысқа комедиялы пьеса
немесе психологиялық драма түрінде ... ... ... ... тебірене, толғана отырып рухани құндылықтарға баға береді. Бұл
баға өзгермейді.
Экспрессивтік әдіс оқушылардың шығармашылық белсенділігін туғызады,
фотоаппарат, ұнтаспа, радио, теледидар, ... ... ... ... ... ... шығарған рухани мәдениетті
көруге, үйренуге көмектеседі, ... ... ... әдісі.
Қызығушылықтың үш түрі:
•   іс-әрекетке ... оң ... ... ... жақсы сезімге бөлеуі;
•   іс-әрекеттің баланы ынталандыруы.
Оқыту процесінде баланың оқу іс-әрекетіне оң ... ... ... ... ... ... тебірентуі, қуанышқа бөлеуі, таң
қалдыруы, аяушылық сезімін тудыруы сабақтың мақсатына ... ... ақын ... ақыл ... ... ... ... күшті болуы, жалғасып дамуы ұғымның дұрыс болуының кепілі деп
көрсетеді. Жаңашыл мұғалім ... ... ... адамгершілік
туралы жазған жерлерін оқушыларға ... ... ... ... ... ... келетін айғақтар оқушының түрлі сезімдерін
туғызып, оны ... ... ... ... ... ... тақырыпқа мысалдар жинату да пайдалы жұмыс.
Атақты ғалымдардың және қоғам қайраткерлерінің өмірі мен ... ... ... ... ... оқу ... қызығушылықты
арттырады. Мұғалімнің сөйлеу мәдениеті де оқушы сезіміне әсер етеді. ... ... - оқу ... ... негізгі құрал.
Оқуға қызықтырудың өте жақсы әдісі - танымдық ... да ... ... қызықтырады. Үлгерімі төмен оқушыларды
жеткен жетістігіне қуанту да олардың оқуға ықыласын ... ... ... ... ... және ... ... түсіндіру;
•   талап қою;
•   талаптарды орындауға үйрету;
•   өз ... ... ... ... ... ... әдісін қолдану;
•   оқушыға кемшіліктерін айтып, оларды ... ... ... ... және ... ... түсіндіру үшін мұғалім өндірістің дамуына
ғылымның қалай әсер еткенін айтып, білімділік ... ... ... ... ... ... ... түсіндіру. Жаратылыс-математика бағытын
таңдаған балаларға ... ... ... ... ... оқитын оқушыларға жаратылыс-математика бағытындағы пәндердің
пайдасын түсіндіру үшін өндіріске ... ... ... ... ... ... ... Үкіметінің
дарынды балаларға жасап ... ... ... олимпиадаларға
қатысудың, мамандығын растайтын құжаттардың тіршілік үшін маңызын
түсіндірудің ... ... ... ... қою ... ... ... барлық пәндер
бойынша бағалау өлшемдері, мектептің ішкі тәртібі, оқушылардың құқықтары
мен ... ... ... оқу жұмысының алуан түрін
орындауға ... ... ... пен ... ... ... мен ... бала оқуына ықпалы
зор.
Оқудағы мадақтау және ... ... ... қою;
•   тапсырмалар арқылы оқушыны табысқа жеткізу;
•   оқушыны тәжірибе және ... ... ... көмекші етіп
алу;
•   топтық тәжірибелік жұмыс кезінде оқушыға бөлімшелерді басқарту;
•   үлгерім және ... ... ... шығару;
•   білімнің қоғамдық байқауының қорытындылары бойынша мадақтау;
•   жақсы оқитын оқушылардың үлгерімі төмен оқушыларға көмектесуі, т.б.
Жазалау түрлері:
•   сабақта ... ... ... ... ... " қанаттанғысыз" баға қою;
•   қателерін айтып, қосымша жұмыс істеуді талап ету.
Ойын - ... ... ... ... ойындардың түрлері көп. Ойын - қанағат
алу үшін жасалатын іс-әрекет. Ол мектеп ... ... ... ... ... ... ал оқушылар мен ересектер ойынды сабақтан және
жұмыстан қолы бос ... ... ... ... да, ... де ойын
элементтерін қолдануға болады. Ойын туралы көптеген ... бар. ... ... рет ... ... Ол ойын ... бала ... көрсеткісі
келеді дейді. М.Лазарус жұмыстан кейін демалу теориясын, Г.Спенсер ойын
арқылы ... ... ... шығару, К.Крус тіршілік үшін ... ... ... еңбекке дайындайтын ойындарының
теорияларын жасады. Ойын ... ... ... оның ... қызметін
анықтап отыр. Ол баланың қажеттіліктерін, қызығушылықтарын қанағаттандырып,
оның өмірге бейімделуін ... ... ... ... Ойын ... бала ... алады, тәрбиеленеді, қоғамды
құрметтеуге үйренеді, ... ... ... ... ұтылуға емес,
ұтуға тырысады. Оқушылар ертегілерді, ... ... ... ... ... ... ... қойып, өздері ... ... ... кезінде оқушылар өз бетімен ... ... Бұл ... алғаш рет әскери училищелерде кескілескен
шайқастарды бейнелеу үшін қолданылған. XX ғасырдың 60 жылдарының ... ... ... беру ұйымдарында іскерлік ойындар қолданыла
бастады.
Іскерлік ойындар арқылы бала түрлі оқиғаларға ... ... ... қатынастарға енуге әзірленеді. Енді отбасындағы өмірді
түсінуге көмектесетін іскерлік ойыннан үзінділер келтірейік.
Бірінші кезең "Жас ... ... ... ... ... сынып оқушылары
"отбасыларына" бөлінеді, әр отбасында жас жұбайлар мен олардың туысқандары
тұрады. Эксперттер құрамына мұғалімдер, ата-аналар, ... ... ... ... ... - ... ... керекті қаржы,
құқықтық мәселелер жөнінде кеңес беру.
Мысалы, бір жұп ... ... 200 ... ... ... Ал эксперттер
оған қандай тамақтың түрлерін ... ... ... ... Азық-
түлікті сатып алған соң, ойынның ... ... ... ... ... ... ... бастайды. Қалған ақшаға "әйелі"
өзіне киім алғысы келеді, ал "ері" жинақтау қорына салғысы келеді.
"Ата-аналары" нені ... алу ... ақыл ... жас жұбайларға ақшалай
көмек беретіндіктерін айтады. Эксперттер оларға өздерінің мүмкіндіктерінді
ескердіңдер ме? ... ... неге ... "Масылдарды
тәрбиелеу жақсылыққа әкелмейді" деген пікірлер айтады.
Кейін ... ... ... ... ... ... Бұл ойын болғанмен, ондағы жағдаят өмірде болатын жағдайға ... ... ... ... ... әрекет жасайды. Олар үшін отбасылық
экономика, отбасындағы ... ... ... ... анық ... Бұл ... ... ойында нақты жағдай көрсетілетінін білдік.
Біз отбасылық өмірдің бір сәтінен үзінді келтірдік. Ойын барысында жасалған
шартты үлгі ... ... ... ... ... ... ... ойындар арқылы меңгертуге болады.
Ғалымдар ... ... ... ... оқу ... әсер ететін дәлелдеп отыр. Іскерлік ойындар оқытудың тиімді, ... ... ... Олар ... ... ... ... мүмкіндік
береді, оқушының оқиғаны терең толғаныстармен түсінуіне себепші болады.
Мұғалімдер көптеген танымдық ойындар өткізеді. Ойын түрінде болатын ... ... ... ... бір ... жануарлар
дүниесі, ұшақ, ... ... ... ... ... сөзжұмбақтар, құпияхаттар, сөзтуымдар,
логикалық есептер білім береді және ... ... ... ... "Ең үздік есепші", "Хоккей" ойындары тез санауға үйретеді.
"Бағдаршам", "Дым білмес"ойындары арқылы жол жүру ережелері қайталанады. ... ... ... ... ... "Хоккей" ойындары
еліміздің спорт шеберлерінің жетістіктерімен таныстырады. "Ағашты кім ... ... ... ... ... ... Іскерлік ойындар
ойнағанда бала нақты оқиғалардың куәгері болып ... ... ... ... ... ... банкі. Бұл әдіс ой майданы деп аталады. ... ... ... қойылады, осы міндетті шешу үшін топ мүмкіндігінше ... ... айту ... Барлық ұсыныстарды топ жинап алып, оларға ... Бұл әдіс ... ... ... ... оны шешу ... ... ол ұсыныстар тексеріліп, бағаланады және ең жақсы
ұсыныстар таңдалып ... ... ... 1939 жылы ... бірінші рет қолданған. Ол
балаларға ұнаған, себебі олар ... ... ... ... ... ... ұзақтығы 1-2 сағатқа созылған. Бұл әдіс арқылы өткен сабақтың
нәтижелі болуы мұғалімнің біліктілігіне, топтың даму деңгейіне ... он адам ... ... ... топ мүшелерінің санын көбейтуге болады.
Бұл әдіс арқылы педагогикалық бөлімнің ... ... ... ... ... бір тақырыпқа әзірленіп 5-20 минут сабақ береді,
содан кейін сабақ ... ... оны ... ... ... ... Сабақты түгел бейне жазбаға жазу оны талдауды
жеңілдетеді. Бұл әдіс мұғалімдік ... ... Оны шет ... ... болады.
Оқыту әдістерін жетілдіру бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... арттырып, оқытудың жаңа нысандары мен
тәсілдерін меңгеру қажеттігіне педагогикалық зерттеулерде айрықша ... ... ... ... - ... ... ... Кейбір
әдістерді қолдануда біржақты асыра сілтеушілікке жол бермеу ... ... ... ... ... мен жолдарын талап етеді. ... әр ... ... қолдану қажет.
Сабақтың тақырыбы мен мақсатына, оқу материалының ... ... ... ... ... сәйкес, сабақтың құрылысы мен оқу
әдісін ұдайы толықтырып отыруды мұғалім өзі белгілеп, өзі таңдап алады.
Оқыту әдісін таңдауға ықпал ететін ... ... оның ... оқушылардың жас және таным
әрекетінің ерекшеліктеріне сай қолдану;
Мектептің ... - ... ... ... ... ... ескеру. Мысалы, қала мектептерінде оқушыларды
өндіріс орындарына ... ауыл ... ... жанындағы
учаскелерге, табиғатқа, ауылшаруашылық өндірісіне апару;
Мұғалімнің шығармашылығы және шеберлігі. Оқытудың нәтижелі ... ... ... мақсатының айқындығы. Себебі оқу материалын баяндауда негізгі
идеясын немесе оқушылардың іс-әрекетін анықтап ... ... ... мүмкін емес.
Белсенді оқыту әдісі ұғымы
Оқушының дамуы, оның ойлау қабілеті мен шығармашылық талабын білім
алу ... ... ... ... ... өз ... ... алуы – мектептегі оқудың ең басты мақсаты болып табылады.
  Білім берудің ... ... - ... мен ... ... ... ... тудырып, осы қажеттілік сенімімен кез-
келген тәртіпті зерттеу қажеттілігін қамтамасыздандырады. Осы ... ... ... ... ... ... әдістемесі болып,
мамандарды өз ісінің шебері қылып ... ... ... ... ... – ол ... танымды белсенділікке
ынталандыру. Бұл ... ең ... ... шешу ... еркін пікір
алмасудағы сұхбаттасудан тұрады. Осы әдістеме ... ... ... ... ... ... ... бірнеше түрлері:
Проблемалық дәрістер
Әр түрлі тақырыптағы конференциялар
Белгілі жағдайдың анализі
Жұмысқа ... ... ... және т.б.
Сондықтан да біз белсенді оқыту әдістемесі ... ... ... ... оқу ... іске ... есте сақтауымыз керек.
Оқу барысында оқушыларға берілген тәртіпте теориялық және практикалық
білімін нығайтуға көмектесетін мықты жағдайлар ұсынылады. Болашақ ... ... ... және ... ... қабылдай білу керек. Берілген
тапсырманы шешу ойын ... ... және ... ... ... ... ... қолдану бітірушілерге болған жағдайдың практикалық
жұмыстарының ... ... оған ... шешім тауып, өзінің ... ... оның ... ... ... ... оқушылардың  сабаққа белсенді қатысуын талап етумен
шектеледі. ... ... ... ... көрсету оқытушының рөлі болып
табылады. Білімді оқытушы әр кез оқу процесінде болып жатқан ... ... ... ... ... оқушыларға әсер аларлықтай ету қажет.
Информатика мамандығы ... ... ... ... ... оқыту әдістемесін қолданып, оқушылардың қызығушылығын
арттыру үшін керекті қадам жасады.
Белсенді оқыту әдістемесін қолдану кезінде ... ... ... ... өзін-өзі тәрбиелеу үшін оқушы мен оқытушы бірлесіп жұмыс істеу қажет.
Оқушылармен бірлесіп ... ... үшін ... ... төрт түрі белгілі:
Бірінші – түрткі болатын себептер мен ... ... мен ... және басқада тәртіп нәтижелерін меңгеру түрлері;
Екінші – қатысушылардың әрекеттерін бақылап отыратын құндылықтар, ... - ... ... ... ... (мақсаттары,
мазмұндары, сызбалар және әрекеттестікті сюжеттер және позициялық рөлдер);
Төртінші - ... ... әсер ... ... ... ... оқу
барысындағы білімін арттыруға талпынады (мысалы, сызбаларды, конспектілерді
қолдану арқылы және ... ... ... курстық және дипломдық
жұмыстар жазған уақытта және т.б.).
Оқытушының тәжірибе кезінде ... ... ... ... қиын ... шығуға және бір-бірінен оқып үйренуге әсерін
тигізеді.
| ... ... жаңа ... оқу ... оқу ... ... ... алуға бейімдейтін,
жаңа технологияларды орынды енгізумен тұжырымдалады. Бұлар – кабельдік және
спутниктік теледидарлар, бейнеконференциялар, телефорумдар, ... ... ... ... ... және тәрбиелеудегі,
өмірлік дағдыларды қалыптастыру жөніндегі тренингтер, соның ... ... және т.б. ... жетістіктер.
Инновациялық тәсіл оқу процесіне – ... және ... ... ... ерекшелігіне, дистанциялық оқудың өзгешелігіне және ... ... және ... талаптары мен әлеуметтік пайдалы
білім алуына, ... ... ... мен ... ... мен ... ... жаңалық енгізуге бағыттайды.
Бүгінгі таңда жеке тұлғаны емес, оның даму ... ... ... ... Ал бұл, ... жұмысындағы артықшылық жанама
педагогикалық ықпал ... ... ... ... жасалатын
әдістерден, лозунгтардан және үндеулерден бас ... ... ... ... ... оның ... ... орынға
қарым-қатынас жасаудың сұхбаттық әдістерін, шындықты бірлесіп іздеуді, сан
алуан шығармашылық әрекетті тәрбиелеуші ... ... ... ... ... ... ... таңда оқытудың интерктивті
әдістерін ... ... ... сөзі бізге ағылшын тілінің
«interact» деген сөзінен келген. «Іnter»- бұл «өзара», «act» - ... ... ... сөзі - өзара әрекет ету ... ... ... әлде ... ... не болмаса әлде ... ... ... ... болады. Демек, интерактивті оқыту – бұл,
ең алдымен, сұхбаттасып оқыту, оның барысында оқытушы мен оқушының ... етуі ... ... ... әрекеттестіктің ерекшелігі мыналардан тұрады:
* білім субъектілерінің бір мағыналық кеңістікке келуі;
* күрделі мәселелер өрісінде шешілетін тапсырмаларды ... ... ... ... кеңістікке қосылу;
* тапсырмаларды шешуді жүзеге асыратын әдістер мен ... ... ... ... ... оң, сол күйге ... ... ... мен ... асыруда бойда болатын үндес сезімдерді бастан кешуі.
Интерактивті оқытудың мәні мынада, оқу процесі іс ... ... ... ... ... ... ... тиіс, олардың осыған
байланысты не біледі, нені ойлайды түсінуге және ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеті, әркім өзінің
жеке-дара үлесін қосатын, оқу материалдарын ... ... ... ... тәсілдерін алмасу жүргізіледі. Және де бұл
мейірімділік пен өзара бір-біріне қолдау көрсету аясында болады, ол ... жаңа ... ... мүмкіндік беріп қоймайды, таным әрекетінің өзін де
дамытады, оны қызметтестік пен кооперацияның әлде қайда жоғары ... ... ... ... ... – бұл ... әрекеттестігінің бір бағыттағы белсенділігінің ... ... ... ... ... бірігуі.
Қытайдың бір нақыл сөзінде: «Маған айтшы – мен ... ... ... – менің есімде қалады; өзіме істетші – мен ... ... Осы ... ... ... мәні өз көрінісін табады.
Интерактивті әдістерді пайдалану кезінде оқушылар ... ... ... ... ... оның тәжірибесі оқу танымының негізгі қайнар көзі
қызметін атқарады. Оқытушы дайын білімді бермейді, бірақ ... ... ... үйретеді. Білім берудің ... ... ... ... оқытушы мен оқушының өзара
әрекеттестігі ауысады: педагогтың белсенділігі оқушының белсенділігіне ... ал ... ... олардың инициативасы үшін жағдай жасаушы
болады.
Педагог өзі арқылы оқу ... ... ... тән ... ... ... және жұмыста ақпарат көздерінің біреуінен көмекші рөлін атқарады.
Интерактивті ... ... ... да ... ... ... игеру және қолдану үшін, оқытушыға топтық өзара әрекеттердің
әр түрлі әдістемелерін білу қажет. Интерактивті ... ... ... ... ... ... ... етеді.
Интерактивті әдістер ешқандай жағдайда да ... ... ... ... оны ... меңгеруге септігін тигізеді, және ең
маңыздысы: пікірді, қатынастарды, мінез-құлық машығын қалыптастырады.
Интерактивті оқыту ... ... алу және оны ... ... ... ... тарту жатады:
«Ми штурмы» (шабуыл)
* шағын-лекциялар
* топтардағы жұмыс
* бақылау парағы немесе сынақ
* рөлдік ... ойын ... ... ... ... ... ... сапаршыны (визитерді) шақыру
* сарапшы ... ... ... ... ... ... рөліне ену
* сюжеттік суреттерді талқылау
* сұрақ – Квиз (бақылау) және т.
б.
Интерактивті ... ... әр ... ... ... ... ... кітаптар, бейне материалдар, слайдылар, флипчарттар, постерлер,
компьютерлер және т.т. ... ... ... оқу ... ... ... жазбаша мазмұндамалар
және шығармалар, сұхбаттар, жастарды «тең – теңімен» ... ... ... ... ... ... мен ... қарап
шығып талқылау, әртүрлі науқандар мен акцияларды өткізу.
2-ТАРАУ. МӘЛІМЕТТЕР ҚОРЫН БАСҚАРУ ЖҮЙЕСІН ... ... ... ... ... ... ... қорын басқару жүйесін оқытудың
ерекшеліктері
Жоғарғы сыныптарда информатиканы бағдарлы оқыту ... ... беру және ... ... ... ... меңгерту және оқу
үдерісінде компьютерлік технологияны өзіндік даму мен оны іске ... ... ... дағдыларын қалыптастырады.
Қазіргі жағдайда жалпы білім ... ... ... ... ... жаратылыстану-математикалық және қоғамдық-гуманитарлық
бағыттарға бөлудің тиімділігі белгілі. Қазіргі таңдағы информатиканы оқыту
жүйесінде ... ... ... ... ... ... басты роль атқарады.
Мемлекеттік білім беру стандартына сәйкес ... ... ... ... ... курс ... ... бағдар бойынша оқытылу
қажеттігі көрсетілген. Жаратылыстану-математика ... ... ... ... тілі ... ... Стандартта басқа да
арнайы курстардың болуы айтылады.
Мәліметтер қорын ... ... ... ... оқитын оқушылардың
үйренуі олардың ақпараттық ... ... ... ... арттырады. Оқушылардың бұл біліктіліктері мен білімдері олардың
болашақта мамандығы ... ... ... ... ... басқару жүйесін (МҚБЖ) пайдалану негізінде
ақпараттар ағынын ... ... ... кең ... ... бірі ... ... Керекті мәліметтерді автоматты түрде
іздеуді және олардың қажетке сай ... ... ... өзіндік
ақпаратты сақтау орны - мәліметтер қорын ... ... ... ... күн ... ... келе жатқан есептерін және оларға
байланысты жаңа ғылыми жұмыстарды орындау кезіндегі ғылыми ... ... ... ... ... ... мәліметтер қорын мүмкіндігінше кеңейтіп оқыту қажеттілігін
көптеген ... атап өте ... оның ... ... тұжырымдар жасайды.
Оқушылармен жұмыс істеуді жоспарлаған кезде мұнда информатика негіздері
бойынша ... ... ... МҚБЖ ... және оның көмегімен нақты
өндірістік есепті шешу арқылы өз ... ... ... Оқушылар реляциялық алгебра элементтерін және реляциялық МҚБЖ
құралдарын оқып ... ... ... ... ... ... ... орындайды.
Материалды беру құрылымы авторлардың көзқарасына, оқушылардың жасына ... ... ... ... ... ... екі басты тәсілді; модельге-
бағытталған және МҚБЖ-бағытталған деп бөліп алуға ... ... ... ... мәліметтер қорының моделіне-иерархиялық,
желілік және реляциялық ... ... ... ... ... кейін мәліметтер қорының нақты МҚБЖ-ға бағытталған мәліметтерді игеру
құралдарының құрылымын сипаттау әдістері қарастырылады.
Екінші тәсіл нақты МҚБЖ ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер қорын жобалау, мәліметтерді қорға енгізу,
сұраныстар жүйесі, мәліметтерді басып шығару кезеңдері ашып көрсетіледі.
Жоғарғы ... ... ... ... жүйесін оқыту қажеттілігі,
оқушылардың мектеп бағдарамасына сәйкес практикалық есептерді шығаруда,
болашақ кәсіптік іс-әрекетке ... ... сай ... беру мақсатымен
анықталады. Қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы сыныптар үшін мәліметтер қорын
басқару жүйесін оқыту әдістеменің жетіспеушілігі арнайы оқыту ... ... ... ... ... ... қорымен жұмыс істей отырып, білім ... ... ету ... өз ... ... ... ... эвристикалық, жинағыштық, ... ... ... ... ... шешім қабылдауды қажет ететін
жағдайларда бастамашылық және қимыл тездігі сияқты шығармашылық ... ... ... ... ... және ... ... ұжымдылық тәрбиеленеді, қазіргі ... ... ... ... ...... ... дамытылады.
Жоғарғы сыныптар оқушыларын мәліметтер қорымен жұмыс істеуге оқыту ... ... ... ... шешумен тікелей байланысты, яғни
компьютерлік ... ... және ... ... ролі мен ... компьютер көмегімен мәліметтерді өңдеудің (іздеу, сақтау және беру)
негізгі заңдылықтары ақпаратты іздеуді ... ... ... ... ... мен ... ... көзқарас қалыптасады.
Енді оқушыларды мәліметтер қорын басқару жүйесімен жұмыс істеуге оқыту
мазмұнын таңдауға қойылатын негізгі ... ... ... ... ... ... ... ретінде біздің
әдістемемізде төрт аспектіде қарастырылады: модельдік, бұл ... ... ... ... ... динамикалық моделі ретінде
зерттейді; ақпараттық, ... ... қоры ... ... ... қарастырылады; функционалдық, бұнда МҚБЖ-де мәліметтер қорын
жасау және пайдалану құралы ретінде қарастырылады; инструментальдық, бұл
жағдайда ... қоры ... ... ... ... банкісінің, эксперттік жүйелердің ұғымдық және құрал-жабдықтың
негізі ретінде қарастырылады.
Оқытуда басты ... ... ... гуманитарлық сыныптарға
бағытталған мысалдармен, осыған ... ... ... есептерді
шешуді келтіруге болады. Мысалы: тарихшыларға “архитектуралық ескерткіштер
қоры”, “Ою-өрнек символика тілі”, филологтарға “Халық әдебиетіндегі тарихи
іздер”, ... ... ... экономикалық есептер және
т.б. Жоғарыдағы гуманитарлық бағыттағы ... ... ... шешу
арқылы мәліметтер қорымен жұмыс істеуге оқытуда аталып өткен төрт аспектіде
іске асырылылады.
Оқушылардың мәліметтер ... ... ... ... ... атап ... рольді оқушыларды қоршаған ортаның пәндік облысын зерттеудің
принциптері мен ... ... ... ... ... қорының көмегімен үйрену мақсаты атқарады. ... ... ... ... ... ... мен ... объектілер мен қасиеттерінің арасындағы байланыс құрылымын
бөліп алу іскерлігін игеруі маңызды болып табылады.
Мәліметтер қорын мәліметтерді компьютерде ... үшін ... ... ... ... маңызды болып есептеледі. Бұған мәліметтер құрылымы
мен типтерін үйрену де жатады.
Оқушылардың МҚБЖ-де мәліметтер қорын жасау және пайдаланудың ... ... ... МҚБЖ ... ... мен осы ... ... амалдарды үйренуді қажет етеді.
Оқушылар бойында мәліметтер қорының ... ... ... банкісінің, білім қорларының ұғымдық және
инструментальдық ... ... ... ... ... ... ... төрт тобының бәрі бір әрекетке – оқушыларды
мәліметтер қорының ... ... ... ... оқытуға
бірігеді.
Оқыту мазмұнынын таңдау тәсілдерін жалпылай отырып және іздеу тәжірибесінің
нәтижелерін назарға ала ... біз ... ... ... талаптарды
келесі түрде тұжырымдаймыз:
1) мәліметтер қоры ... ... ... ... дамытуды
ескере отырып қарастыру қажет;
2) оқыту мазмұны мәліметтер қорын пайдаланудың ақпараттық ... ... ... ... ... басты назарды оқушылардың мәліметтерді қорда бейнелеудің ... ... ... ... ... ... қажет;
4) оқыту мазмұнында мәліметтер қорымен жұмыс істеудің технологиялық
үдерісінің мәнін көрсету ... ... ... ... ... ... “пәндік облыс-обьектілер”,
“обьектілер-обьектілердің қасиеттері-обьектілердің ... ... ... ... ... “көрсеткіш-
айнымалы (белгі немесе сипаттама)” ... ... ... ... ... ... дайын мәліметтер қорымен жұмыс істеуге оқыту және жаңа мәліметтер қорын
жасау әдістерін жекелеп қарастыру маңызды болып табылады.
Жоғарғы сынып ... ... ... ... жүйелеріне сәйкес тілдің
құралдары оқушыларға жеке және ... ... ... ... мүмкіндік
беретін, оқуда, тұрмыста және қызметтің басқа салаларында пайдалану, оған
қоса бағдарламалы тәуелсіз ... ... ... және пайдалану
дағдыларын қалыптастырады.
Мәліметтер қоры ақпараттық жүйенің негізі және оны ... ... ... ... қоры ... кең мағынада алып қарайтын болсақ,
мәліметтер қоры – ... ... бір ... ... оның
бөлігіндегі нақты объектілер туралы мағлұматтар жиынтығы. ... ... оны ... жөніндегі мәліметтер қоры (металлургия), емханалардың
мәліметтер қоры ... және ... ... ... ... ... және ... үшін компьютерде
арнайы программа бар. Мұндай программалар мәліметтер қорын басқару жүйесі
деп ... ... ... ... (МҚБЖ) - бағдарламалық ... ... ... қоры ... ... негізінде ақпаратты іздеу жүйесі
құрылады және жұмыс істейді. Ақпаратты іздеу жүйесі ... - ... ... және оларға қызмет көрсетуші бағдарламалар. Қолданылу
түріне байланысты МҚБЖ дербес және көпшілік ... деп ... ... бір ... ... істейтін локальды (желілік) мәліметтер қорын
құруды қамтамасыз ... ... МҚБЖ - не Paradox, dbase, FoxPro, ... ... ... ... МҚБЖ ... архитектурасында жұмыс
істейтін ақпараттық жүйелерді құруға мүмкіндік береді. Көпқолданылушы МҚБЖ-
не Oracle, InterBase, ... SQL, Server, Informix және т.б ... - нің ... үш функциясын бөліп көрсетуге болады.
Мәліметтерді анықтау (data definition) - мәліметтер ... ... ... ... ... ... ... және типін,
сонымен қатар бұл ... ... ... ... ... ... ... мәліметтерді тексеру форматы мен критериін
беруге болады;
Мәліметтерді өңдеу - мәліметтерді ... ... ... ... ... ... басқа бір ақпаратпен байланыстырып, нәтиже
мәнін есептеуге болады;
Мәліметтерді басқару - мәліметтерді басқаруда мәліметтермен кім танысуына
болатынын ... ... ... ... жаңа ... ... ... қатар мәліметтерді ұжымдық қолдану ережелерін анықтауға болады.
Бір базада орналасқан мәліметтер өзара қисынды байланысқан ... Бұл ... ... қасиеттері бойынша, яғни бір – біріне
қатысының белгілері бойынша ... яғни ... ... іске ... қоры ... ... қанағаттандырады:
Мәліметтер тәуелсіздігі – бұл принципті екі жақты анықтауға болады.
а) Мәліметтер өзгертілгенде осы ... ... ... міндетті емес.
ә) Мәліметтер қорымен жұмыс жасайтын барлық ... ... ... оқшауланған болуы тиіс.
Мәліметтер қорында мәліметтер мүмкіндігінше қайталанбауы тиіс, яғни, артық
мәлімет болмайтындай етіп, сақтауды ұйымдастыру.
Жан – ... ... ... және ... ... байланыстар қандай да бір
файлды әр түрлі қолданбалы программалардан шақыруды ұйымдастырады.
Үзіліссіз дамытылуы, яғни барлық уақытта ... ... ... ... ... ... аз шығындану, яғни жадыдан көп орын алмау.
Мәліметтер қоры негізінде үш белгісі бойынша жіктеледі.
Бірінші белгісі – сақталынған информацияның ... ... ... ... және ... болып бөлінеді.
Фактографиялық мәлімет қоры қатаң анықталған пішімде ұсынылған, ... ... ... тұрады. Мысалы, кітапханадағы кітаптар
қорының мәлімет қорында ... ... ... ... ... ... ... жылы, авторы, аты және т.б. Кітаптың мәтіні
мәліметтер ... ... ... ... ... қоры –
картотекалар.
Құжаттық мәлімет қоры әр ... ... ... ... ... кең көлемдегі информациялардан тұрады. Мысалы, заңдық
актілердің құжаттық ... қоры ... ... ... ... мәлімет қоры – бұл архив.
Екінші белгісі – информацияларды сақтау әдісі ... ... ... және ... ... ... ... қорында барлық ... бір ... ... ... қоры ... жергілікті және ауқымды
желілерінде қолданылады және информацияның әр ... ... ... сақталуы мүмкін.
Үшінші белгісі – информацияны ұйымдастыру құрылымы бойынша ... ... ... және ... болып бөлінеді. Кез-келген мәліметтер
қоры деректердің реляциялық моделіне ... ... ... ... (relation - ағылшын тілінде қатынас) ұғымы
жатыр. Егер ... ... ... ... екі ... кесте
түрінде берген ыңғайлы болады. Кесте көрнекті, әрі адамға ... ... ... ... мәліметтер қоры - бұл өзара байланысқан
қатынастар жиыны. Әрбір қатынас (кесте) компьютерде файл ... ... ... объектілердің кестесі иерархиялық құрылым болады. Бұндай
құрылым үшін төменгі деңгейдегі объектіге бағынышты.
Мәліметтер қорының үшінші түрі - ... ... ... ... ғана ... ... жақсылап құрылымдау да маңызды. Кез-келген
ақпараттық құрылым келешекте қажетті ақпаратты алу үшін құрылады. ... ол ... ... ... мына ... сүйену арқылы жасалады:
Объектінің сипаттамаларын анықтау;
Осы объектілердің атрибуттарын (атрибут - кесте бағандары) анықтау;
Объектілердің арасындағы байланысты көрсететін құрылым типтерін таңдау;
Ақпараттық құрылымның дәл ... ... ... ... ... ... құруға болады:
1. Программалаудың алгоритмдік тілдері Basic, Pascal, C++ т.с.с
көмегімен. Бұл ... ... ... ... ... ... үшін қолданады.
2. Программалар ортасы көмегімен, мысалы Visual Basic, Delphi. Бұл ... ... және ... ... ... жасау дағдысын
қажет етеді. Оның көмегімен мәліметтер қорын ... жеке ... ... ... қорын құруға болады. мұндай ... ... ... ғана құра ... МҚБЖ деп аталатын арнайы ... ... ... Бұл жүйе
компьютерде жұмыс жасау іскерлігін қажет етеді.
Жоғарыдағы әдістердің үшіншісіне тоқталар болсақ, қазіргі кезеңде МҚБЖ-нің
бірнеше түрі бар. Олардың ... ... және ... ... ... және Paradox. МҚБЖ мәліметтер қорын құруды, мәліметтерді өңдеуді,
қандай да бір шарт ... ... ... ... және қор ... ... формаларға есеп берулерді құруды жүзеге асырады.
Қазіргі кезеңде дербес ... ... ... ... ... ... Access мәліметтер қорын қарастырайық.
Microsoft Access – реляциялық ... ... ... ... бірі.
Реляциялық мәліметтер қоры деп, өзінің құрамды бөліктерінің ... ... ... ... ... ... ... қатынастар (relation - ағылшын тілінде қатынас) ұғымы жатыр. Егер
белгілі шарттарды ... ... екі ... ... ... ... болады.
Кесте көрнекті, әрі адамға түсінікті бейнелеу болып ... ... ... ... жиі ... Мысалы, сынып журналы,
үлгерім табелі және т.с.с.
Мәліметтер қорының реляциялық моделі төмендегідей қасиеттерге ие:
Кестенің әрбір ... бір ... ... ... бір ... яғни бір ... ... текст, күн-
уақыт, сан және т.с.с)
Әрбір бағанның ерекше нақты аты ... ... ... ... ... ... реті ... және өрістер санымен, жазбалар
санымен, берілгендер типімен анықталуы мүмкін.
Мәліметтер қорының осы ... ... ... ... ... ... (мысалы: алфавит бойынша)
Топтар бойынша мәліметтерді таңдау (туған күні, фамилия бойынша)
Жазуларды ... ... ... және ... ... қорында кестенің жолдары жазбалар деп, бағандары
өрістер деп аталады. ... ... ... ... ... ... ... болып табылады, ал жазба бірнеше өрістерге бөлінеді. Бір жазба
мәліметтер қорының бір ғана ... ... ... ... ... өрістің түйінді ... ... ... ... ... ... – басқа жазбаларда қайталанбайтын мәндері
бар өріс (өрістердің жиынтығы).
Өріс – ... қоры ... ... ... ... қандай
типін енгізу керектігі, өріс қасиетіне тәуелді. өрістің мынадай қасиеттері
бар: өріс аты, ... ... ...... тақырыбында көрінетін
ақпарат. Ұзындығы - өріске қанша ақпарат орналасқандығын ... ... ... өріс аты ... леп ... ... жақшадан басқа
символдардан құралады. Оның ұзындығы 64-тен аспайды және ... ... ... ... ат ... мәліметтер қорын басқару жүйелерінде (МҚБЖ) қолданбалы программа
жобалауда негізгі екі ... ... ... ... ... ... төмен бастау. Төменнен жоғары жобалау ... ... ... ... ... ... информацияға тән барлық
атрибуттарды ... ... ... ... ... ... жеке объекттерге жіктеуге ... ... ... ... алдымен қойылған мәселеге байланысты жоғары деңгейдегі
информациялық ... мен ... ... ... әрі ... ... байланыстағы қарапайым ... ... ... ... ... МҚБЖ – інде ... әдістемелеріне сәйкес
мәліметтер қорын жобалау, яғни қолданбалы ... ... ... ... ... негізгі үш бөлімнен тұрады: концептуалдық,
логикалық және физикалық жобалау; нәтижесінде үш ... ... ... ... Модель түрлері.
Концептуалдық жобалау ... ... ... ... мен функциялар анықталып, өңделетін алғашқы информацияны талдау
мен оның құрылымын анықтау қарастырылады. Концептуалдық ... ... ... мәселенің информациялық моделі – ЕR- диаграммасы ... ... ... табылады.
Логикалық жобалау барысында ER – моделі негізінде реляциялық жүйелердің
мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... арасындағы n-n (көпке – көп) байланысы ... ... және 1-n ... – көп) ... жіктеледі және кестелердің
қалыптастыру (normalization) тәртібін қанағаттандыратындығы ... ... ... МЛМ ... ... – нде ... ... Бұл жұмыста реляциялық ... қоры ... ... қарастырылады.
РМҚБЖ – нде өңделетін мәліметтер кестелерде сақталады: ... ... ... ... ... ... ... кесте бағаналары
объектіні анықтайтын атрибуттарды білдіреді. Әртүрлі объектке ... ... ... ... ... үшін олар бір ... ... өзара байланыстырылады, әдетте ол үшін ... (код) ... ... ... ... ... қоры ... байланыстырылған кестелерде жазылған мәліметтер
жиынтығы. ... ... ... ... 1970 жылдары Е. ... ... Бұл – ... ... ... ... ... басқа
кестелер анықтауға мүмкіндік береді, демек бұл ... ... ... және ... ... ... ... мүмкіндігі
туады, бұл компьютердің жадын ұтымды пайдалануға мүмкіндік береді.
Реляциялық мәліметтер қорында кестелерге қолданылатын негізгі 8 амал ... ... ... ... біріктіру, қиылыстыру, айырма, декарттық
көбейтінді, бөлу;
арнайы реляциялық амалдар: проекция, жалғастыру, таңдалу (шектеулер, сүзу).
Мәліметтер қорын басқару ... ... осы ... амалдарды
орындауда қолданылатын құралдардың бар болуымен және олардың қолайлылығымен
өлшенеді. ... ... ... бұл амалдарды орындауда қолданатын
тілдерді екі класқа бөлуге болады:
реляционды алгебра тілдері;
реляционды есептеулер тілдері.
Реляционды алгебра тілдері реляционды ... ... ... ... ... белгілі ретпен жазып, қажетті нәтиже
аламыз. Сондықтан реляционды алгебра тілдері ... тіл ... ... ... ... ... тілдерінің көбі процедуралық программалау
тілдері болып табылады.
Реляциялық ... ... ... негізгі кесте және
байланыстағы кесте (немесе ... ... ... ... ... ... ... объектіге қатысты мәліметтерден тұрады, Мысалы,
студент кестесі шифр, фамилиясы, аты, әкесінің аты, туған жылы, мекен ... ... ... ... ... ... атрибуттар арқылы анықталған
информация ... ... ... негізгі кесте ... ... ... атрибуттардың біреуі ондағы жеке объект туралы
информацияны қалтқысыз дәл ... бұл жеке ... ... ... қайталанып жазылмауын қамтамасыз етеді. Мұндай
атрибут кестенің кілті (немесе негізгі ... – РК Primary Key) деп ... ... ... әр ... ... шифр ... (немесе
бағанасы) негізгі кілт бола алады. Екі студенттің ... ... аты – ... ... шифрлары бірдей болмайды. Ыңғайлы болуы үшін кілт – жиек
атрибуттар оған функционалды тәуелді болады.
1-кесте - ... ... |аты ... аты |Туған |Мекен |Телефон |
|Шифр | | | ... ... ... |
|1 ... |Аян |Мақсат қызы |1990 |Алматы |55-75-93 |
|2 ... ... ... |1990 ... ... |
|1 ... ... |Ержанұлы |1991 |Алматы |53-89-45 |
|2 ... ... ... |1991 ... |45-51-17 |
Кілт бірнеше атрибуттардан ... ... ... кілт ... немесе
күрделі кілт деп аталады.
Сонымен, кілт ... ... ... ... ... ... реляциялық модельдегі мұндай шарт мәліметтердің бүтіндігін
қамтамасыз ... ... 2 – ... ... оқытылатын пәндер
туралы мәліметтер кестесі де негізгі кесте болып табылады, негізгі кілті -
пән нөмірі ...... ... 3 – ... кестеде екі немесе одан да көп негізгі кестелердің кілттері
болатын ... ... олар ... осы ... мәліметтер мен
негізгі кесте арасындағы байланыс ... ... ... ... ... ... – Емтихан (3-кесте) – байланыстағы
кесте түрінде анықтауға болады.
Егер әр студент бір ... бір рет қана ... баға ... жағдайын
ескерсек, Студент нөмірі мен Пән нөмірі атрибуттары осы ... бір ... ... Осы ... ... бірдей
жазбалар болуы бір студенттің бағасы екі рет тіркелгенін немесе ... ... ... рет ... ... еді (бұл қойылған шарт
бойынша мүмкін ... ... бұл ... осы кестенің кілті болып
табылады, бұл құрама кілт - екі ... ... ... ... ... және пәндер кестелерінің негізгі кілттері болғандықтан емтихан
кестесінде сыртқы кілттер (ҒК- Foring Key) болып табылады. Екі ... ... ... ... ... негізгі кілт екінші
кесте үшін сыртқы кілт деп ... және ... кілт бұл ... ... ... болмауы да мүмкін.
Емтихан кестесі Пәндер мен ... ... ... ... ... бұлардың байланыс схемасын төмендегідей көрсетуге болады.
Студент ... ...... Студент, Емтихан және Пәндер кестелерінің байланыс схемасы.
Реляциялық модель сыртқы кілттерге сілтеме бүтіндік ... ... ... ... ... ... сыртқы кілттің мәніне сәйкес
негізгі кестеде мән ... ... ... ... егер А – 16 ... немесе 2 нөмірлі пән ... ... ... ... ... ... мәлімет енгізу мүмкін еме яғни мағынасы жоқ.
Сонымен қазіргі кезеңдегі ... МҚБЖ – інде ... ... ... қорын жобалау, концептуалдық, логикалық және ... ... ... қорын басқару жүйесін оқытудың белсенді әдістері
Әр түрлі практикалық есептерді ... шешу үшін ... ... ... ... ... көлемін өңдеу қажет болады.
Ақпараттық қоғамда білім беру маманы іздену біліктіліктері мен ... ... және ... ... ... ... ... және ұйымдастыра білуі тиіс. Заманауи мәліметтер ... ... ... кәсіптік адамзат қызметі үшін ақпараттық іргетасты ... ... ... ... және ... үшін ... ... және ұйымдастыруға мүмкіндік береді. ... ... ... білу, мәліметтер қорының ... ... ... іске асыру біліктілігі қабілеті және
бағдарламалық құралдармен өзіндік жұмыс ... орта ... ... ... беру ... ... ... ететін қоғамды жылдам ақпараттандыруға
байланысты, жаңа форматтағы ... ... аса ... ... ... Қазіргі уақытта оқыту түсінігінің өзі өзгеруде: ... ... ... ... оны компьютер көмегімен алуға орын ауыстыруда.
Сондықтан болашақ ... беру ... ... аса ... және өзекті
элементі кәсіби қызметте ... ... ... ... ... біліліктілігі болып табылады.
Жоғары білікті мұғалімдерді дайындаудың ... ... ... ... МҚ ... мен ... анықтамалықтар мен мұрағаттар
жүргізуді, мектептің статистикалық есеп ... ... ... оқу ... ... мен басқаруды енгізу керек. МҚБЖ-н
меңгеру ... ... ... ... мен ... болашақ
мұғалімнің кәсіби педагогикалық қызметінде үлкен практикалық құндылыққа ие
болады. Мұғалімдерді МҚБЖ-н орта мектептің оқу ... ... ... ... ЖОО-да жүзеге асырылуы тиіс.
Мәліметтер қорын оқытудың дәстүрлі тәсілін келесі схема анықтайды: ... ... ... ... жазбалар, мәліметтер типтері,
байланыстар және т.б.), ал ... ... МҚБЖ ... ... бір
бағдарламадағы негізгі ұстанымдары. Бұнда оқыту әр түрлі ... ... ... ... шешу үшін ... ... инструкциялар арқылы жүзеге асырылады. Соның ішінде материалды
баяндау логикасы бұндай нұсқауларда есептерден емес, ... ... ... қандай да бір нақты амалдар жасалады, ал содан кейін
қорытындылар шығарылады). Осындай тәсілдің ... ... ... ... ... кері байланыс пен жүйеліліктің ... ... ... көлемі мен бағдарламалық қамтамасыз етудің жылдам ескіруі
қолданыстағы (ескірген) оқыту ... ... ... әкеледі. Инновация
сабақтағы оқушы рөлінің (пассивтіліктен біртіндеп белсенділікке) және
оқытудың мәнінің ... ... ... өзін-өзі оқыту қабілетін
дамытуға) өзгеруімен байланысты болуы керек. Ол үшін ... ... ... ... ... жаңа ... ... жасау
және енгізу қажет. Оқытудың белсенді әдістері қандай да бір ... ... ... ... еркін алмасуды білдіретін және ... ... ... ... ... негізінде құрылады.
Оларға топтық пікірталастар, іскер ойындар, тренингтер, «миға шабуыл»,
интерактивті оқу ... ... ... ... ... – оқыту кезіндегі MS Access МҚБЖ-ң ... ... ... әдістердің негізі оқушылардың арнайы
әзірленген оқу материалдарымен өзіндік жұмысы болып ... Біз ... ... ... ... ... ... және төменде
қарастырылатын сабақ үлгілерін ... ... ... ... оқушыларға болашақтағы қызметіне қажет болатын ... ... ... ... жүйелердің жұмыс істеу негіздері мен құрамы;
ақпараттық жүйелердің даму тарихы;
адамзат қызметінің түрлі ... ... ... рөлі мен ... ... ... ... басқару жүйелерінің құрылымы мен қызметтері;
қазіргі заманғы МҚБЖ (желілік, ... ... т.б.) ... ... типтері;
мәліметтер қорының (МҚ) жалпы түсінігі;
МҚ ұйымдастырудың талаптары;
реляциялық ... ... ... ... ... ... қоры технологияларының даму болашағы.
Біз білімді бастапқы игеру кезеңінде белсенді оқыту әдісін мәселелік ... ... ... ... ... жасауда біз келтірілген
және жүйелендірілген белсенді әдістерді қолданудың дидактикалық ... ... тек ... ... еске ... арналған
ақпараттық сабақ мазмұнынан айырмашылығы, мәселелік ... жаңа ... үшін ... және ... ... ... МҚ ... біз
желілік емес оқыту моделіне сүйене отырып жүзеге асырдық:
мақсат → міндет → зерттеу және таным → ...... ... ... жеткізетін мысал ретінде «Мәліметтер ... ... МҚ ... ... дәрісінен үзінді келтіреміз.
Мәліметтер қоры түсінігін енгізуден бұрын ақпараттық жүйелердің негіздері
анықталады, негізгі ... ... ... ... ... қоры ... енгізу үшін біз оқушыларға «қандай да бір ... ... ... ... қарастыруды ұсынамыз».
Картотеканы қалыптастыру үшін, біз ақпараттық жүйенің негізі және ... ... не ... табылатындығын анықтаймыз.
Назарды белсендендірудің тапсырмалары: осыған дейін меңгерілген ақпараттық
құралдардың өңдеу обьектілерін атаңыздар.
Мәліметтер қоры (МҚ) ... ... ... және ... ... ... үшін ... мұғалімдер – оқушыларға
сұрақтарға жауап беруге кеңес береміз. ... ... біз ... ... және ... ... ... мына сызба
бойынша жүреді:
Сұрақ – Оқушылардың жауаптары – ...... ... ... мәліметтермен жұмыс істейді (оқытушы)
Жауаптар:
оқушылар туралы түрлі мәліметтер;
дереккөздер туралы мәліметтер ... ... ... ... көрнекі құралдар және т.б.).
Ақпараттарды бірнеше рет қолдану үшін мәліметтердің үлкен көлемін ... ал оны, ... ... қоры (МҚ) ... ... ... МҚ –
бұл қандай да бір пәндік саладағы немесе пән саласының (Әрбір маман өзінің
пәндік саласында ... ... бір ... нақты әлемнің нақты
объектілері туралы мәліметтердің жиынтығы деп айтуға болады.
Бұл анықтамадан нені аңғаруға ... Бұл ... ... жайында айтылады
ма?
Анықтамада жалпы айтқанда, дербес компьютер туралы ... ... ... қоры ретінде өзі қағаз немесе ... ... ... ... ... ... ... кабинетіндегі
картотеканы есептеуі мүмкін.
Ал мұғалім ше? Ол ақпаратты қайда сақтайды? Не үшін (қандай мақсатпен)?
Жауаптар:
сыныптық үлгерім журналы;
сынып ... ... ... ... жағынан, мұғалімге ескі білімді тіркеуі, жинақтауы, жіктеуі және
шығарып алуы қажет. Басқа жағынан, жаңа білімдерге қол жеткізуі ... ... ... ... жүргізе отырып, түрлі
қорытындылар және т.б.;
таңдауды кезекті синтезімен сараптамалық жасауды ... ... ... ... ... ... оқушылары туралы мәліметтерді реттеу керек деп шешті
делік. Оны қалай жүзеге асыру керек?
Егер мұғалім кабинетінде компьютер болса, онда ... бір ... ... ... ... Олар ... ... болады. Осылайша, қандай да бір
«компьютерлік» мәліметтер банкі ... ... ... ... біз енді ... ... ... қолданамыз, бұл жағдайда
келесі элементтерден құралады:
а) мәтіндерді манипуляциялау сайманы ретіндегі ... ... ... объектісі ретіндегі мәтіндік файлдардың ... ... ... мен ... ... ... қолданушының өзі
ойластырады.
Мұғалім файлға қандай мәліметтер орналастыра алады?
Жауап: әрбір оқушының аты-жөні, жынысы, туылған күні ... жас ... және т.б., ... ... ... ... ... осылайша ұйымдастырудың кемшіліктері неде? Мәліметтер қорын құра
отырып, біз, біріншіден, түрлі белгілері бойынша ... ... ... ақпаратты сұрыптау, екіншіден, белгілердің еркін түрде сәйкестікті
(мысалы, қандай да бір ... ... ... ... шығарып алу
мүмкіндігін өзімізге қамтамасыз етуге ұмтыламыз. Жоғарыда ... ... ... де, ... де жол бермейді.
Компьютер бір ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі болып белгіленуі мүмкін (7А, 7 «А», 7а).
«Ақпаратты ұйымдастыру» ... ... ... оны ... ... ... іздеумен қатар, біз базалық ұғымдар мен анықтамаларды
шығарамыз.
1. Әрбір сынып ... ... да ... ... ... ... № Әріп (№ - сынып саны, Әріп – сынып әрібі, қазақша, бас әріппен,
бос орынсыз ... осы ... ...... саны» мен «сынып
әрібіне» бөлу; мектептің әрбір ... үшін код ... (01, 02, 03, ... 7А, 7Б, 7В, ... ... ... ... карточкалар бірдей ұзындықта болуы керек
(мысалы, бір оқушыға 4 жолдан), ал сынып кодының орналасуы әрбір ... ... ... ... ... жолдың бесінші сиволынан).
Ұзындықты және (немесе) мәндерді бейнелеудегі кемшілікті жоюды шартты түрде
ақпаратты құрылымдау деп ... ... ... ... ... – бұл
мәліметтерді бейнелеудің тәсілдері туралы қандай да бір келісімдерді
енгізу. ... ... ... ... ... (Word ... да)
компьютермен тиімді өңдеуге жарамайтын «құрылымданбаған» немесе «нашар
құрылымданған» ақпараттан тұратындығын аңғаруға ... ... біз ... жүйенің анықтамасын дәлелдейміз.
Алда осы мысал ... ... ... ... ... ... қарапайым екі өлшемді құрылым, мәліметтердің
негізгі типтері, реляциялық тәсіл.
Реляциялық ... мен ... МҚ құру ... ... үшін ... ... мәліметтердің нашар жобаланған кестесін көрсетеміз және
мәліметтерді дұрыс ... ... Бұл ... ... ... ... отырып біз оқушылармен бірге орындаймыз.
Алынған білімдерді нығайту үшін жас маман ... МҚ ... ... ... олардың реляциялық тәсіл ұстанымдарын қалайша қолданғандығын түсіндіру
ұсынылады. Аталған тапсырманы орындау ... ... ... ... ... желілік емес моделі сондай-ақ визуалдандыру сабақтары көмегімен
жүзеге асырылады, олар ... ... ... ... ... ... аталған ұстанымның мазмұны белсенді оқытудың жаңа формалары
мен әдістерін іздеуді ... ... ... ... ... ... мәліметтерінің ықпалында аясында өзгереді». Ол үшін
сабақтағы материал МҚ-ның дайын ... ... бар ... ... ұсынылды. Презентация слайдтарында объектінің немесе
үрдерістің қысқаша сипаттамасы берілген, мәліметтер ... ... және МҚБЖ ... ... ... жүйелі берілген,
сараптау мен жобалаудың нәтижелері визуалдандырылған. Басқару ... ... MS Excel ... ... ... кестеден тұратын файлға өту
жүзеге асырылады.
Бұл жерде электрондық кестелер ... ... ... мен ... ... ретінде қарастырылады, бұл жағдайда MS Excel-дегі тізімдер
MS Access-тегі бір кестелі МБ-ның баламасы болып табылады.
Алдағы слайдтарда жарияланатын электрондық ... ... ... МББЖ ... ... ... байланыстардың қалай
құрылатындығын көрсетеміз. Содан ... ... ... ... көп кестелі мәліметтер қорын құрудың жалпы сызбасын құрау
ұсынылады.
Материалды осылайша беруде негізгі ... ... арта ... ... ... ... және ... беруге және қорытуға
кететін уақыт біршама қысқарады.
МҚ-н құрастырудың теориялық негіздерінің ... ... ... ... ... ... кестенің нұсқасын алады. MS Excel
ортасында бұл кесте тізімнен тұрады (бір ... МҚ). ... ... ... ... жұмыс істейтін мәліметтер қорының ... ... ... Бұл үшін ... және ... ... бөліп
алып, олардың құрылымы мен олардың арасындағы қатынас типін анықтау ... Access ... ие болу ғана ... ... мәселелер (мәліметтер
қорымен жұмыс істеу технологиясы): көп кестелі ... ... ... ... ... ... ... алгебраның негізгі түсініктері де осылайша
тексеріледі.
Модульді меңгеру қорытындыларын жасау ... ... тест ... орны ашық ... толықтыру), бұл Access МҚБЖ-дегі жұмыс
технологиясын тағы бір рет «ұғынуға» және ... ... ... үшін екі
бағдарламалық құралды (MS Excel и MS Access) салыстыруға мүмкіндік береді.
«MS Access МҚБЖ объектілері мен MS Excel ЭК ... ... ... ұқсастықтар» тестік тапсырмасынан үзінді келтірсек:
ЭК-гі «Автофильтр» тетігі МҚ-дағы ...сұраныс... объект ... ... ... ... ... де, ... де ... көмегімен мәліметтерді
...қарауға..., ...енгізуге..., ...редакциялауға... болады
МҚ формасы мен ЭК ... ... ... ... ... өзгертуге болмайды, ал MS Access-те оны ...Конструкторда...
жасауға болатындығында
ЭК-дегі аралық нәтижелердің қорытындысын ... ... ... ... ... ... салыстыруға болады
Егер ЭК-дегі есептеулерді формула көмегімен кесте ұяшығында
әдістермен сәйкесуін ... MS Access ... ... ... ... ... қолдандық.
Сөз соңында айта кетелік, белсенді оқыту әдістерін қолдану барысында
педагогикалық ... ... ... Олар ... көрініс
табады:
оқытудың технологиялық негіздерінің жылдам ... ... ... ... ... ... ... дағдылары мен тәсілдерін игеру
қажеттілігі, оқушының оқу үрдісіндегі рөлінің артуы;
оқу үрдерісі ... ... ... оқушыға араласуы;
жеке оқу үрдерісін ұйымдастыруда оқушыға көмек көрсету;
жаңа коммуникациялық ... ... ... дәстүрлі сыныппен
қорытылған кері байланысынан айырмашылығы, оқытушының әрбір оқушымен кері
байланысының пайда ... ... ... ... ... ... сүйемелдейтін
электрондық құралдың құрылымы.
Мәліметтер қорын ... ... ... ... ... сабақ үлгілері жасалынды. Және осы сабақ үлгілері ... ... ... Flash ... және HTML ... тілін пайдаланып жасалынды. ... ... ... ... ... ... оқытуда белсенді әдістер бойынша оқытуды
сүйемелдейтін ... ... үш ... тұрады. Олар белсенді оқыту
туралы мәліметтер, мәліметтер қорын белсенді оқыту және ... ... ... ... сабақ үлгілері.
Белсенді оқыту бөлімінде белсенді оқыту әдісі ұғымы, ... ... ... мен ... ... қорын басқару жүйесін белсенді оқыту әдістері бөлімінде
оқыту ... ... ... ... ... қорын оқытуды біз дәстүрлі
емес оқыту моделіне сүйене отырып ... ... ... ... ... ... ... ретінде «Мәліметтер қорының жалпы
түсінігі. МҚ ұйымдастырудың талаптары» дәрісінен ... ... қоры (МҚ) ... ... ... және мәліметтерді
құрылымдау тәсілдерін енгізу үшін мұғалімдер – оқушыларға сұрақтарға жауап
беруге кеңес береміз. Алынған жауаптарды біз ... ... ... түсіндіреміз. Сонымен белсенді оқытуды пайдалануда сабақтар мына рет
бойынша жүреді: Сұрақ – Оқушылардың жауаптары – Қорыту – Білім ... ... ... ... ... ... өтілетін
сабақтардын үлгісі үшінші бөлімде қарастырылады. Сабақ үлгілері мектеп
оқушыларына ... ... ... ... оқитын оқушыларға
арналады.
Оқытудың бұл моделі сондай-ақ визуалдандыру дәрістері көмегімен ... олар ... ... ... қолданудың нәтижесі болып
табылады, аталған ұстанымның ... ... ... жаңа ... мен
әдістерін іздеуді жүзеге асыруға ... ... ... ... ... ... өзгереді». Материалды осылайша
беруде негізгі сұрақтарға назар арта түседі, сондай-ақ жаңа түсініктерді,
анықтамаларды және әдістерді ... және ... ... ... біршама
қысқарады.
Белсенді әдісті пайдалануда оқушыларға өз білімін өз бетімен тереңдету мен
өзін-өзі ... ... ... MS ... ... ... мен ... қалыптастыруға жеткілікті меңгерілетін теориялық
материалды бағалау, сараптау үшін әдіснамалық тәсілді беру мақсаты қойылды.
Осы мақсатқа жету үшін ... ... ... ... ... оқыту
әдістерінің жаңа белсенді әдістермен сәйкесуін көрсететін MS Access МҚБЖ-н
игерудің ... ... ... ... Сөз ... айта
кетелік, белсенді оқыту әдістерін қолдану барысында педагогикалық ... ... ... Олар ... ... табады: оқытудың
технологиялық негіздерінің жылдам дамуына ... ... ... оқу ... ... ... ... мен тәсілдерін игеру
қажеттілігі, оқушының оқу үрдісіндегі рөлінің артуы; оқу ... ... ... ... ... жеке оқу ... ... көмек көрсету; жаңа коммуникациялық технологиялар
көмегімен, оқытушының дәстүрлі сыныппен қорытылған кері ... ... ... ... кері ... ... болуы.
ҚОРЫТЫНДЫ
Мәліметтер қорын басқару жүйесін пайдаланушылар ортасы өте ауқымды болып
келеді. Оны үлкен де, кіші де, жеке ... да, ... ... да ... ... салаларында пайдаланады.
Қазіргі заманда ақпараттық технологиялардың дамуына байланысты әлеуметтік-
экономикалық салалар автоматтандырылуда. Соған сәйкес бұл ... ... жүйе ... ... ... осы дипломдық жұмысымды аяқтай келе келесідей негізгі қорытындыларға
тоқтала кетуді жөн көрдім:
оқыту ... ... ... ... оқыту әдістерінің түрлері және де
оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру ... ... ... мүмкіндіктері қарастырылды;
жоғарғы сынып оқушылары мәліметтер қорымен жұмыс істей отырып, білім мен
біліктілікті арттыру, өз бетімен жұмыс ... алу ... ... ... ... оқытудың белсенді әдістері пайдаланылды;
жоғарғы сыныптар оқушыларын мәліметтер қорымен жұмыс істеуге ... ... ... ... ... ... ... байланысты, яғни
компьютерлік техниканың қазіргі және болашақ қоғамдағы ролі мен ... ... ... мәліметтерді өңдеудің (іздеу, сақтау және беру)
негізгі заңдылықтары ақпаратты іздеуді ... ... ... ... атаулары мен мазмұны туралы көзқарас қалыптастырылды;
мәліметтер қорын ... ... ... ... ... сабақтардын
үлгісі яғни оқыту әдістемесі жасалды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қоянбаев Ж.Б. Қоянбаев Р.М. Педагогика – Алматы, 2004.
Мирсеитова С, Іргебаева Ә. ... СТО ... мен ... ... ... ... 2004.
Хмель Н.Д. Біртұтас педагогикалық процесті жүзеге асырудың теориясы мен
технологиясы. – Алматы: Ғылым, 2003.
Қойшыбаева А. ... ... мен ... ... тілі мен әдебиеті, №7. Б. 59-61.
Рамазанқызы Ә. Оқушылардың белсенділін ... ... ... Қазақ
тілі мен әдебиеті, № 3, 49-52 б.
Сабыров Т. Оқушының оқу белсенділігін арттыру жолдары. ... ... қоры және ... ... Оқу құралы/ Бидайбеков ... К., ... Ш.Т. ... ... Г.К. ... ... ... ценностного
ориентирования личности: Дис. докт. – Алматы, 1993.
А. К. Колеченко. Энциклопедия педагогических технологий. КАРО, 2001.
Л. С. Николаева, Л. И. ... ... ... форм ... ... №2, 1992. ... Н.Ф. Формирование познавательной деятельности учащихся. - ... ... М.А. ... ... базами данных и знаний».
Высшая школа, 1992г.
Л. В. Коуров «Ақпараттық технология», Минск “Амалфея” – 2000г.
Робинсон С. Access 2000. ... ... ... ... Москва – 2000г.
“Проектирование и использование баз ... С. М. ... ... и ...... Ю.К.. ... ... в современной общеобразовательной школе.-
Москва: Просвещение, 1985.-208с.
Педагогика. Учебное пособие для студентов ... ... ... ... / Под. Ред. П.И. ... - М: ... 1998. ... Педагогика.- Алматы: 1992. -160б.
Г.Қ.Нұрғалиева. Педагогиканық логикалық-құрылымдық курсы,- Алматы,1996.
Хансен Г., Хансен Д. Баз ... ... и ... ... Киев
1999г.
Брешенков А. В. Оперативная разработка баз данных средствами ... С.М. ... и ... баз ... ... В. ... в общую дидактику. - Москва: Высшая наука, 1990.
«Информатика» М.Қ. Байжұманов. Л.Қ.Жапсарбаева.
«Информатика негіздері» Г.Ә.Жапаров.
Айтмамбетова Б. Жаңашыл педагогтар идеялары мен тәжірибелері. -А., ... ... ... жалпы әдістері. -А., 1991.
www.temakosan.net
www.mega-referat.ucoz.kz
www.refik.ucoz.kz
ҚОСЫМША А
MS Access деректер базасы. Деректер базаның құрылымы.
Қызметтің кез келген саласында жиі ... ... ... жұмыс
жасау қажет. Бұл кездегі негізгі операциялар – бұл ... ... ... ... ... ... ... және т.б.), деректерді қарап шығуға
және баспаға шығаруға арналған ... ... ... ... Осы
барлық функцияларды қамтамасыз ететін ең таңымалды программалық құрал ... ... ... ... ... ... табылады.
Деректер базасы – бұл ақпарат, яғни деректер арнайы форматта (*.mdb)
сақталынатын файл ... ... ... ... – бұл программа. Ол арқылы ақпарат деректер
базасына енгізілінеді, сұрыпталынады, сүзбеу жүргізілінеді, қажет ақпарат
ізделінеді, қажет ақпарат басқа ... ... ... бағандар өрістер деп аталады, ал жолдар – жазулар.
Жазулар саны қатты дисктің сыйымдылығымен шектеледі. Өрістердің ...... мен ... ... ... деректер базаның құрылымын
анықтайды. Жазуы жоқ деректер базасы да ... ... ... ... оның ... бар.
Деректер базасын құрастыру:
1 қадам. Оның құрылымын құрастыру.
2 қадам. ... ... ... ... ... ... ... объектілерімен жұмыс жасауға
арналған мәзір пайда болады.
  Жұмыс жасаудың режимдері және объектілері.
Кестелер – ... ... ... табылады. Деректер базасында не
сақталынады соның бәрі оның ... ... ... ... және
мазмұны бар. Кестенің құрылымын құрастырғанда ... ... ... және ... ... ... қажет. Кестенің әрбір
өрісіне ерекше ат беріледі. ... ... ... ... ... ... ... екендігін шешу. Өріс типінің мәні ... ... ...... ... ... жұмыс жасауға арналған негізгі
объект. Деректерді өзгерту, таңдау және ... ... ... ... ... ... кестенің деректерін өзгертуге, талдауға және ... ... ... ... ... күрделі таңдауын
орындауға және оларды нәтижелі кестелер ... ... ... ... ... тек ... жадыда сақталынады, ал бірақ оларды сақтауға
болады.
Формалар – кестенің деректерін енгізу және бір ... көру үшін және ... үшін ... ... арнайы форматы болып табылады.
Формалар ... ... ... ... ... және ... ... береді. Бір уақытта өз ара байланысқан кестелермен операциялар
істеу үшін формаларды құруға болады.
  ... – бұл ... ... және баспаға пайдаланушыға
қажетті түрде шығарудың ең тиімді құралы.
  ... – бұл ... бір ... ... ... Ол базамен жұмыс жасауын автоматтандырудың құралы болып табылады.
  ... – бұл Visual Basic for ... (VBA) ... ... ... жасаудың режимдері:
1. Оперативті режим – терезеде ақпарат жүйенің ... ... ... ... шығу, өзгерту, таңдау
2. Конструктор режимі – объекттің құрылымын, макетін құру немесе өзгерту.
 
Деректер түрлері.
 
⎫     Мәтіндік – мәтін немесе ... ... ... ... ... ... ... Сандық – есептеулер жүргізуге арналған әр ... ... ... ... – мерзім және уақыт туралы ақпарат сақтау.
⎫     Ақшалы – ақшалық мәндер және бүтін бөлігінде 15 таңбаға ... ... 4 ... ... дәлдікпен жүргізілінетін математикалық
есептеулерде қолданылатын ... ... Memo – көп ... ... сақтау.
⎫     Санауыш – арнайы сандық өріс. Мұнда Access әрбір жазуға автоматты
түрде арнайы ... ... ... ... – екі ... ... тек ... ғана қабылдай алады (иә,
жоқ).
⎫     OLE объекттің өрісі – Access ... ... ... байланысқан
объект.
⎫     Гиперсілтеме - әріп және ... ... және ... ... ... ... ... – тұрақты мәндер жиынтығы немесе басқа кестеден
қажет мәндерді тізімнен ... ... бар ... ... мүмкіндік
беретін өріс.
 
Кестелерді құру.
Access-ті жүктегеннен соң экранда сұхбат терезесі пайда болады. Ол арқылы
дайын ... ... ... жаңа ... ... ... немесе ол
үшін ендірілген шеберді пайдалануға болады.
Біз Новая база ... ... ... ... және OK батырмасын
шертеміз. Файл ... базы ... ... ... пайда болады. Мұнда
файлдың атын және оның ... ... ... ... ... ... ... пайда болады. Мұнда 6 астарлы бет
орналасқан. Кестені ... үшін ... ... бетін таңдаймыз. Создать
батырмасын шертеміз. Новая таблица сұхбат ... ... ... ... құрастырудың 5 мүмкін тәсілі көрсетілген.
  Режим таблицы – кесте өрістердің ... ... ... ... ... құрылады.
Конструктор – кесте өрістердің атаулар тізімін және бірден ... ... ... ... ... ... – автоматты түрде шебердің көмегімен. Ол дайын тізімнен
өрістерді таңдауға мүмкіндік береді және мұнда ... аса әр ... ... ... ... ...... деректерді басқа деректер базасынан немесе электронды
кестеден көшіру арқылы құрылады.
Связь с таблицами – кесте басқа ... ... ... ... ... ... ... бойынша жылжу. 
⎫     жебелек пернелерін пайдалану;
⎫     қозғалту жолақтарын пайдалану;
⎫     қажет орында маусты ... Tab ... ... ... ... ... ... көшу батырмаларын пайдалану.
– бірінші жазуға көшу;
– алғашқы жазуға көшу;
– келесі жазуға көшу;
– соңғы ... ... жаңа ... қосу.
  
Деректерді сұрыптау.
  Деректерді қарап шығу ыңғайлы болу ... ... ... ... ... ... ... болады.
Мәндердің сұрыптауын орындау үшін, мәтін курсорын сұрыпталынатын бағанның
кез келген ... ... ... ... ... ... батырмаларды (
-өсу реті бойынша сұрыптау, - кему реті ... ... ... ... ... орындау.
 
Іздеуді ұйымдастыру.
  Егер кесте көп көлемді болса, онда редакталайтын деректерді ... ... ... ... ... ... курсорын іздеу жүргізілетін өрісінің
ұяшығына орнату, содан кейін ПравкаàНайти командасын ... ... ... ... ... ... ... енгізілінеді және
Найти батырмасын шертеді. Егер қажет мән табылса, онда курсор сол ... құру және ... ... – бұл ... ... ... қолданылатын, шарттар
жиынтығы.
Типтер:
1. белгіленген бойынша сүзбеу (фильтр по выделенному)
2. кәдімгі сүзбеу (обычный фильтр) – Сүзбеуді өзгерті батырмасы
3. ... ... ... фильтр).
Жұмыс тәртібі:
⎫     ЗаписиàФильтрàИзменить фильтр командасын орындау;
⎫     Кестеден тек бір жол ғана қалады;
⎫     Әрбір өріс мәтін курсоры орналасқан ... ... бар өріс ... Бұл ... ... өріс үшін қажет мәнді таңдауға болады;
⎫     Применить батырмасын шерту;
⎫     Таңдауды алып тастау үшін, дәл осы батырманы шерту ... тек ... ол ... ... деп ... құру. Форманы көрсету режимдері.
  ...... ... ... ... ... Олар ... енгізуге, қарап шығуға және кесте немесе сұраныстағы
ақпаратты модификациялауға көмектеседі.
Құру тәсілдері:
1. автоматты түрде – Автоформа.
2. шебер арқылы – ... ... өз ...... ... режимдері:
1. конструктор режимі
2. форма режимі
3. кесте режимі
Режимдер арасында ауысу Вид менюі арқылы іске асады.
 
Басқару элементтер.
  ... ... ... ... және ... орналасқан
сызғыштар, форматтау тақтасы және құралдар тақтасы бар. ... ... ... ... ... ... Ол арқылы формаға жаңа
объектілер енгізуге болады.
Басқару элементтер – бұл формада немесе есепте орналасқан және ... ... ... ... жай әсемдік үшін арналған
графикалық объектілер болып табылады.
Формаларда үш бөлім және бірнеше ... ... ... ... ... форманың тақырып жолы – бұл бөлім форманың 1-ші бетінің ең басында
орналасады және тақырыптың ... ... ... форманың ескерту бөлімі – ... ... ең ... ... ... кеңестер және басқада қажет ақпаратты орналастыруға
пайдаланады.
3. деректер аумағы – деректердің жазулары орналасқан.
 Экранға көрінбейтін ... ... үшін ... ... ... ... ... – бұл пайдаланушы орнатқан шарттың негізінде, бір немесе бірнеше
кестелерден өзіне қажет жазуларды іріктеп алуға ... ... ... кестені құрастырғанда, базадан қажет ақпаратты тек ... ... ... оны өңдеу мүмкіндігі болып табылады (сұрыптау,
сүзбеуден өткізу, біріктіру, бөлу, өзгерту). Сонда ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі (өріс бойынша орташа мәнін, ең
максималды, ең минималды мәнін, ... ... ...... жұмысының нәтижелерін ... ... ... ... түрінде алуға мүмкіндік береді (қағаз құжаты).
Құру тәсілдері:
автоматты түрде – Автоотчет.
шебер арқылы – Мастер отчета.
өз ...... ... жол ...... жалпы атауын жазуға арналған;  
жоғарғы колонтитул бөлімі – егер есептің құрылымы күрделі ... ... ... ... онда ішкі ... жазу үшін қолданылады;
деректер аумағы – база кестелер өрісінің мазмұнымен байланысты, басқару
элементтер орналасқан;
төменгі колонтитул – құру ... және ... ... ...... ... орналастыру;
топтың тақырып жолы - әрбір берілген топтың жоғарғы бөлігінде шығады.
ҚОСЫМША Ә
ТЕСТ СҰРАҚТАРЫ
$$$ 1 Access бағдарламасы- бұл:
A) ... ... ... ... ... ... ... Операциялық жүйе.
$$$ 2 Access мәліметтер қорында құрылған файлдың кеңейтілуі қандай:
A) Фрукты.txt;
B) Фрукты.mdb;
C) Фрукты.sys;
D) Фрукты.exe;
E) Фрукты.xls.
$$$ 3 Access мәліметтер ... ... ... ... – бұл:
A) Мәліметтер қоры;
B) Өріс;
C) Жазба;
D) Аты;
E) Түсініктеме.
$$$ 4 Access мәліметтер қорындағы кестенің әрбір жолы – ... ... ... ... ... ... Түсініктеме.
$$$ 5 MS Access-те белгілі шартты ... ... және ... объекттіні көрсетіңіз:
A) Форма;
B) Сұраныс;
C) Есеп;
D) Сұрыптау;
E) Кесте.
$$$ 6 MS Access-тегі мәліметтер қорының ... ... ... бар, ол қалай
аталады:
A) Мәліметтер қоры;
B) Жазба;
C) Өріс;
D) Аты;
E) Түсініктеме.
$$$ 7 ... ... ... ... ... ... ... бағандардан;
С) Тек қана жазбалардан;
D) Жолдармен жазбалардан;
Е) Өрістермен жазбалардан.
$$$ 8 MS Access-гі кілт дегеніміз:
A) ... ... бір ... ... бір ... ... ... жазбалардың нөмірі бар өріс;
C) Мәндері формула бойынша есептелетін өріс;
D) Басқа кестеден алынған өріс немесе бірнеше өріс;
E) Файлды ... ... ... 9 ... ... көрнекі және ыңғайлы түрде көрсетіп
принетерге шығару әдісі – бұл:
A) Сұраныс;
B) Есеп;
C) ... ... ... 10 ... ... әр ... мәліметтер қорын құруға, оларды
редактірлеуге, шарт бойынша керек мәліметтерді ... ... MS ... MS ... MS ... MS Power ... Paint ... 11 Мәліметтер қорына жаңа жазба енгізгенде, бір өрістен екінші өріске
орын ауыстыру үшін қандай перне ... ... ... ... ... ... 12 ACCESS-те ақпаратты сақтайтын негізгі объект – бұл:
А) кесте;
B) ... ... ... ... 13 MS ... кейбір әрекеттерді (форманы ашу, есепті баспаға
беру) орындайтын, бір немесе бірнеше ... ... ... ... көрсетіңіз:
A) Макрос;
B) Сұраныс;
C) Есеп;
D) Кесте;
E) Форма.
$$$ 14 MS Access-тегі, мәліметтердің бір ... ... ... ... ... ... объектіні көрсетіңіз:
A) Макрос;
B) Сұраныс;
C) Есеп;
D) Кесте;
E) Форма.
$$$ 15 Кестеде жазуды бірдей анықтау үшін не ... ... ... ... ... D) ... өріс;
E) Конструктор.
$$$ 16 Ассess – тегі санауыш (счетчик) - бұл өріс мазмұны:
А) Кестедегі ... ... ... ... Қиылысқан сілтеме;
D) Өріс тақырыптар;
Е) Кестедегі жазулардың номері.
$$$ 17 Сұраныс - ол:
А) Мәліметтерді саќтау үшін ќодданылатын объект.
В) Бір немесе бір неше ... ... ... ... ... ... ... енгізуге арналған, қосышалардын жұмысын басќаратын объект.
D) Ќұжат жасау үшін ... ... Бір ... ... ... жазылу тәсілдері.
$$$ 18 Өрістерді индекстеу не үшін ќажет:
А) Алғашќы кілтті орнату үшін;
В) Жазуларды тез іздеу үшін;
С) Мәліметтердіњ сұрыпталуын орнату ... ... ... ... ... үшін;
Е) өрістің міндеттілігін орнату үшін.
$$$ 19 Access – те есеп ... не үшін ... ... бір ... ... кестеден таңдау;
В) Объекттің макетін модификациялау;
С) Баспаѓа шыѓару үшін ... ... ... ... ... ... Мәліметтерді ыңғайлы түрде енгізу және ќарау.
$$$ 20 Мәліметтер қорында жазбалармен орындалатын операция:
А) Болжамдау;
В) Жобалау;
С) Сұрыптау;
D) Эксплуатациялау;
Е) Басқа адреске жіберу.
$$$ 21 ... ... ... ... базы ... ... мәліметтер
қорын құрғанда неше қадам жасалады:
A) 1 қадам;
B) 5 қадам;
C) 6 қадам;
D) 9 қадам;
E) 4 қадам.
$$$ 22 MS Access-те ... ... ... ... ... ... ... немесе диаграммасымен есеп құрады;
B) Сұрақтар қою арқылы және бұрыннан құрылған шаблондармен пайдаланып, есеп
құруға көмектеседі;
C) Тік (вертикаль) ... ... ... ... ... ... бастап есеп құруға мүмкіндік береді ;
E) Таңдалған кестенің сұранысына таза бланк шақырады.
$$$ 23 Барлық өрістер бір ... ... жату үшін МS ... ... ... құру ... ... автоформа;
В) Табличная автоформа;
С) Перекрестная автоформа;
D) Автоформа в таблицу;
Е) Автоформа в строку.
$$$ 24 Access МҚБЖ-да жазбалардың өріс типтері қандай бола ... ... ... ... дыбыстық;
B) Логикалық, күн, сандық, ақшалық, OLE;
C) Сандық, мәтіндік, гипермәтіндік, ... ... ... Memo, күн, ... ... ... ... логикалық.
$$$ 25 МҚБЖ – бұл:
A) Ақпартты сақтауға арналған реттелген ... ... ... ... ... ... Сүзуге, сұрыптауға, іздеуге арналған мәліметтер;
D) МҚ құруға, жүргізуге және қолданушыға пайдалануға ... ... ... ... және ... ... ... жиыны.
$$$ 26 Мәліметтер қоры – бұл:
A) ... ... және ... ... ... Кестелік ақпаратты өңдеуге арналған программа;
C) Мәтіндік ақпаратты өңдеуге арналған программа;
D) Автономды ДК – де немесе ... ... ... ... ... ... сақтауға арналған реттелген құрылым.
$$$ 27 Мәліметтер қорымен басқару жүйесі қайсысының құрамына кіреді?:
A) Операциялық ... ... ... ... ... ... ... прграммалық қамсыздандырылу;
E) Қолданбалы прграммалық қамсыздандырылу;
$$$ 28 Иерархиялық мәліметтер қорының мысалы қайсысы бола ... ... ... ... Дискіде сақталатын файлдар каталогы;
C) Пойыздардың жүру кестесі;
D) Электрондық кесте;
E) Экспертті жүйе.
$$$ 29 ... ... ... ... ... ... болуы
мүмкін?:
A) Біргелкі емес ақпарат (әр- түрлі типтегі мәліметтер);
B) Тек біргелкі ақпарат (бір ... ... Тек ... ақпарат;
D) Тек сандық ақпарат;
E) Тек логикалық мәндер.
$$$ 30 Мысалы, бір мәліметтер қорында ФАМИЛИЯ, ... ... ... ... дейік. Егер ТУҒАН КҮНІ >1958 AND ТАБЫС

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 77 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жоғары оқу орындарындағы оқу үрдісінде оқытудың белсенді әдістерін қолданудың маңызы6 бет
Оқытудың белсенді оқыту әдістері26 бет
Оқытудың белсенді әдістерінің түрлері4 бет
Оқытудың белсенді әдістерінің түрлері. оқытудың интерактивті әдістері6 бет
Педагогикадан мемлекеттік емтиханға дайындық40 бет
6-7-жасар балалардың таным белсенділігін дамыту динамикасы, ерекшеліктері8 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
Іле-Алатауы кейбір мүктерінен биологиялық белсенді заттарды алудың сызба-нұсқасын жасау және анализдеу56 бет
Іріңді жара қоздырғыштары қатысында сорбенттің эфференттік белсенділігін зерттеу33 бет
Іскерлік белсенділікті салықтық ретеу114 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь