Тоқтарбайұлы қобыланды

Тоқтарбайұлы Қобыланды (XV ғ.) – аты аңызға айналған халық батыры. Шыққан тегі – Қыпшақ, оның ішінде Қара Қыпшақ. Халық жадында сақталған әңгімелерде, халық шежірелерінде оны көбіне «Қара Қыпшақ Қобыланды» деп атайды.
Шежіре деректеріне қарағанда, Қара Қыпшақ Қобыланды Жошы ханның Шайбан деген баласының тұқымы Әбілхайыр ханның тұсында (XV ғасыр) өмір сүрген, соның белгілі қолбасшыларының бірі болған адам. Қазақ хандығының бөлінуіне де осы Қобыланды батыр себеп болған делінеді. Бұл жөнінде Шәкәрім шежіресінде: «Біздің осындағы арғындардың атасы Дайырқожа Әбілхайыр ханның сүйікті қазысы екен. Билікті әділ айтқандықтан «Ақжол» атаныпты. Және Қара Қыпшақ Қобыланды да ханның сүйікті адамы екен. Екеуі іштей жауласып жүргенде, бір күні Қобыланды Дайырқожаны далада өлтіріп кетіпті. Мұны әз-Жәнібек хан біліп, Қобыландыны шариғат бойынша қысас қылып өлтіруге сұрапты. Әбілхайыр берейін десе, көп қыпшақ бұзылатын болған соң, бере алмай, үш кісінің құнын ал деген соң, бұған Жәнібек өкпелеп, бөлініп кетеді» деген дерек беріледі. Бұл оқиғаның тарихи шындық екенін Дайырқожаның әкесі Қотан жыраудың өлген баласының денесін айналып, қайғырып, қан жұтып жүріп айтқан: «Қара Қыпшақ Қобыландыда нең бар еді, құлыным? Сексен асып таянғанда тоқсанға. Тұра алмастай үзілді ме жұлыным» деп басталатын толғауы да дәлелдей түседі.
Қобыланды батыр жайында екінші бір дерек көзі – қазақ халқының қаһармандық жырларының бірі – «Қобыланды батыр» жыры. Бұл мазмұны жағынан да, басқа батырлық жырларға қарағанда шоқтығы биік тұрған халықтық шығарма, ерлік эпопиясы. Бұл жырдың оқиғаларына қарағанда, Қобыландының ерлік жолы қазақ елінің сол кездегі сыртқы жауы – қызылбастар (парсылар) мен олардың шапқыншылық жасаған ханы Қазанға қарсы күресінен басталады. Оның бұдан кейінгі шайқасқан батырларының атына қарап, олардың атақты Едіге батырдың тұқымдары екенін аңғаруға болады. Қобыланды батырдың Орақ батырмен дос болып, Алшағырмен жауығуы – Қазақ хандығының өзара іштей екіге бөлінген Ноғай ордасының бірін қолдап, екіншісімен соғысып жатқан тарихи кезеңін алға тартады.
        
        ТОҚТАРБАЙҰЛЫ ҚОБЫЛАНДЫ Тоқтарбайұлы Қобыланды (XV ғ.)  -  аты ... ... ... ... ... тегі  -  Қыпшақ, оның ішінде Қара Қыпшақ. Халық жадында сақталған әңгімелерде, халық ... оны ...  деп ... ... ... ... Қара ... Қобыланды Жошы ханның Шайбан деген баласының тұқымы Әбілхайыр ханның тұсында (XV ғасыр) өмір сүрген, соның белгілі қолбасшыларының бірі болған адам. ... ... ... де осы ... ... себеп болған делінеді. Бұл жөнінде Шәкәрім шежіресінде:  ... ... ... Бұл ... ... ... екенін Дайырқожаның әкесі Қотан жыраудың өлген баласының денесін айналып, қайғырып, қан ... ... ...  деп басталатын толғауы да дәлелдей түседі. Қобыланды батыр жайында екінші бір дерек көзі  -  қазақ ... ... ... бірі  -   ... Бұл ... ... да, ... батырлық жырларға қарағанда шоқтығы биік тұрған халықтық шығарма, ерлік эпопиясы. Бұл жырдың оқиғаларына қарағанда, Қобыландының ... жолы ... ... сол ... ... жауы  -  қызылбастар (парсылар) мен олардың шапқыншылық жасаған ханы Қазанға қарсы күресінен ... Оның ... ... ... ... ... ... олардың атақты Едіге батырдың тұқымдары екенін аңғаруға болады. Қобыланды батырдың Орақ ... дос ... ... ...  -  ... ... өзара іштей екіге бөлінген Ноғай ордасының бірін қолдап, екіншісімен соғысып жатқан тарихи кезеңін алға тартады. Мұның бәрі Қара ... ... ... ... негізде қиялдан туған кейіпкер емес, өмірде болған, ерлік істерімен ... ... ... бөленген хас батырларының бірі болғанын дәлелдейді.
УӘЛИҰЛЫ АБЫЛАЙХАН
Уәлиұлы Абылайхан ... - ... ... ... ... Шыңғыс ханның тікелей ұрпағы, төре. Шежіре деректері бойынша Шыңғыс хан - Жошы хан - оның ... ұлы - ... - Қожа - ... - Өріс хан - Құйыршық хан - Барақ хан - Әз Жәнібек - Жәдік - ... хан - Ер Есім хан - ... хан - Уәли ... - Қанішер Абылай сұлтан - Көркем Уәли - Абылай (Әбілмәнсүр) хан болып таратылады. ... хан, ... ... Уәли ... ... болып тұрған кезде дүниеге келген. Бұл кезең қазақ халқы үшін жойылып кету қаупі төніп тұрған, өлім мен ... ... күн ... ... ... ... ... отаршылдық дәмін татып, тәсілін меңгеріп үлгерген Ресей империясы кеуделеп келе жатты. Шығысында өзін аспан әміршісіне балайтын ... ... ... ... ... кез. Оңтүстігіндегі елдерді ислам фанатизмі тұтастындырып, тәңірлік наным ... өмір ... ... ... ... олар да ит көрген ешкідей ажырайып қарайтын. Әсіресе, ... өмір ... ... мекен тұрағы жапсарлас Жоңғар хандығы деп аталатын ойраттардың саяси бірлестігі (1635 - 1758) аш ... ... ... ... ... жағдайды сол кездің дуалы ауыз ақыны бір ауыз өлеңмен ... ... >.
, ... ханның 1744 жылы Түркістанға көшуі хандық биліктің Абылайдың қолына әлде қашан көшкендігінің белгісі. ... ... ... ... ... оның ... үш ... де жүріп тұрғаны тарихи ақиқат. Бұл ретте, ең беделді айғақ Абылай ханның саяси, әскери, әлеуметтік көреген де ... ... ... ... ... азат болған шығыстағы байтақ алапқа Алтай асырып қазақ ауылдарын қоныстандыруы, елдің батыс ... ... ... дүбірін қолдап, үш мың жан кешті сарбаздарының орыс ... ... ... ... ... қарсы жорық ашып, Іленің сол жағасы мен Шу ... ... ... ... ... қайтарып беруі, жай қайтарып қоймай, осы жолы әйгілі Жайыл қырғынында ел рухын аспандатып, жеңіс туын желбіретуі, сөйтіп қазақ пен ... ... ... ... ... ... ... беруі, бұл шекараның күні бүгінге дейін сақталып отыруы, міне, осынау, ел тағдырының шешуші сәттері Абылай ханның бүкіл ... ұлы хан ... ... ... ... ... Ресей патшалығымен және Қытай боғдыханымен жүргізген икемді саясаты өз ... ... хан ... ... ... ... былай деп жазды: .
ШЫҒАЙҰЛЫ ЕСІМ ХАН
Шығайұлы Есім хан (1628-1645) - Қазақ хандығының ханы, Шығай ханның баласы, ... ... ... ... ... Есім хан ... халық жадында сақталған аңыз -әңгімелер, дастан-жырлар көп. Оны халқы деп ардақтайды. Есім хан билік басына ағасы Тәуекел ... ... ... Бұл ... Қазақ хандығының шығысындағы жағдай Тәуекел тұсындағыдан әлдеқайда күрделене түскен еді. Мұнда ойрат тайпаларының бірігіу процесі ... ... ... ол көршілерінде болып жатқан жағдайды жіті қадағалап, олардың тайпалары арасындағы алауыздықты өз пайдасына шешуге ұмтылып бақты. Ойраттардың бір ... ... ... Еділ ... ноғайлармен шарпысуы, екінші жағынан орыс қамалдарының гарнизондарымен қақтығысуы Есім хан саясатының ықпалды болуына ... ... ... ... үш жақты соғыстың өздеріне қырғын таптыратынын сезген ойрат әміршілері Есім ханның үстемдігін мойындап, тату көршілікте тұру ... ... ... ... жіберуге мәжбүр болады. Хандығының шығысындағы жағдайды осылайша өз пайдасына шешкен Есім хан оңтүстігін де ... ... ... шекарасын кеңейте түсу саясатын мұнда да батыл жүргізіп ... Оған ... да ... түседі. Себебі, бұл кезде қайтыс болған Бәки Мұхаммед ханның орнына оның ... Уәли ... пен ... ... ... ... ... таласып жатқан еді. Осы қақтығысты өз пайдасына асыруда Есім хан ... ... ... Ол ... Уәли ... көмектесемін деп уәде беріп, кейін Иманқұлы жағына аунап түседі. ... ... ... ... Уәли ... өлтірісіп, Иманқұлымен одақ жасасады да, сол жылы Иманқұлыға қарсы шығып, Самарқантқа ... ... Бұл ... ... ... соғысарлық шамасы жоқ еді. Сондықтан онымен шартқа отырып, Ташкент пен оның төңірегінің түгелдей қазақтардың иелігі екенін ресми ... ... ... ... Есім хан Моғолстан ханы Әбдірахымның қызы Падшахқа үйленіп, ағасы Күшік сұлтанның қызын Әбдірахымға беріп, қарсы құда болу ... оны ... ... ... ... көмегімен өзіне опасыздық жасаған Тұрсын ханды талқандап, дара билікке қол жеткізеді. Есім ханның билігі тұсында ... ... ... ... ... ... ... нормаларын қалыптастырған конституциялық құжат болғаны белгілі. Мұны деп ұққан жөн. Бірақ оның көктен алынбағанын, өз ... ... мен ... ... Есім хан мен оның ... ... толықтырған баяғы бір нұсқасы екенін де естен шығармаған абзал. Түптеп келгенде, деген сөздің мәні де Есім ханның ... ... ... ... ... айтылған. Қоныс-тұраққа, мал-мүлікке, адамдар арасындағы қарым-қатынасқа қатысты туындайтын дау-шардың шешімдері осы ... ... ... өзі ... Тәукенің әйгілі негіз болып, қазақ халқының мәдени-рухани және салт-дәстүр қалыптарының ... ... ... ... ... Жалпы көшпелілер мемлекетінің хандары сияқты, Есім хан да тақ үсті мен ат ... ... ... ... ... Оны ... атанған атақты ханның қайтыс болған жылы - 1645 жыл ... ... ... ... Есім хан ... ... соң қазақ хандығының тағына Жәңгір хан (1645-1652) отырды. Халық оны ел үшін ... ... орай деп ... Хан ордасын Түркістан қаласында ұстау Жәңгір хан тұсында басталды.
Қанаш Камзин
Қанаш Камзин - 429-шы ату полкінің рота командирі(52-ші ату ... ... 3-ші ... майданы), лейтенант.Ол 1919 жылы 29 қарашада Павлодар облысы Ақсу ... ... ... ... қарапайым шаруа отбасында дүниеге келген.Ұлты-қазақ.1931-1934 жылдар аралығында Павлодар ... ... ... ... ... ... одан әрі ... жылы жұмысшылар факультетін тәмамдап, 1941 жылы Абай атындағы Алматы педагогикалық институтын бітірді.1941 жылың шілдесінде Алматы қалалық военкоматымен қызыл Армия қатарына ... ... жаяу ... училищесінің жедел курсын аяқтаған.1943 жылдан бастап , қан майданда болды.1944 жылдың жазына қарай лейтенант Камзин 52-ші ату ... 429-шы ату ... ... ... ... босатуда және Днестр өзенінің маңында өткен шайқаста ерекше көзге түсті.1944 жылдың 13 сәуірінің түнінде лейтенант Камзин ... ... ... ... ... ... ... ауылы маңында босатты(Молдавияның Григориополь ауданы).Плацдармды басып алып, рота қарсыластың мықты ... ... ... ... ... 14 ... ... шабуылға көтеріп,Өзі Гура-Выкулай ауылының шетінде қаза табады.Молдавияның Новоаненск ауданы Гура-Выкулай ауылында жерленген. 1944 ... ... 13 ... жарық көрген КСРО-ның жоғарғы кеңесінің Президиуымының нұсқауымен берілген тапсырмаларды үлгілі ... және ... мен ... үшін ... Камзинге Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.Ленин орденімен марапатталған. Ақсу ... ... ... ... Қанаш Камзин аты берілді.Сонымен қатар Павлодар қаласындағы бала-бақша , Ақсу мен ... ... ... ... ... орта ... батыр атамыздың атымен аталып тұр.Мектептің қасбетінде мемореалды тақта орнатылып, мектеп маңында ескерткіш орнатылып, Павлодарда , батырлар алаңында барельефі бар ... ... ... ... ... ... болып тұр.Ертісте атты жүк теплоходы жүзген.Оның есімі Молдавияның астанасы Кишинев ... ... ... ... ... ... ... парағынан: 1944 жылдың 12-сінен 13-сіне қараған түні қарсыластыңқатты артиллериялық және миномет-пулеметтік отының күштілігіне қарамастан, ... ... өзі ... ... соғысқа араласып , сосын Днестр өзенінің маңындағы Молдавия ССР-ының ... ... ... ауылында да қарсыластан Молдавияны босатуда аса белсенділік ... ... ... ... ротаны айқасқа өзі бастап апарып, өзеннің оң жағалауындағы плацдармды басып алып, жауынгерлерге ерлік пен батылдықтың үлгісі болды. Оң ... ... ... басып алғанына қарамастан, (екі траншей, доттар, дзоттар мен ... да ... ол ... ... траншеяның бірінші және екінші сызықтарын тез басып өтіп, Гура-Высулай ауылының оңтүстігіне кіреді. Өзінің ... ... ... ... ... ... 65 метрлік биіктігіне қарамастан, биіктікті басып алып немістерді қуып шығады және 20 офицерлерді жойды. Биіктікте пулеметтерін орнатып, Камзин Гура-Выкулай ... ... ... от шаша ... 1-ші және 2-ші роталарға Гура-Выкулайауылының оңтүстік-шығыс жағына кіруге жол ашады. Бірінші болып оң жағалауға өтіп, биіктікті ... ... ... ... ... ... оны ... тұрғаны үшін, плацдармды кеңейткені үшін және 20 унтер-офицерді жойғаны үшін Кеңес Одағының Батыры атағына лайық.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Эпостағы қазақтану мәселелері (Қобыланды батыр эпосындағы)83 бет
Қобыланды батыр12 бет
Дәулет Мықтыбаев (1904-1976) мектебінің өзіндік қасиеттері мен ерекшеліктері6 бет
Ақтөбе облысындағы археологиялық ескерткіштер9 бет
Батырлар жыры мен «Шаһнама» дастанындағы тақырып үндестігі7 бет
Батырлар жыры. Эпостағы дәуір және дәстүр мәселесі43 бет
Батырлар жырын оқыту21 бет
Батырлық жырлар, батырлар жыры12 бет
Эпостағы тұлпар образы43 бет
Қазақ фольклористикасы21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь