Ежелгі дәуір әдебиеті үлгілерінің сипаттамасы мен ерекшеліктері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3.бет

I ТАРАУ Ежелгі дәуір әдебиеті үлгілерінің сипаттамасы мен ерекшеліктері

1.1 Ежелгі дәуір әдебиет үлгілерінің қазақ әдебиетінде алатын орны мен маңыздылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4.7бет
1.2 Ежелгі дәуір әдебиетінің тарихы және оның зерттелуі ... ... ... 7.17бет

ІІ ТАРАУ МЕКТЕПТЕ ЕЖЕЛГІ ДӘУІР ӘДЕБИЕТ ҮЛГІЛЕРІН ОҚЫТУДЫҢ ТИІМДІ ӘДІС.ТӘСІЛДЕРІ
2.1 Ежелгі дәуір әдебиетіне жататын шығармаларды оқыту әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18.20бет
2.2 Мектепте ежелгі дәуір әдебиеті үлгілерін оқыту үшін қолданылатын жаңа технологиялардың модульдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20.25бет

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26.27бет
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ...28бет
Тақырыптың өзектілігі: Әдебиет қашаннан «өмір оқулығы» деп танылған. Әдебиет арқылы оқушы өмірді, қоршаған ортаны, адамды танып біледі. Әдебиет даму үстіндегі құбылыс, ол өзгереді, күрделенеді, жаңа сапаға ие болады. Әдебиет – жекелеген ақын, қаламгерлердің шығармашылық жігерімен жасалады. Әдебиет саласының бірі – ежелгі дәуір әдебиеті болып табылады. Ежелгі дәуір әдебиеті – әдебиеттің ең негізгі және ең күрделі бөлімдердің бірі.
Курстық жұмыстың өзекті мәселесі болып табылатын ежелгі дәуір әдебиеті меңгертудің тиімді жолдарын ұсыну ғана жұмыстың басты мақсаты емес, сондай-ақ, ежелгі дәуір әдебиеті балаларға отансүйгіштік, еңбексүйгіштік, т.б. тәрбиелер беруде ғана емес, олардың тілін дамытуда да атқарар қызметінің маңызы өте зор. Ежелгі дәуір әдебиеті үлгілері оқушылардың ой-өрісін жетілдіріп, Отанын сүюге, елін қорғауға, өнерді игеруге, жалпы адамгершіліктік құндылықтарды бойына сіңіруге септігін тигізеді. Сонымен қатар баланың сөздік қорын да молайтуда қызметі өте зор. Ал сөздік қоры мол, тілі дамыған бала – үздік оқушы, себебі жоғарыда аталғандар – жақсы үлгілердің негізі. Ой өрісі дамып, сөздік қоры молайған баланың айтар ойы да, істер ісі де өнегелі болмақ. Демек, бала тілін дамыту - қоғам дамыған сайын күнделікті қажеттілікке айнала беретін ең өзекті мәселелердің бірі. Оның үстіне еліміз егемендік алғалы бері мемлекеттік тілде сөйлеу соны оқыту әдістемесін жетілдіру, соның ішінде, бала тілінің дамуы мен сөздік қорының молаю мәселесі әдіскер ғалымдардың зерттеуінен түспей, назардан тыс қалмай жүрген мәселелердің бірі.
Курстық жұмыстың мақсаты:Ежелгі дәуір әдебиеті шығармаларын оқыту барысында түрлі әдістерді пайдаланып, оқушылардың ежелгі дәуір әдебиетіне жататын шығармаларды оқыту тиімділіктерін айқындау. Бұл мақсатқа жету үшін келесі міндеттер қойылды:
- Ежелгі дәуір әдебиетінің қазақ әдебиетінде алатын орнын анықтау;
- Ежелгі дәуір әдебиеті шығармаларының зерттеушілеріне шолу жүргізу;
- Мектепте ежелгі дәуір әдебиетіне байланысты шығармаларды оқытудың тиімділіктерін іздестіру.
1. Қыраубайқызы А. «Ежелгі әдебиет» Астана 2001 ж.
2. Келімбетов М.«Ежелгі дәуір әдебиеті» Алматы 1996 ж.
3. Сүйінішәлиев Х. «Қазақ әдебиетінің қалыптасу негіздері» Алматы 1967 ж.
4. Қыраубаева А. «Ғасырлар мұрасы зерттеу» Алматы 1988 ж.
5. «Қазақтың көне тарихы». Зерттеу. Алматы 1993 ж.
6. Кенжебаев Б. «Қазақ әдебиеті тарихының мәселелері» Алматы 1973 ж.
7. КелімбетовН., А.Канафин. «Түркі халықтарының әдебиеті» Оқулық хрестоматиясы. Алматы 1996
8. Қыраубайқызы А.. Ежелгі дәуір әдебиеті. Алматы, Мектеп ,2001
9. А.Аманжолов. Түркі филологиясы. Алматы, Санат, 1996
10. Жолдасбеков М. Асыл арналар. Алматы, Жазушы, 1986
11. Хасенов Ә.Қазақ тарихының бес мың жылдық баяны.Алматы,Қазақ университеті,1997
12. Жұртбай Т. Дулыға.1-кітап. Алматы, Жалын, 1994
13. Ахмет Йасауи. Хикметтер. Алматы, Өнер, 1995.
14. Жүсіп Баласағұни. Құтты білік. Алматы, Жазушы,1986
15. Сүйіншәлиев Х. Қазақ әдебиетінің тарихы. Алматы, Санат, 1997.
16. Машанов А. Әл-Фараби және Абай. Алматы, Қазақстан,1994
17. Дербісәлиев Ә. Қазақ даласының жұлдыздары. Алматы, Рауан, 1995.
18. Т.Жұртбай. Дулыға. 1-кітап. Алматы, Жалын,1994
19. А.Машанов. Әл-Фараби мен Абай. Алматы,Қазақстан,1994
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ................................................................
..............................3-бет
I ТАРАУ ЕЖЕЛГІ ДӘУІР ӘДЕБИЕТІ ... ... ... ... дәуір әдебиет үлгілерінің қазақ әдебиетінде алатын орны мен
маңыздылығы.................................................................
........................4-7бет
1.2 Ежелгі дәуір әдебиетінің тарихы және оның ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТ ҮЛГІЛЕРІН ОҚЫТУДЫҢ ТИІМДІ ӘДІС-
ТӘСІЛДЕРІ
2.1 Ежелгі дәуір әдебиетіне ... ... ... ... ... ежелгі дәуір әдебиеті үлгілерін оқыту үшін қолданылатын
жаңа ... ... ... ... ... қашаннан «өмір оқулығы» деп танылған.
Әдебиет арқылы оқушы өмірді, қоршаған ортаны, адамды танып біледі. Әдебиет
даму үстіндегі ... ол ... ... жаңа ... ие ...... ақын, қаламгерлердің шығармашылық жігерімен жасалады.
Әдебиет саласының бірі – ежелгі дәуір әдебиеті болып табылады. Ежелгі дәуір
әдебиеті – ... ең ... және ең ... ... ... ... өзекті мәселесі болып табылатын ежелгі дәуір әдебиеті
меңгертудің тиімді жолдарын ұсыну ғана жұмыстың басты ... ... ... ежелгі дәуір әдебиеті балаларға отансүйгіштік, еңбексүйгіштік, т.б.
тәрбиелер беруде ғана емес, олардың тілін ... да ... ... өте зор. ... ... әдебиеті үлгілері оқушылардың ой-өрісін
жетілдіріп, Отанын ... елін ... ... ... жалпы
адамгершіліктік құндылықтарды бойына сіңіруге ... ... ... ... ... ... да ... қызметі өте зор. Ал сөздік қоры
мол, тілі дамыған бала – ... ... ... ... ...... ... Ой өрісі дамып, сөздік қоры молайған баланың айтар ойы
да, істер ісі де өнегелі ... ... бала ... дамыту - қоғам дамыған
сайын күнделікті қажеттілікке айнала беретін ең өзекті ... ... ... ... ... ... бері мемлекеттік тілде сөйлеу соны
оқыту әдістемесін ... ... ... бала ... дамуы мен сөздік
қорының молаю мәселесі әдіскер ғалымдардың зерттеуінен түспей, назардан тыс
қалмай жүрген мәселелердің бірі.
Курстық жұмыстың ... ... ... ... ... ... әдістерді пайдаланып, оқушылардың ежелгі дәуір ... ... ... ... ... Бұл ... жету үшін
келесі міндеттер қойылды:
- Ежелгі дәуір әдебиетінің қазақ ... ... ... ... ... ... ... шығармаларының зерттеушілеріне шолу жүргізу;
- Мектепте ежелгі дәуір ... ... ... ... ... ... әдістері: зерттеу, жинақтау, талдау, эксперимент.
Курстық жұмыстың болжамы: Мектепте ежелгі дәуір әдебиетін ... ... ... ... ... сол ... ... дамытып,
сөздік қорын молайтуға қол жеткізуге және ... ... ... болады.
Курстық жұмыстың құрылымы: кіріспеден, негізгі екі тараудан,
қорытындыдан, қолданылған әдебиеттер тізіміден ... ... ... ... ... ҮЛГІЛЕРІНІҢ СИПАТТАМАСЫ МЕН
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1.1 Ежелгі дәуір әдебиет үлгілерінің қазақ әдебиетінде алатын орны мен
маңыздылығы
«Ежелгі ... ... (VII-XIV ғғ.) деп ... жеті ғасырды
қамтыған әдебиетіміздің, ұзақ тарихына қатысты ескерткіштер, шығармалар аз
емес. Олардың алғашқылары деп ... ... ... ... (VII ғ.), ... (VIII ғ.) және «Оғыз-наманы» (IX ғ.)
атаймыз. Ежелгі дәуір әдебиетін Мұхаммед Хорезми, Әбу ... ... ... ... ... Қашқари, Қожа Ахмет Йасауи, Сүлеймен Бақырғани,
Жүсіп ... ... ... халықтарының біразына ортақ ойшылдары,
ғалымдары, ... ... (X-XII ғғ.) ... ... түркі
халықтарынан шыға тұра кезінде араб әдебиетін, араб ғылымын, сонымен ... жүзі ... ... ... үлес ... Ежелгі дәуір әдебиетінің
негізіне қыпшақ тілінде ... ... ... ғғ.) ... ... ... ... «Домбауыл», т.б.
қиссалар, дастандар, шежірелер, тарихи мұралар енеді.Кез-келген халық, ру,
тайпа ұлт болу үшін оның басынан кешірген ... ... Сол ... ... да ... тарихы бар. Түркі халқының дүние жүзіне ... ... ҮІ ... ... ... Сол ... де ... дәуір әдебиеті
ҮІ-ХҮ ғасырлар аралығын қамтиды деп жорамалдайды. Бұл ... ... ... ... қазақ ру, тайпаларының ежелгі ру, ұлыс дәуіріндегі
әдебиеті. Бұл ерте ... ... ... ... ... ортақ
әдебиеттің өзін 3 кезеңге бөліп қарастырамыз.
1. ҮІ-ІХ ғ. көне түркі әдебиеті ескерткіштері. ... ... ... яғни ... ... қаған», «Тоныкөк» туралы
құлпытастарға қашап жазылған жырлар, сондай-ақ, ... ... ... ата ... ... Әл-Фарабидің әдебиет саласындағы еңбектері
енеді.
2. Х-ХІІ ғ. әдебиет. Бұл қараханид түріктерінің тілінде ... ... ... ... ... ... «Түркі тілінің
сөздігі», А.Яссауидің «Даналық кітабы», ... ... ... ... ата», «Жұбан ана», «Әулие Мария» туындылары Х-ХІІ ... ... ... ... ХІІІ-ХІҮ ғ. әдебиеті. Бұл кезең Алтын Орда не Хорезм дәуірі деп
аталады. Бұл ... ... ... ... тілінің шағатай, қыпшақ
диалектісі негізінде жазылған. Олар: «Кодекс куманикус», ... ... ... ... сул Әнбия», Дүрбектің «Жүсіп-Зылиха»,
С.Сарайдың «Гүлстан бит түрк», Құтыбтың «Хұсрау-Шырын ... ... ... ... ... «Жамиғ ат тауарих», З.Бабырдың
«Бабыр ... ... осы ... ... [1,545].
Географиялық, тілдік және графикалық ерекшеліктеріне қарай көне түркі
ескерткіштері 3 топқа бөлінеді.
1. Енисей есерткіштері
2. Талас ... ... ... ... ... ... өзені, Тува республикасы, Алтай, Хакас
облысымен, Краснояр өлкесі территориясынан ... ... ... ... ... ... 10-15 ... кішілері 1-2-3 жолдардан
тұрады. Енисей ескерткіштері Ү-ҮІІ ғасырды қамтиды.
Талас жазу ескерткіштеріне Талас өзені бойынан табылған 12 ... ... ... ... ... ... ... (қазіргі Жамбыл
облысы) 1896 ж. Әулие Ата уезінің бастығы Каллаур ғылымға үлкен жаңалық боп
енген ... бар тас ... ... ... Талас ескерткіштері
ҮІІІ ғ. қамтиды.
Орхон ескерткіштеріне ҮІ ғ. аяғы мен ҮІІІ ғ. басындағы Орхон, Селенгі,
Тола өзендері мен ... ... ... ... ... ... ... Күлтегін, Тоныкөк, Мойын Чор, Күллі Чор, Суджы ескерткіштері жатады.
«Онгин» ескерткіші 1891 ж. ... ... ... бойынан Ядринцев
тапқан. Бұл ең көне ... ... ... екінші түркі қағанатын
қайтадан қалпына келтірген Елтеріс ... мен оның ... ... ... Құтлығ Күлтегін мен Білгенің әкесі.
«Білге қаған» (683-734) ескерткіші 1889 ж. Монғолиядағы Орхон өзені
бойындағы Эрдени Цэу ... ... ... ... ... қаған
Қапаған қаған қайтыс болған соң таққа отырған Құтлығ қағанның үлкен ұлы.
Ескерткіштегі жазуды жазған қағанның ... ... ... ... ... 1897ж. ... өзені бойынан Д.Клеменц тапқан.
Тоныкөк – үш қағанның , 692 жылы қайтыс ... ... 716 жылы ... ... және 734 жылы ... ... Білгенің әскери кеңесшісі
болған. Ол табғаш елінде оқып, тәлім-тәрбие, ... ... ... ... ... 716 ... ... қайтыс болды деп
жорамалданады. Ескерткіштегі жазуды жазған Тоныкөк. Әйтсе де жыр жазылу
стилі, композициялық ... ... ... ... ... ... ... негізгі нәрсе – Күлтегіннің ерлігі болса, «Тоныкөк»
жырында автор сол ... ... ... ... ... ғана
жеткендігін көрсетеді. Жырдың басты ... ... дана ... ... ... ... ... сөздер көп.
«Күлтегін» (684-731) ескерткіші «Білге қаған» ескерткішімен қатар бір
жерде ... ... 731 жылы 27 ... 47 жасында қайтыс болған.
«Күлтегін» жыры өз алдына дербес 8 ... ... ... цикл ... ... ... болып келеді.
1. Қағанның өз халқына қарата айтқан үндеуі;
2. ... ... ... ... суреттейді;
3. Түріктердің әскери жорықтарын хикая етеді;
4. Көршілес табғаш халқының қастандық әрекеттері туралы әңгіме;
5.Табғаштармен қатынасу ... ажал ... ... ... Түркі халқының көреген емес екенін өкінішпен жырлауға арналған;
7.Түркі халқының даңқын көкке көтерген қаған екендігі жөнінде айтылған
жыр;
8. Ескерткіш-жырды жазуға себеп болған ... ... ... ... ... түркі елінің «төрт бұрышындағы» барлық жауды
жеңіп, елде тыныштық, бейбіт өмір орнатады. ... ... ... ... байлыққа кенелткен. Жырдың идеясы – түркі халқын ауыз ... ... ... ... ... ... жолын берік ұстауға шақыру
болып табылады.
«Күлтегін» жырының ... ... ... ... ... болсақ,
қазақ эпосында әсіресе батырдың жан серігі атының ... ... ... назар аударады [3,577].
Бұл көне заман мұрасы туралы айтудан ... ... ... өзі ... ... алу ... ... — VIII ғасырда Сыр ... ... ... ... өмір сүрген батыр, атақты ақын, асқан күйші. ... ол ... ... ... ... Ел ... ... Қорқыт
ата мәңгі өлмейтін өмір іздеуші, ... өмір үшін ... ... ... ... ол өмірінің соңында «өлмейтін нәрсе жоқ екен»
деген пікірге келеді. Енді Қорқыт ата ... ... ... ... Ұлы күйшіге өзі іздеген мәңгілік өмір оның өнерінде сияқты
көрінеді. Ол ... ... ... ... ... Өзі ... артында
күйлері, ұлағатты сөздері қалады.Ал әдебиет тарихында деректі түрде «Қорқыт
ата кітабы» бар. «Қорқыт ата кітабы» осы ... ... ... қаласында он
екі жырдан тұратын қолжазба күйінде жөне Италияда (Ватикан) алты ... ... ... сақталып келеді.
«Қорқыт ата кітабын» VIII ғасырларда және одан да ... ... ... ... ... ... жыр ... жазған — Қорқыт ата
(«Қорқыт» сөзі ертедегі ... «Хүр — ... және «хыт — ... шығуы ықтимал. Ол «құт әкелуші кісі» деген мағынаны береді.
Кітапта қазақ халкының құрылуына тікелей қатысы бар, ... ... ... тағдырына байланысты оқиғалар баяндалады. Қорқыт ата кітабы
мынадай жырлардан тұрады: «Қазан бектің ауылын жау ... ... ... хан ұлы ... ... ... ... каған жыры», т. б. «Қазан бектің
ауылын жау шапқаны туралы жырда» оғыз ... ... ... бек ... оның елін ... хан ... Үлкен қырғын болады. Қазан бектің
Қара ... ... ... ерен ерлік көрсетеді. Ол тас атқышпен атқылап,
жауды ... Тас ... тас ... ... ... ... Қазан
бектің әйелі Бөрілі сұлу да ордасын қорғап ерлікпен ... ... ... жеңеді. Шөкілі осылайша Бөрілі сұлуды, баласы Оразды және барлық дүние-
мүлкін алып кетеді. Қазан бек аңда ... түс ... ... ... ... ... ... жай түседі. Түсінен шошынған Қазан бек
еліне оралып, мән-жайды Кара койшыдан біледі. Ол ... ... ... қойшыны ілестірмейді. «Бүкіл оғыз бектері жауды Қазан алған жоқ, Қара
қойшы алды деп күлер»,— дейді де, ... ... ... ... ағашқа таңып
байлап кетеді. Алайда қойшы жұлқына-жұлқына ағашты тамырымен ... ... ... ... Мұны көріп Қазан бек оны байлаудан шешеді.
Бұлар жауға жетіп, шабады. Шөкілі ханды жеңіп, өз ... ... елін ... ... ... ... сезіледі. «Қорқыт ата кітабы» — әр
түрлі жырлардың жинағы болса да, ... ... мен ... көрсетуді біртұтас
өріп отырады. «Қоркыт ата кітабында» тәрбиелік құнары мол қанатты сөздер
көптеп ұшырасады. Мысалы: «Жер ... ел ... ел ... ер ... ... ... құрбақа кұлағында ойнайды», «Ат қиналмай жол
шалмас», «Көңілі пасық ерде дәулет болмас», «Қар ... ... ... ... ... ... өнеге көрмеген қыз, атадан тағылым алмаған ұл ел
басын құрап, үйінен дөм беруге де жарамайды», «Ата ... ... ... ... ... ... жетпейді», т. б.— деп Қорқыт атаның өзі айткандай,
өнер-мәңгілік, ол ... ... ... ... [5,154].
Ежелгі әдебиеттіндегі шығармалардың берер тәрбиесі мол. Көне түркі
тайпаларынан қазақ халқына ... ... ... ... ... көре ... Бұл ... қазақ халқының ғасырлық тарихы
жатыр. Бұны оқыған бала өз халқының тарихын, салт-дәстүрін, тәрбиесін жетік
біліп, ұғынады.
1.2 ... ... ... ... және оның ... өмір ... ... бейнесі десек, әдебиет тарихы да халық
тарихымен тығыз байланысты. Еліміздің рухани өмірінің жарқын көрінісі,
елеулі бір ... ... ... сөз ... ел тарихымен бірге қалыптасып
дамыды. Адам санасы, ой-өрісі мыңдаған жылдар бойы жетілетін тарихи құбылыс
екендігін ескерсек, әдебиет ... ... ... ой ... ... ... ақиқат.
Қазақ халқының қалыптасуына негіз болған ертедегі темір дәуіріндегі
(б.з. д. VІ-VІІ ғ.ғ.) сақ, ғұн, ... ... ... б.з. ... ... мемлекеттер тұсындағы қарлұқ, оғыз, қимақ тайпалары, дамыған орта
ғасырлық мемлекеттер кезіндегі наймандар, керейіттер, ... ... ... ... ... назарға алсақ, қазақ әдебиетінің
тарихы да бұрынғы кеңес кезіндегідей XV ғасырдан емес, одан арғы ... ... ... ... Сол ... ... әдебиет тарихының негізгі
мәселелерінің бірі дәуірлеу болып табылады. Себебі Қазақстан тәуелсіздік
алғанға ... екі мың ... жуық ... бар ... ... ... ... дәуірлеу мәселесі қолға алынбаған еді. Бұл ... ... ... өзге ұлттардың тарихының даму процесін
кеңестік ... ғана ... ... ... қазіргі
тәуелсіздік талаптары тұрғысынан батыл тойтарыс бере ... ... көне ... ... күнге дейін дамуының өзіндік
ерекшеліктерін есепке алу негізінде ... ... ... ... ... даму ... дәуірлеуден бөлек алып қарауға ... ... ... ... кезеңі VІ ғасырдан басталып, ХХ
ғасырға дейін созылған ұзақ ... ... ... ... ... дәуірлері де осы қоғамдық құрылыстың негізгі даму кезеңдері –
қалыптасуы мен нығаюы, ... ... ... мен ... қайта дамып
күшеюі, ең соңында, құлап ыдырауы сияқты ... ... ... келеді
және де, өз кезеңдері бойынша осы қоғамдық даму процесінің ерекшеліктеріне
толыққанды сипаттама жасайды [6,458].
Қазақ әдебиетінің жүздеген ... ... ... әр ... ... әр ... ... даралап тұратын өзіне тән
белгілері мен қасиеттерін, жанрлық, көркемдік ерекшеліктерін анықтап ... ... ... және орта ғасырлардағы әдебиет» ұжымдық
монографиясында қазақ ... көне ... ХІ ... ... ... ... көне ... ал ХІІ ғасырдан бастап, Қазақ хандығы құрылған
XV ғасырға дейінгі ... орта ... ... деп ... Көне дәуірдегі
түркі жазба әдеби ескерткіштеріне сақ-ғұн дәуіріндегі әдебиет ... және ... ... ... мәдени мұралар, Иран мен Тұран әлеміне
ортақ әдеби шығармалар, түркі-моңғол бірлігі заманындағы әдеби ... ... ... ... ... руна жазба ескерткіштері, оғыз-
қыпшақ дәуіріндегі әдебиет мұралары – «Қорқыт ата ... ... ... ... ... ... дастаны, Қарахандықтар
тұсындағы әдебиеттің көрнекті ... ... ... «Құтты білік»
(«Құт әкелетін білім») еңбегі, Махмұд ... ... ... ... жинағы») кітабындағы аңыздар мен әпсаналар, ... ... ... Бұл ... ... ... ... ортақ рухани байлығы деп бағалаған жөн. ХІ-ХІІ ғасырлар түркі
халықтарының жазба әдебиетінің туып, қалыптасуымен байланысты болса, ... ... ... қазақ халқының қалыптасуы алдындағы дайындық кезең
болғандығын да ескеру керек.
Біздің заманымызға дейін сақталып ... көне ... ... ... ... түркітанушы ғалым Х.Көроғлы шартты түрде екі топқа
бөліп көрсетеді: руна ... ... ... ... және
көне соғды жазуына барып тірелетін ұйғыр жазуы пайдаланылған этикалық-
дидактикалық шығармалар. Түркілер ... ... ... ... ... ... көне ... әдебиетіндегі ұйғыр жазуы біртіндеп
ығыстырылып, араб жазуы кеңінен қолданысқа енді.
Руна жазуындағы тарихи-эпикалық түркі жазба ... ең ... ... халықтары тарихындағы аса көрнекті мемлекет қайраткерлері,
ержүрек қолбасшы Күлтегін туралы Кіші және ... ... ... ... ... қағандарының бірі Білге қаған туралы және оның кеңесшісі
әрі әскер басы Тоныкөкті мадақтауға ... ... ... ... өзенінің бойынан табылғандықтан «Орхон жазба әдеби ескерткіштері», ал
Енисей өзені ... ... ... ... ... ... деп
аталады. Көне түркі әдебиетінің бұл көне үлгілері құлпытастарға қашап
жазылғандықтан руна жазулары деген атқа ие ... ... және ... ... ... ... қағанаты құрыла
бастаған кезден VІІІ ғасырдың басына дейінгі тарихи оқиғалар әңгімеленеді.
Шығыс түркі қағанатының құрылуы мен ... ... ... ... ... ... қаһарман қолбасшы Күлтегін мен басқа
қағандардың, ... дана ... әрі ... ... ... жауға
қарсы әскери жорықтары баяндалады. Халық қошеметіне бөленген батырлар мен
қағандарды дәріптеу, олардың ерлік істерін ... ... ... ...... ... тән басты белгілер. Жазулардағы
мәтіндер ел билеушілері мен халықты ата-бабаның арман-мұратына адал ... ... ... ауыз ... болуға, елдікке,
адамгершілікке шақырады, ... ... ... мен ... идея ... ... жазба әдеби ескерткіштері көне заманда Орталық
және Орта Азия мен Оңтүстік Сібірді қамтыған ... ... ... ... ... ... кең ... әдеби тілі мен дамыған жазба
әдебиеті болғандығын ... ... ... ...... ... ... «Күлтегін мен Тоныкөк» жазуларын жанрлық
жағынан тарихи-батырлық поэмаларға жатқызуға болады ғой деп ... ... ... мен ... үндеудің мол болуы
оларға ұтымды күш пен нанымдылық беріп тұрады» [8,568]. ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі бұл пікірін құптау
керек. ... ... және ... жазба ескерткіштеріндегі теңеу,
эпитет, гипербола сияқты көркемдік бейнелеу ... мен ... ... көркем шығарма екендігін айғақтай ... ... ... бұл ... өмір ... тарихи оқиғалар негізінде баяндаумен
қатар ... ... ... шығармаға ыңғайлы етіп жазу анық
байқалады.
ҮІІІ-ІХ ғасырларда Түркі қағанаты ... ... ... ... ... ерлік эпостары – «Қорқыт ата кітабың мен «Оғызнамең»
дастаны сол замандағы ... ... өмір ... ... ... тұсындағы немесе ислам ... ... ғ.) ... ... ... түркі халықтарының қоғамдық-мәдени даму тарихындағы
қайта өркендеу дәуірі деуге болады. ... ... ... ... ... ... «Диуани лұғат ат-түрікң («Түркі сөздерінің
жинағың), Жүсіп Баласағұнның «Құтты білігің, Қожа ... ... ... ... кітабың), Сүлеймен Бақырғанидің «Бақырғани кітабың және
т.б. осы ... зор ... ... ... Бұл туындылар орта
ғасырдағы түркі ... ... ... ілгері дамуына өлшеусіз үлес
қосты.
XІІІ-XV ғасырларда Дешті Қыпшақ даласында авторлық ауыз ... ... өлең ... ... ... және ауыздан-ауызға берілу түрінде
дамып өркендеді. Оның басты ерекшеліктері ретінде авторының ... ... ... мен ... ... ...... адамның болуын, сондай-ақ шығарма ... ... ... оның ... ... көрсетіп отыруын атау керек.
Бізге жеткен авторлық поэзияның ең ертедегі үлгісі XІІІ-XV ғасырларға
жатады. Бұл – «Ұлық жыршы» атанған Кетбұға (XІІІ ғ.) ... ... ... мен шығармашылықтары туралы деректер өте жұтаң ... аңыз ... ... ... мен жанры жағынан әр түрлі мәтіндер
сол дәуірдегі ... Орда ... ... ... ақындар мен жыраулар
басым болғанын дәлелдейді.
Ең әуелде олар отбасындағы өлеңші ... ... ... соң ру ішіндегі
жыршы сарбаз ретінде танылып, отбасылық-тұрмыстық, қоғамдық маңыздағы
тақырыптарда ... ... өлең ... бүкіл елге белгілі жыр ... ... Олар ақын ... ... ... ... ... ақындардың бірін жеңгеннен кейін ғана ақын атағына ие ... ... ... ... ... да, қоғамдық істерге де қатысумен
бірге салт-дәстүрлердің тамаша ... ... адам ... ... ... әр ... ... мен әдет-ғұрыптар атқарған, ел
тарихындағы маңызды оқиғалар мен атақты адамдар және т.б. ... ... ... туындылар арасында мадақ арнаулар да, әскери үндеулер де,
жоқтаулар мен толғаулар да және т.б. ... ... жыр ... ... естірту жырының бірі – Шыңғыс хан заманында өмір сүрген
Кетбұға ақынның жыры. Жыр ... ... XІІІ ... араб тарихшысы
Ибн әл-Асир жазып алған. Ол ұлық ... ... мен ұлы ... ... ... өлең диалогы түрінде берілген.
Бұл жолдардан үлкен көркемдік іздері аңғарылады. Қайғылы оқиға тура
айтылмай, астарланып, ... ... Қаза ... ... ... ... суреттеліп, «терек», «құлын», «аққу» деп аталады. Ал ұлынан
айырылған адамның жай-күйі дәл ... ... ... ... мен теңеулер арқылы сипатталады. Мұнда автордың да,
мезгілсіз қаза тапқан кейіпкердің де, қайғы ... ... де ... бар. Лирикалық психологизм белгілері де ... ... ... ... мәтінді жеке шығармашылық туындысы ретінде қарастырады.
Бір ғажабы, бұл жыр көп ... және ... ... ... ... қазақтарының арасында қазіргі кезге дейін айтылып келеді,
олар өздерінің ата-тегін нақ ... ... ... және оны жоғарыда
айтылған жырдың авторы деп санайды. Кетбұға есімі өз ... ... ... ХҮ-ХҮІ ғасырларда өмір сүрген атақты жырау Доспамбет шығармаларында
да кездеседі («Кетбұғадай билерден кеңес сұрар күн ... ... ... даласының әйгілі ақындарының бірі болған Қотан шежірелік
аңыздарға сәйкес арғын тайпасының негізін қалаушы болып табылады, ал екінші
бір деректер ... ... ... ... ... - половец-қыпшақ
хандарының бірі (Мадиярлардың Венгрияға ... ... ... бірі де ... деп ... шығармаларының бірнеше жолы ғана сақталған, ол оның ұлы
Ақжолдың (бір ... ... ... ... батырдың қолынан қаза
табуына байланысты шығарылған жоқтау өлеңінің үзіндісі табылды.
Жырда қайғы үстіндегі қарт әкенің ұлын «құлыным» деп жоқтаған ... бір ... өне ... ... ... пен ... ... пен өзін
кінәлаған жай-күйі терең сезіммен берілген.
Ақжолдың (Дайырқожа) Әбілқайыр хан тұсында барлық даулы ... ... үшін ... атанып, атақты би болғаны мәлім. Ол 1456 жылы
өлген. Егер оның ... сол ... ... ... ... Қотан ақын
1370 жылдарда туған деп жорамалдауға болады.
XІІІ-XІV ғасырларда Дешті Қыпшақтың әйгілі жыршыларының бірі – Сыпыра
жырау Сұрғантайұлы өмір ... Ауыз ... ... біздің заманымызға
Сыпыра жыраудың қиын кезеңде өзінен ақыл-кеңес сұраған Алтын Орданың ... ... ... ... ... ... Бұл толғау-
монологтарда жырау ... ... оның ... ... сипаттап, қалыптасқан жағдайға баға берген, болашақты
болжап, содан кейін ақыл-кеңесін айтқан. Оның қиын жағдайда ... ... ... ... ... ... мақсатында жырлаған
толғаулары белгілі. Бұл толғаулар ... ... ... мәңгілік жыршы
және бітістіруші болғандығын ... ... ... туралы эпоста
бейнеленген Тоқтамыс ханға арнаған өлеңі оның толғауының классикалық үлгісі
болып табылады. Арнау жырда ... ... ... өзін ... ... Тоқтамыстың сегіз атасын, соның ... ... ... да ... ... ... әрқайсысына тиісінше мінездеме береді. Содан кейін
Едігенің Тоқтамыстан қашуы кездейсоқ емес ... оның ... ... қайта келіп соғыс ашуы мүмкін екендігін жырлайды. Сонымен бірге
жырау Тоқтамыстың күйзеліске ұшыраған ... мен ... ... ... мен
әйелдерінің тағдырын әдемі суреттейді. Бұған жол бермеу үшін ... ... ... елші ... ... ... ал сонан соң оны алдап
өлтіруге кеңес береді.
Сыпыра жыраудың ... ... ... ... мен бейнелі
сөздерге толы. Жырау Едіге жүріп өтуге тиісті жерлерді айшықты суреттеп,
тарихи ... ... ... ... ... ... айтылған
бұл толғау Сыпыра жырау өміріндегі соңғы толғау болды және шамамен 1390
жылы айтылған. Егер ... ... сол ... ... 180 ... ... ... жырау шамамен 1210 жылы туған деп санауға негіз бар. Бұл оның өзі
айтқандай Шыңғыс ханды шынында да ... ... ... Орда ... тек қана ... ғана ... сонымен қатар
қалалардың өсуімен, сыртқы саяси және сауда қызметінің жандануымен, жазу-
сызу мен ... ... ... Бұрынғы мәдени дәстүрлер ... ... ... қоса ... Дешті Қыпшақтың, Орта Азия мен Еділ
бойындағы барлық этникалық топтарға ортақ жаңа ... ... ... ... ... қос ... орын алғанымен қыпшақ тілі
анағұрлым кең тарады. Араб және парсы тілдері де кең ... ... ... ... Мысырда көркем әдебиеттің басым бөлігі ... ... ... ... ... ... ... төңірегіндегі талантты
ақындар жазған, олар әдетте ... ... ... ... ... өз ... көбінесе билеушілерге арнаған не оларға сыйға тартып
отырған.
Алтын Орда дәуірінде ... ғғ.) ... ... ... ... ... жаңа сапалық деңгейге көтерілді. Сол кезеңде
жасалған туындылар арасында ... ... ... ... ... ... Хорезмидің «Мұхаббат-наме», Құтбтың «Хұсрау-
Шырын», Сәйф ... ... ... Дүрбектің «Жүсіп-Зылиха»,
Рабғузидің «Қиссас-ул әнбия» атты ... және т.б. ... ... ... [10,148].
«Кодекс Куманикус» (XІV ғ.) – Жоңғар қақпасынан Дунайға дейінгі ... ... ... қыпшақтар үстемдігі кезіңде туған еңбек. Оған көркем
әдебиеттің үлгілері де енгізілген. Мазмұны мен құрылымы жағынан бұл ... ... ... ... ... және ... ... европалықтарға,
сондай-ақ, латынша білгісі келген қыпшақтарға (парсыларға да) арналған
арнайы сөздік және ... ... ... ... ... екі ... Түркітанушылардың пайымдауынша, оларды түрлі мақсаттар көздеген
бірнеше автор жазған. Итальяндықтар жазған ... ... ... ... ... ... үш тілді латын-парсы-қыпшақ (құман) сөздігі болып
табылады. Бұл бөлім қолжазбаның 110 бетін қамтиды.
Одан әрі ... ... ... («есіту») сөзінің бірнеше түрі
берілген. Мұның өзі ... ... ... жақсы білген және
Дешті Қыпшаққа келіп, тіл жөнінен ... ... ... ... ... ... адам құрастырғанын байқатады. Ғалымдардың пікірінше, бірінші
бөлімді құрастырушы латыншаны өте ... ... ал ... ... ... деп ... ... [11,67].
«Кодекс Куманикустың» екінші бөлімін негізінен алғанда фольклорлық
материалдар құрайды. Олар: жергілікті ертегілер, аңыздар, ... және ... ... мен ... ... ... пен ... өмірі туралы аңыздар. Бөлім қолжазбаның 161 бетін қамтиды,
оны тегінде миссионерлік ... ... ... ... ... ... көптеген сөздер құман-неміс тілінде, ал өзге лексикалық ұғымдар
құман-латын тілінде берілген. Мысал ретінде келтірілген мәтіндер, ... сол ... ... ғана ... ... ... Дешті Қыпшақтың көркемдік
мәдениетін де сипаттайды. Сөздер мен сөз ... ... ... ... ... нақыл сөздер мен қанатты сөздер қазіргі
қазақ тілі мен фольклорында сақталған.
XІV ғасырдың басында Насреддин ... ... ... ... сул-
әнбия» деген атпен көбірек мәлім «Қисса-и Рабғузи» деген қолжазба кітабы
пайда болды. ... ... бойы ... рет ... ... ... ... елдерге тарады. ХҮ ғасырға жататын ең ... ... ... ... Ол ... ... ... басып
шығарылды. Автор Мауараннахрда, Рабати Оғыз ... ... ... ... ... бүркеншік аты да содан шыққан).
Кітап Мұхаммедке дейінгі пайғамбарлардың ... мен ... ... ... және Мұхаммедтің өзі мен мұсылман ... ... ... Онда ... ... туралы, жер жүзін топан су басуы
туралы және Жер бетінде жаңа тіршіліктің басталуы ... ... ... аңыздар, ертегілер мен мысал әңгімелер бар. Жекелеген
хикаялар ерте орта ... ... ... ... ... ... тіреледі.
«Қисса-и Рабғузиге» енгізілген шығармаларды идеялық-тақырыптық мазмұны
бойынша үш топқа бөлуге болады: а) дүниенің, аспанның, ... ... ... ... жануарлардың, жын-шайтандардың және басқа да тіршілік
иелерінің ... ... ... ә) пайғамбарлар мен халифтар, әулиелердің
өмірі туралы хикаялар, ... ... ... ... мен ... ... алғашқы он жылындағы негізгі оқиғалар тізбегі, ... ... ... ... ... мұсылман күнтізбесіндегі айтулы күндер
туралы мәліметтер. Осылардың бәрі ислам діні тұрғысынан баяндалады. Бірақ
мұнда ... ... мен ... ... ... ... ... сул-әнбия» құран сюжеттерін, уағыздары мен сүрелерін
баяндап беретін ... ... ... ғана ... онда ... ... иесі ... дәлелдейтін дидактикалық әңгімелер мен өлеңдер көп. Бұл
ретте Жүсіп пен Зылиха туралы хикаяттағы махаббат сипатындағы өлең ... ... ... Ал ... хикаялары мен аңыздарының сюжеттері
адамдарға ... ... да ... тілмен баяндалған. Олардың діни
ғана емес, танымдық ... да зор, ... өмір ... мен ... ... ... Кітапта түркі халықтарының ғана емес, хикаяттарда
айтылатын басқа халықтардың да әдет-ғұрыптары туралы ... ... Орда ... жататын елеулі шығармалардың бірі – «Хұсрау-Шырын»
дастаны, оның авторы – шыққан тегі қыпшақ Құтб ақын. Ақын ... ... ... жоқ. Оның ... ... Ақ ... астанасы – Сығанақ
қаласында туып, өз дастанын сонда жазғаны, бұл туындысын билеуші Тыныбек
пен оның ... ... ... ... ... ... дастанының түпнұсқасын
билеушіге тарту еткен болуы мүмкін, ... ақын ... өзін ... ... әмірші Құтбтың тілегін орындаған. Алайда Тыныбек елді
ұзақ билеген жоқ, ... ... ... - 1337 ... 1340 ... ... деректерге қарағанда 1342 жылғы наурыздан 1343 ... ... ғана ... ... ... төңкерісі нәтижесінде Тыныбекті өз інісі
Жәнібек ... ал ... одан арғы ... ... ... ... Құтб өз ... 1341-1342 жылдарда жазып бітірген.
Қолжазбаның бірнеше көшірмесі болса керек. Дастанның бір ... ... ... ... ... ибн ... ибн Едгу ... Мысырға алып кетіп,
онда 1383 жылы өзінің туысы Құттықожаның өтінуімен дастанды қайта ... бұл ... ... ... ... ... ... Оның Парижге қалай жеткізілгені жұмбақ күйінде қалып отыр.
Алеппода (Александрияда) болған ... ... ... ... жорықтары кезінде әкетілген болуы әбден мүмкін. Ғалымдар
XX ғасырда нақ осы қолжазбаны ғылыми айналымға енгізді және ол ... ... ... ... ... осы ... дастанының сарыны
бойынша назира үлгісінде жазылған. Құтб Низами поэмасының бүкіл ... ... ... мен ... ... өзгеріссіз қалдырған.
Низами сияқты ол да өз дастанында шексіз таза махаббат пен мінсіз ... ... Екі ... та ... ... ... - адам ... жетілуіне бастайтын негізгі кілт, махаббат - адамды тазартып, оған
ізгілік беріп қана ... оны ... де ... ... ... ... билеуші және мінсіз (ізгі) қоғам идеясы халықтың утопиялық
хикаяларында және Ибн Сина, ... мен ... да ... ... ... сөз ... келген болатын. Ол Фирдоусиде, Құл Ғалиде,
Низамиде көркем көрініс тапты. Жүсіп Баласағұнның «Құтты ... ... үшін ... ... көзі ... ... да екі ақында мінсіз билеуші
мен әділетті қоғам ... ... ... Құтб пен ... ... дана әрі әділ адам басқаруға тиіс, ол ең ... ... ... өз ... адамдарға, ұлықтар мен шенеуніктерге
қатаң бақылау жүргізуге және қиянат жасағаны үшін ... ... ... Егер ... ... ... ол ел ... ұшырайды [13,98].
Құтб «Хұсрау-Шырын» сюжетін көркемдік жағынан дамытуда Низамиді ... ... Құтб ... ... ... ... ирандық өмір шындығын түркілік тұрмыс сипатымен ... ... ... ... Орда ... өмірі мен тұрмысын
көрсетеді, Дешті Қыпшақ ... ... Құтб өз ... әйел ... ... әйелдердің өмірдегі ролін түркілік
түсінікке, Алтын Орда дәуіріндегі әйелдердің нақты қоғамдық ... ... ... ... ... атты ... ... XІV
ғасырдағы көркем әдебиеттің тамаша үлгісі болып ... Оның ... ... ... ... ... ... туындының өзінде бар. Онда
Хорезмидің көп саяхат ... Рум ... мен ... (Сирия) болғаны
және «Мұхаббат-намені» Ақ Ордада тұрған кезінде Сырдария жағасында 754 ... ... яғни ... ... ... ... ... өзі
жазғандай, поэма қоңырат бегі Мұхамедқожаның өтініші бойынша жазылған. Ол
1342 жылы ағасы Тыныбекті өлтіріп, ... ... ... ... ... ханның туысы. Жәнібек елді 1342-1357 жылдары билеген.
Біздің заманымызға дейін жеткен Хорезми қолжазбалары көшірмелер болып
табылады. ... ... ... ... ... екі ... деп санап келді: бірі - араб, екіншісі ... ... ... де ... ... сақтаулы. Алайда түрік ғалымдарының жинақтаушы
еңбегінде «Мұхаббат-наменің» Стамбул кітапханасында тағы да екі ... ... ... ... - орта ... ... әдебиетіндегі түрі мен
мазмұны жағынан жаңа ... ... Ол ... жігіттің өз сүйіктісіне
жолдаған хаттары түрінде жазылған. Поэма бірнеше бөліктен тұрады: құдіреті
күшті ... ... ... ... ... Мұхамедқожа бекті
мадақтау, сүйіспеншілік өлең хаттары, ... ... ... ... ... ... ... және өзі туралы әңгімелеу. Сүйіспеншілік
хаттар мен ... ... ... ... тыңдаушылар мен шарап
құюшыларға арналған сөздері беріледі. Поэманың мазмұны таза махаббатқа
құрылған. ... ... 11 өлең хат ... ... өз ... суреттеп, оған өзінің ғашықтық сезімін білдіреді, оның сырт ... ... ... ... ... ... ... рухани мәдениетінде
қарапайым адамның жоғары сезімін жырлайтын жаңа ... ... ... ... көне ... және орта ... ... бүкіл түркі
тілдес халықтардың ортақ әдебиеті қызметін атқарды. Қарахандықтар тұсындағы
әдебиеттен бастап түркі ... ... ... ... ... өлең үлгілерін, жыр нұсқаларын ортақ пайдаланды. ХІІ ғасырдағы
сопылық поэзияның негізін ... Қожа ... ... ... ... ... өрнектері одан кейінгі Қазақ хандығы тұсындағы әдебиетте
жалғасын тауып, XVІ ғасырдағы ... ... ... Сол ... ХІ
ғасырда өмір сүрген көрнекті түркі ақыны, ойшылы ... ... ... жыр ... ... ... «Ақиқат сыйы» жинағындағы
бәйіттерге түр жағынан ғана емес, мазмұн мен идея ... да ... ... Орта ... ... ... ... поэзиясының
ортақ дәстүр бойынша дамып, өркендегені анық байқалады.
Он томдық «Қазақ әдебиеті тарихының» 2-томында ежелгі дәуір әдебиеті
мен орта ... көне ... ... ... ... және ... Орда заманындағы әдебиет тұтастай қамтылып, жан-жақты
зерттелген. Бұрындары зерттелген шығармалармен қатар ... ... ... ... ... рет ... ... Зерттеу барысында тек
қазақ тіліндегі ғана емес, түркі халықтары тілдеріндегі, араб, парсы, орыс,
Батыс Европа тілдеріндегі ежелгі қазақ ... ... ... ... ... ... ... әдебиет тарихының
хронологиялық шегі анықталып, негізгі даму кезеңдері айқындалған. Соның
нәтижесінде ... ... ... әдебиетке қатысты жәдігерлер,
көне түркі әдебиеті, Қарахандықтар тұсындағы әдебиет және ... ... деп төрт ... бөлініп қарастырылып, әр бөлімнің алдында кезең
әдебиеті туралы ... ... ... ... ... ... ... ескерткіштері – «Күлтегін», «Тоныкөк» жырлары, «Қорқыт Ата
кітабы», «Оғыз-нама» дастаны талданып, ежелгі әдебиеттің ... ... ... ... ... ... Хорезми, Рабғұзи,
С.Сараидың шығармашылықтары жан-жақты зерттелген. «Кодекс куманикус» атты
қыпшақ тіліндегі сөздік ... ... ... ... Әлидің
«Нахджул-Фарадис» атты шығармасы ... рет ... ... ... көп ... ... даму үрдісі сақ-ғұн дәуіріндегі әдебиет, Түркі-
Қытай арасындағы мәдени мұралар, Иран мен ... ... ... ... ... бірлігі заманындағы мәдениет аясында ... ... ... ... ислами әдебиеттің қалыптасуына әкелгені
туралы тұңғыш рет арнайы ... ... ... ... ... тарихының 10 томдығының 2 томында ежелгі қазақ
әдебиетінің ... ... ... ... алғаш рет кең көлемде және
кешенді түрде қамтылған.
Бұл томды жазуға қатысқандар және оның ... мен ... ... ... ҚР ҰҒА ... филология ғылымдарының докторы,
профессор С.А.Қасқабасов және ... ... ... ... ... ... ... докторы, профессор
М.Жармұхамедұлы («Оғыз-наме», «Ахмет Иасауи»), филология ... ... ... («Сақтардың қаһармандық дастандарың, «Алып
Ер тоңға», «Шуң дастаны», «Ғұндардың батырлық жырлары», «Аттиллаң ... ... ... «Ергенекон» дастаны», «Түркі қағанаты тұсындағы
әдебиет»), ҚР ҰҒА академигі, филология ғылымдарының ... ... және ... ... ... ... Ш.Ыбыраев
(«Қорқыт Ата кітабы»), филология ғылымдарының докторы, ... ... ... ... ... ... Қашқари»), филология ғылымдарының ... ... ... ... ғылымдарының кандидаты С.Қосан («Кодекс Куманикус»),
филология ғылымдарының кандидаты А.Әлібекұлы («Сақ-ғұн заманынан ... ... ... ... ... ... («Әл-
Фараби») филология ғылымдарының кандидаты, филология ғылымдарының кандидаты
Г.Құрманғали («Ахмет Иүгнеки»). [17]
ІІ ТАРАУ МЕКТЕПТЕ ЕЖЕЛГІ ... ... ... ... ... ... ... дәуір әдебиеті шығармаларын оқыту әдістемесі
Ежелгі дәуір әдебиеті жататын шығармаларды оқыту әдістемесінің дұрыс
жасалуы мен ұйымдастырылуы және бұл ... ... ... ... ... ... ... принциптерін жүйелеумен тығыз байланысты.
Ежелгі дәуір әдебиеті шығармаларды оқыту оқыту әдістемесінде мынандай
әдістерді алуға болады:
– Әңгімелеу;
– Проблемалық ... ... ... (іздендіріп оқыту);
– Иллюстрация және көрнекілік;
– Жазбаша жұмыс;
– Өз бетімен жұмыс жасау;
– Оқушылардың шығармашылық жұмыстары;
– Деңгейлік ... ... Өнер және ... құралдарын қолдану;
– Техникалық құралдарды қолдану;
– Сабақтан тыс жұмыстар жүргізу т.б. ... ... ... ... ... ... – оқушылардың
тілін дамыту. Ежелгі дәуір әдебиеті шығармаларын оқыта отырып, оқушылардың
тілі мен ойлауын дамыту ... ету үшін ... ... ... ... ... ала белгілеп, даярлап алады. Шығармаларды
талдауда оқушының сөздік қорын байытуға ... ... ... ... ... ... ... өте маңызды орын алады.
Одан кейін жазба жұмысының түрі – ... ... ... ... ... ... шығарған ерекше сөз қолданыстарын іріктеу, іздеті,
талдау.
Жазбаша ... тағы бір түрі – ... ... әдебиеті шығарамасында
қолданылған халық тілінің байлығын талдау. ... ... ... ... ... ... қолданылғаны мен автордың негізгі
идеясын ашуға оладың қалай қызмет етіп тұрғанын көрсету арқылы оқушылардың
ана тілін ойды ... ... білу ... ... жұмыс түріне сұрақтарға жазбаша жауап беру де жатқызылады. Мұның
ерекшілігі – жазбаша жауап берілген кезде оқушының ... ... ... ... ... мол ... жұмыс жүйесінде шығарма жазу үлкен орын алады. Шығарма жазу
барысында оқушының өзі оқырман, ... өзі ... ... ... ... ... оқушының өзі төреші ролінде болып, нәтижесінде ойдың қаншама
қабатынан сыналып, сығымдалып шыққан ой-толғаудан шығарма ... ... ... ... арнайы әдістемесінің мәні зор.
Негізінен монолгтық түрде келетін ... мен ... ... ... мен ... де ... өз бетімен орындайтын жұмысы. Қазіргі уақытта оқушылардың
өз бетімен ізденуіне баса назар аударылып отыр. ... ... ... ... шығармаларды оқытуда оқушылардың өз бетімен орындайтын
жұмыстарын түрлендіріп ... ... ... өз ... ... ... саналығына сүйенеді, әрі осы қасиетті қалыптастырады. Өз бетімен
жұмыс жасауда оқушы ... ... ... алады:
– Ежелгі дәуір әдебиеті шығарманы талдаудағы берілген ... ... ... ... ... жету ... ... қажетті материалдарды ежелгі дәуір әдебиетіне
жататын шығарманы мәтінінен бақылау, ізденіп оқу;
– Берілген тапсырманың, сұрақтың ... ... ... бір ... ... ... іздеп табу, өзінің болжамын нақтылап жазу;
– Айтар ойының жоспарын жасау;
– Жоспар бойынша өз ойын баяндау, ... ... ... ... ... ... ... отырып дәлелдеу;
– Өзіне берілген мәселені шешу үшін ұсынатын нақты ... ... ... [19]
Оқушылардың шығармашылық жұмыстары. Әдебиет ... ... ... қалыптастыру мен дамытудағы үлкен ролі бұрыннан
белгілі. Бірақ ... ... ... ... шығармашылық қабілетін
дамытады деп те түсінбеу керек.
Оқушылардың шығармашылық қабілетін ... ... ... ... ... талап етеді. Оқу жылының басында жасалған пәндік жоспарда
ежелгі дәуір әдебиетіне жататын шығармаларға қатысты да орын ... ... ...... болмысында оқушылардың шығармашылығын
дамытуға потенциалды қандай мүмкіндіктер барын мұғалім алдын ала ... ... ... арқылы мынадай мақсат-міндеттер
шешіледі.
1.Оқушы әдеби ... ... ... ... ... ... айналдырып, білімнің өмірдегі жетекші ролін тани алады.
2.Шығармашылық талдау әдісі арқылы эстетикалық білім алады.
3.Эстетикалық ... ... ... ... ... ... ... норманың сабақтастығын сезіп біледі, эстетикалық білім
ғана адамға ... ... ... ... ... ... ... қызметтің моделіне айналдыра алады, яғни
ежелгі дәуір әдебиетіне жататын шығарманың ... ... ... ... түсіну әдістерін меңгереді.
5.Шығармашылық жұмыстарды орындау қабілеттерін үйренеді.
2.2 Мектепте ... ... ... ... ... үшін ... ... модульдары
XXI ғасырдың жан-жақты зерделі, дарынды, талантты адамын ... ... беру ... ... ... назарында. Білім мен
ғылымның Қазақстан дамуына оң әсер етуі үшін ... ... ... еңу, ... беруді одан әрі демократияландыру, оқыту жүйесін
заман талабына сай ... алу ... ... ... ... ... жүйеге жаңа талаптар қойылуда.
Халқымызда «Білекті бірді жығады, білімді мыңды жығады» деген аталы
сөз бар. ... ... ... айтқан бұл мақалдың қанша заман мен ғасырды
бастан кешірсе де өз мәнін жоймағанын ... ... ауыз ... түйіндеп
айтуға шебер халқымыз білек күшінен гөрі білімді ... ... ... мұра ... ... аманат етіп, басты байлық – білім екенін
түйіндеген.
Тәуелсіздік алған елдің тәуелсіз әрі ... ... ... білім
жүйесі болуы керек. Ол ... ... оның ... ... ... етуі тиіс.
Тәуелсіз мемлекетіміздің келешегі жас ұрпаққа сапалы білім, саналы
тәрбие беру, оны қазіргі заманға сай білімді, жан ... ... бай ... ... қиыны мен қызығы бірдей іс ұстаздар еңшісіне тиген міндет
пен парыз.
Бүгінгі ... өсіп келе ... ... ... келешегіміз.
«Еліміздін ертеңі бүгінгі жас ұрпақтың қолында, ал жас ... ... ... [20] деп ... ... ... білім
қызметкерлерінің 1 құрылтайында сөйлеген ... ... даму ... ... ... беру ... оқыту үрдісін технологияландыру ... ... ... ... орай ... әр түрлі технологиялары жасалып, ... ... ... ... В.И.Монаховтың технологиясы.
профессор Ж. Қараевтың ... ... ... ... ... ... ... еңбектерін, жергілікті
авторлық бағдарламаларды ... ... ... ... тапсырмалар
беру арқылы дамыта оқыту, модульдік оқыту, денгейлеп ... ... ... ... Бір технологиялар теориялық тұрғыда дәлелденіп, ... ... ... ... жаңа ... ... ... нәтижесіне жетудің
шартты тәсілі ретінде қарастыратын жаңа әдістердің жиынтығынан тұрады.
Оның бұрынғы ... ... ... технологиясынан айрықша
ерекшеліктері мынадай:
– Оқушының ... ... аз ... ... ... дәрежесінің
жоғары мөлшеріне жетуіне бағытталатындығы;
– Оқушы мен мұғалімнің белсенділігін сайма-сай ... ... мен ... өзара қарым-қатынасында жауапкершіліктің
міндеттілігі. [21]
Оқытудың дамыту функциясы оқушы ... ... ... ... ... ... технологиясында әдістемелік жүйелері мен
әдістерде жүзеге асырылады. Оларға бүгінгі ... келе ... ... ... ... жаңа ... жатқызуға болады. Бұл
қасиетті істерде мұғалімге қойылар талапта ерекше болып отыр. Бүгінгі ... ... ... ...... бай, ... дамыған жеке,
дарынды тұлғаны қалыптастыру. Рухани байлық, ең ... әр ... ... әдебиеті, мәдениеті, өнері, шыққан түп тамырында ... Сол ... ... ... ... ұрпағының бойына сіңіруде
гуманитарлық пәндердің алатын орны ерекше.
Қазіргі кезде гуманитарлық пәндерді, соның ... ана тілі ... ... оқыту арқылы оқушыларға эстетикалық тәрбие беру ... ... ... ... пәні мен ана тілі жас ... жай
білім беріп кана қоймайды, жас ұрпақтықтың бойына ... ең ... ...... пен ... ... себеді. Әдебиет пәнінің әр сабағын
адам бойындағы асқак арман, берік сенім, ... пен ... ... ең ... сезімдер мен кісілік қасиеттер туралы сырласу сабағы десе
жарасады. Әдебиет пәні ... ... ... ... ... Жас
қауымды мақсатты өмір сүруге, туған анасы мен Отанды ... ... ... ... ... ... ... мақсат ең алдымен, сабақ
үлгісінде, оның әр тақырыбына байланысты жүйелі ... ... ... ... ... қазақ тілі мен әдебиеті пәнін оқыту барысында ... ... ... ... ... ... дамыту барысында дарынды, ізденімпаз, шығармашыл ... ... ... ... ... Бұл бағытты жүзеге асыру
үшін оқу-тәрбие саласында М.Жанпейісованың модульдік ... ... ... шығармашыл тұлғаны дамытудың тиімді жолдарын анықтау,
оқушының өзіндік пікірін, ойын дамыта отырып, дербес ойлайтын жеке ... ... ... барысында алдымызға қойған мақсатымыз –
баланы субьект ... оқу ... ... қызықтыратын, оған қабілетін
арттыратын жағдай туғызу. Ол үшін басты оқу үрдісін жаңаша ... ... ... ... ... ... жетілдіру, өз
бетінше білім aлy процесінде бірлесе әрекет ету. Мақсатқа жету оқушының ... ... ... ...... ... беруші.
Бұл әдісте оқушының өз бетінен жұмыс істеуінің жеке топтық, ұжымдық
тағы басқа жұмыс барыс оқытуындағы түрлі қызметінің ... ... ... түрлері: баланың тіл байлығын дамыту жолдарын, яғни өз ойын, көргенін
айта білетін, тіл ... ... қоры ... ... ... ... дамытуды көздейді.
Сабақта логикалық жаттығу, жұптың, топтық, жеке жұмыс түрлері мен
сөзжұмбақ, жұмбақ шешу, ойын әлементтерін ... ... ... ... пен ұйымшылдық, шапшаңдық, тапқырлық, уақытты ... ... ... ... ... ... ... көзге елестету қабілетін, жадын, шығармашылығын дамытуға,
яғни білім берудің мақсаттары болып ... ... ... ... Оқу ... өсу ...... күрделіге,
репродуктивті тапсырмалардан шығармашылық ізденіске, кей ... ... ... ... бірнеше мәрте қайта оралу, әрбір
оқушының оқу ... ... ... денгейінен «білімді талдау»
денгейіне дейін менгеруіне мүмкіндік береді.
Оқу ... ... ... оқу ... ретінде үш құрылымдық бөліктен:
кіріспеден, сұхбат бөлімінен, қорытынды бөлімнен ... ... ... ... ... ... ... оқыту барысында ежелгі дәуір
әдебиеті тақырыбының оқу жоспарын модульдік-блоктік жүйесімен құрдық.
 
Ежелгі дәуір ... ... ... ... ... түрі ... ... |
| | ... ... ... ... |Визуалдық |Н. ... ... ... ескерткіштері |лекциясы. |әдебиеті». ... | ... ... ... ... | | ... ... жыры. | | ... ... ... |Визуалдық |Әл-Фараби еңбектері ... ... ... ... ... |А. Иассауи «Даналықсыйы» |
|Шығармашылығы | |Ж. ... ... ... ... ... ... | |М. ... ... ... | ... ... ... | ... арналар» |
|«Құтты білік» дастаны | |А. ... ... ... ... ... | | ... | | ... ... ... тексеру |Сұрақ-жауап, «Қазымыр» Оқушы|
|ескерткіштері.» ... | ... ... |«Өрмекші»ойыны ... ... ... |
| | | ... жыры ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... |Білімді тексеру |Рөлдік ойын IIтоппен ойын. |
|мен шығармашылығы | | |
| | | |
| | | ... ... ... ... ... ... |
| ... | ... ... ... |Жинақтау жазбаша |Зерттеу, дәлелдеу. ... | | |
| | | |
| | | ... ... ... ... жұмыстар |
|Сайф ... ... | | |
| | | | | | | | | | ... бөлімінде мұғалім оқушыларды оқу модулінің жалпы құрылымымен,
оның мақсат -міндеттерімен таныстырады. Сонан соң мұғалім осы оқу ... ... ... оқу ... ... (10-20 ... ... кесте және т.б. белгілік үлгілерге сүйене отырып түсіндіріледі.
Психологтардың пайымдауынша, әрбір ... ... ... үш
негізгі кезеңнен: кіріспе – қызықтырушылық, операционалдық – танымдық ... ... ... тиіс (Л. М. ... ... ... кіріспе - қызықтырушылық кезең кіріспе бөлімінде іске
асырылады. Бұл кезеңде ... ... осы ... неге және ең ... ... ... нақты нені менгеріп, үйреңгілері тиіс, алдағы
жұмыстың негізгі оқу міндеті ... ... ... ... Психологтар
дәлелдегендей білімді неғұрлым тиянақты менгеру үшін оқушылардың мақсатты
түсінуі аса маңызды. Ол үшін ... ... ... ... ... жету
тәсілдері көрсетілуі керек.
Сөйтіп оқу модулінің кіріспе бөлімінде ... ... оқу ... ... ... және мазмұнымен
таныстырады.
2.Оқушылардың осы оқу ... ... ... мақсаттары мен
міндеттерін анықтайды, әсіресе бұл мақсаттар мен ... ... ... ... ... ... ... модульдің тұтас тақырыбы бойынша
оқу материалын қысқаша 15-20 минут ішінде түсіндіреді.
Осы мақсаттарды басшылыққа ала ... ... ... ... ... 1-2модульде төмендегіше жоспарладық.
Алғаш екі сабақ тірек-сызбалар арқылы визуалдық лекция түрінде
түсіндіріледі. Оқушы ... ... ... ... ... ... ... уақыт қалдырылуы керек.
Сұхбат бөлімінде ежелгі дәуір әдебиеті бойынша берілген тақырыптардан
алынған білімді тексеру барысында «Қазымыр ... ... ... Бұл ... оқушылар өздері мәтінді жылдам әрі мұқият оқып
шығып, сұрақтар дайындайды. (5мин) Оқушылар ... ... ... ... ... кім көп әрі ... ... оқушы анықталады.
Ислам дәуіріндегі әдебиеттің ... ... ... мен
шығармашылығынан алған білімдерін тексеру барысында ... ... ... ... Бұл ... оқушылар топпен отырып ынтымақтаса
жұмыс істейді. Оқушы жауаптары ... ... ... ... топтық
іздендіру арқылы бала білімін оқушылық денгейден ... ... ... ... ... осындай ойын түрінде ұйымдастыру және әр түрлі белсенді
формаларын (топтық, жеке топтық, ... ... ... ... міндетті шарты болып табылады. Сөйлесу бөлімінде алғашыңда ... ... ... және ... ... пен дағды қалыптастыру
мақсатында, кейіннен - алынған білімді ... ... және ... оқытудың белсенді формалары қолданылады 3, 4 - ... ... ... ... сай сараланған тапсырмалар беріледі.
Оқу бөлімінің сөйлесу бөлімі оқытушылардың өзін - өзі ... ... - өзі ... ... - бірі ... ... - бірі ... Сондықтан мен әр бөлімде алынған білімге ... ... ... ... ... ... пайдаландым. Оқушылар сиқырлы сандықша
сұрақтарына жауап бере отырып өткенге толық шолу жасайды.
Оқу модулінің қорытынды ...... Егер ... ... сабақтарында оқушылардың бір-біріне көмегі, бірін-бірі оқытуы түрлі
ғылыми көздерді пайдалануы құпталынып келсе, еңді қорытынды ... ... ... ... ... ... білігі мен дағдыларын ешкімнің
көмегінсіз көрсетуі ... ... ... формалары ретінде тестілік тапсырмалар,
бақылау жұмыстары, сынак, шығарма немесе диктант оқу ... ... ... оқу модулінің осы қорытынды бөлімінде беріледі.
Ал қорытынды бөлімде оқушы білімі мазмұндама, тест ... ... ... Оқыту моделі оқушылардың өз-өзін, бір-бірін
бағалау арқылы жауапкершілік, өз-өзіне сын ... ... ... ... ... Бұл кезеңде мұғалім бағыт-бағдар беруші, кеңесші
және оқушылардың танымдық процесін ... ... ... ... іс-әрекетке негізделген оқыту технологиясын тиімді
пайдаланған жағдайда ғана нәтижелі болмақ.
Ол нәтиже: ... ... ... ... ... ... дамуы; өзіне деген сенімділігін қалыптасуы; өздігінен оқып,
түйінді мәселелерді іріктеп алу, сызба, моделін құрастыра алу; ... ... ... ойлау белсенділігі, тапқырлығы, шешім қабылдау әректінің
дамуы; Шығармашылықпен айналасуға талпынысы өзіндік пікір айта білуі.
Туған елінің ана тілі мен ... ... ... тарихын
таныта отырып, ертең өмірден орын таба ... ... ... ... парасатты ұрпақ тәрбиелеу үшін ... озық ... ... ... дамыта түсу – бүгінгі таңның басты
мәселесі. Сонау XX ... ... ... ... ... ... жай ғана шаберлік емес, ол жаңадан жаңаны табатын өнер ... [23]. ... ... ... қазіргі таңдағы жаңа технология
әлементтерін еңгізе отырып, оқу ... жаңа ... ... ... ... ойлау дағдыларын жетілдіру, өз бетінше білім алу
процесінде бірлесе әрекет етуді көздеу мақсат етіледі.
Сондықтан бүгінгі таңдағы ... ... ... ... ... пән ерекшелігіне қарай білу-оқыту мақсатына жетудің
бірден-бір жолы.
ҚОРЫТЫНДЫ
«Ежелгі дәуір ... (VII-XIV ғғ.) деп ... жеті ... ... ұзақ ... қатысты ескерткіштер, шығармалар аз
емес. Олардың алғашқылары деп ... ... ... ... (VII ғ.), «Қорқыт» (VIII ғ.) және «Оғыз-наманы» (IX ... ... ... ... ... Хорезми, Әбу Насыр әл-Фараби, Әбу
Райхан әл-Бируни, Махмұд Қашқари, Қожа Ахмет Йасауи, ... ... ... тәрізді түркі халықтарының біразына ортақ ойшылдары,
ғалымдары, ақындары жалғастырады (X-XII ғғ.) – ... ... ... шыға тұра ... араб ... араб ғылымын, сонымен бірге
дүние жүзі ғылымын дамытуға ... үлес ... ... ... ... қыпшақ тілінде дамыған ... ... ғғ.) ... ... ... ... ... т.б.
қиссалар, дастандар, шежірелер, тарихи мұралар енеді. Кез-келген халық, ... ұлт болу үшін оның ... ... ... болады. Сол секілді түркі
халқының да өзіндік тарихы бар. Түркі халқының дүние ... ... ... ҮІ ... ... ... Сол ... де ежелгі дәуір әдебиеті
ҮІ-ХҮ ғасырлар аралығын ... деп ... ... ... ... 10 ... 2 ... ежелгі қазақ
әдебиетінің маңызды кезеңдері тарихи жүйелікпен алғаш рет кең ... ... ... қамтылған.
Бұл томды жазуға қатысқандар және оның құрылысы мен мазмұнына тоқтала
кетсек, төмендегідей: ҚР ҰҒА ... ... ... ... ... және ... ғылымдарының кандидаты, доцент
С.С.Қорабай («Кіріспе»), филология ғылымдарының ... ... ... ... Иасауи»), филология ғылымдарының
докторы, профессор Н.Келімбетов («Сақтардың қаһармандық дастандарың, «Алып
Ер тоңға», «Шуң дастаны», ... ... ... ... ... ... ... «Ергенекон» дастаны», «Түркі қағанаты ... ҚР ҰҒА ... ... ... ... ... және филология ғылымдарының докторы, профессор ... Ата ... ... ... ... ... ... тұсындағы әдебиет», «Жүсіп Баласағұн», «Махмұт
Қашқари»), филология ғылымдарының кандидаты Т.Қыдыр («Сүлеймен ... ... ... ... ... ... филология
ғылымдарының кандидаты А.Әлібекұлы («Сақ-ғұн заманынан жеткен ... ... ... ... ... ... ғылымдарының кандидаты, филология ғылымдарының кандидаты
Г.Құрманғали («Ахмет Иүгнеки»).
Ежелгі дәуір ... ... ... ... әдістемесінің дұрыс
жасалуы мен ұйымдастырылуы және бұл ... ... ... ... мазмұнын анықтаумен, оқыту принциптерін жүйелеумен тығыз байланысты.
Ежелгі дәуір әдебиеті шығармаларды оқыту оқыту әдістемесінде мынандай
әдістерді алуға болады: әңгімелеу; проблемалық баяндау; ... ... ... ... және ... жазбаша жұмыс; өз бетімен
жұмыс жасау; оқушылардың шығармашылық жұмыстары; деңгейлік тапсырмалар
орындату; өнер және ... ... ... ... ... ... тыс ... жүргізу т.б.
Оқушылардың өз бетімен орындайтын жұмысы. Қазіргі уақытта оқушылардың
өз ... ... баса ... ... отыр. Сондықтан ежелгі дәуір
әдебиетіне жататын шығармаларды оқытуда оқушылардың өз ... ... ... ... ... Оқушылардың өз бетімен жұмыс жасауы
олардың саналығына сүйенеді, әрі осы қасиетті қалыптастырады.
Өз бетімен жұмыс жасауда оқушы ... ... ... алады:
ежелгі дәуір әдебиеті шығарманы талдаудағы берілген тапсырмаға тікелей
қатысты мақсатты нақтылау;мақсатқа жету үшін, ... ... ... ... ... жататын шығарманы мәтінінен бақылау, ізденіп оқу;
берілген тапсырманың, сұрақтың шешімін мәтіннен, ... бір ... ... ... ... ... ... болжамын нақтылап жазу; айтар
ойының жоспарын жасау;
Жоспар бойынша өз ойын баяндау, басқа фактілермен ... ... ... пікірімен салыстыра отырып дәлелдеу; өзіне берілген
мәселені шешу үшін ұсынатын ... ... ... ... көрсету.
Оқытудың жаңа технологиясы іс-әрекетті жоспарланған нәтижесіне жетудің
шартты тәсілі ретінде қарастыратын жаңа әдістердің жиынтығынан тұрады.
Оның бұрынғы ... ... ... ... айрықша
ерекшеліктері мынадай: оқушының интеллектуалды дамуы аз уақыт ... ... ... ... ... бағытталатындығы; оқушы мен
мұғалімнің белсенділігін сайма-сай ... ... мен ... өз ... ... ... ӘДЕБИЕТЕР ТІЗІМІ
1. Қыраубайқызы А. «Ежелгі әдебиет» Астана 2001 ж.
2. Келімбетов М.«Ежелгі дәуір әдебиеті» ... 1996 ... ... Х. «Қазақ әдебиетінің қалыптасу негіздері» Алматы 1967 ж.
4. Қыраубаева А. «Ғасырлар мұрасы зерттеу» Алматы 1988 ... ... көне ... ... ... 1993 ... ... Б. «Қазақ әдебиеті тарихының мәселелері» Алматы 1973 ж.
7. КелімбетовН., А.Канафин. «Түркі халықтарының ... ... ... ... ... А.. ... дәуір әдебиеті. Алматы, Мектеп ,2001
9. А.Аманжолов. Түркі филологиясы. Алматы, Санат, 1996
10. Жолдасбеков М. Асыл ... ... ... 1986
11. Хасенов Ә.Қазақ ... бес мың ... ... Жұртбай Т. Дулыға.1-кітап. Алматы, Жалын, 1994
13. Ахмет Йасауи. Хикметтер. Алматы, Өнер, 1995.
14. Жүсіп Баласағұни. Құтты білік. Алматы, Жазушы,1986
15. Сүйіншәлиев Х. ... ... ... ... ... ... Машанов А. Әл-Фараби және Абай. Алматы, Қазақстан,1994
17. Дербісәлиев Ә. Қазақ даласының жұлдыздары. Алматы, Рауан, 1995.
18. Т.Жұртбай. Дулыға. ... ... ... ... Әл-Фараби мен Абай. Алматы,Қазақстан,1994

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ әдебиттану ғылымында көне түркі ескерткіштерінің әдеби тұрғыдан зерттелуі77 бет
Сән7 бет
Delphi-де мәліметтер қорымен байланысты ұйымдастыру55 бет
Point shop pro бағдарламасы10 бет
«Арқалық батыр» жырының нұсқалары42 бет
«Олжабай батыр» жырының тарихи-фольклорлық сипаты3 бет
Адамгершіліктік қасиеттер мен құндылықтарды қалыптастыру мен бала тілін дамытудағы ауыз әдебиетінің маңызы44 бет
Астық тұқымдастардың тат ауруларына тұрақты гендері9 бет
Бейімбет Майлиннің өмірі мен шығармашылығы14 бет
Бидай изоферменттерінің әр түрлігін электрофорез арқылы зерттеу23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь