Ш. ш. уәлихановтың әлеуметтану жөніндегі тұжырымдамалары

Ш. Уәлихановтың (1835— 1865) ғылыми еңбектерінің бәрінде, атап айтқанда, «Қазақтардың өрісі мен қонысы туралы», «Сот реформасы жайлы жазбалар», «Баянауыл округі туралы», «Өлкенің үкімет басқару жүйесі мен саяси жағдайы», «Сахарадағы мұсылмандық туралы» және т.б. шығармаларында казак коғамындағы көкейтесті әлеуметтік мәселелер зерттеледі.
Қазақтардың өмір сүрген патриархалды - феодалдық коғамы барлық халықтардың басынан өткізген эволюциялық даму жолы екенін атап көрсетеді. Қазақ коғамының эволюциялық дамуы өзге елдердегі сияқты елді өркендеудің биік сатысына көтереді деп түсіндірді. Оның әлеуметтік - экономикалық негіздері бар екенін дәлелдеді. Ол Ресей державасының «кұрамына еніп отырған барлық бұратана тайпалардың ішінде халқының санының көптігінен, байлығы жөнінен біз бірінші орын аламыз. Меніңше, алдағы өркендеу де біздің — казактардың үлесіне тиеді», — деген қорытындыға келеді.
Қазақ коғамында орын алған жағымсыз құбылыстар тоқыраудың мотиві болғанын, коғам дамуында жаңа бетбұрыс алған еркін ағымды тоқтатқанын сынай отырып, казак елінің өркендеу болашағын реформамен тығыз байланыстырады, реформаға қалай әзірлену және оны қалай жүргізу қажеттігі жөнінде аса құнды ой-пікірлер тұжырымдады. Оның пікірінше, реформаға ғылыми тұрғыдан келу керек, нақты тарихи жағдайды есепке алу қажет. Сонда ғана реформа сәтті орындалады, соның негізінде қоғамдық организмнің дамуы іске асады. Мұндай реформаны аяғына дейін жеткізуді маңызды процесс деп санайды.
        
        Начало формы
Конец формы
Ш. Ш. Уәлихановтың әлеуметтану жөніндегі тұжырымдамалары
... ... (1835— 1865) ... ... ... атап ... ... өрісі мен қонысы туралы», «Сот реформасы жайлы |
|жазбалар», ... ... ... «Өлкенің үкімет басқару жүйесі мен|
|саяси жағдайы», «Сахарадағы мұсылмандық туралы» және т.б. ... ... ... ... ... мәселелер |
|зерттеледі. ... өмір ... ... - ... ... ... ... басынан өткізген эволюциялық даму жолы екенін атап ... ... ... ... ... өзге ... сияқты елді|
|өркендеудің биік сатысына көтереді деп түсіндірді. Оның әлеуметтік - |
|экономикалық негіздері бар екенін ... Ол ... ... ... еніп ... ... ... тайпалардың ішінде халқының |
|санының ... ... ... біз бірінші орын аламыз. Меніңше, |
|алдағы өркендеу де ...... ... ...... ... ... ... ... орын ... ... ... ... ... |
|болғанын, коғам ... жаңа ... ... еркін ағымды тоқтатқанын |
|сынай отырып, казак елінің өркендеу ... ... ... ... ... ... әзірлену және оны қалай жүргізу ... ... аса ... ... ... Оның пікірінше, |
|реформаға ғылыми тұрғыдан келу керек, нақты тарихи жағдайды есепке алу |
|қажет. Сонда ғана реформа сәтті орындалады, ... ... ... ... ... іске асады. Мұндай реформаны аяғына дейін жеткізуді |
|маңызды процесс деп санайды. ... де ... ... мен ... белгілі болса, қоғамның ... ... ... ... кез келген реформа алға қойған |
|мақсатына сол уақытта ғана жетеді. ... ... ... ... ... ... үшін ... |
|ішкі қайнар көздерін кере білу қажет болды. Сонымен қатар Шоқан ... ... ... ... ... даму ... және |
|бұқара халықтың өмір салтынан туындауы тиіс деп түйді. Ал ... езі ... ... ... ... керек. Қазақ қоғамында ... ... ... ... тұрмысын жақсартуға ықпал |
|ететін реформа ғана пайдалы, ал бұл мақсатқа жетуге кедергі ... ... ... ... ол бұл ... жете алмайтын кез келген |
|реформаторлықты жоққа шығарды. Қазақ еліне қоғамдық әмірдің ... және ... ... ... ... ... деп |
|санады. ... ... ... ... бетбұрыстардың халыққа|
|ұнамдысы, пайдалысы экономикалық және әлеуметтік реформа, олар ... ... ... тікелей қатысы бар реформа деп саналады,|
|ал саяси реформалар қажетті экономикалық реформаларды іске ... ... ... қолданылуы тиіс, өйткені жеке алынған әрбір адам және |
|барлық адамзат ... ... ... ... бір ғана ... мақсатқа |
|— езінің материалдық әл-ауқатын оңалтуға ұмтылады және осының езі ... ... ... ... пікірі бойынша, экономикалық және әлеуметтік реформалар шынайы|
|коғамдық прогреске жетуді ... етуі ... ал ... ... өз |
|кезегінде халықтың материалдық халін жақсартуға қызмет етуі тиіс. Саяси|
|реформа белгіленген экономикалық мақсатқа жетудің құралы ... ... ... ... Сол ... ... үшін іске ... өзгерістер «материалдық қажеттілігіне» және «ұлттық |
|мазмұнына» орайластырылған бірнеше талаптарды қанағаттандыруы ... ... ... ... мен ... деп отырғаны қазақтың ауылдық - |
|рулық қауымдастығының жерді ұжымдасып пайдалануы, ... ... ... ... ... ... жақтары еді. Сонымен катар оның ... ... ... ... қол ұшын беру және ... ... |
|белгілерін де назардан тыс қалдырмай, олардың маңызды жақтарын ашып ... ... ... ... ... ... ... |
|еліктеуіне» тұрарлық құбылыстар. ... ... бұл ... бүгінгі таңда біздің елімізде жүріп |
|жатқан реформа үшін практикалық маңызы зор. ... осы ... ... ... ... ... жағдайларға да соқтыруда. Қоғамның күйін |
|және халықтың салт-дәстүрі мен әдет-ғұрыптарын есепке алмай, өзге ... ... ... салуды республика өз басынан кешірді. Бұның |
|бәрі жүргізіліп жатқан реформаның барысына ... ... ... ... ... ... тануға да қарсы болды. Оның көзқарасы бойынша, |
|«еріксіз, күштеп іске асырылған реформа казіргі таңға дейін адамзатты |
|ауыр ... ... ... Ол қазақ елін басқарудың мұндай |
|әдістерінен сақтандырды, өйткені олар халықты ... ... деп ... ... ... бойынша, реформа қайсыбір коғамға тән терең |
|қажеттіліктерден туындауы керек. Бұдан кері жағдайда ... ... іске ... ... қоғамдағы өзгертулерге жағымсыз ықпал |
|ететін процестерді тудыруы мүмкін. ... ... ... ... «жөнсіз теорияларға сүйенген немесе |
|басқа халықтың өмірінен алынған» реформа қалыптастыруы мүмкін. Шоқан |
|өлкеде жүргізілуге дайындалып жатқан сот ... ... ... ... ... ... шенеуніктерінің реформа жөнінде еңбекші |
|халықтың ... ... ... ... пікірін білуге |
|ұмтылуын қателікке есептеді. «... танымал және бай ... ... ... ... ... ... ... кебіне - көп |
|бұқараның, көпшіліктің мүдделеріне қарсы ... ... ... жүзеге асуын Шоқан олардың дұрыстығымен ... ... Олар ... ... ... ғана |
|дұрыс болады. Оның пікірі бойынша, дәл осындай жағдайда ғана ... ... ... дұрыс, орынды жүреді. Осыдан келіп халықтар: өзін - |
|өзі дамыту, өзін - өзі ... ... ... және ... ... ... саяси прерогативтерді жүзеге асыруы тиіс. ... ... ... ... ... ... ... ретінде |
|қарастыра отырып, оның әлеуметтік - ... ... ... ... ... үлкен өзгерістерге ұшырап отыратынын көрсетті. Оның ... ... ... ақ сүйек және қара сүйек деп |
|аталатын екі ... ... ... ... ... орын ... ... Қоғамның мұндай екі ірі әлеуметтік топқа бөлінуінің ... ол ... ... ... ... ... ету |
|деңгейінен көреді. Ақ ... ... ... ие ... ... жабық сословиесі еді. Бұған төрелер, яғни хан тұқымынан |
|шыққандар енді. Шоқан қожаларды ақ сүйектердің ... ... ... ... оларды білімі үшін кұрметтейтін еді, деген ой айтады. Қара |
|сүйектер қазақтың билері, байлары, батырлары, тархандары, ... ... ... ... ... иерархиясының ең |
|төменгі сатысының негізгі бөлігін шаруалар құраса, қалған ... ... әр ... ... ... ... ... Шоқан|
|осы жікті құлға балайды. Өмірде олардың статусы құлдардан жоғары еді. |
|Қазақстанның Ресейге бодан болуы, хандық институттың ... ... жаңа ... ... және т.б. ... ... қоғамының |
|әлеуметтік құрылымына жаңа өзгерістер енгізді. Қоғамды ақ сүйек пен ... ... бөлу ... бәсеңдеп, тоқтады. Ендігі жерде қазақ |
|халқының әлеуметтік –таптық құрылымының бай және кедейге бөлінгенін, |
|кедейлердің «сахара ... ... ... ауыр ... ашып |
|жазды. Бұл екі таптың әлеуметтік мүдделерінің тіптен үйлеспейтінін, ... ... ... ... ... ... болу |
|мүмкіндігін ... Орыс ... ... ... ... |
|коғамның әлеуметтік құрылымына өзгеше сипат беріп, ұлтаралық қарым – |
|қатынастарды қалыптастырды. ... өз ... ... ... әлеуметтік теңсіздіктің мотивін|
|зерттеп, соның негізінде адамдардың қоғамда иеленетін статусының |
|анықталатынын және топтар ... ... ... ... ... ... ... көрсете білді. ... ... ... ... ... қазақтардың әз жерінен |
|ығыстырылып, материалдық жағдайының күрт құлдырауынан, керісінше, орыс |
|казактарының қазақтардан ... ... ... ... ... ... ... жағдайларының тез көтерілуінен деп есептейді. ... ... мен ... ... ... ... Шоқан: |
|«Қазақтар ұлан-байтақ жер кеңістігін иеленгенімен, қазіргі ... тек ... ... ғана ... пайдаланып отырса да жерге әрдайым зәруі, — |
|деп құнарлы жерлерден айырыла бастағанын жазады. Жерді ... ... |
|- ... ... мәселе етіп қояды. ... орыс ... ... ... ... ата - ... |
|Баянауылдың өту салдары мал жайып, мал қыстататын жерлерінен айрылуына,|
|малдарының ... ... ... ... ... ... ... жазды. Өздері астық өндірумен шұғылданбаған |
|казактар станица жерін жергілікті халыққа жалға таратып, одан ... ... ... ... отырған. Бұл жағдайлар қазақтар мен орыс ... ... ... ... ... ... шығу ... іздеген Шоқан 1864 жылы 26 наурызда Батыс Сібір әкімшілігіне хат |
|жазып, бұл мәселе бойынша пікірін білдіреді. ... ... ... ... ... бөлуді ұсынып, ең алдымен |
|қыстақтық мекендер мен орманды алқаптар казактарға, олардан артылса |
|ғана казактарға жер ... ... ... деп ... ... ... қай ... тұрғанына қарамастан кез келген ... ... ... ... қорғауын, өзін - өзі басқаруын |
|және өзін-өзі жазғыруын ... даму ... ... ... ... казак коғамындағы әрекет ету көріністеріне тоқталады. ... ... сот ... қабылдап, оны шеткі аймақтарға, соның ... ... ... ... ... Шоқан патша үкіметінің осы |
|әрекетіне қарсы шығып, оның ... ... ... Оның пікірінше, |
|«рулық тұрмыс пен рулық қатынастар үстем етіп ... ... ... |
|бұрынғы өмірінен туындап, оның даму жолдарынан және елінің ... ... ... ... ... етуші билер соты |
|казактардың дамуын барынша қанағаттандырады». ... ... - ... ... ... ... ... ешкім |
|сайламайтын және тағайындамайтын. Ш. Уәлиханов ... ... ... ... ... ... ғана осы ... би атағына ие |
|болатынын айтып келіп, патша өкіметінің ... ... ... жоюға|
|ұстаған бағытының жөнсіз екенін сынайды. Билер институты ғасырлар бойы |
|жетілдірілді. Соның негізінде қара қылды қақ жарып әділ де ... ... ... ... ... ... ... мұндай билердің би атағы балаларына |
|мұрагерлікпен беріліп, әке жолын қуушылар да ... ... Орта ... қаракесек руынан шыққан әйгілі Қазыбек бидің құрметті би атағын |
|Бекболат, Тіленші, Алшынбай сынды үш ұрпағы жалғастырған. Әрине, бұған |
|қарап би болу ... ... ... ... құбылыс екен деген ой|
|тумауы керек. Өзінің талантымен ... ... ... ... ... ... Орта ... қалың қаржас ішінен шыққан Шорман 13 жасында, |
|қаратқан би атанған. ... ... ... ... ... ... ... коғамында одан әрі өз функцияларын атқаруға тиістігін |
|тұжырымдайды. ... ... ... ... халықтың өзін-өзі басқаруының маңызды |
|буыны деп қарай ... ... ... XIX ... ... ... ... сәйкестендірілген өлкені басқару жүйесін орнатады|
|деп күткен еді. Алайда, оның үміті орындалмады. ... ... ... ... ... ... ... жіберді. Осыған байланысты |
|Шоқан өзінің төл еңбектерінде бюрократиялық басқарудың алуан түрлі ... ... ... ... халқын ауыр зардаптарға соқтырған |
|патша әкімшілігінен казактардың өзін-өзі басқаруын талап етеді1. ... ... ... ... елді ... ... ... ретінде зерделеді. Басқарудың осы жүйесіне өтудің жолдарын да |
|қарастырды. Алайда, бұратана ... ... ... ... ... үшін ... ... тиімсіз еді. Сондықтан оларды |
|мойындағысы келмеді. ... ... ... О. ... Г. Спенсер, т.б. Батыс |
|әлеуметтанушыларының ой-пікірлерімен ұқсас. Шоқан олардың ... ... ... ... ... ... |
|әлеуметтік мәселелері жөнінде олардан ілгері кетті. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... зор үлес. ... ... ... ... ... ... оны ... зерттегендердің |
|бірі Ы. Алтынсарин болды. ... |

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әлеуметтану ғылымының даму кезеңдері20 бет
Мұхтар әуезовтың «манас туралы» мақаласы. (конспект)7 бет
1 Абай және казіргі заман 2 Шокан және географиялык детерминизм 3 З,Фрейд және психоанализ 5 Ф,Ницше және аса кушті адам15 бет
Ш. Уәлиханов көрнекті тұлға және ғалым50 бет
Ш. Уәлихановтың Шығыс Түркістан халықтары туралы тарихи көзқарасы37 бет
Ш.Уалиханов өмірі мен еңбектері7 бет
Ш.Уалихановтың саяси-құқықтық көзқарасы64 бет
Ш.Уалихановтың қазақ тарихындағы орны29 бет
Ш.Уәлихановтың педагогикалық және философиялық ой-пікірлері24 бет
Шоқан Уәлиханов – фольклоршы44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь