Тұлғаның өзін-өзі дамытудың теориялық негізі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

І.тарау. Жоғары оқу орындарында болашақ маманды дайындаудың педагогикалық.психологиялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.1. Болашақ маманды дайындаудың психологиялық.педагогикалық аспектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2. Жоғары оқу орындарында болашақ маманды тиімді дайындаудың психологиялық.педагогикалық шарттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ІІ.тарау. Тұлғаның өзін.өзі дамытудың теориялық негізі ... ... ... ...
2.1. Субъекті қалыптасуының алғашқы этаптары мен тұлғаның өзін.өзі дамытудың тұжырымдамалық көзқарастары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2. Жоғары оқу орындары студенттерін кәсіби тәрбиелеудің мақсаты ретіндегі маманның субъектілік қалыптасуы мен өзін.өзі дамытудың моделі.
Кіріспе

XXI ғасырда кәсіби еңбектің интеллектуализациялау тенденциясы белгіленіп, университеттік білім берудің маңыздылығы көтерілді. Өйткені қазіргі кезде әлеуметтік-экономикалық құрылымдағы, іскерлік, экономикалық, әлеуметтік қатынастары жүйесінде қоғам болашақ маманды дайындаудың сапасына жоғары талап қоюда. Осыған орай жаңаша ойлайтын маманды қалыптастыруға бағытталған университеттік дайындаудың жаңа парадигмасы өзекті болып келеді де, яғни қоғамның осы кездегі қалыптасуының талаптарына жауап беретіндей жоғары оқу орындарындағы білім беру студент тұлғасы дамуының жоғарғы деңгейін жеткілікті түрде қамтамасыз ету қажеттілігі туындайды. Қоғамның жаңа типін құру барысында, жаңа құндылықтар жүйесіне бағытталған, білім берудің негізгі мақсаты жоғары шығармашылық мүмкіншілігі бар болашақ маман тұлғасын қалыптастыру болып табылады. Бұл сонымен бірге педагогикалық кадрларды дайындаудың проблемасын одан әрі өзекті етеді. Біздің қоғамымызда адамдық қатынастардың жалпы гуманизациясының, жаңа ұрпақтың рухани қалыптасуының, білім берудің түбегейлі жаңаруының бағдарламаларының жүзеге асуы көп жағдайда мұғалім тұлғасымен байланысты болатыны баршамызға мәлім. Соның ішінде педагогикалық іс-әрекетте тұлғалық фактор жетекші болады, өйткені «адам-адам» жүйесінде әсер етудің эффектісі әсер етудің өзіндік мүмкіншілігі бар адамды жетілдірудің деңгейімен анықталады. Қазіргі кездегі педагог егер жоғары оқу орнында оқыту үрдісі барысында онда үнемі өзін-өзі дамыту қажеттілігі қалыптасқан болса алдына қойылған міндеттерді іске асырады. Сондықтан да, классикалық университеттік білім беру жағдайларында болашақ педагогикалық кадрларының кәсіби өзін-өзі дамытуды қалыптастыру проблемасына ерекше назар аударылады.
Әлемдік білім беру кеңістігіне кіруге бағытталған білім берудің жаңа жүйесінің қалыптасу процесі білім беру парадигмасының ауысуымен сипатталады: дәстүрлі субъект-объектіліктен гуманистікке, тұлғаға бағытталған субъект-субъекттілікке. Осыған байланысты айтатынымыз, ХХ ғасыр соңынан бастап білім беру жүйесі білім берудің гуманистік парадигмасына сәйкес дамиды. Онда маңызды құндылығы болып адамның тұлғасы қарастырылады, яғни оның барлық потенциалды мүмкіншілігін дамыту болып табылады. Осы тұрғысынан қазіргі маманның білім беру сферасында үздіксіз білім алуға, шығармашылық тұрғысынан өзін-өзі жетілдіруге дайындығын айтамыз.
Сондықтан да болашақ маманның өзін-өзі дамытуын зерттеу жұмысы адам дамуының негізгі философиялық, психологиялық, педагогикалық теорияларын талдауды айқындайды. Зерттеудің екінші маңызды жағы – белгілі бір методологиялық ұстаным мен тұлғаның өзін-өзі дамытудың зерттеу әдістемесін таңдау. Болашақ маманның өзін-өзі дамытудың проблемасы үш тұрғыдан қарастырылуы керек, оларда оның мағынасы ашылуы тиіс: философиялық, психологиялық, педагогикалық. Философиялық зерттеулерде осы проблема адамды дамыту тұрғысынан қарастырылады. Психологиялық зерттеулерде тұлғаның дамуы мен өзін-өзі дамыту тұрғысынан зерттеленеді. Педагогикалық зерттеулерде болашақ маманның кәсіби дамуы тұрғысынан қаралады. Философиялық, психологиялық, педагогикалық зерттеулерде қарастырудың келесі бір негізі - болашақ маман-педагог адам ретінде, тұлға ретінде, маман ретінде кәсіби өзін-өзі дамытудың субъектісі ретінде болуы.
Философиялық, педагогикалық және психологиялық ғылымда адам тұлғасының қалыптасу проблемасы бойынша білім қоры жинақталған. Оларға философтардың жасаған адамның гуманистік тұжырымдамасы жатады. М.М. Бахтин, В.С. Библер, Н.А. Бердяев, Л.В. Коновалова, О.Н. Крутова, М.К. Мамардашвили, А.Г. Шварцман, т.б. пікірінше адам тұлғасының ерекшелігі, өзгешелігі мен өзіндік құндылығы ерекшеленеді, адамның рухани дамуы, өзінің өмірлік орнын айқындау мен экзистенционалдық таңдауға дайындығы анықталады. Ресей педагогикасы мен психологиясында адамның мәні адам өз өміршендігінің субъектісі ретінде және өзін-өзі дамытатын шығармашыл тұлғаның субъектісі ретінде қарастырылады: Б.Г.Ананьевтің, А.Г. Асмоловтың, Л.С. Выготскийдің, О.С. Газманның, Э.В. Ильенкованың, Н.Б. Крылованың, Л.Н. Куликованың, А.Н. Леонтьевтің, В.Н. Мясищевтің, С.Л. Рубинштейннің, В.И. Слободчикованың және т.б. еңбектерінен көруге болады. Қазақстандық зерттеушілердің еңбектерінде білімберу сферасында тұлғаның этномәдениеттік қызығушылықтарын іске асыру туралы Л.Гумилев, Н.Джандильдин қарастырған [25, 304]. Келесі қазақстандық ғалымдардың еңбектерінің үлкен маңыздылығы бар. Оларда, нақты айтқанда, казақ халқының педагогикалық-психологиялық ойларының пайда болуы мен дамуы туралы зиялы тұлғалардың ерекшеліктерін зерттеумен байланыстырып сөз етіледі [31, 168]. Адам тұлғасының дамуына қазақ халық педагогикасының әсері туралы ғылыми-педагогикалық негіздерін Сәдуақас Қалиев қарастырған, тұлғаға әсер етудің эстетикалық тәрбиенің заңдылықтары мен ерекшеліктерін С.Ұзақбаева [72], Ә.Табылды [70, 3] зерттеген. Оқушы жастардың тұлға ретінде қалыптасып, дамуына қазақ халқының көркем мәдениетінің даму рөлі туралы М.Балтабаев зерттеген [12,168]. Бірақ өкінішке орай, білім берудің қалыптасқан жүйесі, директивті педагогиканың теориялық көзқарасы мен әдістерінің жүйесі ретінде қаралады. Оның психологиялық мазмұнында оқушы-студент туралы пассивті, тәуелді және өзін-өзі басқаруға, өзін-өзі ұйымдастыруға және өзін-өзі дамытуға қабілетсіз деп түсінік беріледі, яғни осындай тұлға болашақта маман ретінде қоғамның әлеуметтік тапсырыстарын орындай алмайды [(К.А. Абульханова –Славская)3, 199; (А.Г.Асмолов) 11, 3-12; (А.Булынин)21, 22-26; (Л.М. Митина) 48, 28-38; (А.В. Мудрик) 49, 80; (А.В. Петровский) 57, 44-53]. Осы дағдарыс жағдайынан шығу жолы бірінші ретте, білімберуді тұлғалық ұстанымдарға және жеке қөзқарасқа қайта бағдарлауда болады [(Ш.А. Амонашвили) 9, 560; (Б.М.Бим-Бад) 15, 3-9; (Т.В.Габай) 23, 160; (С.М.Джакупов) 28, 195; (Білім беру жүйесіндегі мемлекеттік саясат тұжырымдамасы) 40, 31; (М.М.Мұқанов) 50, 90-95; (Ж.И.Намазбаева) 52, 3-10; (2030 жылдарға дейін ҚР білімберудің даму стратегиясы) 68, 11]. Білім беру жүйесіндегі тұлғаға бағытталған көзқарас гуманистік парадигманы іске асырумен байланысты (оқыту, тәрбиелеу және дамыту теориясы мен әдістерінің жүйесі), яғни тұлғаның өзіне және оның құндылықтарына бағыттаушылық [(Ш.А.Амонашвили) 9, 560; (Т.В.Габай) 23, 160; (Білім беру жүйесіндегі мемлекеттік саясат тұжырымдамасы) 40;
        
        Кіріспе.....................................................................
......................................
І-тарау. Жоғары оқу орындарында болашақ маманды ... ... ... ... ... ... оқу ... болашақ маманды тиімді дайындаудың
психологиялық-педагогикалық
шарттары........................................................
ІІ-тарау. Тұлғаның өзін-өзі дамытудың теориялық негізі................
2.1. Субъекті қалыптасуының ... ... мен ... ... ... ... оқу орындары студенттерін кәсіби тәрбиелеудің мақсаты
ретіндегі маманның субъектілік ... мен ... ... моделі.
Кіріспе
XXI ғасырда кәсіби ... ... ... ... ... ... ... көтерілді. Өйткені
қазіргі кезде әлеуметтік-экономикалық құрылымдағы, іскерлік, экономикалық,
әлеуметтік қатынастары жүйесінде қоғам ... ... ... ... талап қоюда. Осыған орай жаңаша ойлайтын маманды қалыптастыруға
бағытталған университеттік ... жаңа ... ... болып
келеді де, яғни қоғамның осы кездегі қалыптасуының ... ... ... оқу ... білім беру студент тұлғасы дамуының
жоғарғы деңгейін ... ... ... ету қажеттілігі туындайды.
Қоғамның жаңа типін құру барысында, жаңа ... ... ... ... ... ... жоғары шығармашылық мүмкіншілігі бар болашақ
маман тұлғасын қалыптастыру ... ... Бұл ... ... ... ... проблемасын одан әрі ... ... ... адамдық қатынастардың жалпы гуманизациясының, жаңа
ұрпақтың рухани қалыптасуының, білім ... ... ... ... асуы көп жағдайда мұғалім тұлғасымен байланысты
болатыны баршамызға мәлім. Соның ішінде ... ... ... ... болады, өйткені «адам-адам» жүйесінде әсер етудің эффектісі
әсер етудің өзіндік мүмкіншілігі бар ... ... ... ... ... педагог егер жоғары оқу орнында ... ... онда ... өзін-өзі дамыту қажеттілігі қалыптасқан болса алдына
қойылған міндеттерді іске асырады. Сондықтан да, классикалық университеттік
білім беру жағдайларында ... ... ... ... өзін-өзі
дамытуды қалыптастыру проблемасына ерекше назар аударылады.
Әлемдік білім беру кеңістігіне кіруге бағытталған білім ... ... ... ... ... беру ... ... дәстүрлі субъект-объектіліктен ... ... ... Осыған байланысты айтатынымыз, ... ... ... ... беру жүйесі білім берудің гуманистік
парадигмасына сәйкес дамиды. Онда маңызды ... ... ... тұлғасы
қарастырылады, яғни оның барлық потенциалды мүмкіншілігін дамыту ... Осы ... ... ... білім беру сферасында үздіксіз
білім алуға, ... ... ... ... дайындығын
айтамыз.
Сондықтан да болашақ маманның өзін-өзі дамытуын зерттеу жұмысы ... ... ... ... ... ... ... Зерттеудің екінші маңызды жағы – белгілі ... ... мен ... өзін-өзі дамытудың зерттеу әдістемесін
таңдау. Болашақ маманның өзін-өзі дамытудың проблемасы үш ... ... ... оның ... ... ... философиялық,
психологиялық, педагогикалық. Философиялық зерттеулерде осы проблема адамды
дамыту тұрғысынан қарастырылады. Психологиялық зерттеулерде тұлғаның дамуы
мен ... ... ... ... ... ... маманның кәсіби дамуы тұрғысынан ... ... ... ... қарастырудың келесі бір негізі -
болашақ маман-педагог адам ретінде, тұлға ретінде, маман ретінде ... ... ... ... ... педагогикалық және психологиялық ғылымда адам тұлғасының
қалыптасу проблемасы бойынша білім қоры жинақталған. ... ... ... гуманистік тұжырымдамасы жатады. М.М. Бахтин, В.С. Библер,
Н.А. Бердяев, Л.В. Коновалова, О.Н. ... М.К. ... ... т.б. пікірінше адам тұлғасының ерекшелігі, өзгешелігі мен өзіндік
құндылығы ерекшеленеді, ... ... ... ... ... ... мен экзистенционалдық таңдауға дайындығы ... ... мен ... ... мәні адам өз ... ... және өзін-өзі дамытатын шығармашыл тұлғаның субъектісі
ретінде қарастырылады: Б.Г.Ананьевтің, А.Г. ... Л.С. ... ... Э.В. ... Н.Б. Крылованың, Л.Н. Куликованың, А.Н.
Леонтьевтің, В.Н. Мясищевтің, С.Л. ... В.И. ... ... ... ... ... Қазақстандық зерттеушілердің еңбектерінде
білімберу сферасында тұлғаның этномәдениеттік қызығушылықтарын іске асыру
туралы Л.Гумилев, Н.Джандильдин қарастырған [25, 304]. ... ... ... ... ... бар. ... ... айтқанда,
казақ халқының педагогикалық-психологиялық ойларының пайда болуы мен дамуы
туралы ... ... ... зерттеумен байланыстырып сөз
етіледі [31, 168]. Адам тұлғасының дамуына ... ... ... ... ғылыми-педагогикалық негіздерін Сәдуақас Қалиев қарастырған,
тұлғаға әсер етудің эстетикалық тәрбиенің заңдылықтары мен ерекшеліктерін
С.Ұзақбаева [72], ... [70, 3] ... ... ... ... ... ... қазақ халқының көркем мәдениетінің даму рөлі
туралы М.Балтабаев зерттеген [12,168]. Бірақ ... ... ... берудің
қалыптасқан жүйесі, директивті педагогиканың ... ... ... ... ... қаралады. Оның психологиялық мазмұнында оқушы-
студент туралы пассивті, тәуелді және ... ... ... және ... дамытуға қабілетсіз деп түсінік беріледі, яғни
осындай тұлға болашақта маман ретінде қоғамның әлеуметтік тапсырыстарын
орындай ... [(К.А. ... ... 199; ... 11, ... ... 22-26; (Л.М. Митина) 48, 28-38; (А.В. Мудрик) 49, 80;
(А.В. ... 57, 44-53]. Осы ... ... шығу жолы ... ... ... ұстанымдарға және жеке ... ... ... [(Ш.А. Амонашвили) 9, 560; (Б.М.Бим-Бад) 15, ... 23, 160; ... 28, 195; ... беру ... ... ... 40, 31; (М.М.Мұқанов) 50, ... 52, 3-10; (2030 ... ... ҚР ... ... 68, 11]. ... беру ... тұлғаға бағытталған көзқарас
гуманистік парадигманы іске ... ... ... ... және
дамыту теориясы мен әдістерінің жүйесі), яғни тұлғаның өзіне және ... ... ... 9, 560; ... 23, ... беру ... мемлекеттік саясат тұжырымдамасы) 40;
(Ж.И.Намазбаева) 52, 3-10; (2030 ... ... ҚР ... ... 68, ... ... ... және биологиялық сипаттамалары бар адам
ретінде анықталады. Әр адам, тұлға бола тұра, бір жағынан, жеке ... ... - ... ... яғни әлеуметтік маңызы бар
қасиеттерімен сипатталады. ... ... ... ... дәл ... ... ... анықтайды. Кезкелген адамның
әлеуметтік түрі ... ... түрі ... ... ... үшін тұлға – психиканың сапасы, ол ... ... ... ... ... ... психикалық ұйымдастыру түрлері
иерархиясының жоғары ерекше деңгейі ретінде, өмір мен іс-әрекет субъектісі
ретінде, қоршаған ... және ... ... адам ... индивидтің
бір әлеуметтік қасиеті ретінде, ... ... мен ... және ... жеке формасы ретінде қарастырылады.
Педагогиканы тұлғаның өз ... ... ... ... ... ... ... қарастыруға
мүмкіндік береді. Одан басқа, ... ... ... ... өз ... қажеттіліктерін, сезімдерін ... ... ... көзқарастарды кіріктіреді.
Осыған орай әрі қарай қарастыруды талап ететін ... ... ... ... ... ... тұтастығы, адам
мәдениеті мен адамгершілігінің қайта жаңаруы ретіндегі тәрбиенің тұтастығы,
аксиологиялық көзқарас. Оларды тұлғаға-бағдарлаушылық білім берудің ... ... ... Оның мәні – ... маман тұлғасының өзін-
өзі дамытуына және ... ... ... ... дамытуға бағытталған педагогикалық жүйенің бағдарлануында.
Біздің ... ... ... ... ... ... әр студенттің тұлғасы дамуы үшін ыңғайлы білім беру
ортасын жасауға ... ... ... ... ... ... қоршаған адамдарды
қабылдауға деген өзіндегі мүмкіншілігін ашады (әріптестерін, балаларды,
оқушыларды және т.б.), оларды өзіндей ... және ... жеке ... ... жәня психологиялық білім берудің негізгі міндеті –
оқушыларды өздігінен ойлауға, проблемаларын шешуге, яғни тұлғалық өсуін
қамтамасыз ету үшін өз ... ... ... ... ... ... көзқарас маман тұлғасының
шығармашылық дамуы мен ... ... ... ең ... ... және ... іздестіру аспектісінде орындалатын оның
субъектілерінің тұлғалық қызметтерін дамыту мен толық ... беру ... ... ... ... тұлғаға-бағдарлаушылық дамудың
міндеті бірқатар еңбектерде негізделеді (В.В. ... ... А.К. ... және т.б.). ... ... ... ... жұмыстың субъект іс-әрекеті барысында қалыптасатын
тұлғалық-бағдарлаушылық мән-мағыналардың және ... ... ... ... ретінде қарастырылады.
Тұлғаға бағытталған көзқарастың білім беруге деген мақсаты сырттай
берілген ... ... деп ... оның негізгі мәні
тұлғалық мүмкіншілікті ашу және ... ... ... және ... анықтау, оларды өзін-өзі дамытуға кіріктіру деп түсінеміз.
Сондықтан да ... және ... ... ... ... дамыту іс-әрекеті мен оның өзіндік ... ... ... ... ... ... ... болады.
Осы проблема Қазақстан Республикасындағы қалыптасқан әлеуметтік-мәдени
жағдайымен күрделене түседі де, осыған орай ... ... ... және ... ... ... дәрежелі мамандар дайындығын
талап етеді. Көптеген зерттеушілердің еңбектерінде болашақ маманның кәсіби
дайындығы мәселелерінің ... ... ... ... педагогикалық дайындығы (Н.К. Крупская
[42], Н.В. Кухарев[46], В.А. Сластенин[66], Н.Д. ... ... ... және ... Мұғалімдерді дайындау барысындағы ... ... ... (Б.И. ... Н.А. Томин, Н.Ф.
Белокур[71] және т.б.)
3. Педагогикалық ... ... ... ... аспектілері (О.А.Абдулина [2], Г.А. Кит[38], Т.
Камзабаев, К. Капбаев, В. ... және ... ... ... мен ... ... ... (Н.В. Александров [8], Г.А. Победоносцев [58] және
т.б.);
5. Педагогикалық ... ... (М.Х. ... ... [35], Н.З. ... [75], Е.Н. Шиянов [76]);
6. Болашақ мамандардың кәсіби өзін-өзі тәрбиелеудің ... ... Б.П. ... А.И. ... және ... ... ... Қазақстанда және жақын жердегі басқа шет
елдерінде ... ... беру ... ... ... теориясы
шеңберіндегі зерттеудің объектісі ретіндегі зерттеу жұмыстары ... ... ... ... беруді жетілдіру (Н.С. Ладыжец [47], ... [62] және ... ... білім беру қызметтерін модернизациялау (Т.С. ... К.Н. ... [53], О.С. ... С.А. ... [6] ... ... білім берудің мақсаты мен міндеттерін ... ... К.Н. ... [53], О.С. ... С.А. ... ... ... Ортақ білім беру кеңістігін құру (В.Е. Шукшунов[77], А.И. Галаган [24]);
5. Жоғары білім берудің жүйелі реформалары (Л.Я. Гуревич [26]);
6. Оқу процесін ... ... В.А. ... [37]);
7. Халықаралық ынтымақтастық (А.К. Құсаинов [45] және т.б.);
8. ... ... көп ... ... ... ... студенттерінің
кәсіби қалыптасуы (К.К. Закирьянов [34]).
Сонымен, зерттей келе біздің анықтағанымыз кәсіби ... ... ... ... ... ... ... жоғары білім беру жүйесінде 180 ... ... мен 86 ... оқу ... ... бар, осылардың ішінде 9
жетекші университеттердің ерекше статусы бар. Педагогикалық кадрлардың
біліктілігін көтеру мен оларды ... ... ... мақсатында 2004
жылы 5 мемлекеттік ... ... оқу ... ... [22]. ... оқу ... реестірі аккредидатиялық мүшемен Лиссабондық
конвенцияның ережелеріне сәйкес және ... ... ... бойынша
ұлттық ақпараттық орталықтардың Европалық жүйесіне беріледі.
Классикалық университеттерде педагогикалық-психологиялық мамандықтары
бойынша 45-тен 95 %-ке дейін ... ... ... ... екен және осы сан ... өсу ... ... кезде педагогикалық
еңбек нарығы ең ашық болып табылады.
Жоғарыда айтылғанның ... ... ... ... ... ... ... қарастырылуы бүгінгі күнде
келесі аспектілерде өзекті болатынын көрсетеді:
• әлеуметтік-саяси жоспарда ... ... ... ... ... дамытудың мемлекеттік
бағдарламаларын іске асыру);
• университеттік білім ... ... ... ... ... ... дамыту жоспарында;
• болашақ мамандарда әлеуметтік-кәсіби бағдарлау жоспарында;
• педагог пен студент ынтымақтастығы негізінде педагог ... ... ... ... кәсіби дәрежелі мамандарды талап ету
және олардың тұлғасына ерекше ... қою ... ... ... ... мен маманның жеке қасиеттерін дамыту ретінде өзін-өзі
дамыту және тәжірибеде осы қасиеттерді қалыптастыру ... ... ... ... ... Негізгі қарама- қайшылықтың мәні
тұлғаның өзін-өзі дамуы белгілі бір ... ... ... ... ... ... болады екен. Бірақ тұлғаның өзін-өзі дамуының
ерікті процесі басталуы үшін белгілі бір ... ... ... маңызды
және оған басшылық ету керек. Осы ... мәні ... да, ... ... осы зерттеудің өзектілігі бір жағынан тәжірибе
талаптарына жауап ... ... ... және екінші жағынан осындай іс-
әрекеттің теориялық негізін анықтау деп қарастырамыз. Осы ... ... ... ... мен ... іздестіру барысында
зерттеуміздің тақырыбын таңдауға мүмкіндік берді: «Болашақ ... ... ... ... ... ... ... Болашақ маманның өзін-өзі дамуын анықтайтын тиімді
жолдарын, жағдайлары мен тәсілдерін анықтап, олардың теориялық ... ... ... ... ... ... ... пәні: жоғары оқу орындарында ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін педагогикалық-психологиялық
шарттары.
Зерттеудің болжамы: жоғары оқу орындарының білім берушілік ортасы егер
маманды дайындаудың бүкіл жүйесі болашақ маман ... ... ... ... ... шектелмей, оның маман ретіндегі қасиеттерін
дамытуды көздеп, гуманистік, тұлғалық-әрекеттік, ... ... ... ... ... ... ... бағытында
тиімді әсер ету мүмкіншілігін анықтауға болар еді. Және тұлғалық ... ... ... білімберу үдерісі мазмұнының,
ұйымдастырушылық формалары мен технологияларының ... ... ... ... ... студенттердің өзбетінше жұмысы мен аудиториядан
тыс іс-әрекеті ... ... ... ... үдерісі өзін-өзі
дамытудың, таным мотивациясы мен ... ... ... ... ... мақсаты мен болжамына сәйкес келесі міндеттер айқындалады:
- психологиялық-педагогикалық зерттеулер тұрғысынан ... ... ... ... ... өзін-өзі дамытудың теориялық
негіздерін анықтау;
– болашақ маманның кәсіби өзін-өзі ... ... ... ... тұрғысынан болашақ маманның кәсіби
қалыптасуын анықтайтын факторлар ... ... ... ... кәсіби қалыптасуындағы психологиялық-
педагогикалық шарттарын анықтау.
Зерттеудің методологиялық негізі:
• жоғары мектеп ... ... беру ... ... ... ... ... теориясы, Л.С. Выготскийдің мәдени-тарихи
тұжырымдамасы, экзистенционализмнің философиялық
аспектілері, ҚР білімберу және ... ... ... өзін-өзі дамыту үдерісінің тұжырымдамалық ... ... ... ... «тұлға», «тұлғалық өсу», «өзін- өзі
дамыту» талдау жатады;
• дамыту педагогикасының идеялары, іс-әрекет теориясының ... (Л.С. ... С.Л. ... А.Н. ... ... ... ... (А.В. Петровский[57]),
тұлғаның өзін-өзі дамытудың тұжырымдамасы (А.Г. Ковалев[39]),
басқару теориясы ... ... ... (В.А. ... Е.И. Шиянов[76] және т.б.);
• білім беру философиясы, таным теориясы, тұлға ... ( Л.С. ... М.С. ... А.Н. ... ... және ... ... тұжырымдамасының негіздемесі (Б.Г. Ананьев[10], Л.С.
Выготский[22], А.Н. Леонтьев, С.Л. Рубинштейн және т.б.);
• жоғары кәсіби ... беру ... ... ... (В.Д. Шадриков, В.М. Филиппов, Ковалев С.В., В.В.
Краевский және ... ... пәні мен ... ... ... әдістері қолданылады (анализ, синтез,
классификациялау, жобалау және т.б.); ... ... ... ... және ... ... сауалнамалар,
педагогикалық-психологиялық эксперимент, педагогикалық-психологиялық
диагностика); математикалық (алынған мәліметтерді тіркеу, ... ... Осы ... ... ... негізі болып,
қойылған мақсаттар мен міндеттеріне сәйкес зерттеудің ... ... ... ... ... және ... тұрғысынан
болашақ маманды дайындау үдерісі мәнінің теориялық талдау ... ... ... ... ... ... мобильдігі мен біліктері дегеніміз практикалық
және ғылыми іс-әрекетте, қоғамдық ... ... ... ... ... беру ... ... табылады. Егер жоғары оқу орны ... ... ... ... ... негіздері
аумағындағы білім мен біліктермен ... ... ... ... ... әр ... ... (методологиясын, негізгі ұғымдары мен
ережелерін) таным және кәсіби іс-әрекет міндеттерін шешудің тәсілі пайда
алынатын етіп ... бұл ... ... еді. ... мамандарды кәсіби
дайындаудың методологиялық алғышарттары ретінде жоғары ... ... ... ... ... ... екі ... біріктіреді: «жүйелі көзқарас» пен «іс-әрекеттік
көзқарас».
Жүйелі көзқарас негізінде біржақты аналитикалық, ... ... бас ... да, ... ... ... ... олардың пайда болуына, сондықтан да қоршаған ортамен объектінің
өзіндегі байланыстар мен өзара әрекеттестігін анықтауға назар ... ...... ... ... ... ... ғылымдардан
және өз объектілерін зерттеудің біртұтас тенденциясымен біріктірілген
бағыттарды белгілейді. ... ...... ... ... біртұтас ретіндегі құбылысты дамытудың мәнді заңдылықтарын
кешенді зерттеу болып табылады. Сонымен, Жоғары оқу ... ... ... ... ... мен ... толығынан талдауға
мүмкіндіктерді ашады.
Жүйе сипаттамаларының минимальды жиынтығына ... әр ... ... ... ... ... құрылымы (олардың арасындағы
байланыс) мен әр элементтің қызметтері, оның рөлі мен ... ... ... өз кезегінде, жүйе бола алады, анағұрлым кең жүйеге оның
бөлігі немесе шағын ... ... ... ... ... ... жүйесі туралы оқу, іс-әрекет
негізінде күрделі жүйе ... ... Ол ... –психологиялық
мәселелер шешімінің негіздемесі мен іске асуына ... ... ... ... ... тұрғысынан, іс-әрекеттің
құрылымдық компоненттері қаралады: ... ... ... ... басқару, басқару. Іс-әрекет философиялық тұрғыдан
қоршаған ортаға белсенді қатынасының арнайы адами формасы ... ... ... ... және ... ... өзгерісін қамтиды. Кәсіби
педагогикада ... ...... өмірдің түрлі
аймақтарындағы іс-әрекеттің қанағаттануының және ... үшін ... мен ... ... ... ... ... ұстанымдар,
формалар мен әдістердің жүйесі. Іс-әрекеттік көз-қарастың мәні Б.Г.
Ананьевтің, Л.П. ... ... М.С. ... ... ... және т.б. еңбектерінде ашылады. Әлеуметтік
және психологиялық іс-әрекет түрлі ... мен ... ... ... ... ... ... (А.Н.Леонтьев); қоршаған ортамен
субъектінің әрекеттестігі ретінде ... ... өмір ... ... (М.С.Каган); әр адамның нақты өміріне қажетті ... ... ... ретінде (ойын, оқу, еңбек) және онтогенезде жетекші
рөлді атқаратын (Б.Г.Ананьев) болып ... ... ... зерттеу әдістемелері қолданылды:
А) теориялық зерттеу проблемасы ... ... ... әдебиеттерді талдау;
Б) эмпирикалық педагогикалық бақылау, сұхбаттасу өткізу, сауалнама алу,
тестілеу, психологиялық-педагогикалық эксперимент, математикалық өңдеу
әдістері.
Зерттеудің ғылыми ... ... ... ... әдебиеттердің теориялық және салыстырмалық
талдауы жасалынады;
2. болашақ маманның өзін-өзі дамыту үшін оқыту ... ... ... ... ... өмірлік
тәжірибесімен психологиялық-педагогикалық теориясының мазмұны мен іс-
әрекеттік ... ... ішкі ... ... ... ... ... кәсіби өзін-өзі дамытуын қамтамасыз ететін педагогикалық
жағдайлар кешені жасалынады (арнайы және кәсіби дайындығының бірігуі
мен кіріктіруі ... ... ... ... мен ... ... өз еркімен өзбетінше әрекетін қамтамасыз етеді; тиімді
кәсіби қалыптасуын ... ... ... ... ... ... беру ... құру);
4. болашақ маманның тұлға ретіндегі өзін-өзі дамытудың нәтижелілігін
және кәсіби қалыптасуының ... ... ... операционалдық және рефлексивті).
Теориялық маңыздылығы: болашақ ... ... ... ... өзін-өзі дамыту мәнінің теориялық негіздемесі жасалады.
Практикалық маңыздылығы: болашақ маманның кәсіби ... ... ... ... ... педагогикалық-психологиялық шарттары
қарастырылады.
Зерттеу жұмысы келесі кезеңдерден тұрады:
І-ші кезеңі зерттеу мәселесі бойынша арнайы ... ... ... ... ... ... болашақ мамандарды
дайындаудың оң ... ... мен ... ... ... ... ... тәжірибе-экспериментальдық жұмыстың негізгі бағыттарын
анықтау мен тәжирибелік материалдар жинақтау. ІІ-кезеңі – болашақ ... ... ... ІІ – ... ... ... талдау мен жалпылау, алынған теориялық және тәжірибелік
қорытындыларды нақтылау, зерттеудің теориялық және ... ... ... ... әзірлеу.
Ғылыми нәтижелер, осы зерттеудің негізгі ережелері мен ... ... ... негіздемесімен; олардың
теориялық талдауымен; тәжирибелік жұмыс ... ... ... ... ... аппаратына сәйкес әдістер мен
әдістемелерді пайдаланумен; ... ... ... мен ... ... ... ұсынылады:
• кәсіби өзбетінше қалыптасу – тұлғаның өзін-өзі ... ... көп ... ... ... табылады. Ол болашақ маманның тұлғалық
гуманистік, іс-әрекеттік, мотивациялық-құндылық ... ... ... ... сфераларынан құрылады;
• болашақ маманның кәсіби өзін-өзі қалыптасуының педагогикалық-
психологиялық қамтамасыздануы ... беру ... ... ... ол өз ... студенттің кәсіби өсуіне бағытталған
ішкі ұмтылыстарына, тұлғасының өзін-өзі ... ... ... ... ... ... өзінің өзін-өзі дамуының
кәсіби қалыптасуына бағытталып, болашақ ... ... ... ... ... және әр-қайсысының шығармашылық өздігінен іс-әрекетінінің
рационалды жағдайларын жасайды;
• жоғары оқу орындарындағы білім беру жүйесінде ... ... ... іске ... ... ... ... субъектілердің өзара әректетінен тұратын педагогикалық
процесінің кәсіби бағыттылығының түрлі шығармашылық іс-әрекетінде ... ... ... ... білім беру үдерісінде ... мен ... ... ... ... ... ... сақтау барысында болашақ маманның тұлғалық-
кәсіби өзін-өзі ... ... ... құрылымы: зерттеу жұмысы кіріспеден, екі ... ... ... мен ... ... Жоғары оқу орындарында ... ... ... ... Болашақ маманды ... ... ... ... психология ғылымының маңыздылығы туралы айтатын
болсақ, басқарушылық қызметтегі адамдармен қарым-қатынас 80 пайызды
құрайды, ... ... ... 70 ... ... ... ... ел нарықтық қатынастарға ауысып, психология
ғылымының жаңа бағыттары пайда ... даму ... ... ... ... ақша ... жарнама психологиясы, кәсіпкерлік
психологиясы және т.б. ... ... ... ... ... ... инженерлерге қажет.
Қазіргі күні кадрлық менеджменттегі ... ... ... ... ... болады, мысалы, коммуникативтік
қабілеттер менеджер іс-әрекетінде ... ... ... ... ... бір ... сәйкес келуін анықтау
әдістемесінің авторы болады, оның пікірінше вербальды белсенділіктің ... ... ... ... ... қасиеті болып табылады
(J.Holland, 1973). ... да ... ... ... менеджментте маңызы зор.
Психикалық құбылыстармен барлық мамандар кездеседі (психикалық бейнелер
және ұғымдар, түйсіктер мен қабылдаулар, есте ... және ... ... мен ... ... мен түс ... ... қасиеттері мен
күйлері). Психология адам белсенділігінің заңдылықтарын ашады: оның мінез-
құлығының, қарым-қатынасының, іс-әрекетінің. Психология басқа адамның ... әсер ... ... ... ... басқаруы бойынша нұсқаулар
жасайды. Ол адам интеллектісі мен қабілеттерін, индивид қасиеттері мен
топтарын анықтаудағы ... ... өз ... және ... ортаны бейнелей отыра, өз белсенділігін
реттей отырып, үнемі психикалық құбылыстарға енеді, бірақ оны ол ... ... ... пәні көптеген өмірлік ұғымдарды бітірушінің
сөздік қорына ... ... ... бар адам үшін ... ... “қабылдау”, “мотив”, “қарым-қатынас” деген сөздерді білмеуге
болмайды. Сондықтан да, ХХІ ... ... ... ... ... ... кезде жоғары оқу бағдарламаларына “Психология ... ... ... ... көп жағдайда, осы пәнге 18 сағат
бөлінеді екен. Сонымен бірге, осы курс ... ... және ... ... ... емес мамандарға қолданбалы психологиялық пәндер
оқытылмайды: ... ... ... ... “Заң
психологиясы», “Кәсіби іс-әрекет психологиясы”, “Жетістік психологиясы”
және т.б. Қазіргі ... ... ... ... ... ... болатындығы сондықтан да. Осы проблемалар қандай болады
екен?
1-ден, ... және ... ... ... қажеттілігі бар;
2-ден, оқу бағдарламаларында психологиялық пәндердің тізімін кеңейту
қажеттілігі бар;
3-ден, сабақтарға қолдау көрсету негізінде психологиялық ... мен ... ... Психологиялық-педагогикалық тәжірибеде
ойлау процесінде логикалық ... бар ... ... ... мен ... ... Сабақтарға қызығушылық
тудыратын тәсілдері қолданылмайды: нақты есте қаларлық мысалдар мен
фактілер, ... мен ... оқу ... ... студенттердің
таным іс-әрекеті белсенділігін қалыптастыратын оқытушының оқу ... ... ... және т.б. Қызығушылықтың ... ... ... ... оқу ... ... ... осы мәселелер шешімінің болашақ іс-әрекетпен байланыстылығын
көрсету маңызды. Сабақтарға психологиялық қолдау көрсетудің белгілері
табалдырықтық ... ... ... ... дыбыс жиілілігі –
40-80дб, фонынан жоғары болу – 6 дб; сөздер арасындағы ... - 40 мкс, ... ... – 1 ... 120 сөз, ... ... ... бит секундасына, сөйлемнің ұзындығы – 13 сөзден аспайды.
4-ден, жоғары оқу орындарында психологиялық қызмет қажеттілігі туындап
отыр. Бүгінгі күні ... орта ... ... қызметі бар.
Жоғары оқу орындарында психологиялық қызметтің басты мәселесіне кәсіптік
бағдарлау мен кәсіптік таңдау ... ... еді. ... ... ... дұрыс таңдамайды. Жалпы психологияның негізі бойынша белгілі бір
мамандықты таңдауда студенттің мамандықты ... ... ... ... ... немесе саналы емес болады. Ал ... оқу ... ... ... кәсіби таңдау жасауға тиісті. Проблеманың дұрыс шешіміне
байланысты таңдаған кәсіптің меңгеру ... ... ... ... ... ... қамтамасыздануына, кәсіби дәрежесін көтеруге
ұмтылысы мен кәсіби өсуіне негіз болады. Жалпы психология кафедрасының
бірінші курс ... ... өз ... таңдаудың себептері
туралы білу үшін, сонымен бірге ... ... ... ... анықтау үшін жүргізілген сұрақ-жауаптың ... ... ... айтқанда: “адамдарға көмек беру ниетім бар”, “адамды танып
білу қызықты”, “адамдарға әсер еткім келеді”, “өз ... ... ... берді” және т.б. Сонда ... және ... ... ... ... Оларды математика, қазіргі жарытылыстану, ... ... ... ал ... ...... мен ... тіптен
қызықтырмайды екен.
Жауаптардың барысы бойынша тағы да бір ... ... ... пәні және ... мамандығы туралы пікірлері жеткілікті
дамымаған. ... ... ... олармен түсініктіліктік және
кеңесберушілік ретінде қаралады. Психология туралы тұрмыстық пікірлері 21
пайызды құрайды. ... орай ... ... ... ... ... ... көзқарасы қалыптаспаған. Психолог жұмысының қиындығы мен
көптүрлілігін ұқпаған. Яғни психологтың жұмысы туралы пікірлері «аңыздар»
негізінде ... ... 16 ... өз ... ... ... жыл ... таңдағанын айтады. Олардың кейбіреулері өз болашағына ... ... ... ... бірінші курс студенттерінде 020400
мамандығы бойынша әлі де ... пәні ... ... және ... ... туралы, психолог мамандығы туралы көзқарастары ғылыми
тұрғыдан қалыптасып, ... Бұл ... ... ... ... ерекшеліктері туралы насихаттап, үйрету қажеттілігін
көрсетеді. Психологиялық қызмет басынан жалпы даму ... ... ... анықтауға мүмкіндік берер еді.
Жоғары эмоционалдық тітіркену, стресс жағдайларын айзайтуды көздейді,
психологиялық кеңес беру мен психокоррекцияны керек ... ... ... оқу ... ... басқа әлеуметтік институттарымен
бірлесіп болашақ маманның моральдық құндылықтарын қалыптастыру ... ... ... ... ... Өмір ... күні ... қадамды
психологтың нұсқауларымен салыстыруды талап етеді. Осы ... ... ... ... ... ... олар қазіргі ... ... ... сай ... ... ... ... кезінен бастап жоғары дәрежелі ... 1-ші ... оқу ... ... ... ... ... кәсіби білім берудің бүкіл жүйесінің белсенді қосылуын талап
етеді. Оқу ... бір ... ... ... ... ... ... болатын және шындық өмірден, яғни болашақ кәсіби іс-
әрекеттен алшақ болатын ... ... деп ... ... ... ... көзқарас энциклопедизм идеясы мен тұлғаның жан-жақты ... ... ... ... тәжірибені меңгеру негізінде
жатқан психологиялық механизмдерді есепке алмайды.
Оқыту барысында оқушылар қоршаған дүние және өзі ... ... ... ... осы ... егер де ... үшін ... болмаса өзбетінше
ешқандай рөл атқармайды. Барлымызға мәлім, бір оқиғалар есімізде ұзақ
қалады, ал ... өте тез ... ... орай, басқа бір мәліметті
мүлдем ... ... 1-ші ... тұлға үшін оқу пәндері мазмұнының
маңыздылығы анықталып, көптеген зерттеушілері ... жүр, ... ... (1991) ... ... ... ... түрде есте
сақтауда меңгерілген білім тұлғаның жетістігі болмауы мүмкін, яғни ол үшін
әрекетке ... оның ... ... ... адамдарға және өзіне
қатынасын білдіретін білімнің болмағандығы.
Е.Б. Тесля болашақ мұғалімдердің ... ... ... қарастырып, іс-әрекет мағынасының ұғымына көңіл аударды.
Тұлғалық маңызы бар ... ... ... ... А.Н. ... А.А.Вербицкийдің, Г.Олпорттың,
К.Роджерстің және т.б. ... ... ... ... осы ... іске асуы кең ... ... Оқытудың теориясы мен
технологиясы арасында, оларда оқу пәндерінің ... және ... ... үшін маңыздылығына тоқталады, бұл жерде А.А. Вербицкийдің
теориясы мен ... ... ... ... ... ... ... кешенді зерттеу өткізілді, оның мақсаты – ... ... және оқу ... ... ... мен ... кәсіби
дайындықта іске асыру болып табылады.
Педагогикалық кадрларды дайындаудың сапасын ... ... ... ... қазан айында Абай атындағы Алматы Мемлекеттік университетіне
Ұлттық педагогикалық университеті деген мәртебесі ... ... даму ... мен ... білікті мамандарды
қоғамның қажет етумен байланысты модернизациялау, үздіксіз білім ... ... ... ... ... беру ... кадрларды
дайындауға жаңа көзқарастарды талап етеді. ... ... ... болашақ маманның кәсіби ... ... ... ... түсті. Бакалавриат деңгейінде барлық
факульттеттердің студенттері педагогика ... ... ... ... ... оқыту теориясын, тәрбие жұмысының теориясы
мен әдістемесін, этнопедагогиканы оқиды. Ал, ... ... ... ... ... жас ... ерекшелігі және
балалар психологиясын, психология тарихын оқиды. Осы жоғарыда айтылған
пәндермен ... ... ... бағыттары бойынша
арнайы курстарды өткізу ... бар: ... ... ... ... ... құндылықтық бағдарлану теориясы ... ... ... ... ... ... теориясы бойынша.
Арнайы дайындықтар бакалавриаттың 1-ші деңгейінің 3, 4 ... ... және ... ... ... арқылы. С.С. Құнанбаеваның
пікірінше, университетте маманның кәсіби дайындығының негізгі ... ... ... ... ... бар және ... іргелі кәсіби дайындығымен, еңбектің динамикалы түрде өзгермелі
жағдайларға және маманның ... ... ... ... ... ... мәдениетімен, қалыптасқан жалпы адамзаттық
құндылықтар жүйесімен үйлесімді тұлғаны қалыптастыру болуы тиіс [30, 3].
Көрсетілген маманның ... ... және ... анықталған
және университет алдында тұрған білім ... ... ... ... ... дайындығы жүйесінің негізгі ... ... Олар ... бір қатарын айқындайды. С.И. ... ... ... негізгі ұстанымдарын анықтайды, олар:
• Университетте ғылыми білімнің ... ... ... беру және ... үрдісіндегі еркіндік және шығармашылық
рухы;
• Оқытушылар мен ғалымдарды дайындау жолымен университеттің өзін-
өзі ... ... ... университет, С.И.Гессеннің көзқарасы бойынша, ғалымдардың
одағы болады екен, ешқандай билікке төзбейтін. Қазақстандық ғалымдар (С.С.
Құнанбаева[44] және т.б.) ... ... беру ... ... ... Олар ... ... мамандарды
дайындау жүйесінің негізгі ұстанымдарын анықтайды:
• білім беру мазмұнының ғылыми іргелілігі мен жүйелілігі ұстанымы;
• білім берудің қол ... ... ... мен ... ... ... ... кешенділік және
кіріктірілген ұстанымы;
• мамандар дайындаудың жаңашылдық және ақпараттылық бағдарлаушылық
принципі;
• білім берудің болжаушылық және жан-жақтылық принципі;
... ... көп ... және ... ... ... ... қолданбалы нәтижелілігінің ұстанымы;
• білім беру мазмұны мен құрылымының көпдеңгейлі және үздіксіздік
ұстанымы;
• біліктілік сертификатымен әр баспалдағының ... ... ... ұстанымы;
• білім беру мақсаттарының әлеуметтік-экономикалық айқындаушылық
ұстанымы;
• оқу процесін ... ... ... ... ... ... гуманизациялау ұстанымы;
• оқыту үрдісінде ынтамақтастық пен серіктестік ұстанымы;
• білім беру мазмұнының ... ... ... мамандардың кәсіби және академиялық біліктілігінің халықаралық-
мәртебелік деңгейін қамтамасыз ету ұстанымы;
• бағдарлаушылық ... ... ... ... жеке және ... ... ... ұстанымы.
Осы ұстанымдар кезкелген университетке ... ... ... ... ... ... ... тұрғысынан өзгеріп тұрды. Олардың
көзқарасын қолдай отырып, маңызды ұстаным ретінде болашақ ... ... ... ... ... айтамыз.
Әлемдік және отандық тәжірибеде жоғары білім берудің жүйесі ... үшін ... ... бір ... ... ... ... мен мемлекет дамуының нақты тарихи кезеңінде мамандарды
нақты қажеттілігіне және ... ... ... ... ... ... ... стандарттарына және алынатын нәтижелерге білімберу
мақсаттарына;
• Жоғары оқу ... ... және ... көздерімен
қаржылануына;
• әлемдік стандарттарға жоғары білімберу деңгейі мен сапасына;
• әлемдік ... ... ... барысындағы жоғары білім
беру жүйесінің ашықтығы;
• әлемдік ... ... және ... ... ... ... ... құндылықтарды меңгеру және жаңғырту, дамыту
процесі классикалық университеттік білім беруді адамзаттың жетістіктерінің
шындарына ... ... ... ... ... ... ... елдер мен халықтардың үздіксіз мәнеди мұрасынан, ... ... ... ғылымның салаларынан толықтырылады. Сондықтан да ... беру ... ... ... саясаттың, мәдениеттің,
ғылымның) және ... ... ... ... және ... факторы
ретінде анықтаймыз. Осы тұжырымға сүйене отырып өз ... ... ... ... ... ұйымдастырылуы жағынан және психологиялық
қолдау тұрғысынан болашақ маманды тиімді ... ... ... ... ... қарастырамыз.
1.2. Жоғары оқу орындарында болашақ маманды ... ... ... және ... ... ... бейнелейтін іргелі білім
беру болашақ мамандардың тек ... ... ... ғана ... бірге интеллектуалдық шығармашылық қабілеттілігін анықтайды. Білім
берудің осындай түріне қазіргі жоғары оқу орындары ... ... яғни ... ... ... ... қажеттілігі, бір
жағынан, Мемлекеттік стандарттың талаптарымен айқындалады, онда бітірушің
осы кәсіби аспектісі нақты анықталған; екінші жағынан, қазіргі ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттің шығармашылық табиғатына сәйкес соның ішінде оны
ұйымдастырудың мәселесіне ғылыми ... ... ... беру ... ... ... етеді. Сондықтан да ... оқу ... ... ... ... таныстыру керек, оны өткізудің
дағдыларын қалыптастыру маңызды. Мысалға, оқыту барысында зерттеушілік
білігін ... Ол ... ... ... студенттің
қатысуы барысында қалыптасады. Соңғысына студенттерді бағыттары мен кафедра
педагогтарының ғылыми ... ... ... кеңінен таныстыру
ықпал етеді, оларды проблемалық топтарға қатыстыру, табысты зерттеу жұмысын
жүргізетін оқытушыларға 1-ші курстан бастап «бекіту» ретінде анықтаймыз.
Осы ... ... ... қамтамасыз етудің бірінші шарты ретінде
бүкіл кәсіби дайындықтың жүйесін асыру барысындағы зерттеушілік білімдердің
тиімді қалыптасу процесінің ... мен ... ... айтамыз.
Оған аудиториялық сабақ пен студенттің өзбетінше жұмысы (студенттің оқу-
зерттеу жұмысы мен ғылыми-зерттеу жұмысы), аталған ... ... ... ... ... әдістер мен тәсілдерді пайдаланумен
байланысты тәжірибе ... ... ... маңызды шарты ретінде зерттеу іс-
әрекетінің мотивациясы болып ... ... ... ... ... кәсіби өсу үшін зерттеу біліктер жүйесін
меңгерудің маңыздылығын негіздеу. Мысалға, осы ... ... ... 1-
ші курстан бастап, «Мамандыққа кіріспе» деп аталатын курс ұйымдастырылады,
оның барысында кәсіби іс-әрекеттің ... мен ... ... ... ... сабақтарда өзін-өзі тану, өзіндік қызығушылықтары
мен қабілеттерін талдау, олардың таңдаған кәсіпке ... ... ... ... Конференцияға рефераттарды дайындау барысында
студенттер жаңашыл-зерттеушілердің жетістіктерімен танысады, шартты ... ... ... ... ... лайықты кәсіби біліктер мен тұлғалық
қасиеттерді дамытады. Оның барысында келесідей зерттеу ... ... ... ... ... бар ... талдау, проблеманы
тұжырымдау, өз жұмысының нәтижесін жүйелеу сияқты білігі.
Аталған біліктердің қалыптастыру мен ... ... ... ... ... ... ... талдау мен диагностикалауды
өткізу, жоғары курс ... ... ... ... және т.б. ... ... ... Сонымен қажетті білімдер жүйесі
және қалыптасқан зерттеу біліктерімен ... ... ... ... болуы болашақ маманның тиімді кәсіби іс-әрекетке ... ... ... оқу орындарындағы студенттердің кәсіби-тұлғалық
мәдениетін қалыптастыру болады. Болашақ маманның ... ... ... ... ... ... тұрғысынан
қарамақайшылықтардың талдауын жоғары білім берудің қазіргі ... ... ... ... ... ... оның іс-әрекетінің
бүкіл жүйесін қамту керек. Осыған орай жоғары оқу ... ... ... ... ... көзқарасы өзекті
болады. Болашақ маманның мәдениетін қалыптастыру проблемаларын тиімді шешу,
оның әлеуметтік қасиеттерін дамыту, ... және ... ... ... және ... зерттеулердің, тұлғалық
және мәдениет теориясы нәтижесін жалпылау негізінде ... ... ... ... ... ... ... бастау – оның (ұлттың)
рухани азығының асылдық қасиеттеріне байланысты. ... ... ... қозғаушы күш – оның әдебиеті, өнері, әдебі мен эстетикалық
болмысы. «Әдеп-мәдениет ... ... салт ...... көрсеткіштері» т.б. тақырыптар бойынша оқылатын лекцияларда
ұлттық мәдениеттің негіздері, оның бұрынғысы мен ... және ... ... ... ... [70, 11-12]. Осы анықтамаға
сүйене айтатынымыз, мәдениет білімберушілік құндылық ретінде студенттерді
дамыту мен ... ... ... ... мәдениетінде,
қатынасында, қарым-қатынасында, дүниетанымдық мәдениетінде, эстетикалық іс-
әрекетінде көрініс береді.
Бұл жерде маңыздысы – болашақ маман тұлғасының мәдениеті қалыптасуының
механизмдерін зерттеу ... ... ... жоқ, ... ... беру мен ... ... қаралады. Олардың өзара байланысы
мен өзараауысуы қаралады. Осыған орай болашақ маманды дайындау ... ... өз ... дәрежесін көтеру қабілетін дамыту шеңберінде
жүйелілік-құндылық ... ... ... процесі барысында
анықталады. Осыған байланысты жоғары ... ... беру ... ... оның ... – болашақ маманның интеллектуалдық-адамгершілік
тұлғасын дамыту, тұлғалық өсуінің қамтамасыз ету ретінде анықтаймыз.
Болашақ ... ... ... ... ... ... ол жаңа ғасырдың мәдени және гуманистік құндылықтарын
есепке алу негізінде ... ... ... дамытушы
бағыттылықтың, кіріктірушіліктің, іргеліліктің, үздіксіздіктің. Сонымен,
қазіргі ... беру ... ... ... ... ... беру анықталады. Университеттік білім
беруде әдетте парадигманың келесі өзгермелі түрлері айтылады [22, 118-119]:
мәдени-құндылықтылық ... ... ... кәсіби
парадигмасы, технократиялық парадигмасы, гуманистікпарадигмасы. Жетекші
білімберушілік парадигмасының әсерімен ... ... ... ... ... а) дәстүрлі немесе классикалық; ... ... ... ... ... басты мақсаты жоғары білім ... ... ... әлеуметтік маңызы бар қасиеттерін дамыту болып ... ... ... әлеуметтік-тұлғалық аспектісін іске асырудың негізгі
тәсілі ретінде білім берудің проблемалық, сараптамалық, рефлексивтілік,
диалогтік ... және ... ... ... іс-
әрекеті технологияларын пайдалану деп түсінеміз.
Шығармашылықтың объектісі ретінде маманның бейнелері мен ... мен ... ... мен қатынастары, құндылықтары мен
сенімдері қарастырылады. Болашақ маман ... ... ... өзі
үшін маңызды жаңалықтар ... ... мен ... ... мәдениет көрсеткіші ретіндегі гуманистік ... ... ... ... ... көзқарасы
маман біліктілігінің жоғары көрінісі және кәсіби ... ... Осы ... ... деңгейінде толығынан маманның адами
жеке даралығы көрініс беруі мүмкін. ... ... ... және ... ... ... ... компоненттері ретінде
құрастырушылық, ұйымдастырушылық, ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушылық іс-
әрекетімен нәтиже шығарады, өйткені әрбір кәсіби әрекет соңғы нәтижесінде
кешенді ұйымдастырушылық іс ... ... Өз ... ... ұйымдастырушылық іс-әрекеттері оқытушының студенттермен дұрыс ... ... ... ... түседі.
Зерттеудің методологиясы білім берудің жүйелілік-құндылықтық
парадигмасы шенберінде ... ... ... жаңа ... ... мен ... тенденциялары мен кәсіби білім берушілік жағдайларын
анықтау мен зерттеуінің іске асуымен түсінеміз, олар ... ... ... ... - ... ... барысындағы табиғи және әлеуметтік-
мәдени факторлар интеграциясын анықтауға мүмкіндік ... ... ішкі ... өту ... көзқарастар жүйесі.
2. Мәдениеттілік - маманның интеллектуалдық-адами қабілеттерін дамытуға
бағытталған ... ... ... ... мәдени-білімберу іс-әрекеті дамуының сыртқы қалыптасуы
мен ішкі дамуының мақсаты мен мазмұнын, ... мен ... ... ... ... ... ... Тұлғалық – мәдени және ... ... ... ... ... ... игеру барысындағы болашақ
мамандыққа қатынасын бейнеленуі негізіндегі көзқарастар ... ... ... ... ... ... ауысу негізінде түсіндіріледі. Е.В.Бондаревскаяның
пікірінше, бұл процесс, оның ... ... ... ... ... айқындалып, кәсіби іс-әрекет пен мінез-құлықтың
тұлғалық моделіне айналады. Сондықтан да ... ... ... игерудің механизмімен түсіндіріледі. Ол
өздігінен ... ... ... ... ... өзекті
қасиеттерін анықтаудың шығармашылығы актісі болып анықталады. Осымен
қоғам өзінің ... ... ... мақсатқа бағытталған жан-
жақты дамуына бағдарланған адамды қажет етуі түсіндіріледі.
4. Аксиологиялық - ... ... ... ... болу ... ... кәсіби іс-әрекетке болашақ маманның
құндылық қатынастары жүйесімен анықталуы негізіндегі көзқарастар
жүйесі. ... ... ... ... көзқарастың
негізінде түрлі мәдениеттің іргесі ретінде құндылықтарды түсіну жатыр
(А.И. Арнольдов, Ю.И. Еимов, Л.Н. ... В.П. ... ... Осы ... ... «мәдениет жоғары және кең
мағынасында еңбектің нәтижесі болады – ... ... ... ... ... ... әлемі» [75, 10].
Мәдениетпен байланысты осы көзқарас тағы бір бағытпен толықтырылады.
Өйткені мәдениет және оның ... ... ... ... ол тек ... ... іс-әрекеті арқылы өз ... ... да, ... ... ... ... ... анықталып, оның барысында рухани құндылықтар қалыптасады»
[13, 47.]. Ал В.С.Библер мәдениет ... ... ... ... асыру ретінде адам болмысының мәнін ашу ... [14, 34-42]. ... ... ... ... көрініс береді. Осыдан мәдениет адам дамуының өлшемі
болып анықталады, ол ... ... ... барысындағы олардың
қоғамдық өміршеңдігінің игерілген құндылықтардың көлемі ... ... ... ... осы ... ... болады. Мәдениеттің іс-әрекет тәсілдерінің жиынтығы ретінде
қаралуы ... ... ... ... ... қатысты қарастырылған анықтамалар мен ... және ... ... ... ... ... мәдениетті зерттеудің
аксиологиялық аспектісі Е.Н. Шиянованың еңбектерінде ... ... ... ... ... жиынтығының
сипаттамасы ретінде қаралып, тікелей педагогикалық іс-әрекетте ... және ... ... үрдіске кірістірілетін[76, 17].
Біз осылайша Е.Н. Шиянованың пікірімен толығынан қосыламыз, болашақ
маманның жаңару, шығармашылық-коммуникативті ... ... ... ... ол ... ... мен жолдарын кіріктіреді.
Сонымен, біздің пайымдауымыз бойынша, мәдениеттің адамның шығармашылық
іс-әрекеті ретінде қаралуы болашақ ... ... ... ... ... ... - ... кәсіби білігін қалыптастыру мақсатында
студенттерді кәсіби ойлау мен ... ... ... ... ... ... ... айтылған барлық көзқарастар кәсіби-тұлғалық
мәдениетті білімдер, біліктер мен тұлғалық қасиеттер жиынтығы ... ... ... ... ... ... негізгі
компоненттері ретінде ... ... мен ... ... ... іс-әрекет тәжірибені; кәсіби этиканы
анықтаймыз.
Осы моделдің ... ... ... ... ... ... құрылымдылық компоненттерін анықтаймыз:
• Мотивациялық - болашақ мамандардың жоғары оқу орындарының ... ... ... ... ... ... мотивтерді,
қызығушылықтарды қамтиды;
• Бағдарлаушылық - іс-әрекеттің танымдылық және ... ... ... ... жоспарлау мен жобалаудың мақсатын анықтауды
қамтиды;
• Бағалаушылық - іс-әрекет нәтижелерін кәсіби-тұлғалық мәдениетті
қалыптастыру ... ... ... ... ... орындалуының барысы туралы кері ... алу ... ... ... - екі ... бөлімдерден тұрады:
жетекші білімдер жүйесі (теория, заңдылықтар, фактілер, көзқарастар)
және оқудың тәсілдері (ақпарат ... ... мен ... ... зейінді - ерікті түрде ... ... ... ... ... ... әрекеттердің эмоционалдық жағын қамтиды.
Біздің зерттеуміз бойынша жоғары оқу ... осы ... ... асуының келесі кіріктірілген үрдістер ықпал етеді: арнайы пәндердің
өзарабайланыстылығы ... осы ... ... және ... ... ... ... оқу орындарында тұтас білім беру
кеңістігін құру ... ... ... ... Ал ... ... ... маманды дайындау үрдісінің мәдени-білім беру аспектісін
дамытудың моделі ... ... ... ... ... ... ... білу мен анықтауды, толерантылықты, кәсіби
этиканы т.б. ... ... ... ... ... ... бұл болашақ маман тұлғасының өзін-өзі ... ... ... мен ... ... маман тұлғасының өзін-өзі дамытудың психологиялық-
педагогикалық негізі
2.1. Субъект қалыптасуының алғашқы кезеңдері мен ... ... ... көзқарастары.
Адам материяның әлеуметтік формасына жатады. Әлеуметтік индивид ... ол ... ... ... ... ... үрдісінен өтуі тиіс
және тұлға ретінде ... ... ... да, адамды қоғамның
талаптарына сәйкес тәрбиелеу мен оған ... беру ... Осы ... – оның ... ... ала ... ... алмайтындығымызда.
Философиялық көзқарас адамның өзін-өзі дамуы мен қалыптасуының
негізі ретінде қаралады, ұйымдастырушылықтың жаңа ... ... ... ... ... ... ерекше типі ретінде қарастырылады.
Әдебиеттерді талдаудан бізге ... ... адам ... ... ... ... ғана ... ал әлем адамсыз мүмкін емес, өйткені тұлға
көп жағдайда қатынас ретінде болатын. ... ... ... елдері
әдебиеттерінде оны адам философиясының ... ... ... бір ... ұсынған екен, оған сәйкес өзін-өзі тану мен даму
философияның басты және ... ... деп ... ... ... қана ойлауға қабілеттілігін анықтап қоймай, сонымен бірге оның ... ... ... өйткені адам – нақты индивид. Аристотельдің
философиясында антропологияның екі тенденциясы біріктіріледі: діни-этикалық
(адам мен ... ... және ... ... ... ... Ол ... қоғамдық-саяси мәнін айырықша көрсетіп,
адамның өзін-өзі жетілуінің ... ... оның ... ... оған адам ... ... өзгертуге болмайтындығы
туралы көзқарасын да білдіреді. Сондықтан да, сол ... ... ... ... өзі көргендей мәнімен сәйкес келмеу
проблемасы ... ... ... ... грек ... ... физикалық-рухани дене ретіндегі адамды қарастыруға болатындығын,
оның проблемалары ... ... және ... ... ... шеңберінде қаралатынтығын білдіреді. XVIII ғасырдан бастап,
әсіресе И.Кант заманын бастап, ... ... жеке ... ... И. Кант ... ... таным іс-әрекетінің субъектісі
ретінде, сыни және практикалық ... ... ... ... ... өзі ... ... бірге орнатқан заңдарға
бағынатын” деп анықтаған. Басқаша ... ... адам ... тұлға бола алмайды, оған “жақсы Менге” ұмтылатын, өзінің бай ... көре ... және ... ... адам ғана ... Әр ... тұрғысынан даралық идеясы ... ... ол ... негіздеменің бір ережесін ... ... ... жаңа ... беру ... ... ... пен тұлға еркіндігі
қамтамасыз етілуі ... ... ... ... ... мен ... анықтайды, болашақ мамандарды дайындаудың іс-тәжірибеде
жүзеге асырылатын бағытын көрсетеді.. Маркстік философияда тұлғаның өзін-
өзі дамуының мәні ... ... ... негізінде түсініледі,
өйткені қоршаған әлем адамның әлемі ... ... адам ... ... туралы айтылады. Адамды К.Маркс тарихтің субъектісі
мен объектісі ретінде ... яғни ... ... ... ... іске ... ... деп түсіндіріледі. Осы пікірдің
мағынасын, былай түсінуге болады: адам – оны жеке алып ... және ... ... әлсіз, қоғамдық таптар құрамында және
әлеуметтік топтарда ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігі оның еңбек етуімен байланысты. ... ... ... ... ... Ол тек ... заттарға бағытталып
қана қоймай, сонымен бірге қоғамдық қатынастар мен ... ... ... қарым-қанынастың, танымның, ойлаудың формалары ... ... ... жүзеге асырылып, ол үшін жаңа мүмкіндіктер
ашылады. Осы ереже адам тұлғасы ... ... ... ... үшін ... ХІХ ... ... қоғамның жаңа өмірі ұйымдастырылуынан пайда
болуымен байланысты, тұлғаның ішкі дүниесіне оның ... ... ... ... мен ... ... Тұлғаның өзін-өзі
даму проблемасы философтардың ойларында бейнеленіп персонализм ... ... ... ... У.Э. ... ... ... жеке субъектілердің ішкі әлемі болып, өзін-өзі жетілдірудің
қайталанбас, ... ... ... ... ... С.Кьеркегор,
Ж.Сартр, М.Хайдеггер, К.Лоперс және т.б. өз еңбектерінде ... ... ... ... “Меннің” терең мәні ретінде қарайды. Орыс
философиясында ХХ ғасыр ойларының (Г.С. ... ... ... Н.О. Лосский, М.К.Мамардашвили, А.Г.Мысливченко, В.В.Розанов,
С.Л.Рубинштнейн, С.Л. Франкл, К.А. Шварцман және т.б.) ... ... ... мен ... біріктіреді. Олардың барлығы адам
тұлғасының ... ... мен ... ... оның қоғам
өміріндегі мәндік ролін ... ... Н.А. ... ... өз ... ... ... дамытудың мәнін ашады. Мысалы,
В.В.Розановтың жазғаны: “Адам тек ... ... ... ... ... ... онда түрлі рухани шығармашылықтың бұлағы жатыр.
С.Л.Франкл “өзімізді ... іске ... ... бар, біздің
“Меніміздің” нағыз мәнін құрайтын біздегі ұйықтап ... ... ... ... беру ... Н.А. ... позициясында дамудың
табиғи жолын таңдау еркі идеясы болады. Ол адамның өзінің ... ішкі ... ... ... ... депе ... философтардың еңбектерінде адамның рухани өзіндік жетілу феномені
тұлғаның өзін-өзі дамытудың идеясы болып табылады ... ... ... ... адам ... үнемі өзгеруін үнемі тұрмыс ... ... және ... ... факторларының әсерімен
болады. Осыған орай М.К. Макарашвилидің ойы өзекті болады: “адам ... ... ... ... жағдайында болатын жан, осы жаңадан жаңаруы
адамның өзінің ұмтылысы ... яғни өзін өз ... ... ... ... ... іске ... Сонымен бірге П.Г.
Шедровицкийдің пікірі бойынша ... ... ... ... ішкі ... ... ... қажеттілігін талап ететін. Бірақ өзін-
өзі дамыту ... іске ... үшін ... ... қажет –
белсенділік, өзіндік–себептік ауыстыру мен асуысу. Адам дамуының ... ... бар, ол: ... ... және өмір ... ... түрде дамуы адамның тірі ретінде, ... ... ... ... ... ол ... табиғатпен
берілген өзгерістердің себепі болатын әлемге қатынасы, мінезі, қабілеттері
және т.б.айтады. Осы идеялардың негізінде біз ... ... ... ... ... ... мазмұнын белгілейміз,
педагогикалық әсер етудің мәні мен бағыты өздерінің “Жақсы Меніне” жетудегі
студенттердің өзгелермен іс-әрекеттік әрекеттестігі ... өзін өзі ... ... ... іс-әрекеті үшін жағдайлар жасайды.
Сонымен, философиялық ғылымдар ... ... ... ... ... жетілдіру мен әлеуметтік қызмет көрсету мақсатымен рухани-
тәжірибелік өзіндік жаңаруы ретінде, өзінің ... ... ... ... ... ... ... өз-өзінің құрастырылуының аяқталуына
бағытталған адамгекршілік жаңару іс-әрекеті ретінде зерттеген. Бұл ... ... ... ... ... ... ... философтардың
пікірі бойынша диалектикалық бірігудегі еркінділік ... ... ... ... гөрі “не үшін” құндылығы айқындалады. Осының
барлығы тұлғаның өзін-өзі ... ... ... ... ... ... аспектісіне тоқталуға мүмкіндік жасайды.
Мамардашвилидің, Б.С.Гершунскийдің, П.Г.Щедровицкийдің, Б.А.Запесоцкийдің,
В.П.Зинченконың, Н.Б.Крылованың және т.б. ... ... ... ... назар аударылады: тұрмыстың күрделілігі адамның ішкі
дүниесіне ... ... ... ... ... оның өзіндік тұрмысының
деңгейін өздігінен ... ... ... ... ... ... ... жағдайларында. Біздің ... ... ... ... ... көзі ... табылмайды, сондықтан да білімберу ... ... ... ... және ... ойлаудың шығармашылық
эволюциясының, жалпы әрекеттің орталығы болуы тиіс. Біздің зерттеулеріміз
бойынша белсенді тұлғаның ішкі ... ... яғни оның өз ... ерекше жолын таңдауға, іс-әрекеттің ... ... ... ... ... таңдауға ... ... ... ... субъектісі ретінде қарастыру барысы
адам қалыптасуының негізгі ... ... ... ... ... субъект психологиясының басты ережелерін С.Л. Рубинштейн,
Б.Г. Ананьев [10] жасаған және олар ... ... ... психологиядағы
гуманистік бағытымен анықталған. А.В. ... К.А. ... ... психологиясы негіздерін дамытқан болатын [5, 19], ал С.Л.
Рубинштейн[5] оның ержелерін тұжырымдап жасайды. ... - ... ... өз ... ... деңгейіндегі адам. Осы
деңгейде адам өте жекеленіп кеткен, яғни өз ... ... ... ... Сонымен, адам субъект ретінде
туылмайды, ол ... ... ... ... танылады. Әр тұлға –
субъект, бірақ соның өзінде ол тұлғаға теңестірілмейді. Субъект - өзін-өзі
ұйымдастырудың ... бір ... ... ... өзін-өзі реттеуінің,
ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... ... қасиеттердің реттеу орталығы, сонымен бірге
қабілеттердің, объективті және субъективті мақсаттарға қатысты іс-әрекеттің
міндеттеріне ... ... ... мен ... ... ... бірлігі және кіріктірілуі оның психикалық
қасиеттері жүйелілігінің негізі болады [17, 559-570; 19, ... ... ... проблемасын аша отырып, адам
дамуының барлық кезеңдеріндегі табиғилық пен ... ... ... ... ... ... ... сұлбасы,
осы бағыттың жалпы түрде жасалғаны және ... ... ... Оның екі ... психологияның дамуына маңызы
зор. Бірінші ережесі бойынша субъект - ... және ... ... ... ... ... ... Субъект әр
кезеңде өзінің іске асуы барысында және әлеммен байланыстық әрекеттестігі
барысында ашылатын бір ... ... ... ... Дәл ... өз дамуының әр кезеңінде жүйелілік факторы ... ... ... ... ... көп ... жүйесін
қамтиды. „Кең тараған көзқарастарға қарамастан, субъект – адамның психикасы
емес, психикалық қасиеттері мен белсенділік түрлері де емес және т.б., ... ... - ... ... ... болып анықталады.
Екінші ережесі бойынша „Субъект - өзін-өзі басқарудың ... ... ... ... ... көзқарас принципі адам өз дамуының деңгейлерінен
өтетін психикасының өзін-өзі ұйымдастыруын ... ... ... шынайы, күрделі өзіндік іс-әрекетінің субъектісі ретіндегі және
оның ... ... ... ... қоса ... және ... яғни екі көзқарастағы ережелердің
бірігуі адам ... ... ... ... ... Субъект
психологиясының екінші ережесі психологияның даму ... ... Ол ... жеке ... мен ... бірігуі негізінде
қарастырылады. Сонымен, психологиялық көзқарас тұрғысынан алып қарағанда
адамның сипаттамасын бір ... ... ... ретінде
қарастыруында, яғни оның адам түріне ... жеке ... ... мағынасында. Осыған орай қазіргі психологиялық даму тенденциялары
адамды зерттеудің келесі бір көзқарасын жасау туралы мәселені көтереді, ол
психиканың ... дара және ... ... ... Ал ... ... ... көзқарасы негізіндегі
өз іс-әрекетінің субъектісі ретінде адам ... ... ... Осы ... ... ... ... ретіндегі сапалы
ерекшелігі – оның ... ... ... тұлғадан,
даралылықтан) ажыратылатындығында. Сонымен субъектіні әр түрлі авторлар
түрлі түсіндіреді. Мысалы, Б.Г. ... адам ... ... ... айтады: индивид, тұлға, іс-әрекет субъектісі. Осы ... ... ... ... ... ... береді екен.
Даралықтың компоненттері индивидтің ... ... ... ... жиынтығы), тұлғаның (қоғамдық қатынастары жиынтығы), іс-әрекет
субъектісінің (еңбек іс-әрекеттері жиынтығы). Даралық ... үш ... ... - онтогенез – адам дамуының негізгі формасы. Екіншісі
– тұлғалық қасиеттердің даму ...... ... ... ...... кәсіби іс-әрекеті барысындағы субъектілік ... ... ... үш ... ... ... бар және әр құрылымға даму процесінің гетерохрондығы тән.
Даралық генетикалық тұрғысынан кеш ... ал ... ... ... ... ... жолы барысында тұтас жүйенің нәтижесі
болып қалыптасады.
1. Сонымен, Б.Г. Ананьевтің іс-әрекет ... ... ... ... адам ... ... бір кезеңінде психикалық
қасиеттердің және кәсіби іс-әрекет барысындағы механизмдердің
қалыптасуымен анықталады. ... адам ... ... механизмдермен, индивид - ... ал ...... ... ... бағдарларын қамтитын мотивациялық механизмдерімен
түсіндіріледі. ... ... ... ... ... ... ажыратылуының себепі адам сипаты мәнінің
табиғилық пен әлеуметтіліктің тұтастығымен ашылады” – деп ... ... Осы ... ... - ... ... тұлғалық маңызды қасиеттерімен бірге индивидтің және
субъектінің қасиеттері жалпыланбайды [10, 218]. Бұл жерде ... ... ... ... және автордың субъект-
әрекеттік көзқарасындағы айырмашылықтарды көреміз. Егер Б.Г.
Ананьев үшін тұлға ұйымдастырушылықтың ядролық құрылымы ... ... ... ... субъект ол үшін
әрқашан тұлға болып табылады, бірақ оған жатпайды. Өзінің кәсіби
іс-әрекеті барысында және шығармашылығы ... ... ... ... деңгейі ретінде адам Б.Г. Ананьевтің көзқарасы
бойынша субъект ретінде қарастырылады. ... ... ... ... ... А.В. ... ... түрлері мен ... ... ішкі ... ... ... ... және олар
дамудың негіздемелері арқылы сыртқы себептері бойынша әрекет
етеді” [19, 34]. Сонымен бірге, ол кез ... ... ... ... ... ... осы ... субъектісіне
айналатынын айтып кеткен. Осылайша тұлғаның объект-субъектілік
табиғатының педагогикалық тұжырымдамалық ... Осы ... ... педагогикалық көзқарас
тұрғысынан біз субъект қалыптасуының және ... ... ... ... аударамыз. С.Л. Рубинштейннің
және оның шәкірттерінің көзқарасы бойынша субъект - ... ... ... ... және ... ... тәсілі болып анықталады екен. ... ... ... ... ... ... субъект категориясының және субъект-
әрекеттік көзқарасының мазмұнын түрлі анықтай аламыз. ... ... К.А. ... ... ... тұлға
категориясына қарай қозғалысын айтады: „...кез келген тұлға іс-
әрекеттің субъектісі бола алмайды” [8, 63], ... ... ... ... ... жалпы ережесіне сәйкес
түрлі мөлшері туралы айтуға болады, субъект - жетілудің ең
жоғарғы ... ... оны біз ... ... ... деп ... 65]. ... категориясы үшін ең маңыздысы – ... шешу ... ... ... көрсеткенде, тұлғаның
сапалық өзгерістерін қарастыра келе, оның субъект іс-әрекетінің
үш негізгі трансформациясын ... ... ... ... ... ... (психикалық процесстер,
қасиеттер, күйлер, қабілеттер) тұлға ... ... ... ... ... ... ... психикалық ресурстар тұлғалық іс-әрекетке
бағынатын жеке ... ... ... қосылған
сапалы өзгертулер және оны ... ... ... психикалық пен тұлғалық қасиеттерінің іс-
әрекет талаптарына сәйкес ... өз ... ... оның ... субъектісі ретіндегі қалыптасу барысы ... ... ... [8, 67]. ... ... ... бола
тұра өзінің өмірлік стратегиясына және әрекет ... бар ... ... және мүмкіншіліктерге
қарамастан. Мысалы, адам өмір сүру мәнінен ... ... мен ... жетілдіру, дамыту үшін
өз еркін қолданбайды. Сонымен, субъектінің өлшемі ... ... ... шешу ... айтамыз. Осы қабілет
қалыптаспаған жағдайда тұлға ... ... өз ... ... К.А. ... анықтамасы бойынша,
үйлесімді, иерархиялық даму сатысының ең жоғарғы баспалдағына
жеткен өзін-өзі ... ... ... ... ... жаңа еңбегінде „субъект” және ... ... ... Оның ... ... ерекшелігі дамуының максимальды деңгейіне жетіп жеке ... ал ... ... ол өз ... ... тиімді
деңгейіне жеткенде болады... Субъект ретіндегі оның қасиеті осы
өмірлік жолды ұйымдастырудың тәсілі ... ... ... ... процесін жүзеге асырады, оның өзгермелілігі
мен төзбеушілігін есекере тұра. ... өз ... ... оның ... ... тәуелсіз болуға
мүмкіндік береді, яғни сыртқы ... ... ... Бір ... ... ... оқиғалармен, дәуірмен тұлғаның өмірлік жолы оның
өзімен анықталады, екінші жағынан оның оларға ... ... ... ... анықталады. Осы анықтаушылар бір-
бірімен ешқашан да сәйкес келмейді. Сондықтан да ... ... ... ... ... оның ... жолында
пайда болатын қарама-қайшылықтарды шешу тәсілімен анықталады [9,
13-27]. Біздің ... ... ... анықталған
өлшемінің ерекшелігі жоқ және осы категория үшін ... ... ... шешу үшін саналы түрде
ұғынбау деңгейінің өзінде соның ішінде тұлғалықтың кез ... ... күші ... ... ... өмірлік жолды
ұйымдастырудың тиімді ... ... ... анық ... ... тұлғаның операционалдық деңгейі ретінде
қозғалыстың жалпы бағытын анықтайды. Адам, өз ... ... ... ... ... ... ... шешу жолында тұрады.
Әрине түрлі күрделілік деңгейіндегі қарама-қайшылықтар өзінің
психофизикалық дамуының ... ... ... ... ... ... сөзсіз болып тұрады.
Осындай түрлі деңгейдегі қарама-қайшылықтар субъект алдында
тұрған ... ... және ... ... ... оның ... және тұлға ретіндегі
тұтас дамуын қамтамасыз етеді. Субъект белсенділігі түрлі қарама-
қайшылықтарды шешіп, ... ... және ... ... ... ... Белсенділіктің
таңдамалылығы, даралығы мен нәтижелілігі түрлі әрекеттерді
субъект ... ... Міне осы ... ... ... ... ... ұйымдастыруы мен реттеуінің
деңгейлері туралы ... ... ... ... ... ... К.А.Абульханованың түсінуінше,
субъект категориясының тұлға категориясымен толық қамтылатынын
және тұлға дамуының жоғары деңгейінің ... ... ... ... ... мен өзін-өзі актуализациялау
ұмтылысының гуманистік көзқарасы пікірімен ... ... ... ... ... ... ... кеңінен түсінеді: „Субъект - өзін-
өзі ұйымдастырудың, дамытудың белгілі бір ... ... [20]. ... қарағанда субъект өз белсенділігінің, ... ... ... адам ... ... „Әр ... субъект
болып танылады, бірақ субъект тұлғамен теңестірілмейді” деген А.В.
Брушлинскийдің ... ... ... ... біз бір жағынан ол адам
дамуының ... ... ... ... ал ... ... белсенділіктің, тұтастылықтың, жекеліліктің ... ... ... Осы ... ... қарау мен зерттеуді қажет
етеді, осылайша субъект ... ... ... ... ... ... ... Субъектінің табиғаты туралы мәселе субъектіліктің
өлшемдерін анықтау проблемасын белгілейді. Адамның үздіксіз ... ... ... мәселесі осы сауалдың талдауын әрі қарай жылжытады. Іс-
әрекет субъектісі ретіндегі адам дамуының өлшемдерді ... өзін ... ... ... ... ажырату мәселесін талдау
қажет. Бала өміріндегі субъектіліктің ... ... ... оның
психикалық дамуы туралы теориялық көзқарастары жалпыланып, эксперименталды
зерттеулердің фактілері ... Осы ... 1-ші ... ... негізгі сипаттамасы ретіндегі адам тұлғасын қалыптастыру. 2-ші
аспектісі - ... және ... ... әлемін ажырату мен
түсінудің қарастыруын қамтитын субъектісін қалыптастыру. 3-ші аспектісі ... ... ... ... өзін-өзі дамытудың негізі
ретінде тәжірибелік пен теориялық іс-әрекеті болып табылады. 4-ші ... ... ... өз ... ... деңгейінде жекеленген
болады, осылайша ерекше дара субъектіні ... ... ... адам ... барлық деңгейлерінің үздіксіздігі мен шынайлылығын
анықтайды.
Субъектіліктің ерте онтогенезінде ... ... ... ... сүйене отырып, базистік деңгейлердің дамуын
қарастыруға болады. Олар ... ... ... саналы формаларының
алдында пайда болады. Ол үшін өзін-өзі түсінудің дамуын және өзгелердің
агент ... ... ... ... үшін ... ... тәжірибесінің түрлері талдануға тиісті. Тәжірибенің осындай
түрлерінің „Мен” және ... ... ... да, ... факт ... ... ... Іс-әрекет
субъектілері психикалық қатынасын жүзеге асырады.
Сонымен, физикалық пен ... ... ... ... ... ... ... кіріктірілуін, әлеуметтілігін
білдіреді. Бұл бізге субъектіліктің көзін адам ... ерте ... ... ... ... ... зерттеу жұмыстарының
талдауы адамның базистік өлшемдерін анықтауға жағдай ...... ... ... және ... ... тасымалдаушысы
болуына, ұқсас психикалық жағдайларды сезінуге. Өмірінің бірінші ... ... ... ... ... адам ... ... деңгейін
белгілеуге болатындығын анықтаймыз.
Субъект - әрекеттік көзқарастың ережесіне ... ... ... ... ... тәжірибелік (практикалық) және теориялық іс-
әрекеттері алынады, бірақ олардың барысында бір ғана ... ... ... еңбек және т.б.) және қарым-қатынастың түрлі ... ... ... мен ... ... Бір ... субъектіні дамытуда
белсенділік пен іс-әрекеттің рөлі жетекші болып анықталады, екінші жағынан,
сауал туындайды – субъектінің белсенділігі мен ... не ... ... ... ... және ... емес ... іс-
әрекетті болдыру қиынға соғады. Осы жерде, ... ... ... ... ... ... ... Белсенділік тәжірибелік
әрекетке қарағанда эндогендік қажеттіліктермен бағытталады, олар сыртқы
ортада іске асырылады. Ал ... ... ... ... ... ... субъект таңдаған және белгілі бір осы таңдауға
сәйкес ... мен ... ... осы ... ... асыру үшін
қамтамасызданады. Осылайша „белсенділік” және „практикалық әрекет”
арасындағы қарама-қайшылық ... ... ...... ... ... ... танымдық бағалау мен жоспарлаудың соңғы кезеңі.
Сонымен, белсенділік субъектінің әлеммен жалпы әрекеттестігін бағыттайтын
және тәжірибелік ... ... пен ... ... әрекеттесудің
барысындағы мақсаттар мен тәсілдерді нақты талдаудың нәтижесі болып
табылады. ... пен ... ... ... әрқашан
мақсатқа бағытталған және әлеммен әрекеттестігінің дамуына қол жеткізеді.
Бұл өз ... ... ... ... ... ... құрайды және мақсат-міндеттердің іске асысуын қамтамасыз етеді.
Белсенділікті дамыту ... ... ... ... ... және оны дайындайды.
Болашақ маманның өзін-өзі дамытудың кәсіби қалыптасуына ықпал
ететін педагогикалық жағдайлардың жасалуы тұлға ... ... ... ... ... Бұл өзара әрекетте болатын ... ... ала тұра ... тану және ... ... ... ... бірге педагогикалық үрдісі жағдайында олардың іске ... ... ... ... ... ... мен тәжірибеде “білімберу” ... ... мен ... ... ... ... ... педагог оларды меңгеруге ұсынатын, ал ... ... есте ... ... ... ... Нәтижесінде адамның біліктілігі
ақпараттық құзырлылық пен еңбек іс-әрекетінде ... ... ... ... ... білімберу өз мәнінде инкультурация
(адамзат жинақтаған білімдерді меңгеру) мен ... ... ... және ... өмір сүру мен ... ... қамтиды. Осыдан адам танымы мен рефлексиясының, рухани өзіндік
шығармашылығының, кәсіби өзін-өзі жетілдірудің, жоғары мәдениетті жасау ... ... ұзақ ... ... ... ... айтқанда, білімді
адам болу үшін, қайта ұғыну кеңістігінен шығу мен ... ... ... шығармашылықта тұтастай тұлға ретінде ... ... ... меңгергенді тереңінен ұғыну болып табылады. Осыған орай
педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру мәселесі туындайды. В.П. Зинченко білім
берудің ... өз ... жаңа ... ашу деп түсіндіреді, сол
әлемдерде бағдарлай алуға үйрету деп айтады, сонымен қатар білім әлемін ... ... ... ажырату деп түсіндіреді. Осы ... ... ... ... ... ... ашу ... деген пікірмен
түсіндіреді ішке бағытталған өзін ашуға, рухани және тұлғалық өсүге бағытты
көрсетеді. Педагогтардың ... ... беру ... ... ... ... дамуы ішкі факторлармен анықталуға тиіс.
Қазіргі жағдайларда қоғамның маңызды міндеті - жаңа ... сана ... ... Олар тек білімді алу білігін ғана қамтамасыз етіп
қоймай, сонымен ... ... ... өмір сүру ... және өзгелермен
бірге өмір сүруге үйрету болып табылады. Осы төрт ... өз ... ... ... ... адам өз ... өзі құру керек,
өз-өзінің авторы болуы тиіс. Педагогикалық ... ... ... ... білім беру іс-әрекетінің гуманизациялаудың
маңызды факторы, шарты, тәсілі болады. Студенттердің өзін-өзі дамуы ... ... ... ... ... байланысты көру және оны
меңгеру үшін тұлғалық өзін-өзі дамуы үрдісінің методологиялық негіздерін
қарастыру ... ... ол әр ... ... ... ... біз тұлғаның өзін-өзі дамытудың жағдайларын түсіндіруде келесі
қорытындыға келдік: болашақ ... ... ... ... және ... ... қатысушылардың
арасындағы субъект-субъектілік қатынастарын дамыту деп ... пен ... ... ... мен ... ... –концепциясы” шеңберінде зерттеленеді.
К.Роджерстің пікірінше, өзін-өзі дамытудың негізгі бағыты - өзіне ... ... мен ... ... ... қалыптастырудың нәтижесінде
субъект “идеалды Менге” ұмтылады [60]. Қазіргі ... К. ... өсу ... ... ... Ондағы қарым-қатынас барысында
адамдың адаммен қатынастарын құру үшін қатысушылар бір ... ... ... ... ... ... мәндік мағыналарды іздейді,
өмірлік таңдаудың еркіндігін алуға ұмтылады және ол үшін ... ... ... және ... болу үшін ... барлығы шектеулі рухани
потенциалды ашуға көмектеседі. Бұл өздігінен өз бентінше ...... ... гештальт үнемі қалыптасу барысында
болатын және ... ... ... ... Тұлғалық жетілуге теріс әсер
ететіндер - өзгерістен ... ... ... өз ... ... ... жетілуді түсіндіруде А.Маслоудың
зерттеулеріне сүйенеміз: өсу – яғни потенциалдықтан қалмау деп ... ... ... деп ... қол жеткізген негізгі қажеттіліктері
негізінде “жоғары” ... ... ... ... ішкі күштерінің өзін-өзі дамыту ... ... ... жету ... ... мақсатқа бағытталған шығармашылық
ұмтылысына байланысты. ... да, шет ... ... ......... жетілу мен даму” негізгі
ұғымдары болады және адамның тұлғалық өсуіне ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық
процеске қатысушы әрбір субъектінің өзін-өзі дамытуы бойынша өз іс-әрекетін
талдауға көмектесетін технологияларды қолдану маңызды. Осыған орай ... ... ... ... ... ... ... ерекше орынды алады. Ол өзінің нағыз ... мен ... ... ... ... тиіс және өз алдына
мақсат қоя білу керек. “Дамудың” толық ... біз ... ... ... және ... ... ... ақыл-ой және рухани адамның
жүйесіндегі өзгерістердің процесі деп түсінеміз. Олар ... және ... және ... ... тұқымқуалаушылық, орта мен
тәрбиенің әсерімен анықталып, адам ... ... мен ... ... ... ... әрекеттестігімен анықталады. Психологтардың
зерттеулері бойынша (А.А.Абульханова-Славская, Б.Г. ... ... С.Л. ... және т.б.) адам дамуы барысында өзін-өзі дамыту
екі детерменизмдік мағынасына ие: ішкі және сыртқы, ... ... ... ... – ішкі ... ... мен ... ашу. К.А. Абульханова –Славскаяның пікірінше, адамның дамуы –
бұл белсенді өзін-өзі басқаратын, “ішкі жылжуға” тәуелді үрдісі ... кез ... ... ... оған сыртқы ... ... орта ... етеді). Осыдан, “даму” категориясы мен “өзін-өзі
дамыту” категориясы философиялық, ... және ... ... ... өйткені жалпы дамудың өзін-өзі дамыту
мәселесі осы салалардағы өзін-өзі жетілдірудің негізінде пайда болған.
2.2. Жоғары оқу орындары ... ... ... ... ... ... қалыптасуы мен өзін-өзі дамытудың моделі.
Екі қарама-қарсы өмірлік позициялары – ... ... мен ... Эрик Фром анықтайды [74]. ... ... ... ... ... ... «Мен ... бар затпен
анықталады». Екіншісі әлеммен әрекеттестігін басынан кешірумен байланысты:
«Мен мендегі ... ... ... ... ... адам ... тәсілдеріне сүйенеді. Екіншісінде - өмірдің мазмұнына. Осындай
тұрмыстық (немесе онтологиялық) тәрбиелеудің түсінігі қазіргі педагогикалық-
психологиялық ... мен ... ... ... ... «Адам
өзінің болмысымен тұрмыстың ақиқатына тасталынған, яғни экзистенділеу
негізінде.... Болмыстың ... ... ... яғни ... ... мәнінде болу үшін» (М.Хайдеггер).
Гуманитарлық тәжірибе ретіндегі тәрбие үш аспектіде ... ... ... және ... ... ... ... үш
аспектісін бейнелейтін (таңдау мен мінез-құлық пен өмір сүру ... ... іске ... жеке ... дамыту, өзіндік ерекшелік)
және өзі үшін ... бар ... ... ... ... ... үрдістің субъектісі болу, оқиға). Осымен бірге 1-ші
аспект ... ... ... ... ... нәтижелілік
сипаттамалары, 2-сі болмыстың бейнесін бейнелейді, ... ... ... мен пәні ... ал 3-сі – ... ... ... Болмыстың үш аспектісіне үш жетекші ... ... ... ... ... және өзараәрекеттестік кеңістігі (мағыналар
алаңы) және ... ... ... ... ... үрдістердің, жобалаудың және тәрбие іс-әрекетін меңгерудің
гуманитарлық түсінігі ерекшелігі келесідей болады:
... ... ... ... жеке ... сапалы
өзгерістері логикасымен түсіндіріледі;
• Тәрбие үрдісі – адам субъектілігінің өсу және әлеуметтік-мәдени
ортада оның өзін-өзі бекітудің үрдісі;
... ... ... ... ... үрдісі
субъектілері құндылықтық-мәндік трансформациясына тәрбие
механизмін ашады (педагог пен ... ... ... ... ... болады, яғни сыртқы
әрекеттестігі оның әр субъектісінің ішкі әлемінің шарты мен
алғышарты ... ... ... ... ... оқу ... кәсіби
тәрбиесін сипаттайды. Оқытушының қабілеттілігі тәрбие қызметтерін ... осы ... оның ... ... ... ... студенттермен әрекеттестігі барысындағы трансформациялану,
оның педагогикалық қолдаудың позициясының ... ... ... ... әрекеттестіктің бірегей құндылықтылық-мағыналық
кеңістігінде. Оның барысында оқытушының өзі іс-әрекеттің ... ... ... ... ... ... кәсіби-педагогикалық
көзқарасын іске асырады, үнемі өзін-өзі дамытуға мүмкіндігін жасайды.
Тәрбиенің әлеуметтік ... ... ... ... ... ... педагогикалық мақсатқа сай ... ... ... ... ... ... ... оқиғалар,
мерекелер және т.б. Жүйелілік көзқарас тәрбие үрдісін технологизациялауға
және тәрбиелік әсерлердің тұтастығы дәрежесін көтеруге, ортаны ... ... ... кеңістігіне ұйымдастыруға мүмкіндік береді. ... ... ... ... деп ... ... педагогикалық ортаны
айтамыз, педагогикалық факторлардың құрылымдық жүйесін және студент тұлғасы
қалыптасу жағдайларын қарастырамыз. Кеңістіктің ... ... ... ... ... құрылымы, өзара байланысы, өзара анықтауы,
оның ортадан ... ... ... ... ... ... ... бейнесі ретінде ортадан ажыратылған). Тәрбиенің
тұтастылық дәрежесін көтеруге ұмтылу ... ... ... ... ... мәдениеттегі жеке болмысына, яғни адам 2.1-ші ... ... өзін тек ... ... ... ... асырады, сонымен
қайталанбас даралық ретінде өзінің ерекше сұраныстары мен ... ... ... ... ... Егер ... - ... адам позициясының анықтығы болса, онда даралық - өмірдегі
өзіндік позициясын анықтау болып ... бұл ... ... ... ... ...... тарихи үрдістің, өз өмірінің
субъектісі болуға көмектесу, яғни өмірлік ... ... ... пассивті, сырттан келетін әсерлерді тек қабылдайтын және оларды өз
„табиғатынан” ... ... ... ... даралық өзін-өзі
бекітетін белсенділіктің тасушысы болып табылады.
Сонымен, онтологиялық бағытта түсінілетін кәсіби ... ... ... ... ... оқу ... ... бағытталған ортасын құру (заттық-
кеңістіктік, мінез-құлықтық, оқиғалық, ... ... және ... ... ... пайдалы іс-
әрекетте);
• Студенттің максимальды және жан-жақты өзін-өзі көрсетудің
жағдайларын және оқытушының констрктивті әлеуметтік ... ... ... ... Бірлескен іс-әрекет түрлерінде оқытушы мен студенттердің түрлі
деңдейдегі мен әр ... ... ... ... ... ... білім беру жүйесінің маңызды тәрбие қызметін
адамның өзін-өзі жетілдіруіне ықпал ету, оның өзін-өзі өзгертудің жағдайын
жасау күрделене ... ... ... ... міндеттерін шешу
үшін, яғни адам ... беру ... ... ... ... берудің жетекші рөлі міндеттерді шеше білетін, ... ... ... тұрған мамандарды дайындаумен анықталады. Осы міндеттер
еліміздің әлеуметтік-экономикалық өмірінің нақты жағдаймен анықталады, ... ... ... ... да бітірушілердің алдында
үнемі жұмыс орнын ауыстыру ... ... өз ... ... өз
біліктілігін алу мәселесі тұрады. Жоғары оқу орындары әдетте оқытылушыларға
көптеген пәндер бойынша ... ... ... оған кәсіби дайындық
негізделетін. Бірақ қазіргі кезде және де жақын болашақта ... ... және ... аудиторияда алынған білімдер тез ескіреді. Осыған
орай, студенттерді оқытуда кейбір өзгерістер қажет.
Қазіргі кезде болашақ маманның моделін жасау проблемасы ... ... ... ... беру ... ... “Қазіргі білімбіру технологияларында” Г.К. Селевконың еңбегінде
қарастырылған, тұлға ... ... ... дамуын анықтайды.
Маманның моделінде келесі шарттар ескерілген. Студенттерді ... ... көп ... олардың фундаментальдық дайындығына аударылады, туысқан
мамандықтарды игеру үшін негізін ... ... ... ... ... ... негізінде студент білім беру
бағдарламаларын меңгере алатын, ... ... алу ... ... Социологиялық сұрақ-жауаптың мәліметі бойынша студенттердің 60
пайызы бірнеше ... ... ... ... және ... ... ... шешкенін қалайды. Фундаментальды білімдердің жеткілікті
мөлшері қорын меңгере ... ... әрі ... қысқа мерзімді оқыту барысында
жаңа дәрежелерді алуға колын ... яғни ... ... ие ... ... алу үшін ... оқытудың жүйесі үлкен рөль
атқарады, және екі бағытта ... ... – жаңа ... ... ... ... байланысты оқыту, Internet
жүйесін қолданумен байланысты. Екінші бағыты – бұл ... ... ... оның ... ... ... Жоғары оқу орнынана келуді ... ... ... ... ... ... мүмкіншілігіне қарай
немесе материалдық пен ... ... ... ... оқу ... ... бара алмайтын студенттерге ыңғайлы.
Қазіргі кезде студентерге бірнеше ... ... ... беріліеді, осының негізінде олар кафедра аралық сипатта ... ... ... өзін ... ... студенттік ортада өзінің
қалауын тапты. Және жұмыс берушілерге таныс болып, ... ... ... ... ... ... оқытудың екі бағыты да
даму үстінде. Жүздеген ... шет ел ... оқу ... ... ... дистонциондық білім берудің ұсынылған
пәндері оқу барысында. Оқытудың осы формасы электронды ... ... ... ... ... болашақта алыс райондарда
студенттерді оқыту үшін. Екінші бағыты бойынша дистанциондық білім беру
Орталығы 15 ел ... ... ... ерекше оқу пландары бойынша
жүреді, ... ... беру ... сәйкес жасалған. Осындай
оқыту формасына үлкен қызығушылықты ... ... пен ... және оқу ... басшылары жоғары көңіл аударады.
Сонымен, жаңа ақпараттық және коммуникациялық технологиялар бір қатар
проблемаларын айқындайды, олар оқытумен байланысты, бірақ ... ... ... ... жаңа ... ... ... дамиды және
білімді, жақсы оқытылған мамандарды керек етеді.
Бүгін бәрімізге мәлім, қазіргі ... ... ... ... рөлі ... беру ... ... қызмет атқарады.
Нәтижесінде университеттік білім ... ... ... ... ... бар ... маман тұлғасының әр-түрлі жақтары қарастыру
барысында, соның ішінде мынадай өзекті аспектілері ... ... ... ... өз ... ... ... тұлғаның дайындығын қалыптастыру мәселесі, болашақ гуманитарлы
бағдарланған маманның моделін жасау проблемасы.
Болашақ маманның моделін жасауға кірісу ... ... ... ... ... және ... ... басқа тұлғалық жағын ескеру
маңызды болады, сонымен бірге маман іс-әрекетінің шығармашылық жақтарын.
Шынында, ... ... ... ... ... ... ... технократиялық бағдарланған білімдер, біліктер мен ... ... деп ... Білімберу сферасы
“материалды және ... ... ... ... ... ... ... құндылықтарды олардың ұлттық және жалпыадамзаттық
түсінуіндегі” міндетті (Б.С.Гершунский).
Сонымен, ажырамас ... ... ... ... моделін
құрайтын, келесілерді қарастыруды ұсынылады:
1. Сауаттылық, оқытушылық деңгейі деп түсініледі, қазіргі адамның
әрекеттенуі үшін ... ... ... және оған қосқанда қажетті
білімдерді, белгілі бір ғылым мен техникада, өнердегі және ... ... ... ... ... кең ой-өрістің және тұрлі мәселелерді түсіну
тереңдігі бойынша белгілі бір таңдаушылықтың болуын ... ... ... ... ... ... ... деңгейімен, тәжірибесімен,
тұлғаның жеке ерекшеліктерімен, оның ... ... ... ... іске жауапкершілігімен анықталатын
жүйе.
4. Мәдениет дегеніміз белгілі бір іс-әрекетті немесе ... ... қол ... ... ... ... дегеніміз әлемді қабылдаудың терең негіздерін, мінез-құлық
пен дүниетанымдық негіздерін, адамның қылығы мен оның қоғамның өміріне
түрлі жақтарын қамтитын жүйе.
Болашақ ... ... өзін -өзі ... ... ... ... компонентері (білімдер, біліктер, дағдылар, тұлғалық
қасиеттер; кәсіби-шығармашылық және эмоциялық тұрғысынан құнды іс-әрекет
тәжірибесі; ... ... ... ... ... (мотивациялық; бағдарлаушылық; бағалаушылық; мазмұндық-
операционалдық); болашақ маман ... ... ... ... ... ... ... кіреді. Осы моделдің
сұлбасы төмендегі №1-ші суретте көрсетілген:
№1-ші сурет. ... ... ... өзін -өзі дамыту моделінің
сұлбасы.
-----------------------
Маман мәдениетінің ... ... ... ... ... тұлғалық қасиеттер;
• Кәсіби-шығармашылық және эмоциялық тұрғысынан құнды іс-әрекет
тәжірибесі;
• Кәсіби этика.
Кәсіби-тұлғалық мәдениетінің құрылымдық компоненттері:
• Мотивациялық;
• Бағдарлаушылық;
• Бағалаушылық;
... ... ... тұлға әлеуметтік, биологиялық сипаты бар адам.
Психологияда тұлға – психиканың сапасы, адамның ... ... ... ... өз қасиеттерінің, процестерінің, жағдайларының, өзінің
психикалық мүмкіншіліктерінің реттеушісі.
Болашақ маман моделінің қомпоненттері:
... ... ... ... ... Менталитет.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жергілікті өзін-өзі басқару түсінігі, мақсаты, ұйымдастырылуы71 бет
Экономика ілімдерінің тарихы249 бет
Экономикалық жүйенің типтері мен модульдері5 бет
Дамыған елдердегі жергілікті өзін өзі басқаруды тәжірібиесі30 бет
Мектепке психологиялық даярлық5 бет
Азаматтық құқық субъектілері50 бет
Банкроттық және оның құқықтық аспектілері82 бет
Болашақ мамандарды дайындаудың әдістемесі45 бет
Есі дұрыстық қылмыстық жауапкершіліктің шарты ретінде80 бет
Жеке және заңды тұлға16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь