Әдеби сын-зерттеу еңбектерінің жалпы теориялық сипаты

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3бет

І ТАРАУ Әдеби сын.зерттеу еңбектерінің жалпы теориялық сипаты

1.1 Әдеби сын.зерттеу еңбектерін оқытудың жалпы мақсат.міндерттері мен маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4.6бет
1.2 Әдеби сын.зерттеу еңбектерінің даму тарихы ... ... ... ... ... ... 6.16бет

ІІ ТАРАУ ӘДЕБИ СЫН.ЗЕРТТЕУ ЕҢБЕКТЕРІН ОҚЫТУДЫҢ ТИІМДІ ӘДІС.ТӘСІЛДЕРІ

2.1 Мектепте әдеби сын.зерттеу еңбектерін оқытудың тиімді жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17.22бет
2.2 Мектепте әдеби сын.зерттеу еңбектерінің меңгертудіңтиімді әдіс.тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22.25бет

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26бет
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... 27бет
Тақырыптың өзектілігі:Қазіргі қоғамымыздағы ең өзекті мәселенің бірі – оқушыларға сапалы білім беру болып табылады. Осы «сапалы білім беру» деген сөздің астарында не жатыр? Сапалы білім беру – ұстаздың қолында. Қазақ тілі өз мәртебесін алғаннан бері мектептерде қазақ тілі мен әдебиеті сабақтарын өткізу де жаңаша мәнге ие бола бастады. Ұстаздар күн сайын өздерінің сабақта қолданылатын әдістерін өзгертіп, күнде жаңалық енгізуге тырысады. Сондай жаңалық енгізетін ұстаздарымыз жаңалық іздеуші оқушыларды дайындап шығарады. Жаңалық іздеуші оқушы дегеніміз–сын-зерттеу еңбектерін оқу арқылы ғылыми зерттеушілік қабілеті қалыптасқан оқушы. Әдебиет сабақтарында сын-зерттеу еңбектерін оқыту бүгінгі күннің өзекті мәселесі болып саналады. Себебі, кейбір ұстаздарымыз ақын-жазушылар шығармаларын оқытқанды оқу құралынан аса алмайды. Ал, мектептегі оқу құралындағы мәліметтерді оқушы мұғалімнің көмегінсіз-ақ оқи алады. Қазіргі заманның оқушылары үшін мұғалім күндеоікті сабақта оларға жаңа мәлімет беріп отыру керек. Сондықтан ұстаздарымыз ақын-жазушылар шығармаларын оқытқан кезде қосымша сын-зерттеу еңбектеріне сүйену орынды. Себебі, сын-зерттеу еңбектерін оқу арқылы оқушының ғылыми зерттеу қабілеті дамиды. Мектеп қабырғасында отырған оқушылардың бәрінің де зерттеушілік қабілеті мықты болмайды. Сондықтан да осындай оқушылардың жалпы әдебиет пәніне деген қызығушылығын арттыру, оларға қосымша білім беру – ұстаздардың алдына қойған басты міндеті болып саналады.
Курстық жұмыстың мақсаты мен міндеттері.Әдеби сын-зерттеу еңбектерінің өзіндік даму жолы бар жеке арна екенін айқындау, оларды мектепте тиімді оқыту жолдарын анықтау. Осы мақсаттан барып зерттеудің мынадай міндеттері шығады:
 әдеби сын-зерттеу еңбектерінің өзіндік ерекшеліктерін айқындау жүйелеу;
 әдеби сын-зерттеу еңбектерінің оқытудың дидактикалық және әдістемелік мақсат-міндеттерін талдап көрсету;
 оқушыларға әдеби сын-зерттеу еңбектерінің дұрыс қабылдай білуге үйрету.
1. Ысқақұлы Д. «Сын шын болсын» – Алматы, 1993. – 128 б.
2. Қалыбекеова Қ. «1960 жылдардағы әдеби сын». Фил. ғыл. канд. дисс... авторефераты. – Алматы, 2007.
3. Кәкішев Т. «Қазақ әдебиеті сынының тарихы».Алматы, 1994. – 448 б.
4. Викепедия материалдары.
5. Мұстамбайұлы Ы.«Абай мұрасын зерттеуші. Әдебиет және өнер мәселелері» (ғылыми мақалалар жинағы). – Алматы: «Қанағат–ҚС», 1999. – Б.57-60
6. Мұстамбаев Ыдырыс «Қазақ әдебиеті». Энциклопедия. – Алматы: «Білік» баспа үйі, 1999. Б. 491.
7. Әуезов М. пен Мұстамбайұлы Ы. арасындағы рухани үндестік «М. Әуезов және әлем әдебиеті», Халықаралық ғылыми-теориялық конференциялар материалдары (28-29 қыркүйек, 2000-2001 жж.), Алматы: әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті, 2001. Б. 346-348.
8. Мұстамбайұлы Ы.– абайтанушы. «Түркітану мәселелері: бүгіні мен болашағы. Халықаралық ғылыми-практикалық конференцияның материалдары», Қазақ Мемлекеттік Қыздар педагогика институты. – Алматы: «Эверо», 2001. Б. 195-198.
9.СадуақасұлыС.және «Өтпелі кезең экономикасы: онжылдық қорытындылары» атты Халықаралық ғылыми-практикалық конференцияның материалдары. – Алматы: Халықаралық бизнес университеті, 2001. Б. 415-419.
10. ӘуезовМ. «Ұлт әдебиетінің жанашырлары». Алматы, 2001. № 2. Б. 89-93.
11. Сәбит пен Ыдырыс пікір-таластары жөнінде ҚР БҒМ, ҰҒА Хабарлары. Тіл, әдебиет сериясы. Алматы, 2001. № 4. Б. 71-76.
12. Ыдырыс Мұстамбаев «Қазақ ұлтының мүддесі кімге қажет?» Түркістан. 2001. 23 маусым.
13. Абай шығармашылығы туралы 1920-1930 жылдардағы пікірталас ҚР БҒМ, ҰҒА Хабарлары. Тіл, әдебиет сериясы. Алматы, 2006. № 2. Б. 62-66.
14. «Есімінен бастап дау-дамайға айналған».Ана тілі. 2006. 28 қыркүйек.
15. Асқарбаева А. «Сыныптан тыс оқу». Алматы, 1992.
16. Бітібаева Қ. «Әдебиет пәнін оқытудың тиімді жолдары». Алматы, 1990.
17. Дайырова Ә., Тілешова С. «Әдебиет оқулығына әдістемелік нұсқау». Алматы, 1996.
18. Жұмажанова Т. «Сыныптан тыс оқу барысында тіл дамыту». Алматы, 1992.
19. Қуанышева Т.«Әдебиетке байланысты сыныптан тыс жұмыстар». Алматы, 1974.
20. Қожахметова Х. «Мәнерлеп оқу». Алматы, 1982.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ................................................................................................3бет
І ТАРАУ ӘДЕБИ СЫН-ЗЕРТТЕУ ЕҢБЕКТЕРІНІҢ ЖАЛПЫ ТЕОРИЯЛЫҚ СИПАТЫ
1.1 Әдеби сын-зерттеу еңбектерін оқытудың жалпы мақсат-міндерттері мен маңызы.....................................................................................................4-6бет
1.2 ... ... ... даму тарихы........................6-16бет
ІІ ТАРАУ ӘДЕБИ СЫН-ЗЕРТТЕУ ЕҢБЕКТЕРІН ОҚЫТУДЫҢ ТИІМДІ ӘДІС-ТӘСІЛДЕРІ
2.1 Мектепте әдеби сын-зерттеу еңбектерін оқытудың тиімді жолдары.......................................................................................................17-22бет
2.2 ... ... ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ................................27бет
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі: Қазіргі қоғамымыздағы ең өзекті мәселенің бірі - оқушыларға сапалы білім беру болып табылады. Осы ... ... ... не ... Сапалы білім беру - ұстаздың қолында. Қазақ тілі өз мәртебесін алғаннан бері мектептерде қазақ тілі мен әдебиеті ... ... де ... мәнге ие бола бастады. Ұстаздар күн сайын өздерінің сабақта қолданылатын әдістерін ... ... ... ... ... ... жаңалық енгізетін ұстаздарымыз жаңалық іздеуші оқушыларды дайындап шығарады. Жаңалық іздеуші оқушы дегеніміз - сын-зерттеу ... оқу ... ... ... қабілеті қалыптасқан оқушы. Әдебиет сабақтарында сын-зерттеу еңбектерін оқыту бүгінгі күннің өзекті мәселесі болып саналады. Себебі, ... ... ... ... ... оқу ... аса ... Ал, мектептегі оқу құралындағы мәліметтерді оқушы мұғалімнің көмегінсіз-ақ оқи ... ... ... ... үшін ... ... сабақта оларға жаңа мәлімет беріп отыру керек. ... ... ... ... ... ... ... сын-зерттеу еңбектеріне сүйену орынды. Себебі, сын-зерттеу еңбектерін оқу арқылы оқушының ғылыми зерттеу қабілеті дамиды. Мектеп қабырғасында отырған оқушылардың бәрінің де ... ... ... ... ... да ... оқушылардың жалпы әдебиет пәніне деген қызығушылығын арттыру, оларға қосымша білім беру - ... ... ... ... ... ... саналады.
Курстық жұмыстың мақсаты мен міндеттері. Әдеби сын-зерттеу еңбектерінің өзіндік даму жолы бар жеке арна ... ... ... мектепте тиімді оқыту жолдарын анықтау. Осы мақсаттан барып зерттеудің мынадай міндеттері шығады:
* әдеби сын-зерттеу еңбектерінің өзіндік ерекшеліктерін айқындау ... ... ... ... ... ... және ... мақсат-міндеттерін талдап көрсету;
* оқушыларға әдеби сын-зерттеу еңбектерінің ... ... ... ... ... ... талдау, жинақтау, жүйелеу, зерттеу.
Курстық жұмыстың ғылыми болжамы. Жұмыстың нәтижелерін жоғары және орта ... оқу ... ... факультеттерінде пәнін оқытқанда, жекелеген арнайы курс, арнайы семинарлар жүргізгенде пайдалануға болады. Орта мектептердегі ... ... ... ... де ... ... жұмыстың кұрылымы. Кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан тұрады. Соңында ... ... ... берілген.
І ТАРАУ ӘДЕБИ СЫН-ЗЕРТТЕУ ЕҢБЕКТЕРІНІҢ ЖАЛПЫ ТЕОРИЯЛЫҚ СИПАТЫ
1.1 ... ... ... ... ... ... мен маңызы
Әдебиет пен сын өмірге бірге келді. Сын алғашқы ақын жұрт ... ... өз ... ... немесе шебер әңгімеші ертегі, аңыз, мақал-мәтел айтқан шақта оның ... ... ... ... ретінде көрінді. Әдеби сын көркем әдебиеттің болашақ даму жолдарын көрсетіп отыратыны болғандықтан да оның пікірлерінде ... ... ... Әдеби сынның дәрежесі ең алдымен оның субъектісіне, яғни ... ... Сын - аса ... ... Сыншыға бір ғана көркем әдебиетті біліп, әдебиетші болу аз. Ол - ... ... одан ... ... қоғамдық ғылымдардың жетістіктерімен жан - жақты қаруланған, ... адам да. Енді сын ... ... ... хабар - жаңа болған әдеби оқиғаны, жаңалықты оқырманға хабардар ету. Бұл шағын жанр болғанымен де, ... ... ... берер мүмкіндігі мол. Аннотация - сын жанрларының ішіндегі ең шағын ... Шын ... ... ... бастау алар бұлағы. Латынша ескертпе деген сөздің мағынасын беріп, ... ... ... ... ... ... ... қысқаша сипаттама. Рецензия - бұл ең көп қолданылатын, өрісі кең жанр. Латынша тексеру, қарастыру, ... ... ... дегенді білдіреді. Аннотацияда хабарлаушылық, үгітшілдік сипаты басым болып, бағалаушылық там-тұмдап қана белгі ... даму ... бұл жанр ... ... баға беру оның ... ... біріне айналды. Мақала - дегенде, ол ... да, ... да, шолу да, ... да ... ... Ал баспасөзде бұл бөлек жанр. Әдеби ой-пікірлерді кеңінен насихаттау үшін әдеби сын баспасөздің мақала жанрын барынша пайдаланады. ... ... ... ... жатқан маңызды құбылыстарды, оқиғаларды талдап-бағалау, оның заңдылықтарын ашу, оқырмандарға түсіндіріп отыру. Мақала теориялық, айтыс, ғұмырнамалық, ескертпе болып өз ... ... ... ... - ... ... құжатты . Әдеби шолу - аннотация, рецензия, шығармашылық ... ... ... сын ... негізінен әдеби өмірдің бір ғана құбылысын, не мәселесін қарастырып, сол төңіректе ғана сөз қозғайды. Негізгі ... ... ... ... ... соны ... ... білдіру. Эссе - әдебиет жайлы құнарлы ... бір ... ... ... хақында жүректі жарып шыққан пікірлерді оқырманға жеткізудің бір арнасы.
Оқу бағдарламаларында әдеби сын - ... ... ... ... ... ... оқулықтарда әр ақын - жазушының (жоғары сыныптарда ) өмірі, шығармашылығынан соң ғылыми сын еңбектерінің тізімі көрсетілген. ... ... ... ... мазмұнын ғылыми еңбектермен байытып, тереңдетіп беруде сын еңбектерге назар аударып келеді. Әсіресе, қазір әдебиетті тереңдетіп оқыту кеңінен тарауда. Сын - ... ... - ... оқытудың ең маңызды бір саласы.
Әдебиетті оқытуда сын - зерттеулердің маңызы:
1. ... ... ... ... ... білім мазмұнын байыту, көркем шығарманы оқушы жан-жақты терең түсінуде, танымын дамытуда;
2. Оқушылардың ойлау белсенділігін ... ... ... өз ... жұмы істеу, қорытынды жасау дағдыларын жетілдіруде;
3. Көркем туынды туралы ... ... ... ... сын ... түсінеді, әрі сол туынды туралы ғылыми шындыққа көз жеткізу, өзіндік пікір айта білуге ... ... ... ... ... ... ... сын - зерттеу еңбектірінң маңызы ұшаң - теңіз.
Сын-зерттеу еңбектерін оқыту мынадай ... ... ... ... ... оқыту, арнайы оқыту;
ә) Ең негізгі түйінін бөліп ала отырып оқыту;
б) Өтіліп жатқан шығармаға ғана байланысты ішінара ... ... ... ... алып оқыту.
Сын-зерттеу еңбектерін оқытуға қойылатын бірден-бір талап - оны ... ... ... ... ... ... ... сын-зерттеу еңбектің жазылу тарихы, мақсаты туралы түсінікті мұғалім міндетті түрде оны пайдалану алдында ... ... ... ... ... ... жанрлық сипаты туралы да, теориялық ұғым беру де мұғалім назарынан тыс қалмағаны дұрыс
Еңбектерді оқытудың жолдары, әдіс - ... ... ... ... ... 10-сынып әдебиетінде А. Құнанбаев шығармашылығын оқытуға ерекше көңіл ... Осы ... ... ... ... ең басты тақырып - Абай шығармашылығын талдау болып табылады. Абайдың өмірі, шығар малары ... ... ... ... ... М. ... атты ... арнайы тоқтауына болады. Оқушыларға бұл еңбектің негізгі түйінін, маңызын бірден аңғарту мақсатында, әрі игерудің бірден - бір ... жолы ... ... ... ... ең ... мәселелерін төмендегідей етіп жазып қою керек:
Абайды тудырған дәуір - 19 ғ. ІІ жартысына ... ... ... ... отарлық саясаты, мемлекеттік - әкімшілік жүйенің шындықпен берілуі.
Ағартушы-демократтардың шыға бастауы, оған екінші Ресей - ... ... ... ... ... ... ... бұл саладағы еңбегі, Абай шығармаларының халыққа жету тарихы. Абайтануға қалам тартқан әдебиетші ғалымдар.
Абайдың өмірбаяны, ата тегі, ұшқан ұясы (Өскенбай, ... ... ... білімге қанат қағуы. Шығыс шайырлары - Физули, Науаи мұраларының ... ... мол ... ... игі ... ... ... әділетсіздік, рулық - патриархалдық тартыстардың Абайды халық жағына шығаруы.
Орыс зиялыларымен достасу, Михаэлиспен ... ... ... әлем ... ... ... Салтыков - Щедрин, Гете, Байрон т.б.)
Орыс поэзиясын қазақ даласына аударма ... ... ... Дала ... ... ... Жеке басындағы трагедиялардың ұштасуы. Абай басына жасалған қастандық, оның негізгі себептері.
1.2 Әдеби сын-зерттеу еңбектерінің даму ... сын - сөз ... ... ... ... ... сын, әсіресе әдебиет тарихы мен теориясы сынды ұлттық сөз ... ... һәм ... ... ... байланысты.
Әдеби сын - ұлттық сөз өнерінің арғы-бергі ... ... ... ... мәдени-рухани һәм көркемдік-эстетикалық принциптерді байыпты бағалайтын, көркем шығарманың мазмұн-құрылымын, кейіпкерлер жүйесі мен оқиғалар желісін, ... ... мен ... сипаттарын кең көлемде қарастырып, артық-кем тұстарын тамыршыдай тап басып ... ... ... ... саласы болып табылады.
Әдеби сын - әдебиеттану ғылымының арналы салаларының бірі ретінде көркем ... ... ... ... ... қатарына жатады. Қазақ әдебиеттану ғылымында әдеби сын, оның көркемдік-эстетикалық деңгейі, ... ... мен ... ... ... Көне кезеңнен қазіргі дәуірге дейінгі аралықтағы әдеби үдерістің тууы мен қалыптасу, даму ... да сын ... ... ... мен ... ... ... көрініс тапты. Қысқасы, әдеби сын - ... сөз ... ... ... ... ... әсіресе әдебиет дамуының тыныс-тамырын анық айқындап, көркемдік құпиясына еркін енетін, тақырыптық-жанрлық ерекшеліктерді жіті зерделеп, ... ... ... барлап, нақтылы бағыт-бағдар беретін рухани әлем, адастырмас компос.
терминдерінің ... деп ... [1, 70]. ... басқа: деп көрсетілген [2,73].
Бұл айтылғандардан, сөз жоқ, әдеби сын - әдебиеттану ғылымының арналы саласы, зерттеу жүйесінің басым бағыттарының ... ... ... ... ... көркемдік-эстетикалық құндылықтарын айқындайтын сөз өнерінің қуатты һәм қозғаушы күші. Демек, [3, 355]. ... ... ... ... ... ... ... сөз жоқ: [4,7]. Әдеби сынның теориялық мәселелері - ... ... ... ... ... ... А.В.Луначарский, В.М.Литвинов, Б.Бурсов, Ю.Борев, К.М.Долгов, В.Иванов, ... ... т.б. ... ... ... - Д.С.Лихачев, М.Б.Храпченко, Ю.А.Андреев, А.С.Бушмин, Г.А.Абрамович, Н.Анастасьев, В.Воробьев, Б.Егоров, А.И.Иезуитов, Ф.Кузнецов, М.Кузмин, В.Е.Хализев, ... ... ... ... ... А.Михайлов, Л.Новиченко, В.Сахаров, Ю.Суровцев т.б. еңбектерінен көрініс тапты. Басты ... ... ... ... ... қозғалысын айқындап, даму арналарын жіті саралап, көркемдік пен шынайылықты таразы-безбен етіп, ақиқат жайттарға ғана ... ... мың сан ... ... ... ... ... жазушы А.Н.Толстой: десе [5,99], профессор Ю.Б.Борев эстетика теориясы мен сынның әдіснамасы туралы айта келіп: , - деп ... ... ... ... айқара ашады. Тақырып табиғатын, жанр жауапкершілігін, көркемдік мұратты баса көрсетеді. Сын мен ... ... ... оқу ... мен зерттеулерден кең орын алды. Айталық, академик З.Қабдолов: десе [7,48-49], ... ... , - деп ... ... [9,22]. Мұның бәрінен, сөз жоқ сын мен сыншының мақсат-мұраттары айқын көрініс береді. Туынды табиғаты мен тақырыпты тануда, көркемдік ... өмір ... ... жүйесін зерттеп-зерделеуде, баяндау мен бағалау тұстарында - сын мұраты айқын аңғарылады.
Ұлттық ... ... ... ... ... бар. ... ... жеткен тарихы мен тағылымы да мол. Әдеби сынның арғы-бергі кезеңдерін, ... мен даму ... ... ... ... ... атап ... [10,3-4]. Әдеби сынның табиғаты мен көркемдік-жанрлық қырларын профессор Д.Ысқақұлы төмендегіше ... ... ... ... ... оның ... ... ұнамды үлгі-өрнектері халық әдебиетінде де, жазба мұрамызда да көптеп кездеседі. Атап айтқанда, ежелгі әдебиет мұраларында, би-шешендердің даналық-ділмар сөздерінде, ұлт руханиятының ... - ... ... ... ... еңбектерінде, , , , сынды баспасөз беттеріндегі мақалаларда әдеби ... ... ... ... айқын аңғарылады. Ал, Алаштың қайраткер-қаламгерлері Ә.Бөкейханов, А.Байтұрсынов, М.Дулатов, М.Жұмабаев, Ж.Аймауытұлы, С.Сейфуллин, І.Жансүгіров, Б.Майлин, М.Әуезов, С.Мұқанов, Ғ.Мүсірепов, Ғ.Тоғжанов, Н.Төреқұлов, Х.Досмұхамедов, С.Қожанов, ... ... ... ... ... ... Е.Бекен ов,І.Қабылов, Ы.Мұстамбаев, Д.Ысқақов т.б. әр алуан ... ... ... ... зор маңыз берді. Ұлт руханиятындағы, әдебиет дамуындағы жетекші орнын жоғары бағалады. Сондай-ақ, әдебиеттану мен сынның көрнекті ... ... ... Б.Кенжебаев, Ә.Қоңыратбаев, М.Қаратаев, Т.Нұртазин, А.Нұрқатов, Р.Бердібаев, М.Базарбаев, С.Қирабаев, Т.Кәкішев, З.Қабдолов, З.Ахметов, Ш.Елеукенов, Н.Ғабдуллин, Ә.Нарымбетов, ... ... ... ... ... А.Сүлейменов, З.Серікқалиев, С.Жұмабек, Ж.Дәдебаев, А.Егеубаев, Қ.Ергөбек, Б.Майтанов, Б.Сарбалаев, Д.Ысқақұлы, Ә.Бөпежанова, Т.Шапай т.б. ізденіс іздері мен көзқарас-қолтаңбаларында әдеби ... ... ... кең орын ... ... ... (1973), Р.Нұрғалидің , , (1988), ... (2002) атты ... сын, ... ... - ... ... ... берілді. Ал, С.Әшімбаев (1976), А.Егеубаев , (1984), ... (1990) ... үшін ... ... ... ... атанды.
Асылы, әдебиеттің іргелі саласы: - сын мұратынан-әдебиет әлемінің арғы-бергі тарихы мен оның даму бағыт-бағдарлары, басты ... мен ... ... туралы айқын көзқарас пен қолтаңба, жүйелі ізденіс пен ... ... ... ... мен ... ... жіті танылуы қажет: - сын сипатынан: ақиқатты ту еткен, ... ... ... һәм әдеби-теориялық тұрғыдан қуатты, сондай-ақ таным мен талғам тоғысқан, қанатты ой мен серпінді сөз, тіл мен ... ... ... ... ... ... шындық самаладай жарқырап, айқын да нақты көрініс табуы тиіс: - сын - сөз ... ... ... ... ... айту керек, қазіргі кезеңде әдеби сынның байыпты ... мен ... бар ... ... Т. Қазақ әдебиеті сынының тарихы. - Алматы: Санат, 1994. - 448 бет). Әдеби сынның ... ... мен ... ... ... ... мен теориялық мәселелеріне арналған зерттеу еңбектері мен жинақтар бар (мысалы, Әдеби мұра және оны зерттеу.-1961; Нарымбетов Ә. Қазақ әдебиеті: ... сын мен ... ... ... ... ғылымының қалыптасуы мен даму тарихын қарастырған ізденіс, зерттеулер де кездеседі (мысалы, Смағұлов Ж. Қазақ әдебиеттану ғылымының қалыптасу ... -1999; ... ... ... -2005; ... С.Б. ХХ ... ... жартысындағы қазақ әдебиеттану ғылымы. -2008, т.б.).
Осы реттен келгенде, ... , ... ... ... ... ... де мәні зор. ... мысал-деректерін қазақ әдебиеті тарихынан, жекелеген ақын-жазушылардың ізденіс, мұраттарынан көптеп ... ... ... ... ... ... ... - ХХ ғасырдың 20-30 жылдарындағы әдеби айтыстар мен ... Абай мен ... ... ... ... ой ... ... тұстар мол. Сондай-ақ, қазақ қаламгерлерінің, атап айтқанда: А.Байтұрсыновтың , Ж.Аймауытұлының , ... , ... , ... , ... , ... , ... , З.Қабдоловтың , С.Қирабаевтың , Т.Кәкішевтің , Р.Бердібайдың , Ш.Елеукеновтің , Р.Нұрғалидың , З.Серікқалиұлының , С.Жұмабектің т.т. ... ... ... ... ... ... бірге сын мұраты, оның табиғаты мен тағылымы, түйінді тұстары кең көлемде қарастырылады. Аталған еңбектердің бәрі-баршасынан: ұлттық әдебиеттің ... ... ... ... сөз ... ... тән мақсат-міндеттері, әдеби сынның асыл мұраттары, руханият ісінің тарихи негіздері, әдеби-мәдени һәм эстетикалық құндылықтары, көркемдік әлемнің мың сан ... ... ... ... ... ... ... мен сынын әр алуан бағытта қарастырған - М.Базарбаевтың (1994), (1995), Р.Бердібаевтың (1997), (2000), ... (2000), ... (2009), ... пен ... (2009), К.Ахметтің (2010), Қ.Салғараның (2000), ... (2000), ... (2000), ... (1995), (1997), ... (1993), ... (1994), М.Мағауиннің (1991), (1994), Т.Қожакеевтің (1992), (1999), А.Қасымжановтың (1996), А.Қыраубаеваның (1996, 1999), (1997), ... (1996), ... (1998), ... ( 2001), ... (1991), (1998), ... (1990), (1997), > (2008), ... (1999), ... (1990), (2001), Ө.Әбдімановтың (1993), Қ.Алпысбаевтың (1999), З.Бисенғалидың (1997), Б.Майтановтың (1996), ... >(2001), ... (2001), ... (2001), Қ.Құдаймендінің (2000), Қ.Мәшһүр Жүсіптің (2000), Б.Жетпісбаеваның (1999), А.Исмакованың (1998), Д.Ысқақұлының (1999), Қ.Мәдібайдың (1997), ... (1996), (1997), (2000), (2003), (2006), > (2008), (2008), ... (1998), ... (1995), М.Серғалиевтің (1995), З.Сейітжанұлының (1999), Н.Омашұлының (1999), ... (1997), ... (1987), ... (1994), ... (2002), (2008), З.Жұмағалидің (2005), А.Еспембетовтің (2005), ... (2006), ... (2003), ... (2007), ... (2008), Е.Сыдықовтың (2008), Б.Ысқақовтың (2007), Ж.Аймұхамбетованың (2010), ... (2010), ... (2009), ... (2008), ... (2007), (2010), ... (2010), А.Қалиевтің (2008), М.Үмбетаевтың (2003), Б.Омарұлының (1993), (2000), Э.Пертаеваның (2000), ... (2000), ... (2009), ... ... ... Һәм ... саласы - әдеби сын: көркем шығарманың өмірмен байланысын, қоғамдық-әлеуметтік даму ... адам ... мен оның ... ... ... ... тұстарды, ұнамды құбылыс пен келеңсіз көріністерді кең көлемде ашып көрсетеді.
Алдымен айтарымыз, кеңестік кезең ... ... мен ... ... еңбектерде (оқу құралы мен оқулықтар, әдеби-ғылыми зерттеулер, жеке ... ... ... ... сын орын ... ... даму ... мен замана шындығы, уақыт тынысы сөз етілді. Бұдан басқа, Қазақстан Жазушылар одағы жанынан шығатын - ... ... ... ... - , , , ... әдеби-көркем, ғылыми-көпшілік басылымдар ұлт руханиятының көкжиегін кеңейтуге үлес қосып келеді.
Әдеби сынның ... ... кең өріс ... ... бар. Сын мен ... мерейін өсірудің тиімді жолдары:
Ұлттық мұрат тұрғысынан келсек, жаңа жол, ұтымды да ... ... бары ... ... ол ... төмендегіше түзіліс құрар еді:
- сөз өнерін - басты байлық, қымбат қазына санап, ұлт руханиятының адастырмас компос, барометрі биігіне ... ... ... - ... құрамдас бөлігі ретінде қарап, әдеби басылым беттерінде жаңа ... ... ... ... ... ... тап ... көркемдік көкжиегіне мәдени-рухани һәм эстетикалық құндылықтарды кеңінен көрсететін - сындарлы сынға кең орын берілуі қажет;
- әдеби жыл ... ... мен ... ... сын мен ... ... айқындайтын: байыпты бағдарлама, құнарлы ой, терең талдауларға негізделген салмақты баяндама, іргелі ізденіс, ұтымды ойларды арқау еткен-зерттеу мен зерделеулер аса ... ... ... алыс-жақын елдер мен аймақтық әдебиет өкілдері, ондағы сыншыл ойды ... ... жаңа ... ... де ... ... ... жөн:
- жоғары оқу орындарында, әдеби бірлестіктерде сын мен сыншы сипаттарына кең орын ... нұр ... ... шығатын түйін:
- сын мұраты айқын, ол - әдеби үдерістің күретамыры, бағыт-бағдар беретін, алысқа арна ... ... ... ... да соны ... ... ... сындарлы, ол - әдеби дамуды айқын аңғарып, батыл барлау мен терең талдауларға табан тірейтін сергек ... ... де ... талантты топ өкілі, басты тұлға. Тұтастай алғанда,әдеби сынның табиғаты мен тағылымынан:
- сөз ... даму ... ... ... ... ақын-қаламгерлердің қолтаңбалары мен көзқарастары;
- әдеби шығарманың жазылуы мен жариялануы;
- туындының тақырыптық ерекшеліктері, жанрлар жүйесі, көркемдік мұраттар, кейіпкер әлемі,өмір шындығы, ... ... ... ... ... ... сипаты,көркемдік қырлары, эстетикалық мәселелері, психологиялық үдерістер, танымдық-тәрбиелік мәні т.т. терең танылады.
ІІ ТАРАУ ӘДЕБИ СЫН-ЗЕРТТЕУ ... ... ... ӘДІС-ТӘСІЛДЕРІ
2.1 Мектепте әдеби сын-зерттеу еңбектерін оқытудың тиімді жолдары
Қазіргі қоғамымыздағы ең өзекті мәселенің бірі - ... ... ... беру ... ... Осы ... сөздің астарында не жатыр? Сапалы білім беру - ұстаздың қолында. Қазақ тілі өз ... ... бері ... ... тілі мен ... сабақтарын өткізу де жаңаша мәнге ие бола бастады. Ұстаздар күн сайын өздерінің ... ... ... өзгертіп, күнде жаңалық енгізуге тырысады. Сондай жаңалық енгізетін ұстаздарымыз жаңалық іздеуші оқушыларды дайындап шығарады. Жаңалық ... ... ... - сын-зерттеу еңбектерін оқу арқылы ғылыми зерттеушілік қабілеті қалыптасқан оқушы. Яғни, әдебиет сабақтарында сын-зерттеу еңбектерін оқыту бүгінгі ... ... ... ... ... ... кейбір ұстаздарымыз ақын-жазушылар шығармаларын оқытқанды оқу құралынан аса алмайды. Ал, ... оқу ... ... ... ... ... оқи ... Қазіргі заманның оқушылары үшін мұғалім күндеоікті сабақта оларға жаңа мәлімет беріп отыру керек. Сондықтан ұстаздарымыз ақын-жазушылар шығармаларын оқытқан ... ... ... ... сүйену орынды. Себебі, сын-зерттеу еңбектерін оқу арқылы оқушының ғылыми зерттеу қабілеті ... ... ... ... ... бәрінің де зерттеушілік қабілеті мықты болмайды. Сондықтан да осындай оқушылардың жалпы әдебиет пәніне деген қызығушылығын арттыру, оларға ... ... беру - ... алдына қойған басты міндеті болып саналады.
Сын-зерттеулерді оқытудың мақсаты мен маңызы:
Оқу бағдарламаларында әдеби-сын ... ... ... арнайы сағат берілген, оқулықтарда әр ақын жазушының ... ... соң ... сын ... ... ... ... ұстаздар қауымы тақырып мазмұнын ғылыми еңбектермен байытып, тереңдетіп беруде сын еңбектерге назар аударып келеді. Сын - ... ... - ... ... ең ... бір саласы.
Әдебиетті оқытуда сын-зерттеулердің маңызы неде?
1. Өтіліп отырған тақырыпты тереңдетіп беру, білім мазмұнын байыту, көркем шығарманы оқушы жан-жақты терең ... ... ... ... ойлау белсенділігін арттыру, дүниетанымын кеңейту, өз бетімен жұмыс істеу, қортынды жасау дағдыларын жетілдіруде;
3. Көркем туынды туралы оқушылар бірнеше пікір, ... сын ... ... әрі сол ... ... ... ... көз жеткізу, өзіндік пікір айта білуге ... ... ... ... ... икемдеу мәселелерінде сын-зерттеу еңбектерінің маңызы ұшан-теңіз.
Сын-зерттеу еңбектерін оқыту мынадай жолдармен жүзеге асырылады:
А) Еңбекті толық оқыту, ... ... Ең ... ... ... бөліп ала отырып оқыту;
В) Өтіліп жатқан шығармаға ғана байланысты ішінара керекті пікір, ойларын теріп алып ... ... ... қойылатын бірден-бір талап - оны көркемдік шығармамен бірлікте ... ... ... ... ... еңбектің жазылу тарихы, мақсаты туралы түсінікті мұғалім міндетті ... оны ... ... беру ... ... ... өзіндік ерекшелігі, жанрлық сипаты туралы да теориялық ұғым беру де мұғалім назарынан тыс ... ... ... , ... ... оқытудың жолдары, әдіс-тәсілдері:
* Еңбекті толық оқыту немесе арнайы ... ... ... Абай ... ... ... ерекше көңіл бөлінеді. Осы сыныптағы әдебиет курсының ішіндегі ең басты тақырып - Абай ... ... ... табылады. Абайдың өмірі, шығармалары туралы бірінші сабақтан кейін-ақ мұғалім атты ... ... ... болады. Балаларға бұл еңбектің негізгі түйінді дәнін, маңызын бірден аңғарту мақсатында, әрі оны игерудің бірден-бір тиімді жолы ретінде ... ... ... ең ... ... ... етіп ... қою керек: Абайды тудырған дәуір - ХІХ ғасырдың ІІ жартысына берілген талдау, әсіресе, патшаның отарлық саясаты, мемлекеттік-әкімшілік жүйенің ... ... ... шыға ... оған ... ... - ... Ресейінің әсері;
2.Абайтану ғылымының қалыптасу жолы, Кәкітайдың бұл саладағы еңбегі, Абай шығармаларының ... жету ... ... ... ... ... ғалымдар.
3. Абайдың білімге қанат қағуы. Шығыс шайырлары - Науаи, Физули мұраларының әсері;
4. Туған халқының мол ... ... игі ... ... ... ... Өз ортасындағы надандық, әділетсіздік, рулық-патриархалдық тартыстардың Абайды халық жағына шығаруы;
6. Орыс зиялыларымен достасу, Михаэлспен танысу, ... ... әлем ... ... Абай ... ... 1886 жылдың нағыз ақындық өнімді еңбек жылы болуы. Азамат ақынның өткір, ашулы, сынға толы өлеңдерінің туу себебі (өз ортасындағы ... ... ... ... Орыс ... қазақ даласына аударма арқылы тарата бастауы;
9. Дала жауыздығы, әділетсіздікпен күрес. Жеке басындағы трагедияларының халық трагедиясымен ұштасуы;
10. Абай басына жасалған қастандық, оның ... ... Абай ... оның тағдыры.
Әрі күрделі, әрі маңызды нәрсе - Абай шығармашылығы, оның мәнін, ақынның ащы үнін, өткір сатирасын терең ... ... осы ... ... ... яғни ұлы ақын өмірі, басынан кешкен трагедиялық жағдайларды, олардың ақын ... ... ... туралы шындықты оқушыларға жеткізудің маңызы зор. Әрі бұл бөлім (Х том, 682-бет, ) бір қарағанда ұзақ ... ... ... юолып келеді. Абай басынан өткен қызықты оқиғалар, шешендік қақтығысулар, кейбір аңыздардың орын алуы ... ... ... ... ... ... ... отырып, жоғарыда айтылып кеткен оқиғалардан оқушыларға хабарлама, әңгіме жасатып, оны ... ... ... маңызы зор. (Мысалы, Абайдың Қаратайлармен, әкесімен сөз қағысуы). Сын-зерттеу еңбектерін ... да ... ... ... әдіс-тәсілдерден ізденуі қажет, әрі тиімді жолдарын сұрыптап, таңдап ала білуі керек:
1. Соның бір жолы - еңбектің түйінін, ... ... ... алып, өз сабағында әңгімесінде пайдалана білуі. Оқушы назарын негізгі мәселеге аударуы;
2. Оқушыларға алдын-ала тапсырма беріп, қатыстырып ... ... ... Абай басынан өткен қызықты мәселелер, Қаратайлармен сөз қақтығысуы).
3. Сондай-ақ эпопеясының бөліміндегі Абай-Құнанбай ... ... ... ... ... бұл ... монографияда да айтылған. Міне, осындай әдіс-тәсілдер сабақты әрлендіріп, оқушыларды оған әрі ... әрі ... ... алуын қамтамасыз етеді. Монография ауқымды, қалған бөлімдерін Абай шығармашылығын талдау барысында тақырыпқа сай, ішінара, теріп пайдалану керек.
4. Мұғалім ... ... әрі ... ... ... керекті жерлерін жазғызып, сұрақ-жауап арқылы басты мәселелерге қайта оралып, пысықтап, қайталап, толықтырулар жүргізгені тиімді саналады.
5. Үйге ... ... ... ... ... оның ... тұжырымды жауабын тауып, жазып келуін тапсырудың маңызы зор.
Тапсырма мына үлгіде орындалады:
Сұрақтар
1. ... Абай ... ... ... ... не ... Туған халқының әдебиеті. Бұқар, Дулат, Шортанбайлар әсері.
2. ... ... ... Науаи, Фирдоусидер поэзиясы.
3. Әлем ... ... ... халық жағына бет бұруы, ағартушы, демократ болып қалыптасуына нелер әсер етті?
1. Ақын өмір ... ... ... ... қараңғылық, надандық, үстемдер озбырлығы, рулық-патриархалдық тартыс.
2. Өз бетімен ізденіп, білімге көңіл ... әлем ... ... танысу. Орыс достары, зиялыларының әсері, саяси санасының оянуы.
Үйге тапсырма бергенде, оқушыларды іздендіру, салыстыру жұмыстарына баулу үшін, егер ... ... ... І кітабын Абай шығармашылығын бастауға дейін оқытып қойғанда төмендегідей ... ... ... ... ... ... Абайдың Қаратайдармен сөз қақтығысуы (заман, ұрпақ туралы).
2. (үш ... ... осы ... жазылған.
1-кітаптың аяғындағы бөлімінде берілген.
Ғылыми зерттеу еңбектерін оқытуда түсіндірмелі оқу, интеграциялық сабақтарды да пайдалануға ... ... осы ... ... орыс ... ... ... жүгіну дұрыс. Себебі монографияның алғашқы беттерінде ХІХ ғасырдың ІІ ... ... ... ... жағдайларына сыншы біршама талдау береді. Ондағы мақсат - Абай дәуірімен таныстыру, өйткені Абайдың бұл шығармалары - сол ... ... ... ... ... ... ... мұғалім монографияның осы мәселені көтерген жерлерін қысқаша түсіндіріп, ең керекті жерлерін оқи отырып, зерттеудегі тарихи шындыққа, яғни Абай өмір ... ... ... ... ... одан әрі ... түсу үшін, тарих мұғаліміне сөз береді. Тарихшы ХІХ ... ІІ ... ... ... Абай ... ... ... тоқтата кетеді. Орыс әдебиеті мұғалімі қысқаша, Абай үлгі алған, монографияда айтылатын Салтыков Щедрин, Лермонтовтар туралы хабарлама жасайды. Түсіндірмелі оқу - ... ... ... ... ... ... Оны ... еңбектің ең шұрайлы деген жерлеріне түсіндіру кезінде пайдаланады. Оқушылардан да осыны талап ету керек. Сабақ айтқан кезде олар да ... ... ... ... ... ... ... зерттеу еңбектерін оқытудың келесі бір жолы - негізгі түйіні, ... ... ала ... ... ... ... Бұл ... мұғалім еңбек бойынша өзі жұмыс істеп, негізгі мәселелерді сұрыптап, соны ... ... ... ... ... осы ... ... үлкен бір бөлімі деп аталады. Бұл бөлімді ... ... ... ... сыншы бүкіл Абай поэзиясына құнды, бағалы талдау жасайды. Ұлы ақын мұрасын оқыту барысында ол оқушыға да, ... ... ... ... ... ... ... оқып, талдауға ұсынылған шығармалар туралы еңбектің басты-басты пікірлерін саралап ... сол ... ... бөлу ... ... ... ... өлеңдерге еңбекпен жұмыс істей отырып, аңдатпа түрінде ... ... ... ... Бұл ... ең алдымен ғылыми жұмысқа аңдатпа жазуға баулиды.
Зерттеудің түйінді дәнін бөліп ала білуде сол жерлерді өзгертпей, еңбек ... ... беру бар да, ... ... болу үшін, аннотация үлгісінде сол сұрыпталынып алынған мәселелерді түсіндіріп беру бар. Жоғарыдағы жұмыс сол аңдатпа, ... беру ... ... болып табылады. Зерттеулерді тұтастай пайдаланбағанның өзінде мұғалім өз ... ... ... ... ... ... ... дәйектемелерді келтіріп отырса, бұл тәсіл зерттеу еңбектеріне деген оқушы ынтасын арттыра түседі.
Зерттеулерді оқытудың келесі бір жолы - оны ... ... ... ... ... ішінара теріп пайдалану:
1. Еске ұстайтын, басшылыққа алатын бір маңызды мәселе. Мұғалім зерттеуді қандай тәсіл, қандай жолдармен оқытпасын, оның ... ... ... ... ... ... ойластырғаны жөн. Мұғалім алдымен еңбек туралы сөз ... оның ... ... ... ... зерттеудегі орнын әңгіме ету керек;
2. Осы еңбек туралы берілген басқа сыншылар бағасы болса, соны ... ... ... ... ... бұл түрінде де мұғалім түсіндірмелі оқуды, конспект-тезис, дәйексөз жаздыруды, ... ... ... ... ... ... ... әңгімелесуге, өз ойларын айтуға, пікірлесуге, әдеби айтысқа баулиды. Бірнеше зерттеулерден мысал келтіріп, ... ... ... ... ... өз ... қорытынды жасауға, пікірлерін айтқызуға болады. ... ... ... ... ... ... М.Базарбаев., Ә.Дербісалин . - Алматы, 1988жылы.
2. Қаратаев М. Эпостан ... - ... 1969 ... ... М. . - ... 1966 ... ... Б. ХІХ ғасыр басындағы қазақ әдебиеті. - Алматы, 1976 жылы.
5. Әуезов М. . - Алматы, 1959 ... ... Т. .
7. ... С. . - ... 1964 ... ... Ә. . - Алматы, 1971 ж.
9. Қирабаев С. . - Алматы, 1995жылы.
10. ... З. . - ... ... ... М. . - Алматы, 1995 жылы
12. Нұрқатов А. . - ... 1995 ... ... Ш. . - Алматы, 1990 жылы.
14. Сыздықова Р. . - ... 1992 ... .- ... 1984 ... Қ. Жұмалиев. .-Алматы, 1967 жылы.
17. Әбдіғазиев Б. .- Алматы, 1992 жылы.
18. ... С. . - ... 2004 ... Раев Қ. . ... ... ... 2003 ж.
2.2 Мектепте әдеби сын-зерттеу еңбектерді меңгертудің тиімді әдіс-тәсілдері
Осы сын-зерттеу еңбектерін оқытуда ұстаз оқушыларды өтіліп отырған ... ... ... байланыста қарау керек. Біз мектепте өтілетін кейбір сын-зерттеу еңбектерін оқытуға байланысты кейбір үлгілерді көрсете кетейік. ... ... ... ... ... шығармашылығын өтпес бұрын мұғалім оқушылармен конференция немесе дөңгелек үстел өткізуіне болады.
Ескерту: Бұл ... ... ... ... 2-3 апта ... ... ... өтілу барысы:
1. Мұғалім оқушыларға алдын-ала тапсырмалар береді. Ол ... ... ... ... ... ... ... біреуін әдебиетші, біреуін заңгер... сияқты рөлдерге бөледі. Оқушылар сол рөлдері бойынша мұғалімнің берген қосымша материалдарын ... ... ... ... ... ... мақалалардың көшірмесін таратып береді.
1. Мұхтар Әуезов. (әдебиетші)
2. Жүсіпбек Аймауытов. ... ... ... (тарихшы)
4. Хамза Абдуллин. (заңгер)
5. Мұзафар Әлімбаев. ... ... ... ... Диқан Қамзабекұлы. (зерттеуші)
8. Бейсенбай Кенжебаев. (шәкірт)
9. Дүкенбай Досжан. (заңгер)
10. Рымғали Нұрғали. ... ... ... күні ... ... ... Дөңгелек үстелде әрбір оқушы өзінің мақаласы бойынша Мағжан жайында сөз қозғайды. Бұл дөңгелек үстелді жүргізген күні 11-сыныптардың барлығы да ... ... ... ... өте көп ... ... Және ... сабақты өткізу мұғалімге жеңіл болады. Себебі, оқушылардың алдын-ала алған ... қоры ... ... ... сал шығармаларын өткен кезде мұғалім сын-зерттеу еңбектеріне сүйену керек. Мысалы. Ахмет ... ... ... ... ... ... ... өтетін күні мұғалім Біржан сал жайында ғалымдардың берген пікірлерін оқушыларға ... ... ... Жұбанов: . А. Жұбанов. Замана бұлбұлдары. Алматы, 1963.
2. Ілия Жақанов: . ... ... ... ән ... ... 1982. ... Е. Ысмайылов: .
4. Е.Ысмайылов: . Е.Ысмайылов. Біржан салдың ақындығы.
Міне, осындай ғалымдардың пікірлерін ... ... ... қосымша білім бере отырып, олардың өздерінің де пікір жазу қабілеттерін дамытуға болады. Үйге тапсырма ретінде ... ... ... сал жайында пікір жазып келуді беруге болады.
Сабақтың тақырыбы: Ұлыдан ұлағат
Сабақтың ... ... ... ... мен ... ... ... бақылау, пысықтау.
Окушылардың шығармашылық қабілетің дамыту.
а) ойын ... ... ...
ә) ... мәдениетіне баулу
Оқушылардың адамгершілік қасиеттерің қалыптастыру.
а) еңбекшіл болуға баулу
ә) білімді ... ...
б) ... ... елін сүю.
Осыған сәйкес 8-сыныпта өткізілетін Ыбырай Алтынсариннің өмірі мен шығармашылы,ына сәйкес дебат ... ... ... өткізуге болады.
Сабақтың түрі: аралас, дебат, стратегияларды пайдалану.
Көрнектілігі: Ыбырайдың портреті, өлендері жазылған кестелер. ... ...
1. ... кезеңі: оқушыларды екі топқа бөлу, топ жетекшілерін сайлау.
2. Мұғалімнің кіріспе ... ... ... ІІ ... мен ХХ ғасырдың басындағы өмір сүрген әдебиет ... ... ... бойынша алған білімдеріңді сарапқа салу мақсатында өткізіліп отырған бүгінгі сабақтың тақырыбы: деп атадым. деп ... ... ... ... ... ... ... дәлелдейді деп сенемін.
3. Топтардың танысуы:
1)
2) .
Бірінші тапсырма бойынша кластер жасау.
1-топ. Ыбырай Алтынсарин кім?
2-топ. ... ... ... ... ... ... ... әр топтың жетекшісі тақтаға, жасаған кластерін қорғады.
Екінші тапсырма:
Бұл тапсырма ... әр ... ... ... Топ ... ... жауабың береді.
1-топ.
а) Ы. Алтынсарин қандай шығармаларын білесің?
ә) ол ... ... ... ... не ...
б) Ол ... ... не айтты?
в) әңгімесінде бала неліктен әкесінен шие сұрап жемеді?
2- топ.
а) әңгемесінің тақырыбы мен идеясы қандай?
ә) ... ... ... сөзі не?
б) Ы. Алтынсарин қандай адамгершілік қасиеттерге үндейді?
в) әңгімесінде ауру жігіт неліктен жерге жата қалды?
Жауаптары: ... ... , , , , ... ... т.б ... бар. ... ... халқы туралы: . >.
Ыбырай Алтынсарин балаларды оқуға, білімге шақырған.
деп ... ... ... ... тағаны көтермегенінен, ұялғанынан шие сурап жемеді.
2-топ. идеясы: осы дос ... ... ... дос деген не? Ал, тақырыбы .
әңгемесінде автор еңбекшіл болуға баулиды.
Ы.Алтынсарин ұқыптылыққа, шыншылдыққа, ұстамдылыққа, әдептілікке үндейді
... бала ... ... жата ... ... ... Қарама-қарсы элементтер.
І топ І топ ІІ топ
Әке Бала Жақсы жолдас Жаман жолдас ... кісі Жас бала Ауру ... ... ... ... алды Алғысы келмеді Жерге құлады Ағашқа шықты
Шие сатып алды Ақылсыз адам Аю ... Аю ... жоқ ... жеді ... ... ... ... Ағаштан түсті
Шие сатады Шие жемеді Жауап берді ... ... ... жоқ
І топ ІІ топ ... ... егіз қозыдай, ит өлген жерде, қамшының сабындай, тойған қозыдай.
Бойында мін жоқ, ... таза ... ... егіз ... ... ... ағам ит ... жерге кетті.
Өмір қамшының сабындай ғана.
Әсел ... ... қыз. ... апам ... таза ...
Төртінші тапсырма: Фразеологизмдермен сөйлем құрастыру.
Бесінші тапсырма: Дебат элементтері.
Қандай жолдаспен дос болу керек?
І топ ІІ топ ... ... ... ... ... өйткені...
Ол қиын жағдайда тастап кетпейді...
Жаман адам тәрбиеге көнбейді...
Жоқ, жаман жолдас деген ... ... ... ... өйткені
жаман - жаман десек жақсыны қайдан
табамыз...
Алтыншы тапсырма: эссе жазу. Әр оқушы өзі туралы ... ... ... ... білдім? Нені білгім келеді?
8. Бағалау.
9. Үй тапсырмасын беру: Ы.Алтынсарин ... оқып ... ... ең өзекті мәселенің бірі - оқушыларға сапалы білім беру ... ... Осы ... ... ... не ... ... білім беру - ұстаздың қолында. Қазақ тілі өз мәртебесін алғаннан бері мектептерде қазақ тілі мен әдебиеті сабақтарын өткізу де ... ... ие бола ... ... күн ... ... ... қолданылатын әдістерін өзгертіп, күнде жаңалық енгізуге тырысады. Сондай жаңалық енгізетін ұстаздарымыз жаңалық іздеуші оқушыларды дайындап шығарады. Жаңалық іздеуші ... ... - ... еңбектерін оқу арқылы ғылыми зерттеушілік қабілеті қалыптасқан оқушы. ... ... ... ... ... ... ... күннің өзекті мәселесі болып саналады. Себебі, кейбір ұстаздарымыз ақын-жазушылар шығармаларын оқытқанды оқу құралынан аса алмайды. Ал, мектептегі оқу құралындағы ... ... ... ... оқи ... ... ... оқушылары үшін мұғалім күндеоікті сабақта оларға жаңа мәлімет беріп ... ... ... ... ақын-жазушылар шығармаларын оқытқан кезде қосымша сын-зерттеу еңбектеріне сүйену орынды. Себебі, сын-зерттеу еңбектерін оқу арқылы оқушының ... ... ... ... ... ... отырған оқушылардың бәрінің де зерттеушілік қабілеті мықты болмайды. Сондықтан да осындай оқушылардың жалпы әдебиет пәніне деген қызығушылығын арттыру, оларға қосымша ... беру - ... ... ... ... ... болып саналады.
Сын-зерттеулерді оқытудың мақсаты мен маңызы:
Оқу бағдарламаларында ... ... ... ... арнайы сағат берілген, оқулықтарда әр ақын жазушының өмірі, шығармашылығынан соң ... сын ... ... ... Тәжірибеде ұстаздар қауымы тақырып мазмұнын ғылыми еңбектермен байытып, тереңдетіп беруде сын еңбектерге ... ... ... Сын - зерттеулерді оқыту - тереңдетіп оқыткдың ең ... бір ... ... ... ... ... тақырыпты тереңдетіп беру, білім мазмұнын байыту, көркем шығарманы оқушы жан-жақты терең түсінуде, танымын ... ... ... ... арттыру, дүниетанымын кеңейту, өз бетімен жұмыс істеу, қортынды жасау дағдыларын ... ... ... ... оқушылар бірнеше пікір, баға, сын болатынын түсінеді, әрі сол туынды туралы ғылыми шындыққа көз жеткізу, өзіндік пікір айта білуге ... ... ... ... ... икемдеу мәселелерінде сын-зерттеу еңбектерінің маңызы ұшан-теңіз.
Сын-зерттеу еңбектерін оқыту мынадай жолдармен жүзеге асырылады: еңбекті толық оқыту, арнайы оқыту; ең ... ... ... ... ала ... ... өтіліп жатқан шығармаға ғана байланысты ішінара керекті пікір, ойларын теріп алып оқыту.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Ысқақұлы Д. - ... 1993. - 128 ... ... Қ. . Фил. ғыл. ... ... ... - ... 2007.
3. Кәкішев Т. .Алматы, 1994. - 448 б.
4. Викепедия материалдары.
5. Мұстамбайұлы Ы. (ғылыми мақалалар жинағы). - ... , 1999. - ... ... ... . ... - Алматы: баспа үйі, 1999. Б. 491.
7. Әуезов М. пен Мұстамбайұлы Ы. арасындағы рухани ... , ... ... ... ... (28-29 ... 2000-2001 жж.), Алматы: әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті, 2001. Б. 346-348.
8. ... Ы. - ... , ... ... ... педагогика институты. - Алматы: , 2001. Б. ... ... С. және атты ... ... ... материалдары. - Алматы: Халықаралық бизнес университеті, 2001. Б. 415-419.
10. Әуезов М. . Алматы, 2001. № 2. Б. ... ... пен ... ... ... ҚР БҒМ, ҰҒА ... Тіл, ... сериясы. Алматы, 2001. № 4. Б. 71-76.
12. Ыдырыс Мұстамбаев Түркістан. 2001. 23 маусым.
13. Абай шығармашылығы ... ... ... пікірталас ҚР БҒМ, ҰҒА Хабарлары. Тіл, әдебиет сериясы. Алматы, 2006. № 2. Б. ... . Ана ... 2006. 28 ... Асқарбаева А. . Алматы, 1992.
16. Бітібаева Қ. . Алматы, 1990.
17. Дайырова Ә., ... С. . ... ... Жұмажанова Т. . Алматы, 1992.
19. Қуанышева Т.. Алматы, 1974.
20. ... Х. . ... 1982.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ тілінің практикалық курсы — фонетика, лексика, грамматика, орфография, стилистика180 бет
Қазақ әдебиеті сынының тарихы467 бет
Ірі шығыстанушы В.В.Бартольдтың еңбектері8 бет
В. фон Гумбольдтың және Ф.де Соссюрдің лингвистикалық еңбектерінің маңызы6 бет
В.А. Сухомлинскийдің педагогикалық идеясы4 бет
Әл-фараби және оның ғылми-философиялық еңбектері5 бет
Абай еңбектерінің негізінде ана тілі оқу сабағында оқушылардың құлықтық тәрбиесін қалыптастыру50 бет
В.фон гумбольдтың және ф.де соссюрдің лингвистикалық еңбектерінің маңызы4 бет
Ж.Аймауытовтың психологиялық еңбектерінің мәні13 бет
Мархабат томановтың қазақ тілін оқыту әдістемесіне арналған еңбектерінің әдістемеде алатын орны34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь