Абай құнанбайұлы туралы

Ұлы ақын, ағартушы, қазақтың жазба әдебиетінің және әдеби тілінің негізін салушы – Абай (Ибрахим) Құнанбайұлы Өскенбайұлы Шығыс Қазақстан облысы (бұрынғы Семей уезі) Абай ауданында (бұрынғы Шыңғыстау облысы) Шыңғыс тауының бауырында дүниеге келді. Абай атақты Тобықты руының Ырғызбай деген тобынан тарайды. Ол ауыл молдасынан оқып жүрген кішкентай кезінен-ақ зеректігімен көзге түседі. Кейін ол Семей қаласында 3 жылдық медресе тәрбиесін алады.Абай көпті көрген әжесі Зеренің тәрбиесінде болды. Шешесі Ұлжан да ақылды ананың бірі болған. Әкесі Құнанбай Өскенбайұлы орта жасқа келгенде атқа мініп, ел билеу жұмысына араласқан заманы, Ресей патшалығының Қазақстанның батысы мен орталық аймағын отарлап, ел билеу жүйесін өз тәртібіне көндіре бастаған кез.Құнанбай өз заманында ел басқарған адам болды. Ол ел билеу ісіне балаларының ішінде Абайды баулып, араластырды.Абайды оқудан ерте тартып, оқудан шығарып алуы да сол билікке ұлын қалдыру мақсатында еді. Әке еркімен ел ісіне жастай араласқан Абай тез есейіп, балалықтан да ерте айырылып, жастайынан ел ішіндегі әңгіме, сөз өнерін, билердің шешендік өнеріне құлақ салып, өзінің ерекше талантымен бойына сіңіре білді.Елі үшін әділет жолын ұстанған Абайдың үстінен арыз да жазылып, үш-төрт ай тергеліп, ақталып шықты.Әке-шешесінің қасында жүрсе де жас Абай оқудан қол үзбейді, бос уақытында қазақтың мәдениетін, араб, парсы, шағатай тілдерін үйренеді. Шығыс әдебиетінің алыптары Низами, Хожа Хафиз, Науаи, Физули т. б. ақындарының өлеңін жаттап өседі. Кейін ол орыс әдебиеті мен тілін өздігінен үйреніп, орыстың ұлы ойшылдары Пушкин, Гоголь, Лермонтов, Щедрин, Некрасов т. б. шығармаларымен танысады. Сонымен бірге ағылшын ғалымы Дарвиннің, Шекспирдің шығармаларын да оқиды. Соның арқасында дүниетанымын кеңітіп, білімін шыңдай береді.Абай ауқатты отбасынан шықса да халқына үнемі жақын болды, олардың дауын даулап, мұңын жоқтады.
1. Қ.Ш. Мұхамеджан. Философия. Семинар сабақтарға және өзіндік жұмысқа әдістемелік нұсқау. Алматы АЭЖБИ 2007
2. Философия науки: учебное пособие А.И Липкна — Москва: Эксмо 2007—608c
3. Философия : Жоғарғы оқу орынарындары студенттеріне арналған оқулық// құрастырған Т. Ғабитов аударған Б. Сатершинов –Алматы: Қаржы-Қаражат , 2002—352 бет .
4. Философиялық сөздік. —/ Редокл:Р.Н. Нұрғалиев, Ғ.Ғ. Ақмамбетов ж.б. –Алматы, 1996-480б.
5. Поппер К. Логика и рост научного знания. Москва—1981—468стр
6. Байсенов Қ.Ш. Философия тарихы: Оқулық.-Шымкент, 2005—452б.
        
        Абай Құнанбайұлы туралы қазақша реферат
(1845-1904)
Жүрегіңнің түбіне терең бойла,Мен бір жұмбақ адаммын, оны да ... ... ... ... жазба әдебиетінің және әдеби тілінің негізін салушы - Абай ... ... ... ... Қазақстан облысы (бұрынғы Семей уезі) Абай ауданында (бұрынғы Шыңғыстау облысы) Шыңғыс тауының бауырында дүниеге келді. Абай атақты Тобықты ... ... ... ... ... Ол ауыл молдасынан оқып жүрген кішкентай кезінен-ақ ... ... ... ... ол ... ... 3 ... медресе тәрбиесін алады.Абай көпті көрген әжесі Зеренің тәрбиесінде болды. Шешесі Ұлжан да ақылды ананың бірі болған. ... ... ... орта ... ... атқа ... ел ... жұмысына араласқан заманы, Ресей патшалығының Қазақстанның батысы мен орталық аймағын отарлап, ел билеу жүйесін өз ... ... ... ... өз заманында ел басқарған адам болды. Ол ел ... ... ... ... ... ... араластырды.Абайды оқудан ерте тартып, оқудан шығарып алуы да сол билікке ұлын қалдыру мақсатында еді. Әке еркімен ел ... ... ... Абай тез есейіп, балалықтан да ерте айырылып, жастайынан ел ішіндегі әңгіме, сөз өнерін, билердің ... ... ... салып, өзінің ерекше талантымен бойына сіңіре білді.Елі үшін әділет жолын ұстанған Абайдың үстінен арыз да жазылып, үш-төрт ай ... ... ... ... ... де жас Абай ... қол үзбейді, бос уақытында қазақтың мәдениетін, араб, парсы, шағатай тілдерін үйренеді. Шығыс әдебиетінің алыптары Низами, Хожа Хафиз, Науаи, ... т. б. ... ... ... ... ... ол орыс әдебиеті мен тілін өздігінен үйреніп, орыстың ұлы ойшылдары Пушкин, Гоголь, Лермонтов, Щедрин, Некрасов т. б. шығармаларымен танысады. Сонымен ... ... ... ... Шекспирдің шығармаларын да оқиды. Соның арқасында дүниетанымын кеңітіп, білімін шыңдай береді.Абай ауқатты отбасынан шықса да халқына ... ... ... ... ... даулап, мұңын жоқтады. Мұны оның мына өлеңінен көруге болады:
...Кедейдің өзі жүрер малды ... отын жоқ ... ... иін жылытып, тонын илеп,Шекпен тігер қатыны бүрсең ... ... да ... бай ... жылы, киіз тұтқан айналасы.Бай ұлына жалшы ұлы жалынышты,Ағып жүріп ойнатар көздің жасы. -- дейді.
Данышпан ойшыл, өз ... озық ... ... ХІХ ... ... жалпыадамзаттық құндылықтардың мәні жайлы терең ой ... ... ... ... ұлысының тұтастығы, оның ұл- қыздарының тағдыр - талабы бірлікте және татулықта болуы жайлы толғанды. Ол ... ... еніп келе ... кез ... ... ... бастауы болады деген догмалық қағидаға қарсы үн көтерді. Бұл қағида бойынша қоғам қарама - ... ... ... мен ... ғана тұрады, мұндай жағдайда ұлттық бірлікті іздеуді ақылға сыймайды делінді. Сөйтіп мұның өзі мемлекеттік үстемдік құралы ретінде пролетариат диктатурасы ... ... Осы бір ... ... ... және адамгершілікті қоғам құруды мақсат тұту Қазақстанда шексіз қасіретке, байырғы тұрғындардың жаппай қырғынға ұшырауына, зұлматқа әкеп соқтырды. Әрқашан таптық императивтерге, ... ... ... ... Абай осыс ... алдын ала көре білді. Кейінгі күндерге шейін оның рухани мұрасы өз деңгейінде зерттелмеді және бағаланбады. Ақын ... ... ... ... ... қарастырылды, оның шыққан тегі ақынды кедейшіл немесе ... ... ... ... мүлдем жоққа шығарды. Абай шығармашылығын жалпыадамзаттық тұрғыдан зерттеуге көшу оның философиясының әлеуметтік-мәдени және дуниетанымдық негіздерін түсінуге, шығармаларының тылсым ... ... мен ... ... ашуға, ұлы ұстаз ұсынған идеялардың құпия сырларын танып білуге , қазақ халқының шынайы тарихындағы , ... мен ... ... орны мен ... ... пайымдауға мүмкіндік береді.Бүгінде Қазақстан басқа да тәуелсіз елдер сияқты тарихи жол ... тұр. Абай өмір ... ... ХІХ ғасыр ортасындағы қасіреттен құтылудың жолын нұсқаған Қара сөздері өсиеті мен асыл ойларры бүгінгі ХХІ ... ... ... осы кезеңде, оның экономикалық, саяси және рухани жағынан шиеленіскен сәтінде де өз мәнін жойған жоқ. Демек, таптық көзқарастан, тоталитарлық ... ... ... ... ... ... жоққа шығарған дүниетанымдық ұстындарымыздың түбірімен өзгертуіміз керек. Абай философиясының әлеуметтік - мәдени және ... ... ... ... сәйкес оның өзіндік дүниетанымдық бағдарын анықтау үшін тарихи материализмнің сыңаржақтылығынан, философиялық дамудың соңғы сатысы саналған маркстік-лениндік ілімнен бас тартқан жөн. ... ... ... оның ... және ... сырын ашады. Мұнда қазақ халқының ауыз әдебиеті, жазба мұралары, араб, парсы және түрік мәдениеті, орыс ... мен ... ... ... ... ғылымдар мен философия маңызды рөл атқарады.Дүниетанымның бұл сан-салалы қайнар көздері қазақтың жаңа ... ... ... ... Өз ... ... пен Шығыс дүниетанымымен қанықтырған Абай алғаш рет қазақтың қоғамдық ой тарихында даму және қозғалыс идеясының мәнін түсінді. Бұл ... ... ол өз ... ... мен ... қазақтардың мәдени-шаруашылық нұсқасын өзгерту мүмкіндіктерін, ондағы көшпенді, отырықшы және жартылай көшпенді шаруашылық әдістерінің ... ... ... ... , ... ... ... қатаң сынға алды. Келешекте қазақ этносының даму жолдарын болжап, ғылым мен білімнің қоғам дамуындағы орны, ... ... көзі ... ... ... ... халық талқысына салды. Өз халқының тағдыры, ұлттық рухы, бостандығы, ... ұлы ... ерте ... Ол ... мақтаныш тұтты және оған көңілі толмай налыды, этностың имандылыққа жетуі жайын ойлап мазаланды. Абай ... ... ... ... сана мен ... ... пен ... арақатынасы түрінде қабылдаған жоқ, бұл оның жалпыадамзаттық көзқарасын айқындап берді. Ол үшін ... ... және ... мәселесі-адам.Бұдан оның философиялық жүйесінің антропологиялық сипатын шынайы адамөз дүниетанымының тірегі еткенін көреміз. Абай адамды бүкіл ... ... ... көзі деп білді, сондықтан оны бүкіл философияның мәні мен шыңы деп таныды. Ол тіптен адамды құдайға бағалап және жеке ... ... ... ... , ... адам деп ... Абай үшін адам ... негізгі философиялық мәселе болып табылады, осыдан оның ізденістерінің этикалық бағытынтүсінеміз. Толық, жетілген адам-арлы, адамгершілік қасиеті ... ... ... ... пен ... білетін, танымды, игі жүректі болуға тиіс. Ол өз халқын осыған шақырды,адамдарды өзім деп, жат деп, бай мен ... деп ... ... ... ... ... үндеді. Адамдар арсындағы достық пен сүйіспеншілік - құдай алдында жауап беретін ... үшін ең ... ... Ол ... маңызын, әсіресе шариғатты мойындады. Әйтсе де, оның құдайы өз ... ... ... ... ... да ол діннің мәнін түсінумен, шариғат шарттарын орындаумен шектелмей, тереңдеп жүйелі оқуға ұмтылуды уағыздады.
Абайдың шығармашылығында философиялық, этикалық, танымдық және ... ... беру ... жазылған қара сөздер маңызды орын алады. Онда ойшылдың мәні мен ... адам ... ... ... түсініктері іштей қабасқан. Мұнда философ ақын адамдардың рухани толысуын, адамдық ... ... ... ... мен қоғамды көркейтудің жолдарын көрсетпекші болды. Таза философиялық терминдерге бой ұрмай әлеуметтік ... ... ... түсінікті түрде ұғындырып, қоғамдық сананың айқында бейнелі түрде жеткізді. Оның сөздері қазақтың жүрегіне өтімді, өйткені ол ұлттық ... ... ... ... сақтап калған халықтың ойына бағытталған. Абай ойы ... ... зор ... ие ... ... ... қолданылатын мақал-мәтел дәрежесіне көтерілді. Абай шығармашылығындағы адам мәселесі зерттеу барысында әлеуметтік философияға ... ... ... оның ... ... ... ... туралы зерделі ойы, рулық, тайпалықжаулықты жою,сайлау, билер соты жайлы,пікірлері ұлттық сананың өсуіне өріс ашты.Өзінің ... ... ... ол әлеуметтік жаңарутек білім арқылы ғана мүмкін болады деп есептеді. Білімді адам әрқашан ... ... ... ал ... адам ... шешесін, барлық туысы мен жақынын арқасынан бір қаққан алғашқы орыс чиновнигіне сатып жібереді. Абайдың ... мен ... одан әрі ... жаңа ... ... ... толықтырып, нақтылап, өмірлік істерінде ұдайы қолданған көптеген шәкірттері болды. Олардың ... ... ... ... ... ... ... Ахмет Байтұрсынұлы және басқалар.
Абай сынды бүкіл әлемдік ауқымдағы ақыл-ой алыбының ... ... ... өзі ХІХ ... ... ... қазақ қоғамында болып жатқантүбірлі өзгерістерімен ... ... ... Ол ... даласына белсенді түрде араласа бастаған алғашқы капиталистік қоғамдық қатынастарды бірінші болып аңғарған адам. ... ... ұлы ақын ... қазыналардың жаңа жүйесін түзіп, елдікке апарар жолда етектен тартар ескілікпен күресе жүріп, өмір мен адамның, мәдениет пен ... ... мен ... ... ... жаңа ұғымдар мен принциптерді қалыптастырды. Абайдың рухани, даналық мұрасы терең мағыналы философиялық идеяларға ... ол ... ... философияның негізгі мәні болып табылатын жетілген адамды өзекті және басты проблема етіп қарастырып, соған ... ... ... ... ... ілімді дамыта отырып, адамды адамгершілік, кісілік тұрғысынан жетілдіру принциптерін ашып, ұлттық эстетика мәселелерін алға тартады,адамдың шексіз танымның мүмкіндіктерін байқап, надандықпен ... ... ... мен ... олардың әлеуметтік өміріндегі рөлін анықтап, адамтануды жүйелі қарастырады. Даналықтың өлшемі бола білген ... - ... ... мұрасы шын мәнісінде қазақ халқының зерделі ойы мен өмірінің энциклопедиясы секілді. Олай дейтін себебі, Абайды танып, оның шығармаларын игере ... сол ... ... қоғамының экономикалық, саяси, құқықтық, отбасылық, мәдени-тарихи, моральдық жайынан айқын да анық және дәл мағлұматтар алуға болады. Абай ... ... ... ... оның рухани мұрасын жүйелі зерттеп, тануда айрықша еңбек сіңірген адам Мұхтар Әуезов болды. Ол әлемге ... ... ... ... ... сол ... дүниежүзілік мәдениеттің ауқымына көтерді, Абай өткен жолдың бүкіл адамзаттық ... ... ... Ұлағатты ғалым, абайтанудың негізін салушы өзінің Сонадай, Абайдық жүйелі ойларының үлкен бір арнасын қалыптастыруға ІІІығыстың ... ... да ... аз ... ... ... ол күлді араб пен парсының батырлық жырларын, Шығыстың атағы жер жүзіне мәшһүр классик акыңдарын, ат-Табари, ... ... ... ... ... ханның тарихи еңбектерін, сондай-ақ логика ғылымының негіздері мең мұсылмандық құн, ... ... ... ... ... ... ... меңгерген-ді. Сол еңбектерді түп нұсқасында оқитын жан-жақт білімдар, ғүлама болатын-ды.
Исламның қазак ... ... мен ... орай жаңа ... байланысты араб, парсы, түрік тілдеріндегі білім көздеріне Абай ерекше көңіл аударады. Өзінің айырықша қабілетінің арқасында өз бетімен ... ... ... араб, парсы тілдерін игереді. Сөйтіп, ол Ә. Бекейханов айтқандай, қасиетті кітап - ... ... ... ел көңілін аударары анық. Өйткені, бұл мәселе арқылы екі алыптың кейбір идеяларынан өзара бар. ... ... және ... ... ... ... ... кәсіпқой фи - лософ, ғұлама ғалым Әл-Фараби философияның барлық саласы-бойынша 164 трактат жазған. Біз олардың отыз ... ғана ... ... ... әр түкпірінде шашылып жатыр. Осыған байланысты орта ғасырлық араб-парсы тіліндегі философиялық еңбектер мен араб ... ... ... Шығысының Абайдың дүниеге деген көзқарасын калыптастырып, дамытуда соңғы кездерге дейін абайтануда калып-тасқан пікірден әлдеқайда елеулі ... ... атау ... Бұл ... ... ... арналарымыздың, негізгі көздерінің бірі -- араб-мұсылман Шығысы-мен арадағы алтын көпір ... деп ... ... ... келелі тарихи сабақтастық мәселесінің белгілі үндестіктер табылатындығы хақ. ... ... ой ... ... ... ... заңды процесс.
Соңғы уакытта бұл мәселені ереңдей оқып-білуге ұмтылыс байқалуда. М. Мырзахметовтың еңбегі үлкен кызығушылық туғызады. Зерттеуші көбінесе Абайдың ... ... ... ... ... көбірек саятынын атап көрсетеді, [3]. проблемасының қойылуы маңызды әрі қажетті болып табылады.
Араб ... ... ... -- бұл Әл-Фараби мен Абай үшін бірдей рухани бастау, олардың арасын жалғастырар арқау, үндестік, ... ... ... тіл қатып тұрғандығы, байланыстылық болғандығын растайды. [[1]]. Атап айтсақ, Абайдың және барлық ... ... ... ... ... өз ... адамды бағалау, оның бақыты мен адамдық болмыстың мәнін қарастырудан алды. Абай мұрасы [[2]], -- деп ... Ә. X. ... әділ ... ... мен ... ... жаратылуы туралы ойлары, космониялық және космологиялық түсініктері үндес. Әл-Фараби өзінің математикалық трактаттарын-да ... баса ... ... ал Абай ... ... , десе Абай оны ... [[3]]. Идеялардың мұндай езектестігнің жалғастыруға болады проблемасын зерттеумен шұғылданушы А. Машанов екі ойшылдың арасын тарихи сабақтастықпен ... ... ... ... ... ғылымдары туралы трактаттарына кеңірек тоқталған мұсылман-діншіл Шахабутдин ... ... ... ... Ш. ... шәкірттері Абайға мөдреседе оқыған жылдарында дәріс берген. Абайдың Маржаниды көп оқығандығы жөнінде мәліметтер бар[[4]]. Бұл мәселе нақтылауды әрі байыпты ... ... ... ... оның қойылуының өзі маңызды және қажетті, өйткені араб-мұсылмандық Шығыстың, сондай-ақ Әл-Фа-рабидің Абай дүниетанымына ... -- ... әлі жет ... жағы.
Абай Шығыстын, ұлы ақындары Фирдоуси, Низами, Хафиз, ... ... ... ... және ... да ... ... әуез, биік рух, қиыннан қиын-дасқан шынайы шеберліктің үлгісіндей ғажайып поэзиясының аясында тәрбиеленіп, өмір бойы ... ... қол ... емес. Өйткені, Шығыстың сүңғыла ойшыл ақындарының адамның табиғатын тереңнен ұғатын ... ... оның ... рухани жан дүниесіне, адамдағы адамшылыққа сүйіспеншіліктері
Абайдың Семейге жер аударылған саяси тұтқындарын ... және ... ұлы ... ... әсер ықпалы туралы аз жазылып жүрген жоқ, әйтсе де ... ... осы ... ... тартқан Ә. Бөкейха-из, А. Байтұрсыновтардың еңбектері осыған дейінгі кірлерден мүлдем көзқарастары болуымен ерекшеленеді. Олар Е. П. ... пен С. С. ... ... ... һәм ... шығармасына төтенше эсер етіп, оның дүниетанымын түп-тамырымен өгерткенін баса көрсетеді. Абай ... ... ... және ... ... ... ... ал онымен айналысатын адамдардың сыйлы кісілердің санатында жүретіндігін білгенде,
әнінде қазақта ақындық өнер ондай құрметке ие ... оған ... өнер ... сол ... ... мал ... ... айналдырған ақындардың өзі екендігіне әбден көзі жетеді. Сөйтіп, ол ... ... ... айтқанда: . Сөйтіп, атты ақыннын, ұраны қазіргі өтпелі замандағы жастар үшін ... ... ... ... ... де өте ... орын алады.
-- Абайдың рухани әлемі -- ерекше бір тылсым дүние, ал оның негізгі зерттеу объектісі -- ... Сол ... ... ... бет пернесі, арман мақсаты, өмірінің мәні, сезімі мен түйсігі, болмысы мен ұлттық ойлау ерекшелігі ұлы ойшылды терең тебіреністерге түсірген. Олардың ... адам және ... ... ... былай дейді:
...Өлсе өлер табиғат, адам өлмес, Ол бірақ қайтып ... ... мен ... деп ат ... ... ... адам мәселесі, оның дүниемен қатынасы, адамның өмірі мен тұрмысының мәні философияның, ... ... ... ... құрайды. Мәселен, бүгінгі таңда біз бастан кешіп отырған_ жүйелі дағда-рыстың өзі де -- ... ... осы ... дүниеге деген тубегейлі катынасынық дағдарысы Шығыс ойшылы ретінде Абайда қарастырылатын ... адам ... ... ... яки қоғамдық, руханилық, құндылық, этикалық, эстетикалық жақтарда қаралады. Ал, бұл ... ... да ... ... байланысты екендігі күмәнсіз.
Абай адам табиғатын этикалық түрғыда қарай отырып, оның ... ... ... қалпын, ұжданды, сырбаз адам, яки кемеліне жеткен кейпінде алға тартады. , -- ... ... Сол ... ол не - ден ... неге асық ... ... ... пен жамандықтың, надандық пен имансыз адамның шынайы мәнін ашады. Мысалы, ақынның мына сөзі де осының бір дәлелі:
...Жүрегіңнің түбіне терен, ... бір ... ... ойы да ... ... ... өстім,
Мыңмен жалғыз алыстым, кінә қойма!
Абай адамды жаратушының қаһарынан қаймыққаннан емес, өзінің арының, ұятының, ... ... сол ... ... үшін ... ... да ... мейірімді болуға тиісті деп біледі. Қазіргі біз бастан кешіп отырған ... ... ... ... ... деп ... Сөйтіп, әнгіме қылықтардың философиясы туралы қозғалады.
Абайдың этикалық тұжырымдамасында деп аталатын ұғым ерекше орын алады. , -- деп ... ... ... ... ... ... ақынның адал, шынайы еңбектің адам өмірінде зор орын алатындығын қозғамайтын шығармасы жоқ деп айтуға да ... ... ... ... ... ... қалыптасуы үшін рухани тұрғыдан да, парасаттылық тұрғысынан да басты қызмет атқарады деп есептеген. ... ақын ... ... жан ... мейірімділікке бөлейді, ал, оның қадірін білмейтін салбөксе жалқаулар кө-біне ... ... ... ... ... ... ... Сол себепті ол: , -- деп жазды. Қысқасы, ақын еңбекті ең жоғары игіліктің көзі, адам қаракетінің ең биік ... ... ... ... оның ... арман-мүддесін жүзеге асырудың, намысын қорғаудың басты көрсеткіші деп білді. Адамның тұлға ретінде ... ... ... ... тәрбиенің рөліне үлкен мән бере отырып, ұлы ақын әркімнің өзін-өзі ... ... ... ... ... айырықша көңіл бөледі. Өзінің он бесінші сөзінде ол осы ойды ... ... ... ақын ... өзіне өзгелердің көзімен қарап, күнделікті істеген ісіне талдау жасауға, ... ... ... бере ... ... ... орнын біліп, соған лайық іс-қимыл жасауға міндеттілігін ашады Адамның тұтыну мүмкіндіктері жайлы толғана келіп, Абай бұл мәселеде ... ... ... ... асып ... керектігін өсиет етеді: . Ал, сол өлшемнің ... ... ... болады? Ақын пікірінше, -- оның таразысы -- ұяттылық пен арлылық. Осы сезім бар жерде адам қанағатшыл-дық пен ... ... ... емес ... ойға ... Бұл ... біз ... орыс философы Вл. Соловьев пен Абайдың ұят туралы ой-пікірлерінің соншалық күтпеген үндестігіне таңданамыз. Вл. ... ұят ... ұят ... өзі жалпы адамдықтың, моральдың маңызды бірінші бөлігі деп есептеген, ұятты мінез-қүлықтың айрықша реттеушісі дей келіп, ... ... ... ... .. , яғни ... байламға келеді орыс философы. Ал Абай отыз ... ... осы ... ... ... ... [10], -- ... Ғақлияның он төртінші сөзінде қазақ ойшылы былайша ой қорытады: [11]. Екі ойшылдың идеяларындағы мұндай айқын, салыстырмалы ... ... ... ... ... ... өте ... Дегенмен, Абай Вл. Соловьев еңбектерімен таныс болды деген ұйғарымға келуге болады, өйткені олар ... ... ... жарияланған, кеңінен танымал болды, ал Абай бай ... ... ... ... ... ... ... болғаны жүртшылыққа белгілі. Ж. Аймауытүлы Абайға тән деп тұжырымдап, ол өмір бойы , -- деп ой ... Абай ... ... өмір бойы ту ... ... еткен. Ол азаматты шыққаң тегі, атқарып жүрген қызмет-мансабы, атақ-даңқы мен дәулетіне қарай емес, оның жан ... өз ... ... керсетер қызметіне қарай құрметтеуге үндейді.
Абай адамның жан дүниесінің үнемі өзгеріс, дамуда болатындығын ... ... ... ... ... негізгі шафқатты-этикалық принципінде азаматты надандық тұрғыдан ылғи да жетілу, толысу процесі ауқымында ұғынады. Адамның адамшылдық жағын көре білу және ... ... ... ... ... ... өмірінің аяғына дейін адам болып, дұрыс қартаю, өз халқына қажымай-талмай қызмет ету, ... ... ... сүю және құрметтеу -- бүгінгі таңдағы басты мәселе.
Шығыстың өзге ұлы ойшылдары сияқты Абай да ... ... ... ... ... ... жолымен қол жеткізуге болады деп қатты сеніп, халқын сол жолға салсам, оған барынша мол пайда келтірсем деп есептеген. Оған ... ... ... ... ... ақынның этикалық мұраты оның эстетикалық мұратымен тығыз байланысты. Абай түсінігіндегі адамды адамгершілік жағынан жетілдіру эстетикалык, және этикалықтың ... ал ол ... ... ... ... ие. ... ... тұлғаға айналу жолын ол өнер, сөз поэзия ар - кады эстетикалық тәрбие беруден, ... ... ... ... ... ие сөз ... әсер етуден болады деп білген.
Абай әдеміліктің ұлттық түсінігі мен түбірінен жаңа эстетикалық принципін ұсынып, оны былай деп ... ... ... ... сөз ... ... қай баласы?
Абай нақтылы шындықты әсемдіктің тұлғасы ретінде ұғынады. Оның эстетикалық көзқарасында қазақтың ... ... ... ... ... ұлттық тусінуге, қоғамдык өмірдегі өнердің орнын терең білуге ұмтылғандығын байқалады.
Абайдың жанына жақын идеяларының бірі -- ... ... ... ... яки ... пен адам, табиғат пен махаббат, табиғат пен өнер сынды жайлар -- ақынның поэзиясындағы сүйікті ... ... Абай ... ... ... ... ... көлемі жағынан онша көп емес, бірақ, көтерген мәселесі тұрғысынан алғанда назар ... ... бұл ... ... ... тек жылдың төрт мезгілі сипатталып қана қоймайды, күллі табиғат жырға бөленеді, тұтас алғанда ақынның адам туралы философиялық ... ... ... Бір ... ... ... жазғандай Абайдың жылдың төрт мезгіліне арнаған (көктем, жаз, күз және қыс) жырлары Еуропаның даңқты ақындарының өзі құрмет көрсетердей дәрежеде.
Абай үшін ... ... ... да, ... ол адаммен, қоғамдық ортамен тығыз байланысты. Ақын оны ішіне ғажайып сыр бүккен нақтылы шындық ретінде ... ... Абай үшін ... ... -- адам мен ... ... болуы да -- адам сол табиғаттың ең елеулі, басты тұлғасы ретінде қаралды. Сондықтан да ол ... ... ... ... оны ойлау, идеялардың қабылдау қабілетінің арқасында барша тірлік иелерінен, ... ... ... саналы ақыл иесі деп біледі. Демек, Абай адам - ды кісілік ... ... ... ... ... ... ... екенін жақсы білген. Сондықтан да: , -- деп ой түйеді.
Абай ... ... әсер ... оған ... ... деп біледі. Тәрбие арқылы адамға туа берілетін қасиеттер дамып қана қоймай, оның ақылына да, адамгершілігіне де, ... да, ... ... да, өзіне деген сеніміне де жетілдіру жасауға бо - лады деп есептейді.
Абай ... ... ылғи ... ... деп ... ... деп ... өлеңінен бастап, жиырмасыншы, отыз жетінші, отыз сегізінші қара сөздерімен, деп ... ... және тағы да ... ... ... идея-сы бой көрсеткен. Бүл туындыларында Абай жаратушыдан басқаның бәрі бұл жалғанда дамиды, өзгеріске ұшырайды, ал қоғам ұрпақтардың үнемі ... ... ... деп ... Сондықтан да ол бір мезгіл
Дүние үлкен кел,
Заман соққан жел
Алдыңғы толқын -- ... ... -- ... көрінер, --
деп толғанса, бір уақытта , яки деп ілгерідегі айтылған ойларын одан ... ... ... шығармасы мен дүниетанымының өн бойында өрнектің арқауындай болып жарыса жүріп отыратын басты идея -- бұл ... ... ... Абай жұрт ... ... салғанда, басқалар малын салған... , -- деп жазуы оның осы ... ... ... басы деп, сол жолға бүкіл өмірін, машалық қайратын сарп қылғандығын танудың дәлелі.
Ақынның білімді елге кеңінен таратып, надандықпен ... ... ... оның әлеуметтік бағасы болғаны сөзсіз, бірақ, біздің ойымызша, ұлы ойшылдың тек қана ағарту ісінің шеңберімен шектелмегендігі хақ. ... ол ең ... тек қана ... емес, бірнеше ғасыр бойы туған халқының дүниеге келтірген жан сүйсіндірер ... ... ... ... ... ... ... жинақтай отырып, соны ел мен жер бірлігі, тіл, казак, кең ... ... ... үшін пайдаланған әлемдік деңгейдегі іргелі ой иесі, ұлы философ-Шафрат болатын.
Әдебиеттер тізімі:
* Қ.Ш. ... ... ... ... және өзіндік жұмысқа әдістемелік нұсқау. Алматы АЭЖБИ 2007
* Философия науки: учебное пособие А.И ... -- ... ... 2007 -- 608c
* ... : ... оқу ... ... арналған оқулық// құрастырған Т. Ғабитов аударған Б. ... - ... ... , 2002 -- 352 бет .
* ... ... -- / Редокл:Р.Н. Нұрғалиев, Ғ.Ғ. Ақмамбетов ж.б. - Алматы, 1996-480б.
* Поппер К. Логика и рост ... ... ... -- 1981 -- ...
* Байсенов Қ.Ш. Философия тарихы: Оқулық.-Шымкент, 2005 -- 452б.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай (Ибрахим) Құнанбайұлы Өскенбайұлы28 бет
Абай (Ибраһим) Құнанбаев Құнанбайұлы4 бет
Абай (Ибраһим) Құнанбайұлы3 бет
Абай (Ибраһим) Құнанбайұлының өмірі9 бет
Абай Құнанбайұлы14 бет
Абай Құнанбайұлы өмірі1 бет
Абай Құнанбайұлы өмірбаяны8 бет
Абай Құнанбайұлы. (1845-1904)3 бет
Абай Құнанбайұлының ағартушылық идеялары10 бет
Абай дүниетанымындағы ислами құндылықтар41 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь