Тұлғаның әлеуметтік - мәдени идентификациясы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
І.ТҰЛҒАНЫҢӘЛЕУМЕТТІК . МӘДЕНИ ИДЕНТИФИКАЦИЯСЫН АНЫҚТАУДЫҢ ҒЫЛЫМИ . ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ..
1.1 ТҰЛҒАНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК . МӘДЕНИ ИДЕНТИФИКАЦИЯСЫНЫҢ МӘНІ МЕН МАЗМҰНЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2. ТҰЛҒАНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК . МӘДЕНИ ИДЕНТИФИКАЦИЯСЫНЫҢ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
ІІ.ТҰЛҒАНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК . МӘДЕНИ ИДЕНТИФИКАЦИЯСЫН ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ...

2.1 ЗЕРТТЕУДІҢ МАҚСАТЫ, МІНДЕТІ, БОЛЖАМЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.2 ЗЕРТТЕЛЕТІН ӘДІСТЕМЕЛЕРІНІҢ СИПАТТАМАСЫ МЕН ЗЕРТТЕУ БАРЫСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ІІІ. ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ІҮ. ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Ү. ҚОСЫМШАЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Тақырыптың өзектілігі: Өмірдің мағынасы – ол адамның санасындағы субьективті ең маңызды құндылық және оның мінез-құлқының басты реттеушісіне айналған құндылық. Адам дамуының шыңы - осы процесте өз денсаулығының белгісі бойынша адам организімінің, құратын қатынастардың адамгершілік нормаларға сәйкестілік белгісі бойынша тұлғаның еңбектегі және қарым-қатынастағы, сондай-ақ қоршаған орта мен өзін-өзі танудағы сәттіліктер белгісі бойынша іс-әрекет субьектісі ретіндегі қабілеттерінің жететін ең жоғарғы көрсеткіші. Өзгелермен қарым-қатынас барысында қайталанбас тұлға ретінде қалыптасу, басқалармен дұрыс қарым-қатынас жасай білу - баға жетпес байлық. Осындай байлыққа ие болған адам қоғамда өз орынын тауып, үйлесімді өмір сүре алады. Осы орайда қазіргі әлеуметтік психологияда тұлғаның өзін – өзі танытуы мен өзін – өзі жүзеге асыру мәселесі көкейтестілікке ие.
Халық дәстүрі томаға-тұйық, жабық құбылыс емес. Адамаралық байланыстарда ұлттық дәстүрлер алмасуы мен өзара кірігуі үрдісі де жүріп жатады. Әдет-ғұрып алмасу процесінде адам сыртқы ортаны игереді, басқа әлеуметтік-мәдени ортада өзін-өзі жан-жақты тани алады, танымдық кеңістігі кеңейеді. Еңбек, тіршілік ету дағдыларымен қатар, сөйлеу, қарым-қатынастар адам санасын дамытушы, қоршаған ортаға бейімдеуші фактор болып табылады. Өркениетті дәстүр арабайланысы, әртүрлі салт-дәстүрге бейімделушілік көп этносты ортадағы әлеуметтік арақатынастарды ретті, түсінікті ете түседі. Сол себепті де ұлттық дәстүрлер әртүрлі ғылымдар өкілдері назарын өзіне аударып, оны ғылыми-практикалық таным құбылысы етіп келеді. Дәстүрлерді құндылықтар ретінде қарастыру талай зерттеулердің әдіснамалық негізін құрған.
1. Мәдениеттану негіздері: Оқулық. - Алматы: Дәнекер, 2000)
2. Табылдаев Ә. Қазақ этнопедагогикасы Алматы,1993
3. Әбілова З Қазақ этнопедагогикасы Алматы 2000 ж
4. Сафин В.Ф. Психология самоопределения. – Свердловск, 1986-186-б
5. Реан А.А. Самоактуализация и самотрансценденция личности //
Психология личности в трудах отечественных психологов. – Спб., 2000-480 –б
6. Коростылева Л.А. Психология самореализации личности: затруднения в профессиональной сфере. –Спб. : Изд-во «Реч», 2005-222- б
7. Франкл В. Человек в поисках смысла. – М: Прогресс, 1990-366- б.
8. Абульханова – Славская К.А. Стратегия жизни. – М., 1991- 299-б
9. Мұқанов М.М. Жас және педагогикалық психология. –Алматы.: КазПИ, 1982
10. Педагогика: Оқу құралы. Жалпы ред. басқарған А.М.Құдиярова. Алматы: Дарын, 2004. 448 б.
11. Қалиев С, Жарықбаев Қ. Казақ тәлім-тәрбиесі. - Алматы, 1993
12. Педагогика. Дәріс курсы. Алматы: «Нұрлы әлем», 2003.
13. Богословский В.В.Жалпы психология/–А.: Мектеп,1995
14. Выготский Л.С. Педагогическая психология/ Л.С. Выготский– М.:1980
15. Табылдаев Ә. Қазақ тәлім тәрбиесі. Астана-2006ж
16. Табылдаев Ә. Қазақ этнопедагогикасы Алматы,1993
17. Әбілова З Қазақ этнопедагогикасы Алматы 2000 ж
18. Бабаев С.Б.,Оңалбеков Ж.К. Жалпы педагогика.Алматы-2005ж
19. Ильина Т.А.Педагогика. Алматы-1977ж
20. Әшенов К.,Аманғалиев Б. Адамгершілік тәрбиесінің әліппесі.Алматы-1988ж
21. Қожагелдиева Қ.Ж.. Әдеп, адамгершілік отбасындағы салт-дәстүр.
22. 15. Выготский Л.С. Педагогическая психология/ Л.С. Выготский– М.:1980
23. Бейсенбаева А.А. Теория и практика гуманизации школьного образования. Алматы: Ғылым, 1998 – 225 с.
24. Қ.Б.Сейталиев. Тәрбие теориясы. Алматы-1976
25. Уалиханов Ш.Таңдамалы шығармалары жинағы. Астана, 2007ж
26. К.Жарықбаев. Проблема обучения и воспитания в произведениях казахских просветителей - Алма-Ата,1984ж
27. Педагогика ./М.Құдиярованың басшылығымен.-Алматы,2004
28. Макаренко А.С. Педагогические сочинения в 7 томах. - М.: Педагогика, 1984.
29. Рубинштейн С.Л Избранные психологические труды / С.Л Рубинштейн–М.:Просвещение,1960
30. Асылов Ұ.Ж. Нұсқабайұлы. Әдеп. Инабаттылық дәрістері. Алматы,
1998.
31. Социология под вопросом. Социальные науки в постструктуралистской перспективе. М.: Праксис. 2005.
32. Стефаненко Т.Г. Социальная и этническая идентичность.// Идентичность. Хрестоматия. Сост. Л.Б.Шнейдер.- М.: Изд-во Моск. психолого -социального института, Воронеж: Изд-во НПО"Модек",2003. С. 196 -221.
33. Тоффлер А. Третья волна // США экономика, политика, идеология. -М, 1982. №7.
34. Турен А. Возвращение человека действующего. Очерк социологии. -М.: Научный мир, 1998.- 204 с.
35. Тэрнер Дж.С., Оукс П.Дж., Хэслем С.А., Дэвид В. Социальная идентичность, самокатегоризация и группа. Иностранная психология, 1994. №4. С. 8-17.
36. Усманова А. Р. Репрезентация как присвоение: к проблеме существования Другого в дискурсе /Топос, 2001, №1(4). URL: http ://topos. ehu. lt/zine/20 01/1/ousmanova.htm
37. Фотеев Г. Герберт Блумер: символический'интеракционизм/ Современная американская социология. Под ред.В.И. Добренькова.-М.: Изд-во МГУ, 1994. С. 148.
38. Фромм Э. Бегство от свободы. М.1989.
39. Фуко М. Забота о себе. История сексуальности. т.З — Киев: Дух и Литера, 1998.
40. Фуко М. Слова и вещи. Археология гуманитарных наук. Пер. с фр. В. П. Визгина и Н. С. Автономовой. Пб. A-cad. 1994.
41. Фуко М. Использование удовольствий. История сексуальности. Т. 2 / Пер. с фр. В. Каплуна. — СПб.: Академический проект, 2004.
42. Фукуяма Ф. Великий разрыв. М. : ACT, 2008.
43. Хабермас Ю. Вовлечение Другого. Очерки политической теории.- М.: Наука,2007. 417 с.
44. Хагуров Т.А. Человек потребляющий : проблемы девиантологического анализа. -М.: Институт социологии РАН,2006.
45. Хейзинга Й. Homo Ludens; Статьи по истории культуры. / Пер., сост. вступ. ст. Д.В. Сильвестрова. -М.: Прогресс Традиция, 1997. 416 с.
46. Хёсле В. Кризис индивидуальной и коллективной идентично-сти//Вопросы философии, 1994, №10. С.112-123.
47. Черняева К.О. Культурная идентификация в социальных сетях Интернета // Вестник ПАГС, 2010, №2. С.209-214
48. Коган Л. Н. Социологический аспект культуры // Социол. исслед. 1976. № 1. С.45-54.
49. Козловский В.В. Формы коммуникативного конструирования потребления // Потребление как коммуникация — 2007. Научная конференция. 29-30 июня 2007 г. Материалы конференции / Под ред. В.И. Ильина, В.В. Козловского. СПб.: Интерсоцис, 2007 . С. 41-43.
50. Костерина И. Публичность приватных дневников: об идентичности в блогах Рунета // Неприкосновенный запас, 2008. N3(59).
51. Кузнецов С. Ощупывая слона. Заметки по истории русского Интернета.- М.: Новое литературное обозрение, 2004.
52. Культура, власть, идентичность: социально-антропологический подход. Саратов: Волжский сад, 1999.
53. Сафин В.Ф. Психология самоопределения. – Свердловск, 1986 -168 с
54. Коростылева Л. А. Психология самореализации личности: затруднения в профессиональной сфере. Спб: Изд-во «Речь», 2005-222 с
55. Франкл В. Человек в поиясах смясла. М .: Прогресс, 1990 -366 с
56. Абульханова – Славская К.А. Стратегия жизни. – М., 1991-299 с
57. Жарықбаева Қ. Жантану негіздері. Алматы -2002 -250 б
58. Зимняя И.А. Педагогикалық психология. Оқулық. Алматы -2005-359 б
59. Намазбаева Ж.И. Психология, оқулық. Алматы -2005-430 б
60. Алдамұратова А.Жалпы психология., Алматы 1996-300 –б
61. Тәжібаев Т. Жалпы психология. Алматы. 1993-300 б
        
        ТҰЛҒАНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК - МӘДЕНИ ИДЕНТИФИКАЦИЯСЫ
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
............................................
І.ТҰЛҒАНЫҢӘЛЕУМЕТТІК - МӘДЕНИ ИДЕНТИФИКАЦИЯСЫН ... ... ... ... ТҰЛҒАНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК - МӘДЕНИ ИДЕНТИФИКАЦИЯСЫНЫҢ МӘНІ ... ... ... - ... ... ӘЛЕУМЕТТІК - МӘДЕНИ ИДЕНТИФИКАЦИЯСЫН ЭКСПЕРИМЕНТТІК ЗЕРТТЕУ
НӘТИЖЕЛЕРІ...............................
2.1 ... ... ... ЗЕРТТЕЛЕТІН ӘДІСТЕМЕЛЕРІНІҢ ... МЕН ... ... өзектілігі: Өмірдің мағынасы – ол адамның ... ең ... ... және оның ... ... реттеушісіне
айналған құндылық. Адам дамуының шыңы - осы ... өз ... ... адам ... ... қатынастардың адамгершілік
нормаларға сәйкестілік белгісі бойынша тұлғаның еңбектегі және қарым-
қатынастағы, сондай-ақ ... орта мен ... ... ... ... ... субьектісі ретіндегі қабілеттерінің жететін ең
жоғарғы көрсеткіші. Өзгелермен қарым-қатынас барысында қайталанбас тұлға
ретінде ... ... ... ... ... білу - баға жетпес
байлық. Осындай байлыққа ие болған адам қоғамда өз орынын тауып, ... сүре ... Осы ... қазіргі әлеуметтік психологияда тұлғаның өзін
– өзі танытуы мен өзін – өзі жүзеге асыру мәселесі көкейтестілікке ие.
Халық ... ... ... ... ... Адамаралық
байланыстарда ұлттық дәстүрлер алмасуы мен өзара кірігуі үрдісі де ... ... ... процесінде адам сыртқы ортаны игереді, басқа
әлеуметтік-мәдени ортада өзін-өзі жан-жақты тани алады, танымдық ... ... ... ету ... ... ... қарым-қатынастар
адам санасын дамытушы, қоршаған ортаға бейімдеуші ... ... ... ... ... ... ... көп
этносты ортадағы әлеуметтік арақатынастарды ретті, түсінікті ете ... ... де ... ... ... ... ... назарын өзіне
аударып, оны ғылыми-практикалық таным құбылысы етіп келеді. Дәстүрлерді
құндылықтар ретінде ... ... ... ... ... ... бері  қарастырылып келе жатқан
күрделі ұғым. ... ... - ... кең ... ... ... әрекетінің саласы, ... ... оның ... ... ... ... өзіндік өз құндылықтар кешені
бар. Құндылықтар жіктелуінің ең негізгі тарағанын ... адам ... ... айтады. Сондықтан негізіне қарай материалдық, әлеуметтік-
саяси және рухани құндылықтар деп айырады.   Қазақ ... ... ... ... қайырымды, төзімді ете ... ... ... ... ... келе ... дәстүрлі ережелері
қазіргі адамзат үшін де керекті әлеуметтік, ... ... ... белгілі.
Осы айтылғандардың барлығы алынып отырған тақырыптың күрделiлiгiнiң,
ғылыми және тәрбиелiк жағынан маңыздылығының, көкейкестiлiгiнiң дәлелi.
Сондықтан біз дипломдық ... ... ... ... ... ... - деп ... ғылыми тұрғыдан зерттеу жұмысын
жүргіздік.
Зерттеу нысаны: Тұлғаның әлеуметтік - мәдени идентификациясы.
Зерттеудің мақсаты: Тұлғаның ... - ... ... ... мазмұнын ұғыну, маңыздылығын жан-жақты зерттеу.
Зерттеу міндеттері:
• Тұлғаның әлеуметтік - мәдени идентификациясын ... ... ... ... Тұлғаның әлеуметтік- мәдени идентификациясының теориялық ... және ... ... ... ... Тұлғаның әлеуметтік- мәдени идентификациясын ... ... ... әдістеме негізінде педагогикалық – психологиялық
эксперимент жүргізу;
Зерттеу жұмысының әдіснамасы: ... ... - ... мәні мен ... ... ... ... жан –жақты
зерттеу.
Зерттеу әдістері: Бақылау, әңгімелесу, сұрақ-жауап, талдау, жинақтау,
педагогикалық бақылау, т.б. 
Зерттеудің ғылыми жаңалығы: Жұмыстың өзектілігі, қазіргі ... ... ... ғұрыпты, мінез - ... ... ... ... ... Тұлғаның әлеуметтік - ... ... ... ... әлеуметтік- мәдени идентификациясының
ерекшеліктері бар ... ... ... – және ... ... ... студенттер мен мұғалімдер әдістемелік жинақ ретінде қолдана
алады.
Зерттеудің тәжірибелік – ... ... ... гуманитарлық
колледжі
Зерттеудің ғылыми жаңалығы және теориялық мәнділігі:
- Тұлғаның әлеуметтік - мәдени идентификациясының теориялық ... ... ... - мәдени идентификациясының маңыздылығын
анықтаудың ғылыми-әдістемелік жүйесі жасалды.
Практикалық маңыздылығы:
Бұл жұмысты ... мен ... ... ... ... күнделiктi жұмысында қолдана алады.
Зерттеу жұмысының құрылымы: ... ... ... кіріспе бөлімнен,
2 тараудан және қорытынды бөлімнен, ... ... ... ... ... ... ... бойынша тұлғаның
әлеуметтік - мәдени идентификациясының мәні мен ... ... ... ... негізінде және екінші тарау
эксперименттік зерттеу материалдары ... ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
берілген.
Зерттеу жұмысының болжамы: Тұлғаның әлеуметтік – мәдени идентификациясында
полиэтникалық жағдайда этникалық ... ... де ... ... мәдениеттерді қабылдау, сыйлау үшін ең алдымен ... ... ... оның ... ... ... ұғыну, оған
деген сенімділік, басқа мәдениетпен жиі байланысқа түсу міне осы жағдайлар
мәдени ... ... ... ... Мәдениет адам
шығармашылығының өнімі. Мәдениет жеке әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... ... дамиды. Мінез құлықтағы
өзгеріс міндетті түрде ... ... ... Поли және моно
этностық ортаның психологиялық ерекшелігі бар.
І.ТАРАУ. ... ...... ... ... ҒЫЛЫМИ
– ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 ТҰЛҒАНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК МӘДЕНИ ИДЕНТИФИКАЦИЯСЫНЫҢ МӘНІ МЕН ... ... ... әрі ... ... ... үшін ... – психологиялық болмысын сақтай отыра, әлемдік
өркениетке енуі және ... ... әр ... өз ... көріну мен өзін –өзі таныту мәселесі қызығушылық тудыруда.
Осы ... ... ... тұлғаның әлеуметтік – ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас барысында қайталанбас тұлға ретінде
қалыптасу, басқалармен дұрыс қарым-қатынас жасай білу - баға ... ... ... ие болған адам қоғамда өз орынын тауып, үйлесімді өмір
сүре алады.
Тұлға - бұл ... ... және ... ... ... ... ... оған қоршаған орта әсер етеді, ол саналы түрде
адамдармен және ... ... ... ... ... ... әр ... әр түрлі, бірақ жеке тұлға әлеуметтік ортада өзін дара
ұстайды және өз қарым- қатынастары үшін ... есеп бере ... ... идеялар қазақ халқының тіршілік тынысымен, ұлттық тәрбие ... ... ... ... ... ... ... Тәрбие адамды бақытты және белсенді қоғамдық өмірге ... .[2, ... ... ... ... байланыстылығы;
- адамдармен қарым-қатынаста тәрбиелеу;
- тәрбиені ізгілендіру;
- тұлғалық қатынас.
Жеке тұлғаның қалыптасуына әсер ету үшін ... ... ... білу ... ... әлеуметтік қарым- қатынастары. Қалай
қалыптасады? Бұл қалыптасудың негізгі факторы не? Бұл ... ... ... ... ... ... ... құрылуында бала
қалай өзінің даралығын немесе жеке қасиетін қалыптастырады.
Бүгінгі ғаламдану процесінде ұлттық құндылықтарды ... мен ... ізгі ... ... ... ... ... сананы сақтау
күресі екенін түсіну әрбір саналы ... ойы ... ... ... деп жеке ... ... сана сезімі мен мінез-құлқының
ана тілін, ата тарихын, төл мәдениетін және ... ... ... ... ... 273- ... ... құндылықтар дегеніміз не? Қарапайым тілмен айтқанда
тұлғаның әлеуметтік -мәдени құндылықтары – белгілі бір ұлтқа, ұлт ... зат, ... ... яғни ... ... бойы ... ... және материалдық құндылықтар.
Осы орайда, мәдени идентификация (теңестіру) адамның, белгілі бір нақтылы
мәдени ортада өзін-өзі сезіну деңгейіне ... ... ... ... ұғымын З.Фрейд ... ... үлгі ... ... ... парықсыз әрекетке тырысатын
маңызды тұлғалардың ... ... ... ... қараған.
Идентификация тұжырымдамаларын Э.Эриксон, Э.Горман, Р.Линтон, Т. ... ... ... ... ұғымын «мен» субъектінің өзіндік
дамуына қабілетін қарастырудың орталық механизмі ретінде ұққан.
Идентификация әр ... ... ең ... адам ... ... ... өмірдегі жеткілікті түрде ... бар. ... ... ... ... ... топпен) ал ең соңғы деңгейде,
әлеуметтік құбылыстың кең шеңберінде, басқаша айтсақ, ... ... ... психологияда идентификация ұғымы психикалық ... үш ... ... ... ... - ол ... ... құру негізінде
субъектінің өзін басқа индивиттермен немесе топпен біріктіру ... жеке ... ... ... ... өзінің ішкі дүниесін
қосып қабылдау.
- Екіншіден идентификация - басқа адам субъектісін өзін-өзі жалғастырушы
ретінде көз ... ... ... ... ... - ол ... ... басқаның орнына қою
механизмі.
Идентификация тиістілік сезіммен ... оның ... адам ... өзін ... оның (адамның) ойынша өзі сол топқа тиісті ... ... ... көпшіліктің мәдениетімен ассимиляция ретінде
бағаланса, әрі көп ұлттық қоғамдағы жеке ... ... ... ... ... ... ... оқшаулануға ұмтылу) туралы екен деп
О.Л.Романова ... ... ... ... әдетте, сол күйінде дайын қабылдайды
(отбасылық, топтық, этностық, мемлекеттік, өркениеттік тағы ... ... ... тек ... типтегі адамдарға тән. Бұл ретте, әсіресе
этникалық сананың тұрақтылығын, рәміздері (мифтері, аңыздары, мұраттары,
қасиетті символдары, салттары тағы ... мен ... ... ... тұратынын ескерген жөн. Этномәдени сана «біз және біз ... ... ... негізделген. Бұл сана адамды өткен тарихқа басты
назар аударып, ... ... ... ... Бұл — жағымды
әрі қажетті талап. Өзін сыйламаған, басқаны да сыйлай алмайды.
Алайда, ... ... ... ... типтері бар. Олардың
бірі — архаизм. Архаизм— мәдениеттің өтіп кеткен сатыларын қайтадан қалпына
келтіруге бағытталған талпыныс. Бұл ... ... ... «ортодокстық», «фундаменталиста», «партикулярлық» сияқты
белгілерді де қосады. Шынында да, мәдени жүйе өзін өзі ... ... ... ... алыс болмауды қалайды. Екінші жағынан
алғанда, адамның шығармашылдығы, жасампаздығы, ... ... Осы ... ... ... ... Архаистік бағдар туралы бірнеше
деректер келтірейік.
Бұл мәселені А. Тойнби жан - ... ... Оның ... ... ... ... мінез - құлық бітімдерінде, өнерде, тілде, дінде,
экономика мен саясатта байқалады. Мысалы, Алмания тарихындағы ... ... ... ... мен фашистік - корпоративтік мемлекет ... тіл ... ... ... ... талпыныстары, Рим
императоры Августың христиандықты көне тайпалық діндермен алмастыруға
тырысуы осы ... ... ... ... ... ... негізгі принциптеріне ... ... ... ... табиғи сұрыптаудың
нәтижесіңде ішкі өзгерістерге бейімделмеген жүйе дегенарцияға ұшырайды. Ал
кибернетик Росс Эшби жабық және кесімді ... ... ... ... қалып туады дейді. Мұның мәдениетке не ... ... де ... ... Алайда мәдениет бүкіл әлемдік заңдылықтардан
тыс болатын «мәңгі двигатель» ... ... ... ... қалыптасқан өмір салты шайқалған өтпелі
кезеңдерде ерекше байқалады. Ескі құндылықтар жүйесін қирату әр кезде уақыт
сынынан ... ... ... ... ... Бұрынғыдан бас
тарту кейде болашаққа емес, оның да алдында ... ... ... бағытталуы мүмкін.
Қазіргі кезде өркениетті елдерде мәдени ... ... ... — отбасы — мәдени шағын топ — ......... Бұл ... ... логикадағы ұғымның мазмұны мен
кәлемінің кері қатынасы заңды әрекет етеді. Яғни, ең мағыналы ... ... ... ... ... ... кеңейе берген сайын
комплиментарлықтың (басқаға деген ... ... де ... ... ... ... келтірейік: қауым мүшесі — ата баласы — ру — тайпа — ... ұлт. Ары ... ... ... ... төмен. Бұл жүйенің басқа
адамдарды ассимиляциялау қабілеттілігі де жеткіліксіз. Түрік халықтарының
тарихынан инкорпорациялық ... алу, ... ... ... болған
этностардың санының тез ... ... тағы ... Бұл да ескеретін
жайт. Әсіресе дәстүршілдіктің көріністеріне қазақтың және әр ... ... ... ... ... келтіру, батыстық киім
үлгілеріне ... ... ... ... ... 256]
Халық дәстүрі томаға-тұйық, жабық құбылыс емес. ... ... ... ... мен өзара кірігуі үрдісі де жүріп
жатады. Әдет-ғұрып алмасу процесінде адам сыртқы ортаны ... ... - ... ... ... жан-жақты тани алады, ... ... ... ... ету дағдыларымен қатар, сөйлеу, қарым-
қатынастар адам санасын дамытушы, қоршаған ортаға бейімдеуші ... ... ... дәстүр арабайланысы, ... ... көп ... ... ... ... ... ете түседі. Сол себепті де ұлттық дәстүрлер ... ... ... ... ... оны ғылыми-практикалық таным
құбылысы етіп ... ... ... ... қарастыру талай
зерттеулердің  әдіснамалық негізін құраған. 
Құндылық мәселесі  ежелгі заманнан бері  қарастырылып келе ... ... ... әлемі - сөздің кең мағынасында ... ... ... ... тұлғаның рухани
байлығы  өлшемін  білдіретін, оның ... ... ... ... өзіндік өз құндылықтар кешені
бар. Құндылықтар жіктелуінің ең негізгі тарағанын ... адам ... ... ... Сондықтан негізіне қарай материалдық, ... және ... ... ... ... ... өркениетті, мейірімді, қайырымды, төзімді ете түсетін
ғасырдан ғасырға, ұрпақтан ұрпаққа беріліп келе ... ... ... ... үшін де ... әлеуметтік, мәдени құндылықтар болып
табылады.
Рухани құндылықтар адамзат білімі, ... ... ... ... нормалары мен саяси білім, яғни ... ... ... ... жатқызуға болады. Рухани құндылықтың
маңыздылығы  әрбір адам (әлеуметтік субъект) өз ... ... ... ... ... ... ... адам дүниетанымының негізгі
іргетасы, әлемге деген көзқарасының ... ... ... ... ... ... тарап, адамдардың бір-біріне деген ... ... азая ... ... ... ... оның ... мәнісі неде және оның өміріндегі маңызы ... ... ... ... ... ... ... парыз болуға тиіс.
Руханилықтың өзі - адам бойындағы ізгілік пен ... пен ... ... мөлшері, жеке болмыстық ұғым-
түсінігінің көрінісі. Басқаша айтқанда, әр адамның өзіндік қалыптасуы, өсіп-
жетілуі, дүниедегі  алдына ... ... және өмір ... ... мен сара
жолдары. Ұлттық дәстүрдегі құндылықтар мақсаты - барлық адамдардың мәдени-
рухани қабілеттерін заман ағымына сай ... ... ... ... ... таңда Қазақстан Республикасындағы  мәдени үрдістер ... ... ... ... ... мимесистік (ұқсау, еліктеу)
сипаттағы батыс мәдениетінің таратушысына айналып отыр. Бұл жас ұрпақтың
ұлттық талғамын ... ... ... төл ... ... ... Өз ... рухани мұраларын, құндылықтарын, әдет-ғұрып,
салт-дәстүрін келесі ұрпаққа таныту – ... ... ... ... ... сананы қалыптастырудың орны ерекше. Өйткені, өткенімізді
білмей келешекке қадам ... ... ... ұлт ... мен ... сақтап қалудың жолдары: ұлттық талғам, қоғамдық мүдде
ұстындарында мәдениет пен ... ... ... ... ... мен ... ... мәдени даму процесін жандандыруы;
эстетикалық нормалардың, ұлттық этикалық және ... ... мен іске ... ... ... тұлғаның әлеуметтік – ... ... ... ... ғана адамды оның өмірлік
тіршілік әрекетінен ажыратпай, оның ... ... ... ықпал ететін зерттеу жолы болып талыда.
Тұлғаның әлеуметтік – мәдени идентификациясы мәселесін ... және ... ... мен ... әлеуметтік
ортада дамуындағы рөлін ескеру негізінде өзін – өзі ... ... ... ...... ... түрлі
ұйымдасу деңгейінде ашылып, әртүрлі тіршілік әрекеті саласында көрініс
табатын тұтас құбылыс ... ... ... ... ... ... ... құндылықтармен байланысты болып келіп
және «Мен» бейнесінің кез – ... ... ... этномәдени қоршаған
ортаның, тұлға дамып отырған этностық кеңістіктің әсерімен ... ... ... ... ... елеп – ... ... құндылықтардың тегістелуіне себепкер болады, бұл ... ... ... ете ... ... ... сондай –ақ оның өзін – өзі ...... ... ... рөлі ... өмір салты жағдайларында жетекші құндылық болып ... ... ... адам ... ... ... адам
прогресінің, тұлғаның және жалпы алғанда қоғам дамуының факторларының бірі
болып табылады. Мейлінше ... ... ... және қоғамға пайда
келтіруге қабілетті дербес, белсенді, мақсатты шығармашыл адамдар ... ... ... бұл ... субъектінің өз –өзіне қатысты
творчестволық бастауы айтарлықтай маңызға ие болды. [4, 186-б]
Осыған байланысты адам туралы ... оның ... ... өзін ... дамыту, өзін – өзі жүзеге асыру және таныту мәселесі жиі-
жиі қызығушылық тудыруда. Өзін – өзі дамыту және өзін ... ... ... адам ... көптеген тұжырымдамалар үшін өте маңызды болып табылады.
А.А.Реанның пікірінше, тұлғаның әлеуметтік – ... ... ... ... ... ... ... тұлғаның негіз
қалаушы қасиеті, адамның ұзақ жыл ... оның ... ... ... істеуінің қайнар көзі. [5]. Осыған орай ... өзін – ... ... қырларын зерттеу ерекше өзектілікке ие бола бастайды.
Тұлғаның ... ... және ... орта ... ... ішкі потенциалын ашуға, яғни танытуға қабілетті. Өзін – өзі таныту –
бұл адамның өзін – өзі ... ... өз ... мүмкіндігінше
толығырақ дамытуға деген ұмтылысы (А.Маслоу).
Психологияда мазмұны бойынша өзін – өзі таныту ұғымына жақын ... ... өзін – өзі ... ... ... оның ... ... Кей кездері таныту мағынасы ... ... ... ... ... ... арасынан «өзін – өзі жүзеге
асыру», «трансценденция», «өзін – өзі бекіту», «өзін – өзі ... ... өзі ... ... ... ... ... әлеуметтік – мәдени идентификациясын таныту феноменіне қатысты
тұжырымдамалар өзін – өзі таныту мен өзін – өзі ... ... ... ... ... ... деп ... Адамның өз мүмкіндіктері
мен қабілеттерін толықтай анықтауға және дамытуға ... ... өз ... ішкі ... ... ... және
дамытуға ұмтылысы, адамның өзі бола алатын ... ... ... ... ... да ... осы екі түсінікті бір кешенде қарастыру керектігін
айтады. Олар ... – бірі ... ... және ... ... ... қолданылады.
Л.А.Коростылеваның пікірінше, «өзін – өзі таныту» және «өзін – ... ... ... ... ... ... ... табуының әртүрлі жақтарымен байланысты. Оның ... ... ... ішкі ... және ... ... ... Бұл жағынан алғанда таныту үрдісі тұлғаның ішкі ... ... ... ... қоймай, Л.А.Коростылева өзін – өзі ... ... ... ... ... ... ... ретінде суреттейді. Оның
пікірінше, «ең толық өзін – өзі жүзеге асыру мән – ... және ... ... ... тұрады, яғни мәндік, аутентикалық өзін – ... ...... ... қажеттіліктерді өзінің қабілеттері мен
дарындарын жүзеге ... ... ... ... ... орын ... ... – өзі жүзеге асыруды өзін – өзі беру, өзін – өзі асыру – деп ... ... – өзі ... ... өз ... ... шығуымен,
оның қоршаған адамдарға, өзінің әлеуметтік іс – әрекетіне, басқаша жеткізер
болсақ, қалай да ... ... ... ... болмайтынның бәріне
басым бағыт – бағдар алумен байланыстырылады.
Қалай болғанда да, ... екі ... ... ... мен ... ... қарсы қою, А.А. Реанның
пікірінше, мақсатқа лайықты іс емес. «Гуманистік қараудың күші және ... ... осы екі ... ... ... ... ... психологиясында гуманистік тұжырымдаманы жақтаушылар
(А. Маслоу, К. Роджерс, В. Франкл және т.б.) әдетте таныту және ... ... анық ... Олар ... ... ретінде
қолданылады және айтарлықтай мағыналық айырмашылықтарға ие ... ... осы екі ... ... К.А. ... ... жасауда, ол өзін-өзі таныту тек қана тұлғада тұрақты Мен-
тұжырымдамасы, Мен-бейнесі қалыптасқан ... ... ... ... мен
мүмкіндіктерін толығымен ұғынған және түсінгенде ғана жүзеге асырылады деп
есептейді. Ішкі дүние сезімін және ... ... ... ала ... ... танытуы (өзін-өзі жүзеге асыруы) немесе өзін-өзі көрсетуі
де ықтимал. Алайда өзін-өзі көрсету, ішкі ... ... ие ... ... ... ... көрініс табуы мүмкін [8].
Осылайша, қазіргі ... ... ...... ... ... ... зерттелуін қажет етіп, Қазіргі
Қазақстанның ЖОО-рында жүргізілетін ұлттық білім беру ... ... ... үлес ... ... ... және ... құбылыс ретінде
тұлғаның әлеуметтік – мәдени идентификациясы оны тұтас зерттеуде әр түрлі,
соның ішінде мәдени ... ... ... ... талап етеді.
Мәдени идентификация (сәйкестік) адамның, белгілі бір нақтылы мәдени
ортада өзін-өзі сезіну деңгейіне байланысты. Әдетте, адам баласы ... ... ... сол ... ... ... (отбасылық,
топтық, этностық, мемлекеттік, өркениеттік тағы басқа). 
Л. Ионин метафорасы бойынша мәдени ... ... ... ... ... ал ... де процесінде өзін-өзі танымайтындай дәрежеге жетуіне
дейін салыстырамыз. Соңғы он жылдықта, жекеленген тұлғаларға ғана ... ... ... жас ... топтарды, біртұтас қауымдастықты
ішінара деға түбегейлі институциалды өзгерістерге әкелді. Халықаралық
әлеуметтік ассоциация ... жыл ... әлем ... үш ... ... «Осы немесе басқа тақырыптың рейтингісі қандай?» деген сауалнама
жүргізген болатын. ... ... ... ... екінші –
посткоммунизм және Шығыс Еуропа елдерінің ... ... ТМД ... ... ... ... Бұл біздің зерттеу жүргізіп
отырған жұмысымыздың ... ... ... ... табылады. Егер
мәселесі мен әдеттегі ахуалдың ... ... ... өзгеруін
қиыстыратын болсақ, онда өзгерістерін оңай табуға болады: ... ... ... ... ие ... ... болады.
Дегенмен, виртуалды әлемдегі ақпараттардың көптігіне ... ... ... ... ның ... ... ерекшеліктері,
сонымен қатар желілік ның баламалы ... ... ... ... ... емес, зерттеу көкжиегі ретіндегі мәселе болып отыр.
Тақырыптың өзектілігі интернет пен кеңістігін ғылыми стратегиялық
түсіндіру ... ... ... ... ... ... ролін күшейтуге қабілеттігімен көрініс алады. Бұндай
бейнеде жаһандану жағдайында мәдени ны зерттеу әлеуметтік желілер мысалында
теориялық және тәжірибелік өзекті ... ... ... ... идентификация қазіргі әлеуметтік теория мән- мәтінінде көкейкесті
мәселесі болып табылады. Зерттеу тақырыбының ... және ... ... мәнін, әлеуметтік коммуникацияны, сондай-ақ
әлеуметтік аспектілерінің түр ... ... ... ... ... ... ... Мәдениет мәнінің параметрлерін
айқындау мәселесінде Р. Барт, М. Вебер, В. Виндельбанд, Ф. ... ... Э. ... Ф. ... Г. Зиммель, Л. Ионин, Э. Кассирер, ... Ж. ... К. ... Б. ... М. ... Т. Парсонс,
Г. Риккерт, А. Рэдклифф-Браун, П. Сорокин, Л. ... М. Фуко ... ... ... ... орын ... ... ғылымда мәдени-
әлеуметтік теорияның дамуына М. Бахтина, В. ... П. ... ... А. ... В. Розанова, В. Соловьева үлес қосты. Мәдениеттің көп
түрлілігі Р. Бенедикт, Ф. ... Н. ... К. ... А. ... ... О. ... ... маңызды мәнге ие болды. Мәдениеттің
нақты өлшемін анықтау Дж. Берри, У. Гудикунстом, Р. Левайном, Д. ... ... А. ... Г. Хофштеде, Э. Холлом, Ф. ... ... ... арқау болды. мәселесінің зерделенуі этникалық және
этномәдениет бойынша жасалған жұмыстарда ... ... ... дамуы процесінің коммуникативтік құрамдас бөліктері
аясында М. Бахтина, Г. Блумера, М. Вебера, Ю. Лотмана, Дж.-Г. ... ... Г. ... ... арналса, П. Бергера, М. Бубера, П. Бурдье, Э.
Гидденса, И. Гоффмана, Т. ... Г. ... Дж. ... Э. ... ... А. ... В. Ядовтың ғылыми зерттеу жұмыстарында мәселесі зерттеу
пәні ретінде қарастырылған.
Халықаралық, ұлтаралық, жаһандық тәрізді ... ... ... шет ... әлеуметтанушылардың еңбектерінде қарастырылды (А. Аппадураи,
У. Бека, Э. Гидденса, Д.Иванова, Н.Покровского, Р. Робертсона, Л. ... ... ... ... ... және жаһандық сипаты,
жаһандану үдерісі экономикада, саясатта, мәдениетте жаһандық әлеуметтік
институттар мен ... ... ... ... ... ... ... даһандық жүйе моделінді ұсынылды
(Э. Гидденс, Н. Склэр); жаһандық ... (У. Бек, Р. ... ... (А. ... М. ... ... ... қолдану бірінші кезекте
шынайылықтың орнын басу ... ... ... ұйымдастыру
мен тенденциялардың шынайы және виртуалды ... ... ... ... ... ... ... Я.Яскевич жұмыстарында талқыланады. ... ... ... ... ... ... қарастыруды ұсынады.
Виртуалдандырылудың теориялық моделі екі ... ... ... (А. ... М. ... және ... ... Иванов). Жаңа киберкластың пайда болуын А.Крокер мен М.Вэйнстейн өз
жұмыстарында тұжырымдайды. ... ... ... ... бағытында белсенді зерттеу жүргізіліп, нәтижесінде
әлеуметтік желілердің пәнаралық теориясы болып ... (С. ... ... Б. ... Д. ... Л. ... Автор өзіндік тәсілі мен
саратов әлеуметтік мектептерінің (В. Виноградский, Н. ... В. ... ... С. Федюнина, Л. Яковлев, В. Ярская, Е. Ярская – ... ... ... ... ... сан ... мен көптігіне қарамастан,
әлеуметтік байыптылық қазіргі мәдениеттің жаһандануы, виртуализация және
тұтынушылық мәнмәтінінде және ... ... ... ... ... сондайақ әлеуметтік желілерде ның құлымыдану
тәжірибесінде маңызды мәселе болып қала бермек.
Мәдени ұжымдық сәйкестікті ... ... ... ретінде де қызмет
атқарады. Сәйкестік анықтау процесі мен әлеуметтік өзгешілікті, жеке тұлға
мен топтың ерекшеліктерін фиксациялау сондайақ осы ... ... ... ... қолдау көрсетеді. Сәйкестік сәйкестіктің мәдени
мәнмәтіннің өзара ... ... ... ... ... ... ... қаржы, транспорт, тауарлар тасқыны мәтінді және бейнелік
ақпараттар ... ... ... ... ... ... ... болуы мен қарқынды дамуы
виртуалды әлем өндірушілеріндегі электронды делдалдардың, виртуалды әлеумет
пен виртуалды сәйкестіктің мәртебесін күшейтіп, ... ... ... ... ... ... өмірдің отбасылық,
территориалдық, ... ... ... ның көп ... ... пен ... ... бола бастады. Қазіргі өмір
маркері темпориалды фобия - ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Мәдениет және даралау (индивидуализациялау) классикалық мәдениет
жобасына қатынасы ... ... ... ... ... ... ... тарату жолдарын жүзеге асыруда өзіндік «Мен»-ін
трансформациялауды ... ... () ... негізі
әлеуметтендірілген субъектілік және шектелген рефлексивтік жүйесінде ашылып
көрсетіледі.
Идентификация мен ... ... ... ... ... ... мағнаны игеру, өмір жолындағы жеке тұлғалық қырлардың ашылуы, адамдар
туралы, мәдени ... ... ... ... студенттердің ақпараттануын
қамтамасыз етеді. Х.И. ... ... ... ... ... білі – ... ... шешендік қалыптағы ауызша және жазбаша нәтижелерді қалыптастыру;
- қызметі барысындағы дәлдемелерді негізге ала ... және өзі ... ... ... ... ... ... тұтастай үлгісін жасау;
- өзгенің сөйлеу мәнеріндегі, өзгемен қарым – қатынасы мен ... ... ... мен ... ... ... туралы
қорытындыға келу, өзгенің «сынды» бейнесін жасау;
- кез-келген әлеуметтік ролдердегі жеке ... ... ... өзіндік «мен» немесе белгілі рөлдегі «мен» - нің әдеби суреттегі
кіршіксіз бейнесін қалыптастыру.
Х.Й.Лийтметстің ... жеке ... ... мен рухани
қоғамдылықты осы жүйелерді ... ... ... ... ... ... ... - этикалық рөлін құрады.
Бұл ... ... ... қызмет пен мінез – құлық негізіндегі
адамдардың эстетикалық көзқарастары, ... ... ... ... өз ... мен түрлі әлеуметтік – мәдениеттік
құрылымдарды жеке тұлғалық идеалға үйлестіру; ... мен ... ... ...... ... Лийметс бір жағынан мазмұны бойынша әдебиет, тарих, ... оқу ... ... ... осы ... ... міндеттердің
жүзеге асырылуына ықпал етеді; бұл мақсаттардың жүзеге асуы үшін тарих
ғылымдарының ... ... пән ... ... ... пәндер
арасынан психологияны ... ... ... ... ... оқыту қызметі қалыптарын, білік пен дағды, білім тексеру,
оқытушының пайдаланған ... ... лау ... ... педагогы оқыту үрдісіндегі тәрбиелік мәселелерді ... ... ... оқытуға субъект – субъектті жүзеге асыратын оқушының өзіндік қызметі
мен оқытушылардың бірлескен басшылығы;
- ұжым ... мен ... ... жеке ... даму ... ... ... құндылығының сәттілік перспективасы және ... ғана ... ... ... осы ... жетудегі жұмсалған
күштегі еңбек үрдісінің құндылық ынтымақтастығы;
- оқушылардың оқу қызметіндегі және ұжым мен ... ... ... ... ынтымақтастығы.
Сондықтан, мәдени идентификацияның мазмұнды компоненттері мен оқу
міндеттерінің үйлесімділігі төмендегідей шешім қабылдауға мүмкіндік береді:
адамның ... ... ... оқытудың маңызы зор. Оқыту
кеңістігінде мәдени маңыздылықтарды игеру, ... өз ... ... ... ететін біліктің қалыптасуы, жеке тұлғалық маңыздылықтарды
түсіну мен өзін - өзі тану үрдісі жүзеге асады. А.В. ... ... ... ... ... жағын көрсетеді, сонымен қатар, танымды
адам тек мақсатты бағытталған арнайы ұйымдастырылған үрдісте ғана ... ... әлем мен ...... ... ... ... оқытуды анықтау үшін оларға автордың түсінігінде білімнен тыс,
мәдениеттің ... мен ... ... ... және ... ... ... «ағарту» түсінігі енеді.
А.В. Мудриктің ағартушылық қызмет көздеріне ... ... ... ... ... ... және жан – жақты
адамдармен қарым – ... да ... В.Р. ... ... ... ... айқындайтын бұл ағартушылық
қызметтердің әрқайсысына ... ... ... ... ... ... маңызды көзі ретінде, бірақ, оның тәуелділігі жалпы
білім беру ... ... ... ... негізінде сыныптар мен
мектеп аумағында ... В.Р. ... ... ... ... ... түсуі әлеуметтік тәрбие
мақсаттарындағы ағарту көздерін белсенді пайдалану ... ... ... өзектендіреді. Мәдени мәселелерінің шешімінің
мүмкіндіктерін қарастыра келе төмендегі үш ... ... атап өту ... ... ... ... ... мәдени
идентификацияның ақпараттық кеңістігін кеңейтеді – ... ... және ... ... ның ... ... өмірлік қызметтердің түрлі саласындағы елшілердің мінез –
құлық ерекшеліктерін айқындап береді.
➢ Екіншіден, бұқаралық коммуникация құралдары ... ... ... ... ... Үшіншіден, бұқаралық коммуникация құралдары ... ... ... ... ... табылатын жасөспірімнің өмірлік
қалыптасуына әсер етеді. Сондықтан да, ... ... ... ... ... ... ... бір
жағынан мәдени лық мінез – құлқын айқындаса, екінші жағынан, оның
қалыптасуына әсерін тигізеді.
Мектеп пен ... өмір ... ... ... ретінде В.Р. Ясницкая пәндік үйірмелер қызметімен, әртүрлі балалық,
жасөспірімдік жастардағы ... ... ... ... клубтармен, сыныптық, мектепішілік ұжымдық істер мен іс –
шаралармен ... ... ... ... ... қоршаған ортамен, адамдармен қарым – қатынас ... ... ... ... – қатынас ерекшелігі басқа ағарту көздерімен
салыстырғанда, ... ... ... ... әсер ... ... ... қарым – қатынас субьектісі
арасынан сыныптас – құрбы-құрдастарын, педагогтарын, мектептің ... ... ... ... үрдісі маңызды тәрбиелік ... оның ... ... ... ... ... мәдени ның
нұсқаларын, осы нұсқалардың сөзсіз әлеуметтік ортада қолданылуына мүмкіндік
береді.
А.В. Мудрик пен В.Р. Ясницкая ... ... ... пайдаланылуының шарттарын анықтады. Аталмыш авторлардың жұмыс
сараптамасын біздерге төмендегі ... ... ... ... ... ... біріншіден, ағартушылық көздерінің жиынтығы пайдаланатын жүйелілік
пен жоспарлылықтың масатты бағдары;
- екіншіден, жастық шақтың әлеуметтік, жас ерекшеліктік және басқа ... ... ... ... ... өмір ... мен мәселелерінің
шешімі болатын мәселелі мінез - құлық;
- төртіншіден, топтық әсермен ... ... ... ... ...... ... - мәдени идентификациядағы ағартушылықтың рөлі
оның оқушының өмір қызметі саласындағы өзектілігінің ... ... ... ... заманауи мәдени әлеуметтік жағдаяттарда қолданылатын
мәдени кескіндер туралы ойлау қабілеттерін ділдейді.
Қазіргі ... ... жеке ... ... маңызды шарттардың
бірі болып өз бетінше білім алу ... жеке ... өз ... ... ... да бір ғылым ауқымына жататын ... ... ... ... ... қызмет анықталады.
Өзіндік білім алуда әлеуметтану мәселелерін зерттеу сараптамасы
жасөспірімдік мәдени ... ... ... ... туралы шешім
қабылдауға мүмкіндік береді. Осылайша, Ж. Думаздери мен Н.Лезельбаум
өзіндік білім алу ... ... ... ортасын өз бетінше құруға
болады деген пікірлерін білдірді. Авторлар бұл жағдайдың жағымды ... ... ... ... қабылдаудың немқұрайлығы», мектептегі
«әлеуметтік жұмысшы» секілді мәдениет пен қарым – қатынынас әлеуеттілігінің
кері әсері де ... ... ... - өзі ... ... (өз ... білім жетілдіру) қазіргі
қоғамдағы феноменін қарай келе, Е.А. Шуклина жеке тұлға, әлеуметтік топ өз
мүшесінің, иесінің өз ... ... мен өзін - өзі ... ... өзіндік «әлем бейнесін» ... Бұл ... ... ... ... рухани дамудың тенденцияларына толықтай
қарама – қайшылықты ұстанады және негізгі ... ... ... ... жеке ... ... тәжірибенің жариялайды. Бұл жағдайда
өзін-өзі біліммен қамтамасыз етеді.
Е.А. Шуклина түсіндірмесі бойынша жеке тұлғалық қана емес, ... ... ... ... ... ... және базалық
әлеуметтік міндеттері жеке тұлғаның өзін - өзі жүзеге асыруында. «Өзіндік
білім алу – өзін - өзі ... ... өзін - өзі ... өзін – ... және ... ... нұсқасын өз бетінше иеленіп, оны іс –
тәжірибелік қызметте ұтымды пайдала білуі болғандықтан білім ... ... да ... де ... ... - деп жазады Е.А. Шуклина.
Автордың өзіндік пайымдауынша, ... ... ... ... ... ... мазмұнында ғана емес, оның пайда болу қалыптарына
да қатысты болып табылады.
Жоғарыда айтылғандардың бәрі өзіндік білім ... ... дағы ... ... ... ... ... ал екінші жағынан, бұл үрдістегі
басқару мәселелерін өзектендіреді.
А.В.Мудрик тәрбие ... ... ... және ... ... ... олардың ішіндегі ең маңыздысы деп ... ... ... ... ... мен ... көрсететін мүмкіндіктерін
жүзеге асыратын түсіндірме жұмыстары;
➢ оқушылардан қызығушылықтарын ... және өз ... ... ... ... ... талап ететін өмірлік қажетті
жұмыстарды ұйымдастыруды көбейту;
➢ мектеп оқушыларының өз ... ... алу ... ... ... өз ... ... алудың ұйымдастыру мен қалыптастыру
міндеттері ретінде көбіне оқыту мен ағарту ды ... ... ... ... ... ... ... өз бетінше білім алу
факторларын қозғаушы ... ... ... әсер ... адармен – құрбы – құрдастарымен және ересектермен қарым –
қатынас жасау, әлеуметтік тәрбие үрдісіндегі ... ... алуы мен ... өз ... ... алу ... ... идентификацияның
ауқымы мол кешенді мәселесі шешіледі. Бір ... өз ... ... алу
мәдени бейнелер туралы нақтылау арқылы мәдени ... әсер ... ... Екінші жағынан, өз бетінше білім алу адамды ... ... ... ... қамтамасыз етеді және мәдениетті
тану әдіс – тәсілдері және оның мазмұнындағы оқушылардың ... ... ... ... ... ... тұжырымында
әлеуметтік тәжірибенің ұйымдастырылуы ... ... ... ... ... тәжірибе алаңдаушылық пен
тынымсыздық ... әр ... ... ... ... ... – қатынас әдіс – тәсілдері, ойлау қабілеті мен ... ... ... ... Адамның әлеуметтік тәжірибесі оның өмір бойғы
қалыптасуындағы ... ... ... ... ... А.В. ... ... бойынша, оның тұрмысымен
анықталады, өмірлік қызмет салаларындағы әрқилылық, осы ұйымдастықтың әрбір
мүшелері арасындағы қарым – ... ... ... ... болу оның ... ... азаматтардың күнделікті өмір калпын
жағдаятқа ... ... Ол ... ... ортаның ұйымдастырылуы
мен мекеменің сәулетті жоспарлы ерекшеліктерімен анықталады, сонымен қатар,
тәрбие ұйымдарының ... ... мен ... өмір ... анықтама береді.
Мәдени идентификациядағы пәндік кеңістікті ортаның мән – мағнасы әлем
суреттемесінің негізгі категориясымен байланысатын ... ... ... діни, географиялық, ұлттық құндылықтар туралы
өзіндік мәнердегі мәтінмен, әлеуметтік ... ... ... ... орта ... көптеген әлем мен адамдардың қарым – ... ... ... адам – табиғат, адам – зат, - адам -
адам. Адамның ... ... ...... ... В.А.
Сухомлинский басты назар ... Ол ... ... ... ... ешнәрсенің кездейсоқтық болмауына басты назар аударды. ... орта оны ... ... ... ... осы салада оқыту керек
деген пікір айтқан. ...... ... ... ... факторы
болуы үшін автор пайымдауы бойынша бір жағынан, адамзаттың тәлім ... ... ... оны ... ... ... әйгілі ғұлама
адамдардың тілімен, екінші жағынан, тәрбиеленушілердің жас ... ... ... ... бір ... ... – кеңістіктік орта топтық
үйлесімділіктің қалыптасуына әрекеттестік жасайды. В.Р. ... ... - ... ... ... қатысуы
олардың топтың сәйкестендірушілік қабілеттерінің қалыптасуын ... ... ... ... элементі мінез – құлық ... ... ... ...... ... ішкі ... – кейіпі болып табылады. А.С. Макаренко этикет туралы айта отырып,
олардың мүшелерінің ... бір – ... ...... анықтап,
тәртіптің жалпы ережелерін – оқыту, рекреациондық, ... ... ... және ... – жабдықтар мен ғимараттардың
пайдалану ережелері. Осы тұрғыда, категория ... ...... ...... ... ережелерін және тәрбие беру ұйымдарының
міндеттерінің қалыптасуына ... ішкі ... ... ... - ... сының мағналық этикеті П.И. Дзыгвинский жұмысына
назар аударған кезде айқындала түседі. Өзінің ... ... тиым ... қалыптылығына көңіл бөледі. Оның шешімдерінің ... ... тиым ... ... ал, ризашылықтың есептік мөлшері
құндылықтар иерархиясы болып ... ... ... ... айқындалатын ақиқат нәтижесі болып табылады».
Құқықтық нормаларға қарағанда, адамгершіліктің талабы адамның ішкі
сеніміне сүйенеді. ... ... жеке ... және қоғамдық
идеалға бірдей ұмтылыс білдіреді. П. И. ... ... ... ... ... ... қарастырады.
Бірнеше ғалымдардың идеалды бірлестігі осы бірлестіктің қабылдаған
тыйымдары болып есептеледі. Осы ... ... адам жаңа ... ... ... ... ... шоқтығы биік көрінеді. Оның тәрбиелік
ұйымдардағы әлеуметтік ұйымдасқан тәжірибелік ... ... бірі ... ... А.В. ... ... ... және
көптеген әлеуметтік орталықтар қажеттіліктері және талаптылық есебі жүретін
топтар, ұжым, наұтылы адамдардың қажеттіліктерінің ... ... ... ... қарым қатынастағы байланыстар. Мәдени сындағы
тәрбиелік ұйымдардың маңыздылығы баршаның көзқарасы негізінде, мәдени бейне
ұстанымы ... ... ... ... ... ... үшін мүмкіндіктер туғызатын тіршілік қарекетінің мән ... ... ... ... ... ... қоршағын
адамдармен қарым қатынасын жүзеге ... ... ... мазмұндв
негізі ретінде интеллектуалды, мәнерлілік, айқындылық, бейнелілік, ... ... ... ... қатар, нақты ұжымның мүшелерімен
қарастырылған құндылықтар болып табылады. Бұл жағдайда адамдардың топтағы
көпшілік ... ... ... ... ... пайда
болуына жетелейді.
Д.В.Григорьевтің ұстанымынша, көпқырлы ... ... ... ... ... ... ... шегінде
төңіректелген, педагогтың ұйымдастыруымен әрекет жасайды. Бұл жағдайда,
көптеген ұстанымдық қарым-қатынастың ... бола ... ... тұжырымдардан өз орынын іздей бастайды: біріншілерімен сырлас,
сыбайлас болуға болады, ... ... ... ... ... ... ... салалы ұстанымды қарым-қатынас негізінде адам ... ... ... ұйғарады, өзінің бұл құндылықтардың қайнар көзі
ретінде көзқарастарға, идеялар мен адамдарға ... ... ... ... және оған ыңғайлас байланыса түсетін әдісті
таңдайды. Осы тұрғыда, көп салалы қарым ... ... ... кең
түрлі мүмкіндіктер беретін қабілетке ие, олар қоршаған ортаның ... ... ... ... өзін ... ... және ... жаршысы орнына қоя алуына негіз болады.
Қарым-қатынас үрдісінде өмірлік құндылықтар мен ... ... ... ... ... ... ... өз
қажеттіліктері мен мүмкіндіктерін және мінез-құлық әдістерін, ... мен ... ... ... ... педагогқа
мәселелі жағдаяттарды құрастыруға мүмкіндік беретін, әлеуметтік «кеңістік»
пайда болады. ... ... - бұл ... ... ... ... тану мен өз мүмкіндіктері ... ... ... осы ... ... әдісін таңдау негізіндегі
арнайы ұйымдастырылған әлеуметтік іс-әрекеттердің атқарылуымен байланысқан
іс-әрекеттер нәтижелілігінің жиынтығы. М.И. ... ... ... оқушылардың өзін-өзі бағалау мүмкіндіктерін әр түрлі
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... негізінде болжалдайды.
Бұндай сапада әлеуметтік сынама мәдени идентификацияның элементі болып
табылатын ... ... ... ... ... белгілі бір ұстанымын
қалыптастырады. Түрлі әлеуметтік рольдерге ене ... ... ... қандай нәтиже көрсететінін өз көзқарастарын, ... ... ... ... ... түрде айқындайды.
Мәдени процесінде тәрбиелік оқиға маңызды орын алады.
Тәрбиелік кезеңдер Б.В. Куприяновтың ... ... ... ... өтуі мен бар ... ... затқа айналуы үдерісінде
тәрбиелеушілер мен ... ... ... ... ... ... кезеңдер жеке тұлғаның күрделі
алаңдаушылық үдерісіндегі жаңа бір ... ... ... өту (жаңа
әлеуметтік деңгейге өту, ... да бір ... ... үшін ... ... жағдаяттар болып табылады. Б.В.
Куприянов тәрбиелік кезеңдер үдерісіндегі мәдени жағдайлардың жеке ... ... ... ... ... адам ... күй
кешеді - өткені мен болашағының үйлесімділігі жағдайында), субъективті
тұтастығының қайта жаңғыруы, жаңа ... ... ... ... ... ... тәрбиелеі кезеңдерді қарастыра отыра,
оның мәдени дағы орны мен рөлін анықтау мүмкін болады. ... ... ... оның инициациясының рөлін (белгілі бір қоғамдастыққа
араласу, және оган түбегейлі арналу). ... ... ның қол ... анықтайды, оның эмоционалды жайкүйін қамтамасыз етеді, ның қол
жеткізген деңгейінің мақұлдаушы ... ... ... ... әлеуметтік тәжірибенің ұйымдастырылуындағы
жағдаяттылықтар өзін ... ... және өзін өзі ... ... ... ... тұжырымдай келе, әлеуметтік тәжірибенің
ұйымдастырылуы ... ... бір ... ... ... мәдениеттегі
өзінің жүзеге асырылуын қамтамасыз етуіне, жеке тұлғалық мағыналар мен
мәдени мағыналарды әрекеттестіреді.
Бұндағы зор ... ... ... қол ... ... ортаға дәлелдейді. Әлеуметтік ұйымдастырылған
тәжірибенің білім беруден айырмашылығы ... да ... ... жеке ... ... жүзеге асырылуында. Мәдени үрдісінде
адам жеке тұлғалық педагогикалық көмекті ... ... ... қарама-
қайшылықтар мен мәселелер кешенімен кездеседі. Жекетұлғалық педагогикалық
көмек - бұл ... ... ... мен ... адамдардың
аналогиялық қажеттіліктерін: білім, құрылымдар мен біліктер алуға алғашқы
қадам; адамның өз құндылықтарын сезіне алғанда, өзіндік ... ... ... ... жүзеге асыруда және өзіндік кемелденудің дамуы;
өзіне деген ... ... ... мен ... ... мәселелерге; жанұяға, топқа, әлеуметке сезімдер дамуын
анықтайды.
Н.А.Сенченконың ... ... ... материалдары
мәдени үрдісінде жетекші материал сапасында мәдени мағыналылы үндестігін
және жеке ... ... ... және ... ... ... ... қоғамдастықтардың әсері.
Оқушының жеке тұлғалық құндылықтар мен қоғамның мәдени құндылықтары
жүйесінің үйлесімді ... ... ... өзін өзі ... құрудағы, өзіндік ... ... ... және ... ие болуға қабілетсіздігі әрқашан
позитивті ... ... ие бола ... ... әкеледі. Жеке педагогикалық көмектің көрсетілуі ... даму ... ... ... ... дағы оқушының өзіндік
өзгеруі мен субьектілігінен ... ... ... ... ... ... олар ... (мәдениет саласындағы өзінөзі
анықтау, өзіндік құрылым, педагогикалық эксперименттік қолдау көрсету) және
«араластыру» (ішкі шығарылымдардың реттестірілуі, ... ... ... ... ... берілген түсініктердің барлығы баршамызға әлеуметтік тәрбие
беру мен шешімдер қатарын ... ... ... ның ... ... ... жағдай жасайды.
Ерте жасөспірім шақта мәдени үрдісінің қарқынды ағымы үшін алдын ала
шаралары құрылады. Жастық шақта мәдени ... ... ... пен өмірмағналық ізденістермен, ... ... ... ... ... қол ... жеке тұлғалық саласындағы басқарушылық пен саналылыққа жетелейді.
Әрі сонымен қатар жасөспірімдік ның өзіндік бағалау күші жеткілікті ... ... ... ... ... ... ... тәрбиенің қарастырылуы өзара ара қатынасы бар үш процестің
- білімнің, әлеуметтік тәжірибе мен жеке ... ... ... – мәдени тарапынан әрбіреуінің таңдауларын анықтайды.
Білім беру процесінде мәдениетті тану, мәдени мағыналылықты меңгеру,
ұлттық мәдени бейнеде көрсетілімдердің қалыптасуы.
Әлеуметтік ... ... ... ... өзін ... ... үйлесімділігі мен жеке тұлғалық мәнділік, ... ... ... ... ... ... қол ... жетістіктерінің деңгейін қоршаған ортаға
танымдылыққа жеткізеді.
Әлеуметтік тәрбие ... ... ... байланысты екі механизмнің
жүзеге асырылуын болжалдайды. ... беру ... ... ... ... мен оны ... мәдениет үлгілері мен
құндылықтарды ... ... ... Әлеуметтік тәжірибені
ұйымдастыру процесінде мәдени идентификацияның ... ... ... ... мәдениеттің қоғамдық тәжірибесімен байланысы мен ара
қатынасы болып табылады.
Этностық идентификация -әр адамның этностық ... ... бір ... эмоциялық қатынастың процссі. Мұнда сол ... ... ... ... ... ... ... сезімі мен
фольклоры мекендейтін аймағы мен оның ... ... ... ... ... ... ... адамның өзін сол
немесе басқа этносқа жатқызып қоюы ғана емес, сондай-ақ өз халқы ... ... ... ... ... ... өткен өміріне тән «біз»
бейнесінің көрінісі.
Этностық идентификация тұлғаның ішкі психологиялық қайшылықтарға қарым-
қатынаста өз этномәдениетін жатсыну мен оған ... ... ... ... әлеуметтік фрустрацияға әкеледі (ұлттық нигилизм,
мәңгүрттену)-деген ойды Қ.Б.Жарықбаев пен Ж.С.Нүкежановтар ... бұл ... ... ... иднтификацияны жан-жақты зерттеп, оның
ерекшеліктерін ашуға ізденіс жасауға ой салды.
Этностық идентификация ... мен оның ... жеке және ... ... негізінде индивидтің этникалық топтағы мүшелері ... ... ... ... ... ... Осы идентификация түрі
адамның өз этикалық қауымымен ... және оның ... ... ... ... пен этностық шектің
белгілері туралы ойдың жиынтығынан тұрады.
Психологияда иднтификация ұғымын ... ... Ол ... ... ... нмс парықсыз әрекетке тырысатын маңызды тұлғалардың адамның
өзіндік теңестіру ретінде ... ... ... Э.Горман, Р.Линтон, Т. Пирсон т.б. зерттеген.
Д.Ранопорт идентификация ұғымын «мен» ... ... ... ... ... ... ... ұққан.
Идентификация әр түрлі деңгейде: ең алдымен, адам идентификациясы ... ... ... ... ... маңызы бар.
Идентификация тиістілік сезіммен байланысты,оның көмегімен адам сол
топпен өзін теңестіреді,оның ... ... өзі сол ... ... ... бірге идентификация көпшіліктің мәдениетімен ассимиляция ретінде
бағаланса, әрі көп ұлттық қоғамдағы жеке топпен ... ... ... ... ... ... ... ұмтылу) туралы екен- деп
О.Л.Романова санаған.
1.2. ТҰЛҒАНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК - МӘДЕНИ ИДЕНТИФИКАЦИЯСЫНЫҢ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ
Тұлғаның ... ... ... ... құрылымын К.К.Платонов төрт құрылымшадан тұратынын белгіледі:
    1) Тұлға ... мен ... ... ... қызығушылық,
бейімділік, идеялары, көзқарас,  дүниетанымы, сенімі, құштарлығы жатады.
    2) Тұлғаның жеке әлеуметтік тәжірибесі. Оған адамның білімі, ... мен ... ... ... психикалық процестердегі жеке ерекшелігі – яғни, ес,
қабылдау, түйсіну, ойлау, қабілеттерінің жеке ... ... ... ... ... ...  өзгешеліктері енеді.
     Платонов пікірінше, құрылым құрылымшаларының өзіндік үлес салмақтары
бар. Биологиялық,психологиялық процесс, ... ... ... үш
құрылымша жалпы психологияға топталған, тек бағыттылық қана ... ... ... А.А. Деркач ... ... ... ментальдық, құнды-мәнділік өрісі, себептілік өрісі (бағыттылық,
өмірлік мақсат, ... ... ... ... сипат (әлем суреті);
•  «Мен сипаты» («Мен» тұжырымы», «Мен – образы», өзіне қатынасы, өзін
бағалауы);
• тексеру локусы;
... ... ... ... ... психикалық күйі мен әлеуметтік сезімі.
Осылардың кейбірін ғана қарастырайық.
   «Мен» - бұл тіл мен ойлау негізінде қарым-қатынаста қалыптасумен болатын
тұлғаның өзіндік санасы.
   ... ... ... ... ... өзіміз туралы не
ойлайтынымыз.
    Өзіндік баға саналы сипатында өзін-өзі сыйлау ... ... ... шындыққа сай болғанда «Мен-образ» өзін-өзі бекіту мен өзіндік жетілуге
жақын болады. Имидж – бұл «Мен-сырты»: адамның өзін ... ... ... әсер ... ... ... Lokus – ... американ ғалымы Д.Роттер ұсынған.
Мұны түсінудің екі типі бар. Олар:интернальді және ... ... өз ... ... жеке сапалығы: жетік
білушілік, мақсатқа талпынушылық, жеке қабілеттілікке ... ... ... ... күш көмегі
немесе айналадағылардың қысымы деп есептейтіндер.
   Тексеру локусы ерекше жеке сипаттама ... ... ... ... ... дұрыс құбылыс ретінде қарап, оған бейімделеді
немесе керісінше де болады. Әлеуметтену ... ... ... ... ... емес, өркениет пен мәдениет, жалпы ... өмір сүру ... ... ... қараған жөн.
Тұлғаның әлеуметтік-мәдени идентификациялық типологиясы.
   Американ ... ... ... ... өзін жүзеге
асыру `(самоактуализация) жөнінде» деген еңбегінде адамның ... ... ... деп ... ... ... қарағандай қара, ал екінші
өзін айнала қалай қабылдаса, өзгені солай қабылдайды».
   Американ ... ... ... ... адамын
– актуализатор, екінші типті -  манипулятор деп атайды. Осы екі типті
зерттей ... ... ... - ... ... ... ... сенімді десе; манипулятор типі – адамдармен қатынас жасағанда барынша
бетпердешіл екі жүзді, өзгелерге немқұрайлықпен ... және т.б. ... ... салыстыра отырып, олардың арасындағы айырмашылықтарды
өзіне және ... ... ... ... ... ... ... психологы Хорни адамның басқа адамдармен қарым-қатынасына қарай
тұлғаның үш типін қарастырды:
1. Үйірсек тип;
2. Агрессивті тип;
3. Жатырқаушы тип.
Үйірсек тип – сүйікті, сыйлы болу мен ... болу үшін ... ... ... ие және ... ... ... сүйер ме
екен, маған қамқорлығы қандай болар екен?» ... ... ... ... ... жету ... ретін құру
тән. Мұндай адамдар үстем болуда қарсылықты қаламайды, өзге ... ... ... тиеді ме?» деген тұрғыдан ғана қарайды.
       Жатырқаушы тип – мұндай ... ... ... ... ... ... ... қаламайды, қарым-қатынасқа ... ... ... деп ... ... ... ... Егер біреумен кездесе қалса «мені ... ... ... деген өзіне сұрақ қоятындар.
Адамдар өзінің мен –тұжырымымен ерекшеленеді. Ол тек мемлекет ерекшеленеді.
Ол тек мемлекет  ... ... өзге ... ... ... және ... ... бір-біріне қарама-қарсы
мәдениет ерекшеліктерінен де әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... кеңдігі, әлеуметтену
механизмі, факторлар мен кезеңдері.
    Әлеуметтену мазмұны – тұлға әлеуметтік және мәдени «дәзір» ретінде нені
ұсынады және ... ... ... ... әлемді суреттеу,
мақсаттары, стереотиптері, құндылықтары қалыптасуымен  мәнді.
    Әлеуметтену мазмұнын екі ... ... ... ... ... құбылыстар: саяси бағдарлар мен доктрина, көпшілік ақпарат
құралдары, мәдениет жиынтығы; ... ... ... барлығына
қатынасы. Ал бұл қатынас тұлғаның өзінің ерекшелігінен және сол тап болған
әлеуметтік ... ... ... әлеуметтік мазмұны мінезінен, әдет, еліктеуінен, көзқарасының
қалыптасуынан ... ... - ... ... ... ... мәнін  «Мен» жүзеге ... ... мен сол ... ашылуымен қорытындыланады.
    Тоталитарлық мемлекетте барлығы керісінше ... ... ... ... ... мынадай, тәсілдері: мазохизм, садизм,
деструкция, конформизм мүмкін болады.
      Мазохизм – бағынуға талпыну, моральдық ... ... ... ... ... ... ... билігі мен қорыту арқылы үстемдігін құру. Деструкция - өзінің
қауқарсыздығы арқсында айналадағы дүниені күйретумен ... ... ... ... ... ... ... ол – қарсы тұрудағы
жан кешті соңғы тәсілі. 
Конформизм - өзінің «Менін» қабылдамай, роботқа айналдыру. ... ... ... ... қатал жағдайға байланысты
«біртекті» адам, «іштей бағытталған адам» (автоматты ... ... ... тұлға) қалыптасады.
  «Біртекті» адамға тән: ақиқатқа, мінездік және ағартушылық стереотипке
сын көзбен қарамау, ... ... ... әрекетке шалдығу,
консерватизм, дүниедегі көргенін ... ... ... Тұлға әлеуметтік тәжірибені белгілі бір механизмдер арқылы
меңгереді.
    Әлеуметтену механизмі – толық тәжірибе арқылы тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... теория негізін американ
әлеуметтік психологы Ч.Кулли салды. Ч.Кулли өзге тұлғалардай өзінің «Мен»
айырмашылығын біртіндеп түсінуді ... ... етіп ... Оның
теориясындағы индивидтің әлеуметтенуінде шешуші рлльді алғашқы ... ... ... ... ... және т.б.) формалы емес, интимді,
сенімді тұлғааралық қатынасты ... ... ұжым ... ... және ... ... олардың санасында өзіндік психикалық реакцияны
тудырады. Ч.Кулли баланың сана және ... ... ... ... ... ұжымы – ата-анасы, достары, көршілері туралы пікірі мен
түйсіктеріне ... мән ... ... үшін ... ... маңызды, әрі мәнді, соған
еліктеуде индивидтің «Мен» сезімі дамиды. Мұны«айналық «Мен» деп атайды.
     Өзге адамдар – бала үшін ... ... ... ... ... ... «Мені» қалыптасады, яғни «айналық ... ... ... ... ... нәтижесінде қалыптасады.
Айталық , «Мен» баланың өзіндік санасының ... ... ... оның ... ... ... ... көзімен қарау
білігі қалыптасады.
    Өзін қоршаған адамдардан өзін саналы ... ... ... ... ... ... ... немесе керісінше кемсінуі жасалады.
     Алғашқы топтардағы әлеуметтік өзараәрекеттестіктің ... ... ... субъективтік «Мен» барынша тұрақталып, белгіленіп қалады. Соған
байланысты индивид  ... ... ... ... ... ... және ол ... топ нормасы мен құндылықтарын
меңгерумен байланысты болады.
     Ч.Кулли ұсынған тұжырымдаманың жағымды жағы оның ... ... ... ... ... ... деп қарауында
болды. Дегенмен, алғашқы топтардың мәнін индивидтің әлеуметтенуінде маңызды
рольін абсолюттендіріп жібереді.
     Дж.Мид (1863-1931жж) Ч.Кулли сияқты индивидтің әлеуметтенуі ... ... мән ... ... оның айырмашылығы
өзараәрекеттестік кезіндегі ... мен ... ... барынша ашуға
талпынады.
    Индивид әлеуметтік топтың мақсаты мен ... ... ... онда ... ... ... ... меңгеруімен тұлға ретінде
қалыптасады. Сол кезеңнен бастап ұжымның басқа мүшелерімен ... ... ... шешуге қатысып, топтың жалпы жұмысы мен қызығушылығына
тұтастай бөлісе ... ... ... ... әлеуметтенуге мыналарды ендіреді:
1) еліктеу;
2) ұқсастыру;
 3) басқару.
  Дегенмен, бұл механизмдер барынша бай және әр ... ... ... ... ... ... ... тұлғааралық,
іскерлік, формальды емес),көпшілік ақпараттық құралдар, мәдениет әсері
арқылы жүзеге асады.
Әлеуметтену мазмұны  әлеуметтік институттар, экономикалық, ... ... ... ... ... мектептер ,формальды емес топтар, арнайы
ұйымдар және т.б. сияқты негізгі параметрлерге де байланысты.
    Әлеуметтену тиімділігі оның ... ... ... ... ... ... ... әсер күші
авторитеттік-референттікке байланысты. Дегенмен, ... ... ... Отбасының тұлға әлеуметтенуіндегі рольі ... тыс ... бала ... ... ... топтық пара-парлықтан шаршайды.
    Әлеуметтену процесі ... ... ... ... және ... ... ... сияқты белгілі бір
циклдарға байланысты. Әлеуметтену кезеңін адамның түрлі өмір сүру ... адам ... мен ... тән әлеуметтік ситуацияларымен түсіндіріледі.
 Әлеуметтену кезеңін анықтаудың түрлі ... бар. ... үш ... деп бөледі. Олар:
• еңбекке дейінгі,
• еңбектегі,
• еңбектен кейінгі.
    Әлеуметтену кезеңінде психоаналитикалық ... ... ... ... ... маргинальді, тұрақты, статусын жоғалтумен
байланысты әлеуметтенулер.(зейнетке шыққаннан кейінгі жағдай).
     Әлеуметтенудің алғашқы кезеңі – баланың ... ... бұл ... ... ... 1) ... (туғаннан 2 жасқа дейін) бала әлемі тез  айналасына ғана
шоғырланады;
    2) анальдық (2 ... 3 ... ... бала гигиена дағдыларына
үйретіледі. З.Фрейд пікірінше, бұл кезең адамның ... ... ... 3) ... (4 ... 5 жасқа дейін). Алғаш рет қарсы жыныстық
топтағы ата-аналарға симпатиясы ... ... ... осы ... ... ұл ... ... комплекс, қыздардағы 
электрлік деп аталады. Бұл кезеңді жақсы өткізгендер өздерін ата-аналарына
ұқсатады.
   З.Фрейдтің пікірінше, ... ... ... осы кезеңде
қалыптасады.   Сондай-ақ, тұлғаның ... ... ... ... ... ... әлеуметтену кезеңінде әлеуметтік
рольдер мен ойындық іс-әрекеттерді тану мен меңгеру, ... ... туу мен ... оны ... оған ... тарапынан болатын
талап,онымен айналысу сипаттары шешуші мәнге ие.
    Маргинальды (аралық ... ... ... ... жаста жыныстық жетілу болатыны мен оның ересек адам
болғанға дейін жалғасатыны белгілі. Бұл кезең тұлғаның өзіндік ... ... ... ... ауысужасымен байланысты.
      Тұрақты әлеуметтену – белгілі бір жетістікке жету мен әлеуметтік ... ... кең ... ... ... ... әдеттегі жеке процесс деп қарастырады. Әлеуметтенудің
әдеттегілігі - әлеуметтік жағдайлармен және тап, нәсіл, этникалық, мәдени
айырмашылықтармен ... ... ... процесс болуы әдеттегі әлеуметтік немесе жас
ерекшелік топөкілдеріне ұқсас өтілуі дегенді ... ... ... жұмысында елеулі жетістігі бар ... ... бар. ... биш, ... ... ... адам ... да
осыны айтуға болады. Эмиграттық өзге тіл, ... ... ... ... ... өкілдері туралы да әлеуметтенуі жайында осыны ... жеке ... ... сол ... ... ... орай туындайды (қабілеті, коммункабельдік, конформдық
деңгейі, сыртқы келбеті, бара-бар жеке деңгейі),яғни өз ... ... ... ... ... ... деп жете ... Адам әлеуметтенуін осы процестің сыртқы және ішкі белгілеріне қарай
сырттай демонстрациялауына ... ... ... ... ... ... мақсат, стереотиптер, ... ... ... ... өмір сүру образы, ... ... ... ... мінездері.
    Тұлғаның әлеуметтенуінің ең ... ... ... ... комплекссіздігі, азаттық деңгейі
жатады.
   Тұлға әлеуметтенуінің негізгі мақсатына: А.Маулоуша ... ... ... ... мен сол ... дұрыс жүзеге асырудағы
қабілеттің дамуы жатады. Олай ... ... ... процесі
гуманистік мәнінен айырылып, психологиялық күштеу инструментіне айналады,
мұндай жағдай тұлғаның өсуіне ... ... ... жойылуына алып келеді.
     Тұлғаның әлеуметтенуінің әлеуметтік - ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-мәдени аспектісінің бейнеленуі
мен сол мәселенің тарихи, мәдени, этникалық ерекшелігінің қамтылуы.
2) Жеке тұлғалық – тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерді индивидтің әлеуметтік
статусының өзгеруі, жаңа әлеуметтік ... ... ... ... ... ұқсастықты да ескереді.  
     Ұқсастық (идентичность) – бұл басқа индивидтен бірегей дербес, жеке,
жүзеге асуын сезінуі немесе ... ... ... құндылықты пайдаланып,
өзгешеленуі, бірегей топтың бөлшегі ретінде өзін сезінуі.
   Өмірлік цикл -  бұл әлеуметтік «Мен» ... ... ... ... ... биограсындағы маңызды негізгі кезеңдері: мектепке
дейінгі кезең, ... ... ... ... үйленуі, отандық борышты
атқаруы, мамандық таңдауы, ... ... ... ... Өмір ... әрбір кезеңі өзара толықтырып тұратын екі процесс:
деәлеуметтену(десоциализация) мен ... ... ... ... ескі ... ... роль мен
мінез тәртібінен арылу процесі.
   Реәлеуметтену (ресоциализация) – бұл жаңа ... ... ... ... ... мінездің жаңа ережелерін үйрену процесі.
   Аәлеуметтену(асоциализация) – бұл қоғамға қарсы әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... меңгеруі, оны
қоғамдық байланысында түрін өзгертіп, қоғамның ... ... ... Сонымен, әлеуметтену– бұл индивидтің әлеуметтік құндылықтар жүйесін
иеленуі (интернализациялануы) мен әлеуметтенудің мақсатты ықпал ... ... ... ... ... өмірлік
жағдайларда стихиялы ықпал ету жағдайы.
   Әлеуметтену сапасы мен сипаты сол қоғамның әлеуметтік мақсаттарына ... Жеке ... ... ... ... Әлеуметтік ұғымының
мазмұнын «индивидтің әлеуметтік ортаға енуі», «әлеуметтік әсерлерді
игеруі», ... ... ... ... т.с.с. процестерден
түсінуге болады. Әлеуметтену процесі, жеке тұлғаның қоғам мүшесі ... ... ... ... құндылықтар мен нормалар ... ... ... ... ... жиынтығы.
Әлеуметтенудің мәнісі, ол – екі жақты процесс екендігінде, біріншіден,
әлеуметтік ортаға ... ... ... ... ... ... ... осы әлеуметтік байланыстар әлеуметтік ортаға
белсенді ... ... сол ... ... ... белсенді
түрде қайта жасау процесі. Біріншісі — әлеуметтік тәжірбиені игеру ортаның
адамға әсерін сипаттаса, екіншісі, ... өз ... ... әсер ... ... ... ... жеке тұлғаның қалыптасуы тұрғысынан
қарағанда, негізінен үш ... ... ... өзіңдік
сананың қалыптасуында іске асырылады.
Әлеуметтену процесінің барысында индивид іс-әрекет «каталогының» молаюымен
(А.Н.Леонтьев) айналысады, яғни неғұрлым жаңа ... ... ... Осы ... өте ... тағы да үш ... ... іске асырылады.
Біріншіден, әрбір іс-әрекет түрлері мен оның ... ... ... ... ... Ол ... жеке ... үшін
маңызды іс-әрекет аспектілерін айқындаумен қатар, оны игеру арқылы ... ... ... ... – іс-әрекеттің жеке тұлғалық таңдалуы
деп атауға болар еді. Осыдан туындайтын екінші ...... ... баса ... ... ... ... соған
бағындыру. Және үшінші процесс, барысында жеке тұлғаның жаңа ... мен ... ... ... Осының бәрін индивидтің іс-әрекет
субъектісі ретіндегі мүмкіндіктерінің кеңею ... деп ... Бұл ... ... ... ... ... және жас ерекшелігі психологиясының ара жігінде іске асырылады.
Екінші – қарым-қатынас сферасы іс-әрекетпен тығыз байланыты болғандықтан,
оның кеңею және ... ... ... ... кеңеюін,
адамның басқалармен контактілерінің көбеюі, әрбір жас кезеңіндегі осы
контактілер ерекшеліктері ... ... ... ... ең алдымен монологтық ... ... ... ... оны ... дәл ... ... зерттеулердің міндеттері: біріншіден, қарым-қатынас
байланыстарының көбеюі ... ... және ... іске ... жеке адам ... ... қандай нәтижеге жететінін анықтау.
Мұндай зерттеулер де пәнаралық ... ... ... жас ... үшін де, ... психология үшін де бірдей маңызды.
Әсіресе, ... ... және ... ... ... ... үшінші сферасы -жеке тұлғаның өзіндік сана-сезімінің
дамуы. Бұл ... жеке ... ... ... ... ... зерттеулер (лонгитюдті) көрсеткеніндей, адамның
«Мен» бейнесі ... ... өмір сүру ... ... ... ... қалыптасады. Әлеуметтік психология тұрсынынан, әсіресе,
осы процеске жеке тұлғаның әртүрлі әлеуметтік топтарға енуі ... ... ... ... ... ... сана-сезімі оның қылығында қалай
көрінеді, бұл қасиеттің қалыптасуына топтардың ... ... ... әсер ете
ме деген сұрақтарға әлеуметтену процесін зерттеуде жауаптар алынуы қажет.
«Мен» құрылымын түсінуде ... ... ... ... ... тараған құрылымның үш компоненті бар: танымдық ... ... ... ... ... ... (өзіне деген көзқарасы).
Негізгі факт ретінде, өзіндік сана – жекеленген ... ... ... ... өзн ... ... адам деп түсінуі алынады. Өзіндік сананың
екінші бір ... ... ... оның ... ... пен ... ... жайында әлеументтік ... ... ... ... ... ... екендігінде.
Өзіндік сана адам тұлғасының өзіндік, тереңдегі сипаттамасы болғанымен,
оның дамуы тек іс-әрекет үстінде ... ... өзі ... ... ... ... ... пайда болған елестермен
салыстыру іске асырылады.
Сондықтан да әлеуметтену ... ... ... үш сферасының
тұтастай байланысты түсінуге болады. Олар тұтастай алғанда индивид үшін
«кеңейтілетін ... ... ... ... ол өзіне жақын ортаны да
(микроорта), барлық әлеуметтік қатынастар жүйесін де игереді. ... ... оған өз ... өзіндік шығармашылық көзқарасын кірістіреді:
сондықтан да, болмысты игерудің оны белсенді ... ... ... жолы
жоқ. Демек әлеуметтенудің әрбір сатысында көрінетін осы қайта ... ... ... ... ... Бұл ... шешуде,
әлеметтену процесінің кезеңдерін (сатыларын) және ол ... ... ...... ... ... ... сатыларын негізінен үш кезеңге бөліп қарастыруға болады: ... ... ... ... ... 1970, ... тұлғаның құндылық бағдарының әлеуметтік-адамгершілік аспектісі мен
ұлттық мәдениеттің жеке тұлға бойында қалыптасу мәселелері прогресшіл халық
ағартушылары ... ... ... ... ... М.Жұмабаевтардың еңбектерінен көрініс тапқан. Құндылықтардың
әлеуметтік-адамгершілік маңызы туралы идеялардың дамуы ... ... ... ... ... ... ... Л.К.Керімов.,
Г.М.Храпченковтардың тарихи-педагогикалық ой-пікірлерімен тығыз ... 210- ... ... ... ... ... соңғы жылдары
қазақстандық педагог-ғалымдар: С.Қалиев, Ш.Майғаранова, А.А.Бейсенбаева,
К.Оразбекова, Р.К. Төлеубекова, ... т.б. жеке ... ... мен ... ... ... айқындаудың методологиялық
негіздерін қоғамдық тәрбиенің даму заңдылықтарына, ұлттық ... ... ... ... ... негіздей отырып, бүкіладамзат
баласының қолы жеткен рухани-мәдени ... ... ... ... жолдарын ашып көрсете отырып, тұлғаның жеке бастық ... ... ... ... ... - ... әлеуметтік қатынас пен саналы әрекеттің субъектісі ... ... бұл ... ... ... оның ... ... анықталып және де біріккен әрекет пен қарым-қатынаста ... ... ... ... деп - ... ... ретінде оның
қарым-қатынасқа түсу жүйесін сипаттайды.
Б.Г. Ананьев, А.Н. ... өз ... ... ... ... ... тұлға - қоршаған әлеуметтік өмір танымы, сана
сезімімен ... іске ... ... ... ... ... береді
деп дәріптеледі. Тұлға сезімдік қасиеттермен бірлікте, яғни индивид пен
әлеуметтік ортаның шартымен ... ... да ... 53- ... ... ... ... құрылымының жан-жақты зерттелуін өз
еңбектерінде сипаттаған. Ол тұлғаның үрдістерін, күйлерін, ... ... және ... ... мен ... мінез-құлықтың жалпы мотивациясымен толықтырады. Автор, адамды
биологиялық түрінің көзқарасы ... ... ... ... ... дамуының тұлға ретінде қарастырады. 
 А.Н.Леонтьевтің пікірі бойынша, тұлға - бұл адам ... ... ... ... ... ... құрылуы. Әр түрлі іс-
әрекеттің бірлесе ... - ... ... ... ... құрайды.
Тұлғаның жүйелі қасиет ретінде пайда болуы - индивид басқа индивидтермен
біріккен іс-әрекетінде, ақиқатты өзгертіп соның арқасында ... ... ... ... ... қатар тұлға - белсенділігімен
сипатталынады, яғни ... өз ... тыс шығу ... өз іс-
әрекеттерінің саласын кеңейтуімен талап қойылған жағдайлардың шегінен тыс
әрекет жасаумен ... ... ... тәуекел ету)
сипатталады. Индивидтің тұлғасы бағыттылықпен бейнеленеді, яғни үстем болып
табылатын адамның қажетті ... ... ... ... ... және т.б. жүйелермен бейнеленеді [26, 56 - б]. 
Қатынастар психологиясы В.Н.Мясищевтің тұлға ... ... Ол ... ... адамның психикалық үрдістерімен,
қасиеттерімен, күйлерімен қатар қатынастарды да ... В.Н. ... ... ... — тек ... тән ... ... құрылымның жоғары
шартталған қоғамдық-тарихи ретінде және оның психикалық іс-әрекеті ... ... ... ... ретінде анықталады. Сонымен қатар
тұлғаның өзегін - өз-өзіне және ... ... ... ... ... деп ... ... идентификациясының мәселері.
Тұлғаның әлеуметтік-мәдени идентификациясы мәселері сол немесе басқа
білімдер, ... мен ... ... белгілі бір
мәдениеттің деңгейіне тұлғаны енгізу мазмұнына ие.
Олардың барлық айтылған мәселелері және оны шешу ... үшін ... ... ... Бұл ... түсіну жағдайында ол оларды
шешуге дағдыланады әрине, ол үшін қажетті обьективті алғы ... ... Адам ... субьектісі, ӛзінді дамуының субьектісі болғанда
жүреді. Еске алған жөн, егер ... ... ... бір ... ... даму ... ... Бұл жағдайды түсіну адамды өз
алдында жаңа мақсаттарды қоюға, ... жету ... ... ... бұл ... емес. Егер шешілмеген
мәселелерді тұлға түсінбей, әлеуметтену процесінде ешқандайбұрылыстарды
іздемесе жаман болады. Бұл ... осы ... ... ... авторлар
«әлеуметтену құрбаны» түсінігін анықтаған құбылыс пайда болуы мүмкін.
Әлеуметтену процесі ... ... ... Бір ... ол ... мәдени идентификациясыны құндылықтар, нормалар, жүріс-тұрыс
стандарттарын ... ... ... ... ал ... ... адамның
әлеуметтенудегі қажеттіліктерін қанағаттандыруға кедергі жасайтын қоғамға
(оның бір құрылымына) қарсы тұру ... ... бір ... ...... ... ал екінші жағынан, онда
негізделу қажет. Мұнда тұлға «әлеуметтену құрбаны» ... екі шек ... ... ... идентификациялану мен оның рольдік күтімдерін
«нақты» қабылдау жағдайында тұлға конформиске айналады. Екіншіден ... ... ... қабылдамау адам оның бастауларына қарсы шығады
(бұл тоталитарлық және
авторитарлық ... тән). Бұл ... ... ... ғана ... тұлғаға әлеуметтік факторлардың әсер етуімен,
әлеуметтену процесімен ... ... ... ... ... ... мен ішкі белсенділігінің
жоғары деңгейі болып табылады. Басқа сөзбен айтқанда, ... ... ... ... ... мен ... ... Бірақ,бұл процес тұлғада
сол немесе басқа іс-әрекет ... ... ... өмір ... бір ... мен қызығушылықтарды оятқанда орын алады. Мұнда
тұлғалық іс-әрекетінің
обьективті детерминациясының субьективтілікке өтуі ... ... ... ... ... ол ... ... және әлеуметтік
тәжірибиені беру жүреді. Әлеуметтенудің орталық аймағы-маңызды ... ол жоқ ... ... ... аймағында өзін - өзі бекітуге, «билеп-
қолданбалы» уақыт өткізуге жұмсалады. Қолданбалы ... ... және ... ... ... ... ... кең таралуына дағдыландыратын гедоникалық ... ... ... мен мағыналы мақсаттардың дағдарысына
әкеледі.
Сонымен, жас адам ... және ... ... ... ... ... формальды емес жас топтарымен ... ... ... ... емес» сөзі үлкен жас ұйымдарымен басқарылатын және
арнайы тіркелген принципиалдық әр ... ... ... ... ... көше ... ... жас адамдардың
әлеуметтенуінің дефектісі ... ... ... ... ... жаңа қабатын қамтитын жүріп жатқандардың барлық
уақыттылығының, мағыналығының, бостылығының сезінуінің күшеюі. ... ... ... ... көрінеді. Мұндағы ең бастысы
мен ... ... ... ... ... ... ... алғы шартындағы көңілі қалудың өсуі.
Жас адам қиын және ауыр жағдайда қалады. Өйткені ол ... ... және ... ... ... ... ... отырып,
құрылу кезеңінде тұрып, бұл ... ... ... ... ескі ... ... бұл жұмысты өздігінше жүргізуге мәжбүр.
Әлеуметтенудің әлеуметтік-психологиялық мәселелері
Әлеуметтену механизмі үш ... ... ... қатысады: әлеуметтік-
психологиялық, табиғи-мәдени және әлеуметтік-мәдени.
Әлеуметтенудің әлеуметтік-психологиялық мәселелер жас адамдардың ... ... ... ... және ... ... байланысты. Жастық кезеңде әлеуметтенудің бұл мәселелері белгілі
бір спецификалық мәселеге ие, оларды шешудің әр ... ... ... ... ... ... қазіргі қоғамдағы
жастардың әлеуметтену процесіне әсер етеді. Оның мазмұны ... ... ... ... бір ... ... ... байланысты. Бұл
мәселелер жиі аймақтық ерекшеліктерге ... ... ... ... ... ... ... солтүстікке қарағанда оңтүстікте
олар жоғары ... ... ... ... ... әр
түрлі мәдениет, этнос, аймақтардағы ер жүрек және ... ... ... ... әлеуметтік-мәдени мәселері
Тұлғаның әлеуметтік-мәдени идентификациясы мәселері сол немесе ... ... мен ... ... ... бір
мәдениеттің деңгейіне тұлғаны енгізу мазмұнына ие. Егер әлеуметтенудің
мәселелері белгілі бір кезеңде шешілмесе ... даму ... ... ... ... ... өз алдында жаңа мақсаттарды қоюға, оларға жету
амалдарын өзгертуге ... ... бұл ... ... ... ... тұлға түсінбей, әлеуметтену процесінде ешқандай
бұрылыстарды іздемесе жаман болады. Бұл ... осы ... ... ... ... ... ... анықтаған құбылыс пайда болуы
мүмкін. Әлеуметтену процесі ... ... ... Бір ... ол
тұлғаның әлеуметтік құндылықтар, нормалар, ... ... ... ... саналса, ал екінші жағынан, адамның әлеуметтенудегі
қажеттіліктерін қанағаттандыруға кедергі ... ... ... бір
құрылымына) қарсы тұру дағдысы. Сәйкесінше, бір жағынан, қоғаммен тұлғаның
әлеуметтік – мәдени идентификациясы, ал ... ... онда ... ... ... ... құрбаны» болатын екі шек ... ... ... идентификациялану мен оның рольдік күтімдерін
«нақты» қабылдау жағдайында ... ... ... ... ... әлеуметтік талаптарды қабылдамау адам оның бастауларына қарсы шығады
(бұл тоталитарлық ... ... тән). Бұл ... ... ... ғана ... тұлғаға әлеуметтік факторлардың әсер етуімен,
әлеуметтену процесімен ... ... ... ... ... әлеуметтік- мәдени идентификациясы
туралы айтылған пікірлер бұл процесті ... ... ... тұлғаның өзін-өзі ұйымдастыруы мен ішкі белсенділігінің жоғары
деңгейі ... ... ... ... ... адамның өзінің іс-әрекетін
басқару шеберлігі мен ... ... ... бұл ... тұлғада сол
немесе басқа іс-әрекет ... ... ... өмір ... бір ... мен қызығушылықтарды оятқанда орын алады. ... ... ... ... ... ... ... мәдени идентификациясы әр ... ... ол ... ... және әлеуметтік тәжірибиені беру жүреді.
Әлеуметтенудің орталық аймағы-маңызды іс-әрекет. Егер ол жоқ болса, энергия
қыдыру ... өзін өзі ... ... уақыт өткізуге
жұмсалады. Қолданбалы психологияны әрдайым енгізу және біздің жастарымыздың
руханисыздығы ... ... кең ... ... рахаттанулардың баулуына, адамгершілік идеалдар
мен мағыналы мақсаттардың
дағдарысына әкеледі.
Ішімдікке тәуелділік деңгейінің көрсеткіштері:
6,7% ұлдар мен 0% қыздар ішімдікті күніге ... үш ... ұл бала мен 46% қыз ... үш рет – 33% ұл бала мен 46% қыз ... жас адам ... және ... ... негативтік әсерлер
мүмкін болатын, формальды емес жас топтарымен қарым-қатынас жасау (бұл
мағынада «формальдық емес» сөзі ... жас ... ... ... ... ... әр ... ескеруде қолданылады),
әлеуметтендіруші агенттің ролінде көше болғанда ... жас ... ... көрінеді. Қоғамдағы қазіргі жағдайдағы ... жаңа ... ... ... ... ... мағыналығының, бостылығының сезінуінің күшеюі. Құндылықтық
бағыттардың бұзылуы жастардың көңіл-күйінде ... ... ең ... ... ... төмендеуі, құқықтық нигилизмнің
таралуы, «ноувизм» психологиясындағы, алғы шартындағы көңілі ... ... адам қиын және ауыр ... қалады. Өйткені ол тарих логикасымен
рухани және материалдық ... ... ... жалғастыра отырып,
құрылу кезеңінде тұрып, бұл ... ... ... өзінің
әкелерінің ескі ойларына сәйкес бұл ... ... ... мәжбүр.
Қорытындысы да, біздің қоғамдағы «балалар мен әкелердің» табиғи қарама-
қарсылығы білім алу, ... ... ... ... ... ... бағдарламалардың қысқаруы, оның әлеуметтік ... ... ... ... ... ... қақтығыстардың көзі болды
және гипертрофильдік сипатты қабылдады.
Сондықтан, адамның адамшылық, қамқорлық, ... ... ... ... ... мен ... әдет - ... Мысалы қонақ кәдесіндегі «құдайы
қонақты» жақын туысындай күтіп ... ... Қыр ... үйіне түскен
қонаққа ас беру,  соңғы малын сойса да қазан көтеріп ет асу, жоқ деп айтуды
намыс санап келген ... ... ... ... ... оны разы ... шығарып салу азаматтығына, кісілігіне сын деп
санаған. Кісілік, қайырымдылық, намысшылдық қыр қазағының өзіндік ... ... ... Олар ... жақсылық, кісілік көрсетсе,
біреудің алдында ұпай жинау, я болмаса көлгірсіп, ... үшін ... ... пен азаматтық борыш деп санағандығынан жасалатын
әрекет.  Халқымыздың идеялық, рухани бірлігін ... үшін ... еске ... қана қою ... оның ... ... ... оған халықтың рухани құндылықтарына негізделген тұрақты
творчестволық дамуын ... ... ... ... ойлау
арасында өткеннің көне мәдени ... сын ... ... ... ... оның белсенді игерілуіне ықпал ету  тек жекелеген ... ... мен ... ... ... ... ұлттық дәстүр ұзақ
дәуірлер бойына ... ... ... Ол халықтың
әлеуметтік мінез-құлық мен ... ... ... ... ... рөл атқарады. Әрі әлемдік мәдениеттер ... ... ... ... салт-дәстүрлері әлемдік рухани
байлыққа енетін озық ... ... ... ... Сол ... қазақ халқының әлеуметтік арабайланыстар өркениетін
негіздей, байта түсетін аспектілерін зерттеу, зерделеу, насихаттау ... ... ... ... ... ... ... тұлғаның әлеуметтік – мәдени
идентификациясы туралы айтылған ... бұл ... ... ... негізделеді.
ІІ ТҰЛҒАНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК - МӘДЕНИ ИДЕНТИФИКАЦИЯСЫН ... ... ... МАҚСАТЫ, МІНДЕТІ, БОЛЖАМЫ
Қазіргі қоғамда адамдардың атқаратын қызметіне ... ... жеке және ... ... болып отыр.
Тұлғаның идентификациясы – бұл адам ... ... ... өзі ... ... қалыптасуы. Тұлға үнемі «Бұл - Мен» ... өз ... ... алуы ... ... ... ... жағдайда тұлға
өзін әрі түрлі ролдерде жоғалтып алуы мүмкін.
Әлеуметтік ... – бұл ... ... ... ... ... мен ... көзқарастарын белгілі бір әлеуметтік
топпен бірдей болуы. ... ... ... ... ... сұранысына, басқа жақтардың мойындауынан, топтық қорғауға, өзін
– өзі дамытуға және ... ... ... баға ... кемелденеді».
Топтарда идентификациялау тек топ арасындағы тұлғалардың жақсы қарым
– қатынастың нәтижесі ғана емес, ... – ақ ... ... ... емес қарым – қатынасын жіктеу. Өзін идентификациялау арқылы адам
өзін өзгерту керектігін түсінеді.
Зерттеу ... ... ...... ... ... объектісі: Тұлғаның әлеуметтік – мәдени ... ... ... ... ... Мд-201 топ
студенттеріне 2014 ... ... ... ... ... ... дейін
жүргізілді. Зерттелінушілер зерттеуге белсенді қатысты. Зерттеу алдында
зерттелінушілерге жауап парақшалары ... және ... ... жөнінде нұсқау айтылды. Студенттер нұсқауды тез қабылдап, орындауға
кірісті. Әдіснамаларды толтыру барысы 90 ... ... ... ... ... ... ... тесті өткізілді, екінші
О.И.Комиссарованың ... ... ... ... ... үшінші В.В.Столин «Тұлғаның ... ... ... ... О.И.Комиссарованың әдіснамасында қиыншылықтар
кездесті.
Л.Г.Почебут, ... ... ... тез түсініп оңай
орындады. Әдіснамалар қазақ тілінде болды. ... ... ... ... ... туындаған жоқ. Студенттер зерттеуге белсенді
қатысты және ... ... ... ... пәні: Тұлғаның әлеуметтік – мәдени идентификациясының психологиялық
ерекшеліктерінің көріну жағдайлары.
Зерттеу әдіснамалары:
1. Мәдени құндылық бағдар тесті
(Л.Г.Почебут)
2. Топтағы нормалық қалауларды өлшеу
(О.И. Комиссарова)
3. ... ... ... ... ... ЗЕРТТЕЛЕТІН ӘДІСТЕМЕЛЕРІНІҢ СИПАТТАМАСЫ МЕН ЗЕРТТЕУ БАРЫСЫ
1. Л.Г. Почебуттың "Мәдени құндылық бағдар" атты ... ... үш типі ... ... ... тип дәстүрлі мәдениет
2- тип қазіргі заман мәдениеті
3- тип динамикалық дамып жатқан мәдениет
«Мәдени ... ... ... (Л.Г. ... ... ... зерттеу барысында кез - келген тұлға өзінің дамуы
қоршаған ортадағы мәдениеттің ерекшеліктеріне де ... ... ... ... үшін Л.Г. Почебуттің «Мәдени құндылық бағдар» әдіснамасын
қолдандық.
Ұсынылып ... ... ... ... Дж. ... ... ... әлеуметтік – мәдени идентификациясын зерттеу ... ... ... ... ... табу өте ... ... қазіргі уақытта адамдардың
миграциясы, әрі құнды болатын жан дүниелерінің өзара ауысуы жүруде. ... ... ... бұл ... тест, ол зерттеліп отырған мәдениеттің
қалыптасуы мен құрылуының негізгі тенденцияларын зерттеуге ... ... көп ... ... ... зерттеу деп
түсіндіріледі. Ал, «мәдениет» көп мағыналы. Ғылыми әдебиеттерде оның 150 -
ден ... ... бар. ... ... ... ... өмір сүру
бейнесін, оның құндылықтарын сенімін, мінез- құлқының нормаларын, ... және т.б. ... бес ... ... және ... сұрақ үш нұсқаның жауабынан тұрады.
Тестің негізіне мәдениеттің үш типі жайлы көрініс енгізілген. ... - ... ... ... ... бағдарымен мінездемеленіп, жақын
әлеуметтік қоршаған ортаға тәуелді тіршілік иесі ... ... ... ... ... қарым- қатынастардың дәстүріне, діни
бағыттарға үлкен мән беріледі. Осындай мәдениетте адамның ішкі еркіндігіне
тыйым салынады. ... ... оның ... ... ... ... қатал бақылау жүргізіледі. Шешім қабылдау ұжыммен өтіп, ал
шешімнің нәтижесі жасы үлкендерге ... ... ... ... ... Жұмыста нәтижеге жету мен оны марапаттау әдетте бірнеше уақыт
өткеннен соң жүзеге асады.
Екінші тип - ... ... ... ... ... ... ... бағытымен сипатталады. Адамдар табиғатпен келісімде, оны сақтап,
экологиялық сұрақтарға қызығушылық танытады.
Адам тәні ... ... деп ... Осы мәдениеттің
құндылығы адамның құқығында, талабында, мүмкіндіктерінің дамуында, өзіндік
жетілдіру мен өзіндік өсуге шоғырланған. Адамдар арасындағы ... ... ... әлеуметтік жүйедегі рөлі және дәрежесімен нақты
анықталған. ... ... баяу ... және ... және тереңдікпен ерекшелінеді. Қоғам ... ... ... ... ... мен ережелер арқылы реттеуге тырысады. Тұлғааралық
қатынастарда адамдар ... ... ... ... және ... ұстауға тырысады. Жекеше шешімді қабылдау өзара қажеттіліктер,
қызығушылықтар және топпен, отбасымен, еңбек ұжымымен ... ... ... Өзінің іс-әрекет жетістіктерінің нәтижесіне адам көбінесе қаржылы
тұрғыда емес, моральді марапаттауды алғысы келеді.
Үшінші тип - ... ... ... ... , адамдардың болашаққа
бағытымен, тез ауқымды ... ... ... ... аз ... құрып, оларды серпінді түрде жүзеге асырғысы келеді. Берілген
мәдениет адамдары үшін “уақыт-ақша”. Табиғат- ... ... Өмір тез ... шешетін мәселе болғандықтан, табиғат адамға бағынуы керек деген ой
басым деп ойлау бар. Оның барлық сырлары ... оның даму ... және ... ... ... ... міндеті табиғаттты басқару
болса, адам табиғаты бостандықты сүйеді.
Әлеуметтік ортадан дербес ... ... пен ... алға ... ... қабылдау процесі өз бетімен жүзеге ... ... және ... ... ... ... адамдар ашық, дербес, иерархияға емес, ... ... ... ... ... ... құндылық ретінде әрбір
мүшенің дамуына бірдей мүмкіндіктерді ұсыну ... ... ... ... мораль емес айып салу және қаржылай марапаттаудың
міндеттілігі ... Осы ... ... назары іске, тапсырмаға,
жұмысқа негізделген. Адам үнемі саналы ... өзін ... ... қаржылық
жетістікке құрбандыққа шалады. Сынаушылардың жауабын өңдеген кезде ... ... ... ... болады.
Әсіресе «Мен-тұжырымдамасының» - «Мен–бейнесінің» когнитивті компоненті-
адамның өзі жайлы ... ... ... ... ... ... қоршағандармен қатынасы, әлеуметтік аудандары,
қызығушылықтары, тұлғалық қасиеттері т.с.с ... ... Атап ... өте көп, ... «Мен–бейне» бір жағынан адамға маңызды
басқалармен байланысты сезінуге, олармен өзін біріктіруге, ал басқа ... өзін ... ... ... өзін ... ... ... ретінде сезіну.
Сондықтан «Мен-тұжырымдама» бейнесінің мазмұнын екі ... ... ... ... ... ... қосылуын қамтамасыз
етеді;
б) дифференциалды, оның басқалармен салыстырғандағы ерекшелігін көрсетіп
және өзіндік қайталанбастық, ерекшелік сезімдеріне ... ... ... ... ... ... ... Сіздің
мәдениетіңіздің бағдарын сипаттайтын дәлелдемені белгілеңіз. Сонымен ... ... оқу ... және ... ... неге үйреткенін еске
түсіріңіз. Сізге бір өтініш-жауап беру кезінде егер жаңа замандық ... ... ... ... ... онда ол көзқарасыңызды
қолданбаңыз".
1. Біздің мәдениетімізде ... ... ... ... ... ... мынаны санайды:
а) өткенді
б) қазіргіні
в) болашақты
2. Біздің мәдениетімізде адамдар өздері туралы былай ойлайды:
а) табиғат күштерінің ... ... ... тұратындар
в) көптеген табиғат күштерін басқаратындар
3. Егер менің мәдениетімдегі адамдарды басқармаса, онда олар ... ... ... ... мен ... ... ... қылықтарды
4. Менің мәдениетімдегі адамдар өздерінің қарым-қатынастарында ең негізгі
ретінде:
А) тұқым және шыққан тегі
Б) үлкен жанұя
В) тұлғаның ... мен ... ... ... ... былай санайды:
А) тіршілік ету өз өзімен өмір сүруге ... ... ... мен өсуі ... ең басты мақсат болып табылады
В) тәжірибелік іс-әрекет пен ерекшелікке жету ең ... ... ... ... ... - ... ... бағдарларының
салыстырмалы көрсеткіштер
|р/с |Типтер ... ... ... ... ... |
| | ... ... |жатқан мәдениет |
|1 |тип |75 % |62 % |55% |
|2 |тип |55% |60 % |57 % |
|3 |тип |2 % |3 % | 4 % ... біз ... ... моно және полиэтностық ортадағы
мәдени құндылық бағдардың ерекшелігінің нәтижесін ... ... ... қорытындылар шығып отыр. Дәстүрлі мәдениетке қазақ
ұлтының студенттері 75 % балл берсе, ал полиэтностық ортадағы ... 55 ... ... ... тез ... өмір ... мен дәстүрлерді де өзгеріске
ұшыратуда. Аса ... ... ... ... қазақ қауымының
арасында шетел мәдениетіне ... ... ... ... ... осы
әсердің полиэтностық топтарға емес, керісінше қазақ халқына әсер ... ... ... ... типтің нәтижесіне тоқталып болсақ, жоғарыда
айтылып кеткен ойымызға дәлел табамыз, өйткені ... ... ... ... ... ... үлкен орынды алып отыр, ал полиэтностық
топ өкілдеріне керісінше төмен. Мұндай динамиканы ... ... ... ... ... аз ... өз этносының ерекшелігін сақтау
мақсатымен көбінесе өзіндік салт-дәстүр мәдениетке ... ... ... ... ... топ ... ... осындай нәтижелер
көрсетіп отыр. Соңғы типтің көрсеткіштерінің айырмасы аса ... ... ... дамып жатқан мәдениет әсері әлі толық ... ... ене ... жоқ. Оның ... болашақ уақыттарда сезілуі мүмкін. Өйткені
бұл тип шетел халқының өмір салтына жақын келеді.
Біздің мемлекетіміз ондай даму қарқынына әлі жете ... жоқ. ... ... де ... ... ауытқу кезеңдерінде тұлғаның өзіндік
қатынасының ... де ... ... ... әсері туралы сұрақ туындайды.
Зерттеу нәтижелерінің көрнекілігін қамтамасыз ету мақсатында алынған
мәліметтерді "Мәдениет типтері" ... ... ... ... О.И. ... ... нормалық қалауларды өлшеу" атты
әдіснамасына сипаттама:
Берілген тест индивидтің әртүрлі нормаларды қалауын ... ... ... ... екі түрін бөліп көрсетуге мүмкіндік береді.
Бөлінген ... ... ... ... индивидтер де нормативті
үміттердің екі типі қалыптасады және олар ... ... ... және ... Нормативті үміттерді білу
зерттеушіге басқаны ... ... ... ... ... ... мінез-құлықтық әлеуметтік реттеу процесін адекватты сипаттауға
мүмкіндік береді.
Нұсқау: "Сіздердің алдарыңызда бірнеше сауалдардан тұратын сұрақнама.
Егер Сіз ... ... ... қойыңыз; егер келіспесеңіз "алу"
белгісін қойыңыз. Кейбір жеке жағдайларда "қосу мен алу" бірге жіберіледі,
егер Сіз ... ... ... ... топтағы индивидтердің мінез-құлқын болжауға мүмкіндік
беретін құрал ретінде қарастыруға болады.
1. Зерттеу құрылғанына 1 жыл ... ... ... біріккен іс-әрекетте тәжірибесі болуы керек.
Сұрақнама парақтары әрбір зерттелушімен жеке түрде толтырылады.
Зерттеудің келесі кезеңінде топтағы нормалық қалауларды ... ... ... ... ... ... атты ... Берілген тест индивидтің әртүрлі нормалардың қалауын зерттеуге
арналған. Тест ... ... екі ... ... ... мүмкіндік
береді. Бөлінген нормативті қалаулардың негізінде топтағы индивидтерде
нормативті үміттердің екі типі ... және олар ... ... Комуникативті және функционалды. Нормативті
үміттерді білу зерттеушіге басқаны қабылдаудағы ... ... ... және ... ... ... ... процесін
адекватты сипаттауға мүмкіндік береді.
Аталған О.И. Комиссарованың "Топтағы нормалық ... ... ... ... ... моно және ... ... қазақ
студенттерінің нормативті қалауларының ... ... ... кесте
|р/с |Нормативті қалаулар |Моноэтностық топтағы|Полиэтностық |
| | ... ... ... |
|1 ... ... ... |47,3 % |53 % |
|2 ... қалау |45,4 % |42,3 % |
|3 ... ... |19, 2 % |18,5 % ... екі топ ... ... ... көрсеткіштері
берілген. Ең алдымен іскерлі қалаулар сферасын алып ... ... ... ... саны көп. Ол ... мынадай қорытындыға әкеліп отыр. Жаңа
мемлекет ерекше ... ... ... ... адамдардың қалаулары
өзгеріске ұшырайды. Өзіміз байқап отырғандай тілімізбен бірге қазіргі кезде
мәдениетіміз, дініміз маңызды орын алып жатыр. Осы ... ... ... іскерлігін де арттырып, оларды алға итермелеуде. Полиэтностың ортаның
мүшелері қарқынды топтан қалмай ... ... ... ... аздығына
байланысты олардың пайыздық жағы төмен болып отыр. Ал ... ... ... ... ... ... ... Оның себебі
ұлттық металды ерекшеліктермен түсіндіріледі.
3. В.В. Столиннің «Тұлғаның өзіндік қатынасын зерттеу» сұрақнамасы
Моно және полиэтностық топтардағы студенттердің өз - ... ... ... біз В.В. ... ... ... ... зерттеу»
сұрақнамасын алдық.
Сұрақнаманы жасау үшін тоғыз ... ... Олар ... ... ... ... ретінде сипаттайды.
1) «Меннің» саналығы
2) Өз өзін сыйлау және өзіндік сенімділік
3) Өзіндік басқару және ... ... ... үміттері
5) Шартсыз өзіндік қабылдау
6) Өз тұлғасының құндылығын уайымдау
7) Өзіндік «Менмен» байланыс сезімі
8) Өзіндік түсінбеушілік, «Меннің» даулығын ... ... ... ... ... өлшем тоғыз бағытқа бөлінген:
1- Бағыт - ішкі шынайылық. Бағыт 11 ... ... ... төмен
көрсеткіштері «Меннің» терең түсінгендігімнің көрсеткіші. Жоғары
мағыналар жабық және өзі жайлы мәліметті құпияда ... ... - өз - ... ... 14 ... тұрады. Бағыттың жоғары
көрсеткіштері өз - өзіне сенімділікті ... ... ... ... ... Бағыт - Өзіндік басқару -12 пунктен ... ... ... өзі ... көрсетеді.
Жоғары көрсеткіштер адам өзіндік «Менін» анық сезінетінін көрсетеді.
Төменгі көрсеткіштер адамның өзіндік «Мені» уақытша жағдайларға тәуелді
екенін көрсетеді.
4- Бағыт - өз - ... ... ... -11 ... ... ... ... оның тұлғасының басқалар алдындағы дәрежесінің
жоғары екендігін көрсетеді. Төмен көрсеткіштер кері сезімдерді күту
үмітімен байланысты.
5 –Бағыт - өзіндік құндылық -14 ... ... ... ... «Менге» қызығушылықты көрсетеді. Бағыт өзіндік «Меннің» бағасын
көрсетеді. Төменгі көрсеткіштер ... ... ... дұрыс бағаламауды
көрсетеді.
6- Бағыт - өзіндік қабылдау -12 ... ... ... қосу ... достық
қатынасты көрсетсе, төменгі қосу өзіндік қабылдаудың төмен ...... - ... ... -11 ... тұрады. Жоғары көрсеткіштер Мен
- концепцияның ригидтілігін білдірсе, ... ... ... ... ... ... ұмтылыс, өзі жайлы идеальді
көрініске ... ... ... - ішкі даулық -15 пунктен тұрады. Жоғары көрсеткіштерішкі
даулардың бар екендігін көрсетеді. Төмен ... ... ... тырысу, жабық болу.
9- Бағыт - өзін-өзі кінәләу -10 пунктен тұрады. Жоғары көрсеткіштер
интрапунитивтілікті көрсетеді. Бағыт ... ... ... ... табылады.
Зерттелінушіге 110 пункттен тұратын тестік буклет және жауаптардың
стандартты бланкі беріледі. ... екі ... ... ... олар ... ... ... жерінде белгіленеді.
Бағыттық мағыналар арнайы трафареттің кілтімен бланкіге қою арқылы
есептелінеді. Осындай шикі ... ... ... ... ... көшіріледі.
Зерттелушінің өзіне, ұлтына, мәдениетіне эмоциялық-бағалық қатынасы –
жалпы адамның (этнофордың) өзіне немесе өз тұлғасының, іс-әрекетінің ... т.с.с ... ... және ... сыйлауда, өзіндік намыс
сезімінде, өзіндік бағада және қызығушылықтар деңгейінде көрінеді.
Екінші компоненттің негізін өзіндік сыйлау немесе өзіндік ... ... ... ... ... ... – бұл өз күші мен ... Ол қандай да бір ауданмен байланысты емес және тек бағаны ... ... ... өз - ... жалпы қатынасын көрсетеді. Өзіндік сыйлау-
бұл өзіндік қабылдау, өзіне маххабат. «Өзіндік баға» ұғымына, ... ... ... бірінші орынға дәл ... ... ... ... ...... өзін жалпы (жалпы өзіндік баға) және ... жеке ... ... ... адамдармен қатынастарын
бағалауы. Өзіндік ... ... бола ... яғни әртүрлі жағдайларда ұзақ
уақыт бойы сақталып отыратын және ... үшін ... және ... ... ... саналы үйлесілімділігі
өте маңызды. Сонымен, жағдайдың шарттарының өзгеруінде ... ... ... ... ... және ... өзіндік жетістіктің
жарамды жүзеге асуына кедергі ... ... ... күшті тұрақсыздығы
«әткеншек» бейнесіндегі толқуларды тудырады - өзі жайлы көріністің ... ең ... ... баға ... ... яғни адам өз алдына қоятын
мақсаттардың деңгейінің қиындығымен тығыз байланысты; ол оның ... ... деп, ал ... ... ретінде қабылдайтынын
анықтайды. Нақты ... ... баға және ... ... ... ... ... нақты іс-әрекетке қатысты өзіндік баға
және қажеттіліктер деңгейі жайлы – жоғары, ... және ... деп ... ... ... ... адекваттылығы жайлы айтуға болады.
Өзіндік ... егер ол ... ... ... да бір іс-әрекеттегі
шынайы сәттілігіне сәйкес келетін болса, адекватты болып ... ... ... ... ... ... ... келмеген жағдайларында
болады. Адеватты емес өзіндік баға көтермелі ... ... ... алған кезде) және төмендетілген (ол оларды төмендеткен кезде).
Сонымен қатар адекватты емес ... және ... емес ... ... ... ... және ... да бір іс-әрекеттің сәттілігінің күшті
тежегіші болып табылады.
Егер адам (этнофор) көтеріңкі өзіндік ... ... және өз ... ... ... ... ... сай емес мақсаттарды қойса, ... ... ... ... ... ... өте ауыр және
олардан қашу үшін, ол өзіннің өзіндік бағасын ... ... ... ... ең ... ... бұл ... адамдардың әділетсіздігінің
әсерінен кездейсоқ пайда болды деп, сәтсіздікті қалайда қамтамасыз ету
керек; ерекше ... ... ол ... ... ... тырысады. Көбінесе бұл өзі үшін ерекше қорғаныс ... ... тыс ... Өз өзін ... ... ... тез ... мақсаттарға жетуде перспективті даму зонасы жоғалады.
Бірақ мынаны түсіну маңызды, жоғары немесе ... ... баға ... ... да бір үлгімен, эталонмен анықталатын, тек нақты қандай
да бір іс- ... ... ... ... ... үшін ... сыйласымның, жалпы өзіндік бағаның жоғары
деңгейі тиімді болып ... ... ... ... ... адам–бұл
өзіндік намысы бар, өз-өзіне сенімді, өзін ... ... ... ... ... мен ... жүзеге асыру арқылы
нақтылайтын адам.
Керісінше, ... ... ... ... ... ... ... махаббаттың ауырлығымен, өзін басқалар арғылы нақтылауға
талпыныспен сипатталады. Төмен деңгейлі өзіндік көрінісі бар ... ... ... ... ... ... ауыр қабылдап, және
олардың сынын одан да тіке ... Олар ... ... ... ... ... Олар үшін ... адамдардың алдында өз
тұрақсыздықтарын көрсету үнемі қорқыныш туғызады.
Топтарды идентификациялау тек ... ... ... жақсы қарым
- қатынастың нәтижесі ғана емес, ... ақ ... ... және ... қарым-қатынасын жіктеу. Өзін идентификациялау арқылы адам өзін өзгерту
керектігін түсінеді. Яғни ол өзіне мынадай сұрақтар қояды. «Бұл неге ... ... ... нәтиже қандай?» деген сұрақтар қояды. Осы тұрғыдан
қазақстандықтарды әлеуметтік идентификациялауда көрінетін нәтижесі қандай?
Соңғы 15 ... ... ... ... және ... ... Бұл әрине әлеуметтік идентификацияға әсер етпей қоймайды.
Қазақстан халықтарының ... ... ... мен ... жөне шешу арқылы барлық этникалық топтар мен ұлттық мүдделері ... ... үшін ... ... ... және ұлттық ерегеске
жеткізбей, дағдарыстан шығу, ұлтшыл, шовинистік, экстремистік теріс
құбылыстардың ... ... ... ... ... ... этносаралық қарым-қатынастарды бағалай отырып, олардың
тұрақтылығын атап ... жөн. ... ... ... өмір ... ... ... пиғылын қазақстандықтар жоғалтқан жоқ. Социологиялық
зерттеулер нәтижесі бойынша ... ... ... ... және ... ... ... кестесінде қазақстандықтардың өздерін кіммен идентификациялауды қойғаны
көрінеді. ... жж., ... ... |2000 |2004 |2008 |2013 ... ... |4 |12 |10 |7 ... ұрпағының өкілдерімен |4 |7 |6 |5 ... ... ... |7 |12 |11 |8 ... ... ... сондай тұрғыдағы|5 |10 |9 |6 ... ... | | | | ... өмірге деген көзқарастарына |7 |10 |9 |5 ... | | | | ... ... ... бір ... ... |19 |18 |11 ... |6 |24 |22 |15 ... ... ... ... |6 |13 |11 |9 ... ... |21 |53 |51 |38 ... ... адамдармен |22 |62 |59 |56 ... ... ... |18 |52 |49 |43 ... ... ... |15 |26 |25 |23 ... | | | | ... ... |18 |30 |34 |25 ... ... өзін – өзі ... ... шегі 2008
жылға сәйкес келеді, әрі ... ол азая ... ... де ... ТМД ... қатысты идентификациялау әрине
қазақстандықтардың 38% өздерін ешқашан ... ... ... Бұл ... 2000
жылға қарағанда 2 есе көп. Бұл кезде кеңес үкіметі ұмытыла қоймаған ... бұл 2013 ... ... 1,5 есе ... ... адамдардың өздерін Қазақстанның азаматтары сезінуі
де арта түсті.
Әлеуметтік идентификация ұлтқа, класқа, жасаралық, мамандыққа қарай
түрліше бөлінуі мүмкін.
Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... – алынған білім мен тәжірибенің сабақтастығының ... ... ... болуы. Мұндай өмірлік тәжірибе индивид үшін
жаңаға үйренуге, оны ... өзін ... ... ... адамдардың өмірді сезінуі де көп жағдайда ұқсас келеді.
Этникалық идентификация – әлеуметтік идентификацияның тұтастай маңызды
бөлігі. Идентификацияның бұл түрі ... ... да ... ... қазақстанда үлкен өзгерістер байқалады. ... ролі ... ... «Мен ... яғни ... ... ... деген идентификациядан қалып келеді.
Американдық психологтар 1930 жылы қара және ақ ... ... ақ ... ... ... Балалардан қай
қуыршақ оларға ұнайтынын сұраған қара ... ... ... беруге
қиналады, эмоциялық реакция көрсетті. Өздерін ақ қуыршаққа да ... да ... ... ол ... ... қара ... ұқсайтынын
мойындағысы келмеді.
Сонымен, қорытындылай келе, тұлғаның әлеметтік мәдени идентификациясы
эксперименті оңды нәтиже беріп, зерттеу болжамы ... ... ... ... тілге, ұлтқа ұлттық мінез-
құлыққа көп көңіл аударылып жатыр. Сонымен қоса Қазақстанда поли және ... ... ... ... біз бір ұлт адамдарын жатқызамыз олардың салт-
дәстүрі, ... ... ... ... тағы ... Поли ... көптеген ұлттардың қосындысын айтамыз олардың
да, әдет- ғұрпы, салт-дәстүрі мәдениеті тағы басқаларды жатқызамыз.
Біздің еліміздегі этнопсихологиялық мәселелер ... ... ... ... қарастыруға болады. Жұмыстардың ... ... ... ... ... ... болатынын халықтың
психологиялық тәжірибесін зерттеп құрайды. Осы тәжірибені ғылыми тұрғыда
зерттеудегі ... ... ... ... ... ... атауға болады. Бүгінгі таңда осы дәстүрді
Қ.Б.Жарықбаев. С.М.Жақыпов. Н.Елікбаева. т.б. болып табылады.
Тұлғаның ... - ... ... жағдайында өмір сүріп
отырған адамның ұлттық сипатта ... ... ... өзгерістер әсер
етеді. Әсіресе біздің ... ... өшіп ... ... ... ... және ... да процестер елiмiзде өмiр
сүрiп жатқан барлық халықтардың ұлттық сана сезiмдерiнiң ... Жеке бiр ... және ... ... сана ... көп ... қоғамның әлеуметтiк психологиялық және атмосферасын
белгiлi бiр дәрежеде анықтайды. Этникалық сана ... ... ... өз ... ... кешiруi, әсерленуi өзiндiк
қатынасты белсендiру, этнорухани мәдениетке ... ... ... дiнiне, әдет - ғұрпына мәдениетiне деген психологиялық
орнықтылық сияқты белгiлермен анықталады. Этно ... ... ... сана ... ... ... сезiмдер индивидуалды
қасиеттердiң және интеграцияланған ... ... ... әрi ... ... ... ... мәселесi де мәндi.
Басқа этникалық ... ... ... үшiн ең ... өзiнiң
мәдениетiңдi қабылдау сыйлау оның позитивтi құндылық екенiн ұғыну, оған
идеген ... ... ... жиi ... түсу мiне ... ... ... толерантылықтық негiзiн құрайды. Мәдениет адам
творчествасының өнiмi. ... ... ... ... ... ... этникалық, ұлттық таптық, ... ... ... ... мiнез – құлықындағы өзгерiс ... ... ... ... Әрбiр мәдениеттiң өзара әрекеттi
олардың өзара ... ... ... үшiн ... жағдайлар
жасайды. Адамның қоршаған ортамен қатынасында адамзат бiрлестiгiнiң мәдени
құндылықтары потенциясы байқалады. Ол ... ... сөз ... ... ... ... олар ... да халықтың тiршiлiк әрекетiнiң
дамуымен ұйымдастыру тәсiлi ... бiлiм ... ... ... ... ... айналады. Солар арқылы ғана табиғи психикалық
формалар ... адам ... ... ... ... ... меңгередi: мiнез-құлық мәдениетi, ойлау мәдениетi, сөз
мәдениетi, психикалықтың ... ... ... ... әлеуметтік -
мәдени формасы бола бастайды. Бұл формалардың маңыздылығы поли ... ... ... ... ерекшелiктерiнiң
психологиялық маңызын анықтайды.
Жалпы зерттеулер нәтижелерін ... және ... ... ... ... сай іріктелініп алынған әдіснамаларды жүргізу
мен оларды өңдеу, болжамдардың статистикалық ... ... ... ... ... тамамдау жұмысы өз мақсатына
жетті деп айтуға толық негіз ... ... ... бәрі бізге тұлғаның әлеуметтік-
мәдени идентификациясы үрдісінде білім алу маңызды рөл атқаратыны барысында
шешім қабылдауға мүмкіндік ... ... алу ... ... ... мәдени кейіп барысын игеру, мәдениетті танудың әдіс – ... ... ... ... ... ... ... қатар, жеке рухани ... ... ... ... ... Білім үрдісіндегі мәдени идентификацияның қызметі
баланың жеке тұлғалық тәжірибесінің мәдени әмбебап мағыналылығы дамиды.
Тұлғаның әлеуметтік – мәдени ... ... ... даму ... ... отырып, оның өмірі мен қызметінің
бағыты жылдан ... ... ... және көпұлтты болып бара
жатқанын атап өту ... Ол ... тек ... ... ... ... техниканың және мәдениеттің ... қана ... ... ... ... ... мен халықтардың жақсы
жақтарын алуда.
Мұнда жеке, сондай-ақ топ болып және ... ... ... ... ... ... сайын көп орын алып келеді.
Тұлғаның әлеуметтік – мәдени идентификацясын салыстыра отырып,
олардың тарихи дәстүрлерге әлі де ... ... ... ... ... ... компоненттері бойынша айтарлықтай айырмашылықтары
бола тұра, олар ... ... ... ... бұл мәселе қоғамның
экономикалық және әлеуметтік даму деңгейінің ықпалына әлі де болса тәуелді,
төртіншіден адамдардың қарым-қатынасы ... ... ... ... салаларда тез дамып келеді.
Қазіргі заманда тұлға үшін өзін және ... ... ... білу және жаңа ... дер ... ... білу ... тек өзі бастаған істің табысты болуы ғана емес, сонымен қатар ... және ... ... да денсаулығына қатысты болады.
Адамдардың сезімдері мен ... ... және ... ... ... ... – мәдени идентификация ... мен ... ... ... ... ... кейбір
бөлігі мұнда шынайылықты бүркемелеп, жасандылықпен жапсарланған, шамадан
тыс жағымпаздық бар деп есептейді. Бұдан адамның өзі ... ... ... ... болса, сондай жауап беру керек деген пікір
туады. Егер осы ұстанымды қабылдайтын ... онда ... ... ... ... ... ... қана қоймай, атқарылатын
істер мен адамдардың денсаулығына үлкен ... ... ... ... ... арасындағы қарым-қатынастың демократиялық принциптерін
барлығына бірдей болуын қолдап, адамдарды және олардың ... ... ... ... жас ... және ... ерекшеліктеріне
қарап кемсітушілікке жол бермеуі тиіс. Тек осындай ... ғана кез ... ... және елде қуана отырып және табысты қарым-қатынас жасау арқылы
өмір сүруге және жұмыс істеуге болады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:
1. Мәдениеттану негіздері: Оқулық. - ... ... ... ... Ә. ... ... ... Әбілова З Қазақ этнопедагогикасы Алматы 2000 ж
4. Сафин В.Ф. Психология самоопределения. – Свердловск, 1986-186-б
5. Реан А.А. ... и ... ... ... ... в ... отечественных психологов. – Спб., 2000-
480 –б
6. Коростылева Л.А. Психология самореализации личности: ... ... ... –Спб. : Изд-во «Реч», 2005-222- б
7. Франкл В. Человек в поисках смысла. – М: ... ... ... ...... К.А. ... жизни. – М., 1991- 299-б
9. Мұқанов М.М. Жас және педагогикалық психология. –Алматы.: ... ... ... Оқу ... ... ред. ... ... Алматы:
Дарын, 2004. 448 б.
11. Қалиев С, Жарықбаев Қ. ... ... - ... 1993
12. Педагогика. Дәріс курсы. Алматы: «Нұрлы әлем», 2003.
13. Богословский В.В.Жалпы психология/–А.: Мектеп,1995
14. Выготский Л.С. Педагогическая психология/ Л.С. ... ... ... Ә. ... ... ... ... Табылдаев Ә. Қазақ этнопедагогикасы Алматы,1993
17. Әбілова З Қазақ этнопедагогикасы ... 2000 ... ... С.Б.,Оңалбеков Ж.К. Жалпы педагогика.Алматы-2005ж
19. Ильина Т.А.Педагогика. Алматы-1977ж
20. Әшенов К.,Аманғалиев Б. Адамгершілік тәрбиесінің әліппесі.Алматы-1988ж
21. Қожагелдиева Қ.Ж.. Әдеп, ... ... ... 15. ... Л.С. ... ... Л.С. ... М.:1980
23. Бейсенбаева А.А. Теория и практика гуманизации школьного образования.
Алматы: Ғылым, 1998 – 225 ... ... ... ... ... Уалиханов Ш.Таңдамалы шығармалары жинағы. Астана, 2007ж
26. К.Жарықбаев. Проблема обучения и воспитания в произведениях казахских
просветителей - ... ... ... ... ... А.С. ... сочинения в 7 томах. - М.: Педагогика,
1984.
29. Рубинштейн С.Л ... ... ... / ... Асылов Ұ.Ж. Нұсқабайұлы. Әдеп. Инабаттылық дәрістері. Алматы,
1998.
31. Социология под вопросом. Социальные науки в ... М.: ... ... Стефаненко Т.Г. Социальная и этническая идентичность.// Идентичность.
Хрестоматия. ... ... М.: ... ... ... ... Воронеж: Изд-во НПО"Модек",2003. С. 196 -221.
33. Тоффлер А. Третья волна // США экономика, ... ... ... №7.
34. Турен А. Возвращение человека действующего. Очерк социологии. -М.:
Научный мир, 1998.- 204 с.
35. Тэрнер ... Оукс ... ... С.А., ... В. Социальная
идентичность, самокатегоризация и ... ... ... №4. С. ... ... А. Р. ... как присвоение: к проблеме существования
Другого в дискурсе /Топос, 2001, №1(4). URL: http ://topos. ... ... ... Г. ... ... ... ... социология. Под ред.В.И. Добренькова.-М.: Изд-во МГУ,
1994. С. 148.
38. ... Э. ... от ... ... Фуко М. Забота о себе. История сексуальности. т.З — Киев: Дух ... ... Фуко М. ... и вещи. Археология гуманитарных наук. Пер. с фр. В. П.
Визгина и Н. С. Автономовой. Пб. A-cad. 1994.
41. Фуко М. ... ... ... ... Т. 2 / Пер.
с фр. В. Каплуна. — СПб.: Академический проект, ... ... Ф. ... ... М. : ACT, ... Хабермас Ю. Вовлечение Другого. ... ... ... ... 417 с.
44. Хагуров Т.А. Человек потребляющий : ... ... -М.: ... социологии РАН,2006.
45. Хейзинга Й. Homo Ludens; Статьи по истории культуры. / Пер., сост.
вступ. ст. Д.В. ... -М.: ... ... 1997. 416 ... ... В. ... индивидуальной и коллективной идентично-сти//Вопросы
философии, 1994, №10. С.112-123.
47. ... К.О. ... ... в ... ... Интернета //
Вестник ПАГС, 2010, №2. С.209-214
48. Коган Л. Н. Социологический аспект культуры // Социол. исслед. 1976.
№ 1. С.45-54.
49. ... В.В. ... ... конструирования потребления //
Потребление как коммуникация — 2007. Научная конференция. 29-30 июня
2007 г. Материалы ... / Под ред. В.И. ... ... СПб.: ... 2007 . С. ... Костерина И. Публичность приватных дневников: об идентичности в блогах
Рунета // ... ... 2008. ... Кузнецов С. Ощупывая слона. Заметки по истории русского Интернета.-
М.: Новое литературное ... ... ... ... идентичность: социально-антропологический подход.
Саратов: Волжский сад, 1999.
53. Сафин В.Ф. Психология самоопределения. – Свердловск, 1986 -168 ... ... Л. А. ... ... ... ... в
профессиональной сфере. Спб: Изд-во «Речь», 2005-222 с
55. Франкл В. Человек в ... ... М .: ... 1990 -366 ... Абульханова – Славская К.А. Стратегия жизни. – М., 1991-299 ... ... Қ. ... ... ... -2002 -250 ... Зимняя И.А. Педагогикалық психология. Оқулық. Алматы -2005-359 б
59. Намазбаева Ж.И. Психология, оқулық. Алматы -2005-430 б
60. Алдамұратова А.Жалпы психология., Алматы 1996-300 ... ... Т. ... психология. Алматы. 1993-300 б

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық құқық субъектілері50 бет
Ауыл жастарының қалаға әлеуметтік психологиялық бейімделуін зерттеу62 бет
Банкроттық және оның құқықтық аспектілері82 бет
Бастауыш сынып оқушыларының тұлғалық қасиеттерін қалыптастыру тәжірибесінен75 бет
Билiктi немесе қызмет өкiлеттi асыра пайдалану41 бет
Болашақ мамандарды дайындаудың әдістемесі45 бет
Есі дұрыстық қылмыстық жауапкершіліктің шарты ретінде80 бет
Жасөспірімдерде психологиялық білімдерді қалып-тастыру мәселесі72 бет
Жеке және заңды тұлға16 бет
Жеке тұлға туралы ақпарат14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь