Ертегілерді оқушылардың ойын дамытуда пайдаланудың әдістемелік негіздері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3 бет

I ТАРАУ ЕРТЕГІЛЕРДІ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ОЙЫН ДАМЫТУДА ПАЙДАЛАНУДЫҢ ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ

1.1 Оқушылардың ой байлығын дамытуда ертегінің алатын орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4.6 бет
1.2 Ертегілердің түрлері, зерттелуі мен жіктелу арналары ... ... ...6.12 бет

ІІ ТАРАУ ОҚУШЫЛАРҒА ЕРТЕГІЛЕРДІ ОҚЫТУДЫҢ ТИІМДІ ЖОЛДАРЫ МЕН ОҚУ.ТӘРИБЕ ПРОЦЕСІНДЕ ПАЙДАЛАНУ МҮМКІНДІКТЕРІ

2.1 Ертегілердің тәрбиелік мәні және оларды пайдаланудың тиімді әдіс.тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 13.19 бет
2.2 Мектеп оқушыларына ертегіні оқытудың ерекшеліктері мен әдіс.тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19.26 бет

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27 бет

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28 бет
Тақырыптың өзектілігі: Ертегілер әрқашанда қазақ халқының өмірінде маңызды роль атқарып келген. Себебі, ертегілердің мазмұнында халықтың тұрмыс тіршілігі салт-дәстүрі, әдет-ғұрпы, бүкіл болмысы, адамдардың өзара қарым-қатынасы, мінез-құлқы бейнеленген. Ұрпақ тәрбиесінде ең тиімді тәрбие құралы ретінде ертегілер тілі жеңіл, түсінуі оңай болғандықтан, ертегілердің балаларға отансүйгіштік, еңбексүйгіштік сияқты тәрбиелер беруде ғана емес, олардың тілін дамытуда да атқарар қызметінің маңызы өте зор.
Ертегілер орта буын оқушыларының ой-өрісін жетілдіріп, Отанын сүюге, елін қорғауға, өнерді игеруге, жалпы адамгершіліктік құндылықтарды бойына сіңіруге септігін тигізеді. Сонымен қатар баланың сөздік қорын да молайтуда қызметі өте зор. Ал сөздік қоры мол, тілі дамыған бала – үздік оқушы, себебі жоғарыда аталғандар – жақсы үлгілердің негізі. Ой өрісі дамып, сөздік қоры молайған баланың айтар ойы да, істер ісі де өнегелі болмақ. Демек, ертегілерді оқыту арқылы баланың тілін дамыту – қоғам дамыған сайын күнделікті қажеттілікке айнала беретін ең өзекті мәселелердің бірі. Оның үстіне еліміз егемендік алғалы бері мемлекеттік тілде сөйлеу соны оқыту әдістемесін жетілдіру, соның ішінде, бала тілінің дамуы мен сөздік қорының молаю мәселесі әдіскер ғалымдардың зерттеуінен түспей, назардан тыс қалмай жүрген мәселелердің бірі. Сондықтан курстық жұмыстың өзекті мәселеге арналған деп білеміз және де ертегілерді оқытуыдың тиімді әдіс-тәсілдері арқылы мектеп оқушыларының тілін дамыту енді-енді ғана қолға алынған мәселе екендігін ескерсек, біздің жұмысымыздың көкейкестілігі даусыз екендігіне ешқандай күмән жоқ.
Курстық жұмыстың мақсаты мен міндеттері: Қазақ халқының ауыз әдебиеті жанрларындағы ертегілерді оқытудың тиімді әдіс-тәсілдерін айқындап, балалардың ой-қабілеттерін дамыту жолдарын көрсету. Осы мақсаттарға жету үшін, мынадай міндеттерді алға қойдық:
- ертегілердің түрлері мен олардың тәрбиелік мәніне шолу;
- оқушылардың ойын дамытуда ертегілердің рөлін сипаттау;
- мектеп оқушылардға ертегілерді берудің тиімділіктерін, ерекшеліктерін және әдіс-тәсілдерін айқындау.
1, Айтмамбетова Б. Жаңашыл педагогтар идеялары мен тәжірибелері. -А., 1991.
2.Әбенбаев С. Мектептегі тәрбие жұмысының әдістемесі. -А., 1999.
3. Бабанский Ю.К.. Методы обучения в современной общеобра-зовательной школе. - Москва: Просвещение, 1985. - 208 с.
4. Нұрғалиева Г.Қ. Логикалық-құрылымдық курсы, - Алматы, 1996
5. Жұмабаев М. Педагогика. - Алматы: Ана тілі, 1992. -160 б.
6. Мырзағалиев Қ. Қазақ әдебиеті. Алматы: Мектеп, 1987.
7. Қабдолов З. Сөз өнері. Алматы: Санат, 2002.
8. Қазақ әдебиетінің тарихы: Кеңес дәуірі (1941-1956). Алматы, 2004.
9. Ақшолақов Т. Шығарманың көркем айшықтарын таныту. Алматы: Рауан, 1994.
10. Бітібаева Қ. Әдебиетті оқыту әдістемесі. Алматы: Рауан, 1997
11. Беспалько В.П. Слагаемые педагогической технологий. -М,: Педагогика, 1989 г.
12. Беспалько В.П. Педагогика и прогрессивные технологии обучения.- М., 1995 г.
13. Давыдов В.В. Теория развивающего обучения. -М., 1996 г. Дьяченко В.К. Новая педагогическая технология учебно-васпитательного процесса. Усть-Каменагорск, 1992 г.
14. Қазақ ұлттық энциклопедиясы
15. Әуезов М., Әдебиет тарихы, Қызылорда, 1927
16. Сейфоллаұлы С., Қазақтың ескі әдебиет нұсқалары, Қызылорда, 1931
17. Қазақ фольклористикасының тарихы, А., 1988
18. Қазақ фольклорының тарихилығы, А., 1993
19. Жұмалиев Қ., Қазақ эпосы мен әдебиет тарихының мәселелері, А., 1958
20. Ғабдуллин М., Қазақ халқының ауыз әдебиеті, А., 1972
21. Ысмайылов Е., Ақындар, А., 1956
22. Қазақ фольклорының типологиясы, А., 1981
23. Бiтiбаева Қ. Әдебиетті оқыту әдістемесі. А., 1997.
24. Әбдiбекқызы К. Оқушылардың көркем шығармашылық қабiлетiн дамыту. А., 1994.
25. Бiтiбаева Қ. Әдебиет пәнiн оқытудың тиiмдi жолдары (Мұғалiмге арналған көмекшi құрал). А., 1990.
26 Жұмажанова Т. Қазақ әдебиетi әдiстемесi. А., 2003.
27. Қоңыратпаев Ә. Әдебиетті оқыту методикасы. А., 1985.
28. Бітібаева Қ. Қазіргі кезең әдебиетін тереңдетіп оқыту. Семей, 2007.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ................................................................
...................................................3 бет
I ТАРАУ ЕРТЕГІЛЕРДІ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ОЙЫН ДАМЫТУДА ПАЙДАЛАНУДЫҢ ӘДІСТЕМЕЛІК
НЕГІЗДЕРІ
1.1 ... ой ... ... ертегінің алатын
орны........................................................................
........................................4-6 бет
1.2 Ертегілердің түрлері, зерттелуі мен ... ... ... ... ... ... ... ТИІМДІ ЖОЛДАРЫ МЕН ОҚУ-ТӘРИБЕ
ПРОЦЕСІНДЕ ПАЙДАЛАНУ МҮМКІНДІКТЕРІ
2.1 Ертегілердің ... мәні және ... ... ... әдіс-
тәсілдері...................................................................
.......................... 13-19 бет
2.2 Мектеп оқушыларына ертегіні оқытудың ерекшеліктері мен әдіс-
тәсілдері
............................................................................
.........................19-26 бет
ҚОРЫТЫНДЫ..............................................................
................................27 бет
ПАЙДАЛАНҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР....................................................28 бет
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі: ... ... ... ... ... роль ... ... Себебі, ертегілердің мазмұнында халықтың
тұрмыс тіршілігі салт-дәстүрі, әдет-ғұрпы, бүкіл болмысы, адамдардың өзара
қарым-қатынасы, мінез-құлқы бейнеленген. Ұрпақ ... ең ... ... ... ертегілер тілі жеңіл, түсінуі оңай ... ... ... ... сияқты тәрбиелер
беруде ғана емес, олардың тілін дамытуда да атқарар қызметінің маңызы ... орта буын ... ... ... ... сүюге,
елін қорғауға, өнерді игеруге, жалпы адамгершіліктік құндылықтарды бойына
сіңіруге септігін тигізеді. ... ... ... ... ... да ... өте зор. Ал сөздік қоры мол, тілі ... бала – ... ... ... ...... үлгілердің негізі. Ой өрісі дамып,
сөздік қоры молайған баланың айтар ойы да, істер ісі де ... ... ... ... ... ... тілін дамыту – қоғам дамыған ... ... ... ... ең ... мәселелердің бірі. Оның
үстіне еліміз егемендік алғалы бері мемлекеттік тілде сөйлеу соны ... ... ... ішінде, бала тілінің дамуы мен сөздік қорының
молаю мәселесі әдіскер ғалымдардың зерттеуінен түспей, назардан тыс ... ... ... ... ... жұмыстың өзекті мәселеге
арналған деп білеміз және де ... ... ... ... ... оқушыларының тілін дамыту енді-енді ғана қолға алынған
мәселе екендігін ескерсек, ... ... ... ... ... ... ... жұмыстың мақсаты мен міндеттері: Қазақ халқының ауыз әдебиеті
жанрларындағы ертегілерді ... ... ... ... ... дамыту жолдарын көрсету. Осы мақсаттарға жету
үшін, ... ... алға ... ертегілердің түрлері мен олардың тәрбиелік мәніне шолу;
- оқушылардың ойын дамытуда ... ... ... ... оқушылардға ертегілерді берудің тиімділіктерін, ерекшеліктерін
және әдіс-тәсілдерін айқындау.
Курстық жұмыстың әдіс-тәсілдері: жинақтау, талдау, ... ... ... ... болжамы: Мектепте ертегілерді оқыту арқылы
балалардың сабаққа қызығушылығын арттыруға, сол арқылы ойын дамытып, сөздік
қорын молайтуға қол ... ... ... ... ... ... кіріспеден, екі тараудан,
қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
I ТАРАУ ЕРТЕГІЛЕРДІ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ОЙЫН ... ... ... ... ойын ... ертегінің алатын орны
Қазақ халқының жас ұрпаққа тәрбие берудегі тиімді құралдарының бірі –
ертегі. ... ... ... ... -тіршілігі, әдет-ғүрыптары
мен дәстүрлері, бақыт жолындағы күресі, адамдардың өзара қарым-қатынастары
мен ... ... ... өз ... ... ... табиғатқа деген сүйіспеншіліктері бейнеленген. Т.Барласұлы ертегінің
адам баласына тәлім-тәрбиелік, рухани маңызы жөнінде айта келіп: «Ертегі -
рухани тәрбиенің мәні аса зор, ... ... ... ести алмайтын, тек
ақылмен ажыратып, жүрекпен ғана ... ... ... ... ... жоқ ... әлем ... біртұтас түсінікті баян етілген көрінісі»,
[1,29]- деп анықтама береді.
А.Байтұрсынов «ертегінің қадірі ... деп ... ... ... ... деп ой ... ... халықтың қиялынан
пайда болған. Сондықтан оның ... ... ... келе ... ... ... келешек ұрпаққа жетіп отырған. Ертек айтушыларды ... деп ... ... ... ... ... былай деген:
Ертегі деп баяғы замандағы ... ... ... ... я ... ... ізін көрсететін, онан соң елдің белгілі ... ... үлгі ... ... жерлеп, жақсылықты көтеріп
айтқан, ойдан шығарған көтерме ... ... Бұл ... ... ... еш сөз айтылмаған. Ертедегі көзқарас ... ... ... адам ... сөйлеу тілі, ойлау қабілеті
пайда болғаннан басталады. Алғашқы ... өте ... ... ... ... Онда ... ... тіршіліктің
барлығында сөйлейді, ұғады ... ... ... ... Бұл
ертегінің қиял ғажайып түрі. Одан ... ... ... ... тұспа-тұс келеді. Ертегілер батырлар мен небір
шешен, ел ... ... ... ... ... халыққа еткен
еңбектері, қанаушы топ ... мен ... ... ... ... ... ... тәсілдермен сабасына келтіріп отырған
көріністері бейнеленеді .
Кейінгі жылдары XIX-ғасырдан ... ... ... ... жол
салды. Онда ұлы тұлғалардың Ш.Уәлихановтың, Ы. Алтынсариннің, А.
Байтұрсыновтың алар орны зор. Олар өз ... ... ... Солардың тәрбиелілігін, ұғуға ынталылығын, адамгершілік
қасиеттерін ... ... ең ... ... ... ауыз ... үлгілерін
жинаушы, әрі оны өзге халықтарға ... Ә. ... ... ... Ол 1883 жылы ертегілер жинауды бастаған. Ең алғаш
Әулиеата уезі ... ... ол ... ... ел ... Сыр ... болып, көне құлақ қарттардан ертегілер жинайды.
Ә. Диваев ... мен ... ... ... хат арқылы сұрап
отырған. Ертекшілер мен орындаушылармен кездесіп, фольклорлық ... алып ... Ол ... әдіс ... бір ... бірнеше
елді мекеннен, бірнеше кісінің аузынан тыңдауды әдетке айландырып,
сол ... ... ... ... ... ... еткен. Ең
соңында нұсқаның толығырақ айтылған түрін ... ... ... ... ... ... да, ... толымды нұсқасын жасайды. Сөйтіп
барып ол аңыз-ертегі жайлы ойын ... ... ... тағы бір ерекшелігі ол ... ... ... қарап, баспа сөз бетінде жариялауда кейбір түсініксіз ... ... әрі сол ... ... ... ... бар
екендігінен мәлімет те беріп, отырған және ол ... ... яғни ... ... ... ... ... алған.
Ж.Аймауытов ең алдымен бала тәрбиесіндегі отбасының роліне ерекше
тоқталды. «Баланы бұзуға яки түзетуге ... ... бір шарт рас ... ... Ол ... ... ... арқылы қалыптасады. Балаға
қайырымдылықты, кішіпейілділікті, шыншылдықты, адамгершілікті беретін ата
-ана» [3,79]. Баланың ... ... ... ... ... ... келтіреді.
Ол бала мінезін жас шыбыққа теңейді.
Жас кезде дұрыс тәрбие алмаған бала өскенде қисық ағаш сияқты өсетінін
отбасында теріс ... ... ... ... үлкен қиындық
келтіретінін айтады. Сонымен қатар өнегелі отбасынан бұзық ... ... ... ... нашар отбасынан да тәрбиелі, өнегелі баланың ... дей ... де, бұл ... ... ... ... ... ықпалынан, соларға еліктеуге болатынын дәлелдейді.
Қазақ жастарына болашақты болжап, келешекке кемелденіп ... ... ... ... біздің қазіргі заманымызға сай ұсынылды ... ... ... ...... қазақ ескілігін жинаушы адамдар
арасында бұл жөнінде В. Радловтан ынталы, ұқыптылық көрсеткен оқымысты жоқ
деуге ... ... ... М. ... ... ... белгілі
төңкеріліске дейінгі қазақ фолькорына арналған жинақтардың ... ... ... озық ... ... ... ... қайта
басылып, көпшілікке ұсынылатындығына берік сенімдіміз.
«Алтын сандық» жинағында «Түлкінің алдағаны», «Дудар қыз», ... ... ... «Тазша», «Хан Шентай», «Қаракөз сұлу», «Қармақ салған
жігіт», «Желкілдек», «Еркем Айдар», «Ханның ... ... ... ... «Үш ұл» ... ... – ауыз әдебиетінің ықылым заманынан келе ... көне де ... Оның ... деп ... өзінен де, сол ... ... ... ... ... ... деп басталуынан да оның атам
заман туындысы екенін аңғару қиын ... ... ... басынан кешкен,
ғасырлар ізі жатыр. Оларда еңбекші халықтың тұрмыс-тіршілігі, әдет-ғұрпы,
елдік тарихы, ... ... ... бейнеленген.
1.2 Ертегілердің түрлері, зерттелуі мен жіктелу арналары
Орта буын ... ... ... ертегілердің түрлерін
қарастырсақ, атақты әдебиетші М.Әуезов ертегіні үш түрге бөліп қарастырған.
Олар: қиял-ғажайып, тұрмыс-салт, шыншыл ертегілері ... ... ... ... ... қарағанда ертегіні төрт түрге бөледі.
С. Қасқабасов ертегідегі қияли идеялық ... ... ... ... ... рөлі ... болады деп есептейді. Ол ертегіні:
хайуанаттар жайындағы, қиял-ғажайып, батырлық, ... және ... ... Әуезовтың ертегі түрлерін талдасақ ... ... атты ... ... бай» ... ... жатады деп есептейді.
Оқушы осындай ғажайып ... ... ... адал дос адамын
ардақтайды, оның күшіне мол сенім ... ... ... ... ... ... ... дос болуға ішінен ой
қорытады.
С. ... ... ... ... – шығу ... ... прозаның ең көнесі. Алғашқы қауымда пайда болған, жанрлық
жанынан біркелкі емес. Бас ... ... ... ... ... ... жауынгер, батыр, т.б. бұқара халық өкілдері. Ертедегі табиғаттың
дүлей ... ... ... өмір үшін аң- ... ... ... арманы соларды жеңетін күшті батыр, балуан, мерген болды. Ал
кейінгі ... ... ... ... ... арманы – өз елін бөтен елден,
жаудан қорғайтын ... ... ... ... қара ... иесі – кенже
бала болды.
Қиял-ғажайып ертегілеріндегі басты тақырып – сиқырлы заттардың
көмегімен бас ... неше ... ... ... ... жетуі.
Егер қаhарман бар күшін пайдаланып, керемет қиындықтарды ... ол ... ие ... да, ... ... бар ертегі өз ерекшелігімен
дараланып, «Батырлық ертегі» деп аталады. Біздің ... ... ... ерлігімен ғана емес, алыл-парасатымен де, ... де ... ... ... бір ... ... кемпірлер, дәулер,
түрліше тотемдер, екінші жағында солармен ... ... ... ... жоқ ... Ер ... оның Желаяқ, Таусоғар, Көлтаусар сияқты достары
жүреді. Бұлардың ғашық қыздары көбіне пері болып келеді. Кенжекей ақ ... ... ол ... ... ... ... күн бұрын
сезеді. Қыз біткеннің сиқыры, олардың әлеуметтік типі көп жағдайда бұлдыр.
Тылсымдау, сиқырлау, жәділеу, самұрықпен ұшу, теңіз кешу, ... жеті ... ... адам етін ... ... үнді ... ба ... Жамандық пен жақсылық, жеті пәле Иран елінің ... ... ... Ол ... ... ... бүкіл Азияға ортақ
болған. Мысалы, ... ата ... ... Төбекөз дәу «Одиссеядағы»
Полифемге ұқсас. Скиф-сақ дәуірінен қалған ... ... ... яки ... ... ... ... бірдей ортақ.
Жабайылық, аңшылық, бақташылық өмір сатыларын, космолгия, ... ... ... ... ... ... ... кемде-
кем.
Ертегінің тағы бір түрі – тұрмыс-салт және ... ... ... бақташылық тұрмыс-тіршіліктері
суреттеледі. Бұл ... ... ... ... ... айтуынша ертегілердің ішінде хайуанат ертегілерінің алатын
орны зор. Жануарлар туралы мифтер мен ... ... ... айырмашылығы тура мағына мен ауыспалы мағынаның, шын образ бен
оның тұспалы арасында болады. ... ... мен ... әрекеттерді
тұспалдап көрсетеді. Оларда таптық қоғамның көрінісі ... ... ... 3 топқа бөлуге болады:
1. Мифтік қасиетін жоғалтқан этиологиялық ертегілер.
2. Дүние жүзі халықтарының жануарлар жөніндегі ... ... ... ... ... ертегілерде синкреттік қасиет басым, ... ... жоқ. Олар ... ... ... ... жақын.
Оған айтушы да, тыңдаушы да сенбейді. Бірақ ... ... ... ... ... ... жағынан
ертегілік қасиеті байқалады. Жануарға берілетін меніздеме көбіне құбылмалы
болып табылады. Сол арқылы әр түрлі адамдық ... ... дию ... ... береді. Мәселен, «Қарлығаштың құйрығы неге айыр?», «Маса
неге ... ... ... ... сияқты үш сұрақ бірдей жауап
беріледі.
Балаларға қатысты мысал ертегілер жатады. ... ... ... ... ... «Қоянның ерні неге жырық?»,
Б.Ысқақов ... ... неге ... тағы сол ... ертегісінің ең мол түрі – шыншыл ертегілер. Бұл ертегілер өмір
шындығына жақын, ішінде реалдық адам ... ... Олар ... ... ... бас ... патша, уәзір хан болып келеді. Мысалы.
«Хан мен уәзір», «Өнеге», «Ақылды етікші» ... бас ... ... ... ... ... жаман киім киіп, шаһар аралап жүретін
патша мен оның уәзірлері. Мұндай ертегілерде хан әділ ... ... ... ... ... ... адам ... суреттеледі. Мысалы, «Ақылды етікші»
ертегісінде хан ешкім өз ... ... ... ... деп ... ... күндіз-түні етік тігіп, бала-шағасын зорға асырап жүрген етікші еңбек
адамдарына тиімсіз сол үшін ... ... ісі ... ... ... ... ... алынған нұсқалары
мәндірек. Мұндай ертегілердің бас қаһармандары ақылды қарт, ... ... шал, ... ... ... ... ... айлалы тазша,
қойшы, кедей, жауыз, бай, сұғанақ молда, тойымсыз ұры болып келеді.
Олардың көбісі – халық ортасынан шыққан қарапайым ... ... ... ... ... бар. ... ... пен
жақсылықтың аңғарынан біз түрліше реалдық адам мінездерін ғана емес, қоғам
өміріндегі теңсіздік суретін, халықтың әділет, жақсы ... ... ... де ... ... ... ... ең марқаларының бірі – ... ақыл ... ... ... тиіс. Бұрын жұрт өзінің алпысқа ... ... ... бұл ... ... қарт ... ең қадірлі
адамына айналады. Бұл аталық қоғам салтының нығаюын көрсететін құбылыс.
«Жақсылық пен жамандық», «Үш ауыз сөз» ... ... ... ... ... жаяу келе жатып, Жақсылықтың атын мініп
өзін жаяу қалдырып ... ... ... ... ... бай ... ... жетсе, ақылсыз Жамандық қасқыр мен арыстанға жем болады.
«Үш ауыз сөз» ертегісінде жас жігіт ... ... бір үйір ... «суын ішкен құдыққа түкірме», «оң қолың ... сол ... ... ... асты ... дейтін үш ауыз өсиет үйренеді. Бала ... бір ... ... ... Оған хан ... ... болып, мазасын
алады. Бала әйелдің дегеніне көнбеген соң, әйел баланы ... ... ... ... от ... ... «Кім ... келсе, соны пешке
тығып жіберіңдер» деп әмір береді.
Таңертең қабын арқалап бара ... ... бір ... ... ертеңгі
асты татып кет дейді. Сол екі арада баланы көргісі ... ... ... от ... өртеп жібереді. Сөйтіп бала бір ... аман ... ... ... ... өгей ... ... «Ұр тоқпақ» ертегісінде
ұрылардың өзі ұратын тоқпақтың астында қалғаны суреттеледі. «Ұрлық түбі ... ... ... ... келіп шығады.
Шыншыл-реалистік ертегілерде ең әділ, ең ақылды адам ... ... ... ... ... – Аяз би. Хан өзінің қырық уәзіріне ... және ... ... ... ... ... ... жаманына Аяз би
ілігеді. Бірақ оның жамандығы ақылында емес, тұрмысында, ... ол өз ... ... ... ... ... ... шығады. Меңсұлуға
үйленіп хан болады. Ол кісі болғанда да асып-таспайды, «Аяз би әліңді біл»
деп өзіне-өзі ақыл ... ... ... ... да әділ ... ханың қырық
уәзірі қарсы болады. Аяз би ертегісінде халық үстем тап адамдарын, олардың
қараулығы мен ақылсыздығын әжуа ... ... ... ... ... тобынан шыққан
«кішкене қаһармандар» (М. Горький) тіпті көп. Олар бірде қаңбақ шал, бойы
бір қарыс, ... ... ... ... хан мен байларды алдап
түсіретін тазшалар түрінде ... ... ... жел ... ... шал балық аулайды, еңбек сүйгіш. Бірақ күніне екі балық
ауласа, соның бірін түлкі тартып жейді. Ақыры ол ... ... ... ... ... ... де солардың қолымен кек алады. Зорлаушылардан
жапа көрушіні айыруда «Тоғыз Тоңқылдақ - бір Шіңкілдек» ертегісінің ... Сырт ... ... ... тоғыз ұлы мен тоқалдан ... ... ... ... ... келгенде бұл күштілердің
әлсіздерге істеген қиянаты болмақ. Әлсіздерге болысу – қазақ ... ... ... бірі.
Қазақ ертегілерінен көрінетін әлсіз образдардың бірі – Тазша. «Тазша
бала» ертегісінде бала сараң байдың майын алып, ... ... ... өзін ... Сол патшаны мазақ еткен екінші патшаны тұтқындайды.
Сөйтіп ол ханның өз істегенін өзіне істейді.
Шындығында, ертегі айту еріккеннің ермегі емес, ... сөз ... мен ... ... ... мектебі болып саналған. Мәселен,
ертеде казақ ауылына келген әр қонақтан «қонақ кәде» ... ... ... білетін ертегі, аңыз әңгімелерді қисынына келтіріп айтып беруін қалауы,
ал оны ауылдың үлкен-кішілерінің кірпік кақпай тындап ләззат алуы, ... сөз ... ... бірден-бір мектебі болған. Неше ... ... ... ... ... ... ... етіп
айтып беру, әр әпизодтың ... қыл ... етіп ... ... ... оларды тындаушының көз ... етіп ... бере ... әр ... мінез-құлқы мен іс-
әрекетіне қарай сөз сараптау, тілдік ... таба ... ... ... ... тіпті айтқыштық шешендікті, әрі дикторлық, әрі ораторлық
шеберлікті ... ... ... ... ... қызықты, тыңдаушыға
әсерлі болуы оны айтушыға байланысты. Жастарды ертек айта білуге үйрету де
халықтың сөз өнеріне тәрбиелеудегі ... ... ... ... ... туралы классикалық ертегілер саны жағынан ел арасында көп
тараған. Ол қоғамдық-саяси ұғымдармен, діни ... ... ... Сондықтан құбылушылық нәрселер тек кейіпкердің өз басының қасиеттері
деп саналады. Онда өте ... ... ... ... ... және тағы ... ... оқиғалар баяндалады. Олардың тақырыбы әр
алуан. Оны халықтық фольклорлық роман деп атаса ... ... ... ... алу, тәрбие беру. Мұнда ақылмен жету мақсаты қойылған. Кейде кітаби
стиль көрініс табады. Оған Ы.Алтынсариннің, Қ.Мырзалиевтің шығармалары ... ... ... ... бұл ... сюжеттен он үш,
екінші томына жиырма бес ертегі енген-ді. Бүгінде бұл ертегілер барынша
толық күйінде ... ... ... ... өзін мал ... ... хайуанаттарға байланысты туған («Сырттандар», «Арыстан мен түлкі»)
ертегілер деп екі ... ... ... ... үнді ... «Мың ... «Қалила мен Димна», «Тотынама» сияқты сюжеттерінен алынған ертегілер
де ... ... ... ... ... ертегілердің бірі -«Бозінген»
сюжеті. Мұндағы Бағланбай малының қүты болған Бозінгенді тумады деп, бір
шал мен ... ... ... басы алтын, құйрығы ... ... ... мен шал ... бір ... ... ... ботасын
алып қалады. Қысқа ғана ертегінің көп жері ... ... ... зарлы сөздеріне құрылған. Бағланбайдың екі баласы Бозінгеннің
даусын танып, оны ботасына қосады. ... ... түйе ... ... ... халқы бұл түста ботасын сүйген Бозінгенді үлкен ... ... зары – ... түрінде берілген.
Бұдан әрі өзі жат қолына ... ... ... ... ... ... ... дерегін сұрайды. Иесі түйені құтқарып, ботасын
алып келе жатқанда да Бозінген оны көруге ... ... ... ... төгеді. Малды қадір тұтқан қазақ ұғымында түйенің бала сүюі ... ... ... күту мен ... мәнін биік бағалайтын «Қотыр торғай», «Кім күшті?»,
«Қуыршақ» сияқты жас балаларға арналған қысқа ертегілердің ... да ... ... «Кім күшті?» ертегісінде мұздан күшті нәрсе жоқ деп
ойлайтын қырғауыл, одан ... жер, шөп, ... ... ... оқтың күшті екенін айтады. Ал оқтан мылтық пілтесін жеп қоятын
тышқан, тышқаннан ін қазып, алты ... ... ... жеті ... ... қүмырсқа күшті болып шығады. Өйткені ол – еңбек сүйгіш, ... көк» ... ... ... кедейленген үш баласына малдан қалған
жалғыз көк тай олжа түсіреді.
Ауырып жатқан кемпір-шалға дәрі шөп іздеп шығатын қошқар мен теке ... ... ... Олар ... ... ... аңдарға жем бола
жаздаса да, дәрі шөптерді тауып ... өз ... ... ... «Мақта
қыз бен мысық» ертегісінде мал баққан елдің баласы жасынан-ақ сол тірлікті
қадірлей ... ... ... төрт ... мал ... ... досы,
тірегі ретінде суреттеледі.
Қазақ фольклорында жабайы аңдар жөнінде айтылатын ... де ... ... ... ... ... ... келеді. Тақырыбы
жағынан күлдіргілеу болып келетін бұл ертегілер («Түлкі, қойшы, аю», ... ... ... мен ... көп жайда түрлі аңдар мінезін танытып
қана қоймай, сол мінездер арқылы қоғам өміріндегі әлеуметтік ... ... Қу ... ... ... көз ... төгеді. Малды қадір тұтқан
қазақ ұғымында түйенің бала сүюі ... ... ... шығады.
Хайуанаттар ертегілерінде сатира сарыны да бар. ... ... ... ертегісінде маймылдың ақымақтығы, түлкінің қулығы дәріптеледі.
Маймыл – баққұмар, ол ... ... ... Соны ... қақпанға түсіріп,
«басыңа тепкілесең кетпейтін бақ қонды деп мазақ етеді. Түлкі қай ... да ... қу ... ... «Түлкі мен қасқыр» ертегісінде қорқау
қасқыр қыс айында түлкіден балық алып жемек болса, ол ... ... ... ... ... отырсаң, балыққа молығасың» дейді. Қасқырдың құйрығы
мұзға қатып қалып, суатқа ... ... таяқ ... ... мұзда
қалады. Қасқыр – қорқаулау, ақылсыздау аң. «Кәрі арыстан» ертегісінде сол
тойымсыз қасқырдың өзіне де ... ... ... ... жүре алмайтын
болған кезде, патшамыздың көңілін ... деп ... ... ... ... ... ... оны арыстанға шағып, мерт қылады. «Түлкім,
түлкім, тілімді жеші» деген арыстанға, ол: «амандық болса, ... ... - ... образында хан, патшаларының да сыны бар. Осы ... ... ... аяғы ... ... жалғасып
келеді.
Халықтың мегзеп отырғаны бір ғана аңдар арасында жайлар ... ... ... ... ... – күн көріс, өмір сүрудің ... меже ... ... Сол ... ... ... арасындағы
адамдарды әшкерелей, ауыл өмірін бейнелейді. Новеллалық ертегілердегі оқиға
хан сарайы мен қалада өтеді,ал ... ... ... орны- кәдімгі
ауыл. Кейіпкері – бай, молда, кедей. Негізгі ой-әлеуметтік тап ... орын ... ... ... термин фольклорда түрлі төрт мағынада
қолданылады. Бұл жанрға В.М.Жирмунский ... ... ... көне ... жатқызады. Ал орыс зерттеушісі А.Астахова батырлық
ертегі түріне халық эпосының ... ... ... ... ... ... ... Бұған батырлық мазмұндағы қиял-ғажайып ертегілер де
жүр деп М.Әуезов те айтқан. «Батырлық ертегі» ... ең ... ... – В.В.Радлов.
Батырлық ертегінің басты тақырыбы – ерлік пен үйлену, құбыжықтармен,
жалмауыздармен күресу, рудың ерлік-намысын ... ... ... ... қалыңдық іздеп сапар шегуінен басталады. Мұның арғы тегінде өз
руынан қыз алу тыйым салатын ... заңы ... ... қиял-ғажайып ертегіге қарғанда, бас кейіпкер тек
жағымсыз, ұнамсыз кейіпкерлермен ... ... ... реалды
жануарларменде күреседі. Олар ... ... ... ... эпос ... ... Батырлық ертегі алғашқы қауымдық қоғам
ыдырай бастағанда пайда болып, ... ... ... мол сіңірген.
Батырлық ертегінің бастауы миф пен ... ал ... бір ... - ... ертегілер. Соған қарамастан, өз бетінше де дамыған. Батырдың ерлік
жасауда күші әсірелене баяндалады.
Қазақтың батырлық ... шығу ... ... ... ... ... ... Көне (архаикалық) батырлық ертегі.
2. Кейінгі дәуірде жырдан туған ертегілер.
Архаикалық ... ... ... ... ... ... ... Кейіпкердің тууы;
2. Кейіпкердің үйлену тарихы;
3. Кейіпкердің үйленгеннен кейінгі өмірі (жаумен соғысы,қартаюы).
Екінші топтағы ... ... кең ... Онда өмір ... ... тар. ... ... ертегілер батырлар жырының прозалық
түрі болып табылады. ... ... ... ... ат, сондай-ақ
батырдың жұбайы да идеал түрінде көрсетіледі.
ІІ ТАРАУ ОҚУШЫЛАРҒА ЕРТЕГІЛЕРДІ ОҚЫТУДЫҢ ТИІМДІ ЖОЛДАРЫ МЕН ... ... ... ... ... мәні және ... ... тиімді әдіс-
тәсілдері
Ертегі – бұл бейнелеп айтқанда, балалық ой мен ... отын ... жел. ... ... ... ... ... бір түрі –
ойдан ертегі құрастыру. Балалар ертегіні тек ... ғана ... олар ... де ойлап шығарады. Ертегі ...... ... ... ... ... болса. Ал балалар үшін ... ... ... ... Олар ... құмартады. Белгісіз, түсініксіз нәрсе,
әсіресе ғажайып, фантастикалық нәрсенің бәрі баланы қызықтырып, ... ... ... ... байқағандарынан ертегілер ойлап
шығаруға үйрету керек.
Оқулықтағы ... ... ... кейін, осыған
ұқсас ертек құрастырып немесе ренішпен, өкінішпен аяқталатын ертегіні
қуанышпен аяқталатындай етіп ... ... ... ... ... қиялдауға жетелейді. Өз ертегісін көрген бала қуанышты басынан
кешеді. Айтылған ертегілердің суретін салу оқушылардың көз ... ... ... ... ұзақ ... көмектеседі.
Ертегі балаларды қиялдауға, ... ... өз ойын ... ... ... ... жұмылдырады. Сондықтан балаларды ертегі оқуға
қызықтыру, жақсы қасиеттерді оқушылар бойына сіңіру мақсатында ... ... ... ... ... ... «Ертегіні кім көп
біледі?» сайыс сабағын ұйымдастыруға да болады. Сайысты бірнеше ... ... ... ... «Кім ... деп атау керек. Ертегіден
үзінді бойынша сахналық қойылым ... ... ... ... ... ... екенін айтуы керек.
Екінші бөлім «Кім шапшаң?» деп аталады. Ертегіден үзінді үнтаспадан
оқылады. Шарты – ертегінің атын табу және ... ... ... «Кім ойшыл?» деп атауға болады. Кез-келген ертегіден
үзінді оқылады. Сол ... ... ... айту ... қазіргі заманғы мектептің мақсаты – оқушының тек қана ... даму ... қол ... ... ету және оның ... ... емес, сонымен қатар баланың жеке адам ретіндегі ... ... ... ғана ... ... дамуына жол ашу, дайындау екендігін баса
айтады. Осы тұрғыда жазылған 5-сыныпқа ... ... ... ... және ... ... да жаңартылды. Бұл сыныптағы ... ... ... сөз ... ... ... ... шығармада
сан алуан кұбылыстар сөз арқылы өріліп, сөз аркылы бейнеленеді. ... ... ... ... асыл ... бойына сіңірген
А.Құнанбаевтың, А.Байтұрсыновтың, М.Жұмабаевтың, ... ... т.б. ... ... ... және
басқа ұлттардың да ... ... ... ... ... ... ... оқу барысында балалар өздеріндей
кішкентай балалардың және үлкен ... ... ... ... ... ... қоғам игілігіне адал еңбек етуге, адамгершілікке,
шыншылдыққа бірін-бірі және үлкендерді ... ... ... ... ... еліміздің мейлінше бай, көркем де сұлу ... ... ... ... ... кездесетін өзгерістер мен
кұбылыстарды байқай білу, ... жоқ ... ... ... алу,
елін, жерін қадір тұтып, құрметтеп өсуге тәрбиеленеді. ... ... ... ... ата ... ұлттық салт-сана
дәстүрлерімізбен, елін, ... ... ... ... ... ... оқушыны таныстыру ... оның өз ... ... ... көздің қарашығындай сақтап жалғастыру, туған жерін қорғау
сияқты қасиетті міндеттерге жүктеу мақсатын көздейді. ...... Ана сүті бой ... ел ... ... ... ... оқуш қабілеттерін арттырады.
Оқулыққа әдебиет теориясы элементтерінен — ертегі, жыр, мақал-мәтел,
жаңылтпаш, жұмбақ, аңыз, шешендік сөздер жөніндегі ... ... ... мәселелер тереңдетіліп берілсе, шығарманың тақырыбы мен
идеясы, ... ... ... ... ... ... ... жөнінде жаңадан немесе толықтырылған түрде мәліметтер берілді.
Оқулықтағы материалдар ... ... ... ... бөлім. Арналы бұлақ – асыл сөз.
II бөлім. Туған өлкем – тұнған шежіре.
III ... ... ... – тұғырым, өскен елім — өзегім.
IV бөлім. Әдептілік, ар-ұят – адамдықтың белгісі.
V бөлім. Менің алыстағы достарым.
Әр бөлім ... ... ... ... Зерделі мен Талапбектің
және олардың атасының ... ... ... эвристикалық
әңгімесімен басталып, аяқталады. Әрбір бөлім соңында тест ... ... ... даму ... ... ... ... репродуктивтік және шығармашылық деп екі топқа бөлуге болады.
Репродуктивтік тапсырмалар бұрын білгенді, оқығанды еске түсіру, ... ... ... Оған ... ... ... оқулықтағы
мәтіндермен жұмыс жасау, түсініп оқу, дұрыс оқу, ... оқу ... ... ... ... ... ... бойынша
мәтінді мәнерлеп оқу және шығармадағы көркем ... ... ... жазу т. б. жұмыс түрлері жатады.
Шығармашылық тапсырмаларға оқушыларды іздендіретін өз бетінше өлең
немесе әңгіме ... ... ... ... толықтырып айтып беру,
мәтінді сөйлесу (диалог) арқылы әңгімелеу, көлемді шығармаларды жинақтап,
кысқартып әңгімелеу, оқыған шығарманың ... ... ... ... ... мазмұны бойынша сурет салу, сурет бойынша әңгіме кұрастыру
жатады. Материалдар 5-сынып оқулықтарына сай мынандай ... ... ... ауыз ... ... Туған жерім, өскен елім.
III. Адам болам десеңіз...
IV. Дидактикалық ойындар.
Әр бөлімдегі тапсырмалар оқушылардың жас ерекшеліктеріне байланысты
күрделендіріліп, ... ... ... дидактикалык принципке ... ... ... ... ... ... еш ... іссіз отыра
алмайтын болғандықтан, балаға ылғи пайдалы іс беріп отыру ... ... ... тез ... оның ... ... ... әсіресе,
тек отырудан, ауаның бұзылуынан. ... ... ... ... ... бара жатса, мұғалім дереу балаларды босатып, ... ... ... ... ... Бір ... ішінде де балаларды
тұрғызып, отырғызып, гимнастика жасатып, ән салдырып алуға болады. Мұндайда
бала серігіп қалады» [8,79]-, деп ... ... ... оқу ... ... ... деген ынтасын арттыратын маңызды
кұрал екенін атап көрсетеді.
Мектептегі қазақ әдебиеті оқулығына енгізілген ... ... ... ... болып, оларды оқытуда ... ... сай әр ... жеке ... тура ... сыныптарда (3-4 сыныптар):
1. Ертегілерді дауыстап, көтеріңкі ... ... ... ... ... ... ертегінін қай түрге жататындығын оңай аңғара
алмайды. Сондықтан оқытушы ертегінің қай түрге ... ... ... және қысқаша түсінік жасаса да болады.
2. Мәтінде кезігетін жаңа ... ... ... ... лайық түсіндіріп беру керек.
3. Ертегіні оқып болғаннан ... ... ... ... ... олардың сөйлеу қабілетін жетілдіруге мән ... ... ... ... ... ... ... ондағы басты
сөз, сөйлемдерді бірлестіріп түсіндіруге көңіл бөлу керек. Мысалы, «Баланың
айласы» деген ертегіні оқытуда, біріншіден, ... өзі үлгі ... ... онан соң ... ... ... керек. Мәтін диалог түрінде
болғандықтан, оқушыларға оқытқанда сол диалог бойынша оқыту, ... ... ... ... ит, ... ... ... ... ... лайықты әуенмен оқуға көңіл бөлу және
олардың қандай адам, ... ... ... ... таныстырып қою
қажет.
Екіншіден, мәтінде кезігетін «жүгіну, жылан, ғалым, жапан дала, нану»
сияқты сөздерді сейлемдегі беріп ... ... ... ... керек.
Үшіншіден, ертегіні оқушыларға қайта-қайта ... ... ... ... бойьшша сөйлету мен тұтас мәтін бойынша ретімен
баяндауды бірлестіріп айтқызу керек.
Төртіншіден, оқытушы ертегінің ... ... ... ... ... жыланның жақсылыққа жамандық істеп өзін ... ... ... оқиғасын, баланың ғалымды жыланнан құтқарып қалуда қандай
айла істеткендігін және осыған қатысты сөз, ... ... ете ... қажет.
Өзекті идеяны қорытындылау барысында, адам баласына ... ... ... ... ... ... ... да жеңіске
жететіндігін, адамдар тек қара күшке сүйенбей, әдіс-амалға, ақылға да
сүйену ... ... ... ... ... ... әдісіңді жолдас ет,
Әдісіңе ақылыңды жолдас ет.
Білемін деп мақтанба,
Сенен де білгіш табылар» ... ... ... ... түсіндіріп
берумен бірге, жаттап алуды тапсыру керек.
Жоғарырақ сыныптарда (5-6-сыныптар):
1. Оқушылардың ертегілерді дербес оқып түсіну қабілеті біршама жоғары
болады. Бұл сыныптарға ... ... ... ... ... ашып бере ... ... беріп, оқушылардың сол сұраулар бойынша
оқып, қайталап айтып бере алатындай болуы үшін ... ... ... ... ... ... ... орындалу жағдайын
тексеріп көру, онан соң ... ... етіп ... ... сол ... қызықтыра отырып оқуға және әңгімелеп беруге жұмылдыру керек.
3. Талдау жасауда оқиғаға талдау жасауды басты ... қою ... ... ... ... ... ... қорытындылап беру
кажет. Осы тұрғыда басты сөз, ... ... ... ... де
болады.
4. Ертегілерді талдау барысында ... әр ... ... ... іс ... ... ... адамдар арасындағы
қатынас бейнеленетіндігін ескертіп отыру керек. Халық ауыз әдебиетінде
жануарлар, ... ... - ... қу адамдардың, қасқыр - зорлықшыл, жауыз
адамдардың, қоян - қорқақ адамдардың, аю - ... қара ... ... алынады да, сол мінездегі адамдарға өкілдік етеді. Сонымен бірге
жын, албасты, дию, ... ... ... қас жауы ... алынып,
жаман ниеттегі қаскөй, озбыр, жауыз күштердің бейнесінде суреттеледі.
Ұшкыш кілем, ағаш ат сияқтылар мен ... ... ... ... ... ... ... арман-тілегінің бейнесі ретінде алынады. Оқыту
барысында ертегілердің осындай ортақ ... ... ... ... ... ... бақылауға, кұбылыстан өтіп, мәнді тануға,
сол түрдегі ... ... ... ... ... керек.
Ең соңында, жалпы қорытынды шығарып, оқушылардың сол ... ... ... ... бір ... ... айқын да дұрыс
түсінік қалыптасуына мүмкіндік туғызу керек. Ерекше көңіл бөлуге ... ... ... оқытуда оны есте қалдыруға, ... ... ... ... ... ... толық пайдаланып,
оқушылардың мәтін мазмұнын қайталай баяндауға, ... ... ... керек. Мұнда көбіне оқушылардың өздеріне талдату, ... ... ... ... ... ... ертегілерді оқытудағы басты
түйін және негізгі оқыту нысаны болып табылады.
Төменде мысал ретінде «Ғажайып бақ» ... ... ... талдап
көрейік. Бұл ертегіні оқу арқылы басқаға қамқор, мейірімді ... ... ... ... ... ... ізгі ... мұрат ... ... ... ... ... мейірімді,
көпшіл болуды сезіну керектігін түсіну қажет. Әрі бұл ... ... ... тұрмысты аңсаған арман-тілегінің қызықты да ... ... ... ... бөлу ... үш бөлімге бөлінеді. ... ... ... және ... ... мен сөздері арқылы) мінездері
таныстырылады. Біз ... мен ... ... қамқор, достыққа адал.
ізгі ниетті кедей адамдар екендігін, Қасеннің малы ... ... ... Асан оған ... ... ... ... беріп,
оны құткарып қалғандығынан білеміз. Қасен Асан берген жерден ішіне ... ... ... алғанда, оны жасырып қоймай, қайта ... ... ... - ... ... тән, сен енді ... ... Бірақ Асан:-Ардақты досым, жердің асты-үстіндегі қазынаның барлығы
сол жерге маңдай терін төгіп, еңбек сіңірген адамдікі,- деп ... ... ... ... ... ізгі ниетін, досқа деген адалдығын көреміз.
Мәтіннің осы бөлігінде тағы ... да ... қарт пен оның ... ... ... ... ашылады. Қарт әуелі билікті
төрт шәкіртіне беріп, оларды сынап көреді. ... ... ... хан болуы керек,- десе, екінші ... Асан мен ... ... ... ... мен айтатын болған соң, алтын маған тән,
өзім аламын - дейді. Үшінші шәкірті: Иесі жоқ ... ... ... ... керек,- деп, алтынды көптің мүддесі үшін жаратуды ойламайды. Ал
төртінші шәкірті: Осы алтынды жұмсап, ... ... ... гүл ... ... ... Арып-ашқан кем-кетіктер сол бақтың саясында дем алып,
жеміс жеп, ... ... ... керек,- деп билік айтады. Ақылды,
дана қарт оның ... әділ ... деп ... ... ... ... әділ шешім табады. Ертегілердің кейіпкерлерінің де әрекеттері толық
ашылады. ... ... ... ... онан әрі ... ... ... туралы қайшылық шешілген соң, олар саябақ ... ... ... ... ... алуға барған жігіт алтынын
союға апара жатқан көп құстарды сатып алуға ... да, жер ... ... оның ... өзі құр ... қалады. Жеміс
тұқым сатып ала-алмай жігіт үйіне қайтуға мәжбүр ... Кең ... ... ... ... ... ... әперуге жұмсайды.
Ертегінің үшінші бөлімінде алтын жұмсап, еркіндікке шығарған ... ... ... ... ... ... ... әкеліп екендігі, сол арқылы ғажайып бақтың ... ... Бұл ... олар ... арманға жетеді. Құлазыған тақыр дала
ғажайып бау-бақшаға айналады. Ымырт үйіріліп, ... ... ... ... ... ән шырқайды. Жарлы-жақыбайлар хош иісті көк
шалғынды төсеніп, өмірлерінде алғаш рет ... ... ... ... ... ... қызығы сол баққа ақсүйектер мен байлар келсе,
жеті кұлып ... ... ... ... ... ... болады. Алмаға суық
қолын созған ақсүйектер ... ... ... ... Зәре-кұты
ұшқан бай-мырзалар ол ... ... Ал ... ... ... ... олар қанша жеміс жесе де жеміс ... ... ... ... ... ... халықтың бақытты тұрмысты
аңсаған арман-тілегі мен ... ... ... көзқарасты халық
ертегілерінің ерекшелігімен бірлестіре отырып ... ... ... ... ... іштей түсініп оқып шығуды және
онда қандай оқиғалардың баяндағандығына, ... ... ... ... ... ескерту керек.
Баланы жетілдіре тәрбиелеуде көне уакыттан келе жатқан әдістер көп.
Соның ішінде баланы ... ... ... ... ... тілін жан-жақты дамытып, қалыптастыруда қазақ халқының ауызекі
шығармашылығының маңызы өте зор. ... ауыз екі ... әсем ... ... жаңылтпаш, санамақ, ойын өлеңдер, ертегі, аңыз-әңгіме,
мақал-мәтелге бай. Осы бай ... қай ... ... та ... ана тілін
меңгертіп, сөздік қорын молайту арқылы, байланыстырып сөйлеуге, тілінің
грамматикалық құрылымын ... ... ... ... ... дамытуда баға жетпес құралдар болып табылады.
Халықтық әсем сөз өрнектері балалар түсінігіне лайықты, тілге ... ... ... ... ... ... ... айтылатын бесік
жырларының сан-алуан түрлері, тұсау кесу жырлары ... ... ... ойын ... балалардың жас ерекшеліктеріне ... ... ... тіл әлеміне деген қызығушылығы артып, ана тілден
байлығын меңгертуде үлкен ... ... ... Қай ертегіні алсақ та, ол
белгілі бір ... ... ... ... ... ... Ертегі
тілінің көркемділігі, қызғылықты оқиғалар желісінің ... ... ... баланың ертегі дүниесіне қызығушылығын арттыра түседі.
Ертегілерді баланың тындауы, естіген ертегі мазмұнын қайталап ... ... ... қоры ... ... сөйлеу тілін дамытып,
тілдің грамматикалық құрылымын меңгеруде ғана емес, ерлікке, ... ... ... ... ... ... ... эстетикалық талғамын, қиялын дамытуға мүмкіндіктер беріп түрлі
жауыздық, зұлымдық иелері ... ... ... ... ... ... жан-жақты тәрбие беріп, дамытумен
бірге, оқығанды шыдамдылықпен ... ... ... үйрете аламыз.
Әсіресе, ертегіні сюжетке қатысты түрлі-түсті суреттерді, картиналарды
пайдалану арқылы әңгімелесу баланың қызығушылығы мен ... ... ... мол ... ... Бала үшін ... арқылы ертегі
мазмұнын айтып беру, шығармашылық ойлауын, ұзақ уақыт есте ... ... ... балаларды аса қызықтыратын тағы бір жәйт-кейіпкерлердің
аса ... дәл ... ... ... ... ... әсер етіп ... Тіпті жағымсыз кейіпкерлердің өздері де
ақымақтығымен, қулығымен балаларды таң-тамаша қалдырады.
Мәтінді мұғалім өзі ... ... жөн. ... ... ... оқығанда оның әуені мен ұйқасын келістіруге тырысып, интонациалық,
ритмикалық жақтардың ерекшеліктерін байқату ... ... ... ... ... ... оқып бергеннен кейін ары қарай оқушылар
өздері жалғастырып оқығанда да ұстаз өлеңді мәнерлеп, оның ... ... ... ... талап етеді. Сондай-ақ, халық ауыз
әдебиетіндегі жақсы айтылған ертегінің өзі де ... ғана ... ... мен ... ... ... ... мол.
Мұнда оқушылар бос уақытында әдеби кітаптарды оқи отырып, ... ... ... ... ... ... оқушыларына ертегіні оқытудың тиімділігі, ерекшелігі мен
әдіс-тәсілдері
Бүгінгі уақыт барлық өркениетті елдерде білім беру ісін адамзаттық
құндылықтарға ... және ... ... ... ерекшеленетіндіктен,
қазақ мектептеріндегі қазақ әдебиет пәнін оқыту мәселесі де ... мен ... ... сай ... ... ... ... де пәнді оқытудағы ... мен ... оның ... ... ... көз ... ел тұтқасын ұстар азаматтардың маңызды мәселелердің бірі–
олардың ізеттілігін , ... ... ... қасиеттерін
қалыптастыру қажет екені Ел Президенті Н.Ә.Назарбаевтың ...... ... ... Сонымен қатар, қазақ халқының өнегелі
дәстүрлерімен тереңірек ... ... ... ... ... және ... мүмкіндіктерін дамыту көзделеді.
Қазақстан Республикасының барлық мектептерінде қазақ әдебиеті пәні
бойынша ... ... ... зор. ... ... маңызы - оның өзіне тән ерекшеліктерін, негізгі қағидаларын, жалпы
ондағы халық арманы, оның негізінде халық тарихының ... ... ... ... ... сан алуан болды. Айталық олар
батырлар туралы, салт-дәстүрлерді, достық пен татулықты суреттейді. Мысалы:
ертегілерге «Ер ... «Аяз би», «Күн ... ... қыз», «Керқұла
атты Кендебай» ертегілерін жатқызуға болады.
Қазақ халқының сүйіп тыңдайтын ертегісі – «Ер Төстік» .
«Ер Төстік» ертегісі – ... ... ... көлемі жағынан
ауқымды ертегілердің қатарына жатқызылады. «Ер ...... ең көне ... «Ер Төстікте» ерте дәуірдегі халықтың ... ... мен ... бәрі бар: ... ... ... келіп өседі. Жылан Бапы ханның жұмсауымен Төстіктің Темір
хан еліне барып, онда қалыңдықты алу үшін ... ... осы ... өз ... ... ... достарының арқасында жеңуі қиял-
ғажайып ертегінің заңдылығы. Мысалы, Шалқұйрық – тек жүйрік ат қана ... ... ... ... бар, неше түрлі сиқырды білетін, ... ... ... ... қасиетті жануар. Ал жер астында Төстікке
дос ... ... ... ... ... ...... сипаты. Ертедегі адамдардың мифтік түсінігі бойынша, желдің,
таудың, судың ... ... ... ... олар көркемдік сипат
алып, «достар осындай болса екен» ... адам ... ... ... ретінде қабылданған.
Ертегілер – ауыз әдебиетінің маңызды да күрделі ... Оның ... - ... ... ... ... үшін сонылығы, поэтикалық
ерекшелігінде. Әсіресе, оны оқыту ... ... ... көп ... ... етеді. Ертегілерді оқытуда ... ... ... ... бөлу ... ... ... туралы алғашқы әдеби-теориялық ұғым беру. (оқушылардың жас
ерекшеліктерін ескере ... ... ... ... оның негізінде халық қиял-арманына
жататыны.
Мазмұнын меңгерту бағытындағы жұмыстар:
I. Жырдың сюжеттік-композициялық жоспарын ... оны ... ... іліп қою. ... ... «Ер Төстік» ертегісіне мынадый
жоспар жасауға болады:
1. Төстіктің өмірге келуі.
2. Төстіктің ... ... ... 9 ұлды ... (Кенжекей жасауға не алды? Енші кімге беріледі?)
4. Ерназардың Сорқұдықтың басына қонуы. Құба ... ... ... оралып қалды?
5. Төстіктің жер астына түсуі
Ұзақ жырға, әрі оқиғалары да ... ... ... ... ... ... ... оқиғаларды тез қабылдауы, аңғаруы, сірә сол
бойынша мазмұнын жүйелі түрде тұжырымды етіп ... ... ... атқарады.
1.Ертегіні күйтабақтан немесе мультимедиялық құралдардан көрсетіп,
тыңдатып (басқа жырды да ... да ... ... ... мәнерімен
таныстыру.
2.Жырды мәнерлеп оқу. Басты-басты эпизодтарға бөліп оқып, өзінше
мазмұндатып отыру. ... ... ... жүргізу, басты
оқиғаларын айтқызу, аннотация жаздыру.
Мына үлгіде жүргізуге болады:
|Басты эпизодтар ... ... ... ... ... | |
|- Ер ... ... іздеуге атану | |
|- Ер ... 9 ... ... т.б. | ... оқып болған соң, мазмұнын толық айтқызу. Ол үшін ... ... ... ... жоспарын жасатқызу. Мазмұндау
жүйелі болу ... ... ... ... ... ... бір-біріне толықтыртып отыру.
2. Бір-біріне қоятын сұрақтарын әзірлету.
3. Ұнаған жерлерін жатқа ... ... да ... ... ... отырып айтқызу.
Ертегіге әдеби талдау жасау
а) Ертегі идеясы мен тақырыбын ашу. Оны мұғалім әңгімесі, сұрақ-жауап
арқылы ... ... ... ... ... болады:
- Қалай ойлайсыңдар, ертегіде қандай мәселелер сөз болады?
- Жырдың негізгі ойы қай ... ... ... ... ... ... пікір жинақтау
- Ер Төстіктің қандай қасиеттерін ерекше бөле-жара ... ... Ер ... ... ... ... халық не айтпақшы болған?
- Кенжекейге қарап бұрынғы қазақ әйелдері қандай ... деп ... ... жек көрінішті қасиеттері бар кейіпкерлер қайсы?
- Портреттеу, суреттеулерді тауып, оны кейіпкерлер іс-әрекетін
ашудағы ... ... ... Тіл ... өлең ... ... жасау.
- Ертегіде асыра, әсірелей суреттелінген жерлерін табу;
- Теңеулерді, ... ... ... ... оның ... ... маңызын ашу;
- Өздеріне ұнаған айшықты сөздер, сөз тіркестерін тапқызу;
- Сөздік ... ... ... кезінде сурет мысалдарды пайдалану, оқушыларға ертегі
бойынша ... ... ... ... ... ... зор. Мүмкін
болса, жыршы-термешілермен кездесу өткізіп, ... ... ... да жырды мақаммен айтқызуға талаптандыру.
Ертегілер ауыз әдебиетінің ірі саласы ретінде ... ... ... оны ... ... ... қайсы?
- Ертегі мазмұнын меңгерту алдын-ала үйден оқып ... ... тыс ... ... асырылады. Төменгі сыныптардағыдай емес, ертегі ... оны ... да ... ... ... ... тез, әрі өз ... толық меңгеру үшін мұғалім басты-
басты эпизодтарын қамтыған сюжеттік жоспарын ... ... Бұл ... ... ... негізі, яғни халқымыздың басынан
өткен тарихи оқиғалары осы ертегілерден көрінетініне тоқталу керек. ... ... өзі, ... ... мұғалімінің көмегімен жүзеге асырады.
- Танымдық: іздендіретін, ойландыратын ... ... ... өз ... , ... жинақтап, пікірталастарын туғызудың да
ерекшелігі тиімді болмақ.
Ғылыми материалдармен ... ... ... ... ... ... жатқан тақырыпты қамтитын еңбектің нақты жерлерін
көрсетіп ... ... оны ... ... ... ... ... Ғылыми материалдарды оқып, жауаптарының жоспар – ... ... ... ... ... ... ғылыми материалдар бойынша ... ... ... салыстыруға, әдеби әдіс ұйымдастыруға бастамашы
болады.
- Ертегілерді талдауда, әсіресе, ... ... ... ... ... ... үшін ... сұрақтар мен тапсырмалар ұсынылады:
- Ертегілердегі кейіпкерлер бейнесіне тән ортақ ... ... ... ... ... ... қандай пікірдесің?
- Ертегілерді ең ақылды, ең сұлу деп кімді айтар ... ... ... ... портреттеуді салыстыр
- Образдарды талдағанда да, немесе тіл көркемдігі сөз болғанда ... ... ... ... зор. Мұғалім өз түсінігінде де, бала
жауабында да ... ... ... дұрыс. Үнемі нақты мысалдар
келтіріп, дәлелді сөйлеудің орны бөлек. ... ... тілі ... ... ... ... мазмұндау да қиын болып келеді.
- Ертегілерді талдауда көрнекіліктердің де ... бар. ... ... ... Ер ... ... ... төмендегі көрнекілікті
пайдалануға болады (кесте-плакат етіп жазып пайдалану)
Үлгі:
|Оқиға |Ер ... ... ... мінездеме |
ә) Жалпы ертегі ... ... ... ... ... іліп қою, керегінде пайдалану.
б) «Ертегілер - өнерімізде» деген стенд жасауға да болады. ... ... ... жыр ... суретті безендірулері т.б.
- Әдеби-теориялық ұғым беру (төменгі сыныптардағы ұғымды ... ... ... ... жұмыстармен байланыстыру)
Мысалы, мынадай практикалық жұмыстар орындауға болады:
- Қанатты сөздерді теріп жазу, оның маңызын анықтау.
- Архаизм, ... ... ... ... орны, маңызы, мәнін
түсіндінру.
- Ертегілердің ауыз ... ... ... ... ... ... Аллитерация, ассонанс, гипербола, литота, тропа, фигура түрлеріне
поэтикалық талдау жасау, олардың ... орны мен ... ... ... жұмысын жүргізу.
- Оқушылармен сыныпта атқарылатын, сыныптан тыс орындауға берілетін
жұмыстардың барлығында да шығармашылық, іздендірушілік сипат болуы.
«Ер ... ... ... ... ... ... сабаққа
аударту үшін, қызығушылықтарын ояту үшін сабақты мынадай түрде жүргізуге де
болады:
Үлгі:
|Сабақ барысы ... ... ... ... ... ... материалды |
|-«Топтастыру стратегиясы» ... ... ... ... ... «Ертегілер» жайлы өз | ... ... ... | ... | | ... ... ... не білеміз | | ... не ... деп ... | | ... ... ... ой бөлісіңіз,| | ... ... | | ... ... ... ... |Тірек сөйлемдер |
|- «Кубизм ... ... ... ... талдайды, |
|жұмыс жасау ... ... ... ... | ... ... идеясын ашу. |проблемалық | ... ... ... ... сөз ... тудыру, | ... |ой ... | ... ... ... жатқан басты ой| | ... | | ... ... негізгі ойы қай бейне | | ... ... ... | | ... | | ... ... ... ... | | ... | | ... ... ... тауып,| | ... ... ... | | ... маңызы | | ... ... ... өз ... ) ... ... ... |проблемалық |бетінше орындайды, |
|бойынша Кенжекей мен Күнекейдің ... ... ... ... салыстырыңдар. |оқу, жазу, айту | ... «Ер ... – ат» ... | | ... ... ... | | ... ... мен | | ... ... | | ... ... ... ... «Ер ... ертегісін өтуге
бағдарламада төрт сағат бөлінген. Осыған орай ... ... ... болады:
Бірінші сабақ: Елдің қамы – ер қамы.
Екінші сабақ: ... ... ... ... ...... ... енді бұл сабақтардың біреуіне мысал келтірейік.
Бірінші сабақ.
Мұғалім бұл сабақты дәріс әдісімен «Ер ... ... ... көп тараған әрі көлемді, әрі ... бірі ... ... және ... ... айта келіп, жырдың оқиға желісімен
таныстырудан бастайды.
Ертегінің негізгі тақырыбы – адам баласына ... ... ... ... күресу, оларды қарапайым адамның қалайша жеңгенін көрсету.
Ертегінің идеялық-көркемдік мазмұны, ... Ер ... ... ... Халықтың арманы да осы арқылы берілген. Оның арманы –
ел қамы, ... ... ... Ер ... ... ... ... оның
адамгершілік, ерлік мінездерін жырдың нақты оқиғасына ене ... ... елі үшін ... ер ... ... еді. Бұл тақырып бойынша
мұғалім ... ... мен ... беруге болады:
-Ер Төстіктің балалық шағы. Оның бойына жақсы ... ... ... ... ... ... ата-анасымен қоштасқан жерінде ол
мінезінің қандай жақсы жақтары ашылған?
-Ертегі халықтың қандай арманынан туған?
-Ер Төстік ерлік, батырлық сипаттары ... ... ... ... ... ... ... екінші сабақта
кейіпкерлерге салыстырмалы сипаттама беру тәсілін қолдану ... ... ... ... ... ... ... жетектейді. Мұғалім Ер
Төстік пен жағымсыз кейіпкер бейнелерін салыстырғанда ертегі ... ... ашуы ... ... ... ... бергенде
кейіпкерлерді оқшау алып қарастырмай, бір-бірімен байланыста қарағанда ғана
шығармадағы проблематика жан-жақты ... ... ... - ... – жылқының тұлпары». Ертегіде
батырдың қанаты – Шалқұйрық бейнесі ... ... ... ... ... ... қолданып, аттың тек сұлу мүсінін ғана емес,
оның дүлдүл екендігін ерекше суреттеген. Жыршы-ақын оның асқан ... ... ... ... қолданған. Мұғалім оқушы назарын жырдағы
атты суреттеу тәсіліне аударып, ... ... ... ашуы ... ... кезінде мұғалім оқушыларға ... ... ... Ер ... және оның адал ... (Темірхан қайда көшіп кетті?
Адамбаспас)
2. ... пен Ер ... ... ... қайда сақтайды?
3. Еліктер қай жерде жүреді? (Борықбұлақ)
4. Ер Төстікке кім ... ... Ер ... елге аман - есен ... көмектескен кімдер?
6. Достық, ерлік, батылдық туралы қандай мақал - мәтел ... Егер сен сол ... би ... ... ... жаза қолданар
едің?
8. Күңкеге қандай жақсылық жасаушы едіңдер?
9. Ертегі сендерге ұнады ма?
Жалпы ертегілер, оның ішінде «Ер Төстік» ... ... ... ... ... ізі ... ғана қарамай, соның бүгінгі өмірмен үндесу
жағына зер салу абзал. Олардағы ... ой ... ... ... да ... ... ... халқын сүю, адалдық, адамгершілік, риясыз
достық сияқты азаматтық сарын біздің ... ... «Ер ... ... ... ... ... қажет:
Алғашқы тарауды өткен кезде- ақ оқушыларды тақырыпты оқуға және
аударуға міндеттеу ... ... ... ... ... тапсырманы орындау
барысында қазақ халқының салт- дәстүрінің ... ... ... ... ... ... шыққан тілі , атқа мінуі
немесе «сүйінші!» деп қуануы да қазақ ұлтына тән ... ... ... осыларға жырды оқи отырып, оқушылардың назарын
аудартқан абзал. Сөйте отырып, ертегідегі неше ... ... ... ... де дана ... ... ... қалай қолданылатынын да
айту дұрыс. «Ер Төстік» ертегісінде қазақ халқының неше ... ... ... ... табуға болады.
Басты кейіпкерді анықтауда оқушы батырдың батылдығын, ... ... ... ... тиіс. Осы жерде мұғалім ... ... ... ... ... ... жер басып жүрген жалғыздықтан не пайда? Неге бұлай
айтылады?
2.Ер Төстік Күнекейді бағалады ма? Ол ... ... ... ... ма? Оны ... ... ... сендер болсаңдар, ел қамы үшін не істер
едіңдер?
Осы ертегі арқылы оқушылар әр ... өз ... бар, ... ... барлығы да халқы үшін күресетіні, жаудан жерін ... ... ... тиіс. Сондай-ақ қандай ұлт, ... ... ... кіші ... ... , ... әлде ... деуге болмайтынын
айта кету керек.
Әрине, жоғарыда келтірген сабақ ... сол ... ... емес. Мұғалім өзінің қалыптасқан тәжірибесіне орай, өзінің талғамына
қарай, шығарманы оқушыларға ... ... етіп ... ... ... деген әдіс-тәсілдерді таңдап пайдалануға ерікті.
ҚОРЫТЫНДЫ
Ертегілердің тәрбиелік маңызы орасан зор. Ертегілерді оқу ... ... ... ... ... ... бойына сіңіреді. Ертегінің тілі түсінікті, қанатты сөздер мен
бейнелі тіркестерге бай болып келеді. К.Д.Ушинскийдің ... ... ... халық қазынасына ендіреді, халық рухымен араластырады.
Ертегілерді оқуда мыналар ескерілуі қажет: ертегіні оқу барысында
«бұл ... ... ... ... ... қажеті жоқ,
балықтың, ... ... ... ... де ... ертегідегі оқиғаға сеніп, оның кейіпкерлерінің іс-әрекетіне бірде
қайғырып, бірде ... қиял ... ... ... оларды армандауға үйретеді. Оқушыларды кейіпкерлерге қарапайым
мінездеме беруге үйретуде де ... ... мол. ... берілетін мінездеме әдетте бір-екі айқын белгілерді көрсетсе
де анық түсінікті болып келеді. Қара сөзбен ... ... ... ... мазмұндалады. Кейде ертегіні оқымай-ақ, мұғалім оның
мазмұнын қызықты етіп, қысқаша айтып береді. Егер ... ... ... тіпті жақсы. Ертегі оқушыларды жоспар жасауға
үйрету үшін де өте қолайлы. Оны бөлімдерге бөлу, ат қою, ... ... ... анықтау т.б. осындай жұмыстарды 3-4 сынып ... ... Ал 5- ... ертегіге өз беттерімен жоспар ... ... ... ... ... ... онша ... Кейбір ертегілерді пъесаға айналдырып, ... ... ... ... ... ... ... Ертегінің композициялық
ерекшеліктерін қарапайым түрде бақылау жүргізіп үйрету жұмыстары да үнемі
іске асырылып отырғаны жөн.
Ертегілерді ... ... ... олардың мазмұнын бір оқығанда-ақ
игереді. Сондықтан бірқатар ертегілерді оқығанда жалпы ... ... ... ... оқуға тапсыруға да болады .
Мектеп оқушыларының тілін дамытып, сөздік ... ... ... ... ... меңгеруде, солар арқылы дамыту ... ... ... бірінші болып мұғалімнің өзі оқуын; өлеңмен
жазылған мәтінді оқығанда оның әуені мен ... ... ... ... ... бұзылмауына; мәтінді мәнерлеп оқуға;
мәтіндегі дыбыс үндістігінің бұзылмауына; мәтіндегі сөздердің қатесіз ... ... ... ... көркем тілмен өз сөздерімен
айтып беруіне баса көңіл бөлу керек.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... Б. ... ... ... мен тәжірибелері. -А.,
1991.
2.Әбенбаев С. Мектептегі тәрбие жұмысының әдістемесі. -А., 1999.
3. Бабанский Ю.К.. Методы обучения в современной ... - ... ... 1985. - 208 ... ... Г.Қ. ... курсы, - Алматы, 1996
5. Жұмабаев М. Педагогика. - Алматы: Ана тілі, 1992. -160 б.
6. Мырзағалиев Қ. Қазақ әдебиеті. Алматы: Мектеп, ... ... З. Сөз ... ... Санат, 2002.
8. Қазақ әдебиетінің тарихы: Кеңес дәуірі (1941-1956). Алматы, 2004.
9. Ақшолақов Т. Шығарманың көркем айшықтарын таныту. Алматы: Рауан,
1994.
10. ... Қ. ... ... ... ... Рауан, 1997
11. Беспалько В.П. Слагаемые педагогической технологий. -М,:
Педагогика, 1989 г.
12. Беспалько В.П. Педагогика и прогрессивные технологии обучения.-
М., 1995 ... ... В.В. ... развивающего обучения. -М., 1996 г. Дьяченко
В.К. Новая педагогическая технология учебно-васпитательного ... ... 1992 ... ... ... энциклопедиясы
15. Әуезов М., Әдебиет тарихы, Қызылорда, 1927
16. Сейфоллаұлы С., Қазақтың ескі әдебиет нұсқалары, Қызылорда, 1931
17. Қазақ фольклористикасының тарихы, А., 1988
18. ... ... ... А., ... ... Қ., ... эпосы мен әдебиет тарихының мәселелері, А.,
1958
20. Ғабдуллин М., Қазақ халқының ауыз әдебиеті, А., 1972
21. Ысмайылов Е., Ақындар, А., ... ... ... ... А., ... ... Қ. Әдебиетті оқыту әдістемесі. А., 1997.
24. Әбдiбекқызы К. Оқушылардың көркем шығармашылық қабiлетiн дамыту.
А., 1994.
25. Бiтiбаева Қ. Әдебиет пәнiн ... ... ... ... ... құрал). А., 1990.
26 Жұмажанова Т. Қазақ әдебиетi әдiстемесi. А., 2003.
27. Қоңыратпаев Ә. Әдебиетті оқыту методикасы. А., 1985.
28. ... Қ. ... ... ... ... оқыту. Семей,
2007.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бесік жырының тәрбиелік мәні47 бет
Жас ұрпақтың дүниеге көзқарасын қалыптастырудағы ұлттық ойындардың, өнердің және ертегілердің мәні7 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Балалар әдебиеті арқылы оқушылардың тілін дамыту әдістемесі48 бет
Балалардың жас және дара ерекшеліктерін оларды тәрбиелеу үрдісінде есепке алу43 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Бастауыш мектептің оқу-тәрбие процесін гуманизациялауда оқушыларды жекелеп оқыту182 бет
Бастауыш сынып оқушылардың таным процестерін дамыту жолдары13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь