Ұлы ақын - Абай Құнанбаев

Абай – ұлы ақын, дана ойшыл, қазақтың жаңа тарихи дәуірдегі реалистік жазба әдебиетінің атасы.
Абай есімі – қазақ халқының ұлттық санасының оянуы мен рухани қайта жаңғыруының, қоғамның озық күштерінің өркениеттілікке ұмтылысы мен әлеуметтік әділдіктің символы.
Ғасырлар бойы қалыптасқан экономикалық жағдай, тұрмыс салты үлкен өзгеріске түсіп жатқан аумалы-төкпелі заманда қоғам көшінің ендігі бағытын айқындау, қалайда елдің елдігін, тұтастығын, халықтың ұлттық рухының тазалығын сақтай отырып, жаңа жағдайға бейімделу -бұлар дәуірдің, әлеуметтік өмірдің өзі туғызған тарихи қажеттілік болды.
Осы қажеттілік бүкіл қоғамдық ой-санаға, әдебиет пен өнерге жаңа серпін берді. Нағыз халықтық, реалистік принциптерге негізделген жаңа жазба қазақ әдебиеті, Абай шығармалары осы қоғамдық сұранысқа толық жауап берді.
Ақын шығармаларын оқи отырып, біз оның адам жаны мен уақыт талабын жете түсінген дарын иесі болғандығына көз жеткіземіз.
Абай өзінің адамгершілік, гуманистік, қоғамдық, эстетикалық ізденістерін бүкіл дүние жүзі мәдениетінің жетістіктерімен ұластырып, өзі де жаңа биік деңгейге көтеріле түсті, сол арқылы бүкіл адамзаттық идеяларға жол тапты.
Ол қазақ поэзиясының, халық даналығының барша жақсы тәжірибесін бойына сіңіре отырып, ұлттық поэзияны, өнерді, қоғамдық ойды байытты, жаңа сапалық биікке алып шықты.
Абайдың әдеби мұрасының дүниежүзілік мәні оның өз шығармаларында туған халқының мүддесін, түпкі мақсат-мұратын айқын көрсете отырып, жалпы адамзаттық құндылықтарды жете бағалай білген ұлы ақынға тән суреткерлік дарындылығынан, кемеңгер ойшылдығынан айқын танылады.
        
        Абай  -  ұлы ақын, дана ойшыл, қазақтың жаңа ... ... ... ... ... ... есімі  -  қазақ халқының ұлттық санасының оянуы мен рухани қайта жаңғыруының, қоғамның озық күштерінің өркениеттілікке ... мен ... ... ... бойы ... ... ... тұрмыс салты үлкен өзгеріске түсіп жатқан аумалы-төкпелі заманда қоғам көшінің ендігі бағытын ... ... ... елдігін, тұтастығын, халықтың ұлттық рухының тазалығын сақтай отырып, жаңа жағдайға бейімделу -бұлар дәуірдің, әлеуметтік өмірдің өзі ... ... ... ... қажеттілік бүкіл қоғамдық ой-санаға, әдебиет пен өнерге жаңа серпін берді. Нағыз халықтық, реалистік принциптерге негізделген жаңа жазба қазақ ... Абай ... осы ... ... ... жауап берді.
Ақын шығармаларын оқи отырып, біз оның адам жаны мен уақыт талабын жете түсінген дарын иесі болғандығына көз жеткіземіз.
Абай өзінің ... ... ... ... ізденістерін бүкіл дүние жүзі мәдениетінің жетістіктерімен ұластырып, өзі де жаңа биік ... ... ... сол ... ... адамзаттық идеяларға жол тапты.
Ол қазақ поэзиясының, халық даналығының барша жақсы тәжірибесін бойына сіңіре ... ... ... ... ... ойды ... жаңа ... биікке алып шықты.
Абайдың әдеби мұрасының дүниежүзілік мәні оның өз шығармаларында туған халқының мүддесін, түпкі мақсат-мұратын ... ... ... жалпы адамзаттық құндылықтарды жете бағалай білген ұлы ақынға тән ... ... ... ... айқын танылады.
Абай жас шағында Семей қаласындағы мұсылманша медреседе оқыды. Бұл жылдары ол араб, парсы, ... ... тез ... ... ... ... ... Низами, Физули, Хафиздің, т. б. шығармаларымен танысты. Сонымен қатар ол орыс мектебіне де ... ... ... ... ... және ... қойып, зор ықыласпен үйренуі арқасында Абай орыс тілін де игереді. Алайда, әкесі Құнанбай оны енді ... ... ... ... ел билеу ісіне араластырмақ ниетпен ауылға қайтарып алады. Ендігі жерде Абай ел арасындағы әр түрлі ру таласы, жер дауы, ... дауы ... ... ... ... күші бар ... ... көріп, әр түрлі топ өкілдерінің мінез-құлқын, іс-әрекеттерін үнемі байқап ... ... ... ... ... қылықтарындағы мағынасыздықты, бітпейтін талас-тартыстың, өнімсіз әуресарсаңмен күн өткізушіліктің ел басына үлкенауыртпалық түсіріп отырғанын терең түсіне ... Абай ... ... ... ... көп толғанып, көп ойланып жүріп, халық мүддесі үшін, адалдық, адамгершілік үшін ... ... ... ... ... ... ... мүддесі үшін күресуге бел байлап, елді, жастарды адал ... ... өнер ... ... ... ... түсуге шақыруды мақсат еткен Абай осы ой-пікірін жалпы жұртқа жария ... ... ... ... жарарлық бірден-бір күшті құрал өлең сөз, ақындық өнер деп санайды. Бойындағы ақындық қуатын осы жолға жұмсау қажет деп ... ... ... ... ... ойшылдарының философия, теология, логика, тарих жөніндегі еңбектерін терең зерттегендігін, түркі поэзиясымен қатар араб, парсы поэзиясына қызығуы арта ... оның ... да ... ... ... өте Абайдың Батыс Европа елдерінің қоғамдық-философиялық жетістіктеріне, француз, ағылшын, неміс ағартушыларының шығармаларына деген ынта-ықыласы арта түседі. Ол өзінің шығармашылық ізденістерінде ... ... ... ... Лев Толстой сияқты көркем сез шеберлері мен ойшылдарының өнегесінен тағылым ала білді. Гете, Байрон, Шиллер сияқты Батыс ... ... да ... ... ... поэзиясы қазақ әдебиетіндегі мүлде жаңа құбылыс, жаңа кезең болғанын айта отырып, ақынның шығармашылық өнерінің негізгі тірегі, сарқылмас қайнар көзі ... ... ... ... жыршы, ақындарды туғызған халықтың сан ғасырлық бай әдеби ... ... ... ... ... терең тамырластығы Абайдың ақындық тұлғасына ана сүтімен біткен қасиеттей ұлттық, даралық сипат бергені даусыз.
Ақындық өнерді ... ... зор ... ... өз ... ... бетіне түсіруге Абай тек 80-жылдардың ортасында жұмыла кіріседі. Бұл оның айналасын болжап, әлеуметтік құбылыстарды терең бағалап, кең ... ... ... мен ... ... тәжірибесі молайған, әбден кемеліне келген шағы болатын. Ақынның осы тұста (1882-1886 жж.) жазған өлеңдері идеялық және көркемдік қасиеттері жағынан аса ... жаңа ... және ұзақ ... ... ... ... ... табылады. Өзінің шығармаларында Абай қазақ тіршілігінің ең көкейкесті ... ... ... қоғамдық, моральдық проблемаларын, халықтың тағдырына, әдет-ғұрпына қатысты мәселелерді көтереді.
атты ... ... ... ... көзін аштырмай отырған бір-бірімен дауласу, қастасу, өтірік арыз беру секілді жаман әдеттер екенін нақтылап ... ... ... ... ... болып, құрып барасың, --
деп өкініш білдіреді.
Елді бірлікке, татулыққа шақыру -- ... ең бір ... ... қазақ, бірің дос Көрмесең, істің бәрі бос, --
деген үлкен қоғамдық мәні бар ... ... ... ойын ақын ... ... айтады.
Ақынның өзі өмір сүрген ортаны, тағдырдың талқысына түсіп, шырқы бұзылған халықтың, ел-жұрттың ... ... ... ... суреттейтінін өлеңінен айқын көреміз.
Осы өлеңге домбыра сазындағы алғашқы құлақ күйіндей ... ... ... жылы леп ... , , ... сөздер онан кейінгі айтылғанның бәріне басқаша мағына, өзгеше реңк дарытады. Сондықтан елдің күйзелген жағдайын айқындататын:
Ұстарасыз ... ... ... ... ... ... май, бірі қан боп енді екі ... деген сипаттаулар жалпақ жұрт туралы айтылса да, артық айтылған демей, ашынып айтылған десек болар.
Бас-басына би болған өңкей қиқым,
Мінеки, бұзған жоқ па ... ... ... дей ... қолыңнан кеткен соң енді өз ырқың,
-- деген шумақтағы дегені елдің шырқын бұзып ... ... күші ... ... ... жоғары чиновникке бағынышты болыстарға тікелей қатысты.
Ал деген сөздер сол кездегі патша үкіметінің енді қазақ даласын билеу ісіне баса-көктеп араласып, ... ... ... ... ... ... ... саясатын әшкерелейді.
Абай шығармаларының өмір, дүние-болмыс туралы ойларын қоры-тып, ... ... ... және ... өмірдің қайшылықта-рын, қоғамдық құбылыстардың өзара себеп-салдарлы, байланысты келетінін терең түсінуі жағынан үлкен философиялық мәні бар ... ... өтуі ... Абай ... философиялық толғаныс түрінде айтса (), тағы бірде ойын нақтылы сурет арқылы ... ... ... етеді.
атты өлеңінде ақын адамның өмірдегі мақсаты жайында ... ол ... нені ... нені ... ... ... сүраққа түжырымды жауап береді.
Адамның өмірі мағыналы, саналы болу керек деген байламын ... ... ... де, енді ойын жаңа бір қырынан алып ербітіп, адамның өмір сүруі, іс-әрекеттері, алдына қоятын мақсаттары заман талабына сәйкес ... ... ... ... ... ... қай жан билемек?
Заманға жаман күйлемек,
Замана оны илемек.
Философиялық мәні бар осы ... ... ... күрделі заңдылығын, елеулі шындығын терең түсіну негізінде айтылғаны анық. Саналы, ойлы адамның артықшылығы заман ... ... ... ... ... түсіне білу болса керек.
Абайдың көңіл күйі лирикасында ақынның өзімен-өзі ойласқан-дай, өзімен-өзі сырласқандай қалпын, көңіл толғанысын танытатын арнау үлгілері бар.
Жүрегім, нені ... ... жан жоқ ... ... ... жоқ па, қой ... ақын ... көңіл деген ұғымдарды кейіптеу бейне ретінде алып, тіпті сөзін соларға қаратып айтқандай болады. ... ... ... ... өз ... өзі ... іздеуі, өз ой-түжырымына өзі дәлел іздеуі -- ... бәрі ... ... ... жан ... ... ... әр түрлі адамдардың мінез-қүлқын, психо-логиясын, қандай жағдайда ... ... ... ашып ... ... жағынан алғанда үздік шығармалар қатарында , секілді өлеңдерді атауға болады.
Ел қамын ойламайтын, еңбек етпейтін, , ел ... ... ... ... адамның мінез-сиқын Абай шебер бейнелеп көрсетеді.
Қиын-қыстау жағдайда жалтарғыш, қырық қүбылып жүретін адамдардың мінезін, іс-әрекетін ақын осы өлеңдерінде тап басып, ... ... ... ... ... үтымдылығы жағынан Абай шығар-маларындағы қазақ әкімдерінің, ел билеушілерінің бейнесі де кем түспейді. атты елеңі ... ... ... қүрылған. Кейіпкердің бір сәт ойға кетіп, болыстыққа жету үшін ... қам ... ... ... ... ... түскенін, болыс болғандағы іс-әрекеттерін, әрі әр түрлі адамдармен қарым-қатынасын -- бәр-бәрін көз ... ... ... есеп ... ... бағалағандай болып отырған қалпы мейлінше нанымды да әсерлі-ак,!
Ал атты ... ... ... ... ... шекпен мен шенге ие болғанын аз сөзбен ғана айтып, ақын сонан кейін оны әжуалап, келеке етеді. Кейіпкердің өз ... ... тән, ... ... мол да ... жас ... , ... үміт артып, олардың жүрегін оятуға үмтылады. Ақын талантты, өнер іздеген ... ... ... зор ... айта ... ... алға қойған зор мақсатқа жету жолындағы күресте табандылық, жігерлілік танытатынына үлкен сенім білдіреді.
Ішінде кімнің оты бар,
Қар жауса да, сөнер ме?! -- ... ... оқып ... ... ... жүрегі елжірей қарап, жас буын, жас өркендер ... деп ... Ол ... болу мен адам болу ... ... ... ... бүл екеуінің тамыры, түбі бір деп санайды. Нағыз ғалым болу үшін, талапты ... ... ... ... ... және ... ... басқаға мейірімді (рахымды) болу керек деген ойы да өте маңызды.
Абай адамгершілікті, әділеттілікті ең негізгі моральдық принцип ... ... ... да, қара ... де ... атап ... ... пен ақыл жол табар
Қашқанға да, қуғанға.
Әділет, шапқат кімде бар,
Сол жарасар туғанға.
Бастапқы екеу соңғысыз
Біте қалса қазаққа,
Алдың -- жалын, ... -- ... едің қай ... --
дейді ақын деп басталатын өлеңінде. Сөйтіп ол әділеттік, мейірбандық болмаған жерде ақыл мен ... та ... ... ... ... деп ... ... лирикасы үлгісіндегі өлеңдерінде ақынның ой-сезімі, жан дүниесі де терең ашылған. Ол ... ... жыл ... ... ... ... мен ... қайталанбас соны бояу-лармен бейнелеп берді. Абай пейзажды адамның түрмыс кешетін ... ... ... ... ала ... ... ... қазақ халқының көшпелі түрмысымен тығыз байланыстыра көрсетеді.
Мысалы, (Сүр бүлт түсі суық қаптайды аспан), өлеңдерінде ... ... де ашып ... Ал ... ... ... (Жазғытүры қалмайды қыстың сызы) өлеңдерінде елдің кең далада, табиғат аясында бой жазып, жаны жадырап отырған ... ... ... ... ақын ... өзен ... көшіп келіп отырған мал баққан ауылдың өмір-түрмысын шебер сипаттайды. Қазақтың даласы, түні, тауы, өзен-суы, жапырағы жайқалған ағашы, жазғы жердің көк ... ... ... ... елдің қонған қоныс-жайлауы, баққан малы, түн күзететін сақ ... ... пәк, таза ... сезімі, жастығын, алғашқы махабба-тын сағынып еске алған қазақтың ... айлы ... ауыл ... ... шағын армандауы -- осының бәрі өлеңнен көңілге нәзік лирикалық сезім ұялатқандай айқын елес береді.
Абай қазақ поэзиясының идеялық ауқымын, ... ... ... жаңа ... ... қалыптастырды. Халықтың сөйлеу тілінің, қазақтың ауызекі ақындық өнерінің және ән-өлеңдерінің байлығын кеңінен пайдалана отырып, ол өлең сөздің бейнелеу құралдарын жетілдірді. Жаңа өлең ... ... ... ақын-дық тілін, әдеби тілін үстартты. Абайдың лирикасы жанрлық ерекшеліктері жағынан алғанда көп салалы, көп қырлы, алуан түрлі болып ... Олар ... ... жағынан да аса бай, әр қилы өмір қүбылыстарын қамтиды. Халықтың тағдырын, заман жай-ын толғайтын сан алуан қоғамдық-саяси ... ... ... ... ішкі жан ... ... жырлары, махаббат лирикасы, сатиралықөлеңдері, табиғат суреттері, оларға қоса жеке адамдарға ... ... тағы ... өлең ... Абай поэзиясы-нан молынан табамыз.
Абай поэзияның танымдық, тәрбиелік мәнін терең түсінгенін көптеген өлеңдерінен, әсіресе сөз өнері, ән-күй туралы ой-толғамдарын арнайы ... , , , , ... ... толық байқаймыз. Ақын халықтың тағдыры мен қасіретін терен, түсініп, оның жоғын жоқтаушы болуға тиіс деп сана-ған Абай ... ... ... ... ... мен ... ... сынға алады. Кейбір ақындардың өлең-жырды тек көңіл көтеру үшін айтып, өнерге жеңіл-желпі мақсат қоятынын ... мін деп ... ... жоқ ... ... ... аса ... композитор болды. , , , , , сияқты өлеңдеріне шығарған әндері халық арасына кеңінен тарап, үнемі айтылып келеді.
Абайдың , ... және ... ... ... да аңыз ... ... ... ақын сол сюжеттер арқы-лы өз заманына тікелей қатысты мәселені, жалпы адамзаттық мәні бар мәселені қозғауға үмтылған.
поэмасындағы екі ... те ... болу ... ... ... ... білетін адамдар, үғатын, түсінетін қауым болу керек деген ойды түспалдап жеткізуге ... ... түр. ... ... ... ... ақыл-кеңес беретін уәзір Масғүт
болса, поэмасында атағы жер жарған қолбасшы Ескендірге ақыл беретін ғұлама ғалым Аристотель. ... ... кіре ... ... ... ... орап ... сүйектің мәнісін Арис-тотель айтып түсіндірген соң, әскерін ертіп еліне қайтқаны -- дана ... ... ... асқаны. Таразының екінші басына қанша алтын, күміс салса да, қозғалмаған сүйектің тек бір уыс топырақ салғанда ғана ... шыға ... не сыры бар ... Ескендір патша өздігінен таба алмай, Аристотель айтып бергенде ғана білетіні көңіл қоярлық. Бүл Ескендірден Аристотель хакімнің ... ... ... аңғартады. Адамның көз сүйегі ауыр болу себебін Аристотель жеміт көз дүниеге тоймайды, бірақ адам қанша ынсап-сыз, қанағатсыз болса да, ... ... қүм ... ... деп байымдайды да, Ескендірге деп кеңес береді. Абай Ескендірдің жорықтарын ... ... ... ... басқа елдерге жасаған шапқыншылығын, оларға өз үстемдігін ... ... ... ... ... түрғысынан қарап, мансапқорлық, көрсеқызарлық, даңққүмарлық деп бағалайды, сынап, шенейді. Мүны Ескендірді деп сипаттауынан да,
Жазасыз жақын жердің бәрін шапты,
Дарияның суындай ... ... ... ... де ... қылып,
Өкіметін қолына тартып апты, --
деген сияқты сездерінен де әсіресе анық көруге болады.
Абайдың ғақлия сөздерінің, қара сөздерінің кейбіреуі шешендік сөз ... ойды ... ... ... ... да, ... ... келтіруі жағынан да толық сәйкес келсе, бірталай ... ... ... Кейбірі қарапайым тілмен айтылған қоғамдық, адамгершілік мәселелер жайындағы әңгіме-сүхбат болып келеді, ал ... ... сөзі ... ... ... ... түрінде, отыз сегізінші сөзі діни трактат түрінде беріледі де, ... өз ... ... ... ... ... ... болады. Абай адал еңбек ету, егін салу, саудамен айналы-су, өнер үйрену, ... ... ... әр ... топтардың қылып жүрген харакеті, мінез-қүлқы, адамгершілік, имандылық секілді бірталай мәселелерді қара сөздерінде кеңінен толғайды. Халықтың өмірін, әр ... топ ... ... ой-ниетін нақтылы, жан-жақты талдай отырып айтады. Болыс сайлау мәселесін сөз ... да сол ... ... ... ... елдің әдет-ғүрпын, ұғым-түсінігін толық ескеріп отырады. Ел билейтін адам заман ағымын, елдің мұң-мұқтажын жақсы біліп, сонымен қатар , ... ... ... келе жатқан ел басқару тәсілдерін жаңа заманның ыңғайына қарай орнымен пайдалана білмек керек ... ... ... ... қою қажет, бұл істі қандай ниетпен істеу керек дегенді Абай отыз ... ... ... талдап айтады. Білім-ғылымды дүниенің сырын ұғып-түсіну үшін үйренбек керек, дейді.
Абай есті кісілер мен есер ... ... ... сырт ... ... көзге іліне қоймайтын ерекшеліктерін қалт жібермей, дәл басып, дәл танитын үлкен суреткерге тән көргендікпен сипаттап ... Ойын ... ... айта ... тікелей ақыл-кеңес айтуды да жөн көреді. -- дейді. Бұдан біз адамның есті болуының ... ... оның ... ... ... сын ... қарап, дүрыс бағалай білуі, содан тиісті қорытынды шығара алуы деген түйінді аңғарамыз. Он тоғызыншы сөзінде Абай осы ойын тағы бір ... ... адам ... есті болмайды, естіп, көріп, үстап, татып ескерсе, сондай білгені, көргені кеп адам есті, білімді болады және естілердің айтқан сөздерін үғып, ... ... кісі өзі де есті ... дейді.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай (Ибраһим) Құнанбаев Құнанбайұлы4 бет
Абай жолы романындағы Абай бейнесі8 бет
Абай Құнанбаев.(1845-1904)7 бет
Абай өмірбаяны11 бет
Абайдың өмірі мен шығармашылығы26 бет
Оқытылатын тіл елінің әдебиетін қазақ/орыс әдебиетімен салыстыру14 бет
Абай құнанбайұлы туралы14 бет
Абай өнегесі6 бет
М. әуезовтың «абай жолы» романы3 бет
М.О.Әуезовтың өмірбаяны8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь