Қазақ әдебиеті сабақтарындағы қолданылатын әдіс-тәсілдерінің жалпы сипаты мен ерекшеліктері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.4бет

І ТАРАУ ҚАЗАҚ ӘДЕБИЕТІ САБАҚТАРЫНДАҒЫ ҚОЛДАНЫЛАТЫН ӘДІС.ТӘСІЛДЕРІНІҢ ЖАЛПЫ СИПАТЫ МЕН ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1.1 Әдебиет сабақтарында әдіс.тәсілдердің жіктелу формалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5.8бет
1.2 Әдебиет сабақтарында әдіс.тәсілдерді таңдап алу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8.14бет
ІІ ТАРАУ МЕКТЕПТЕ ӘДЕБИЕТ САБАҒЫНДА ӘДІС.ТӘСІЛДЕРДІҢ ТАҢДАП АЛУ ЖОЛДАРЫ
2.1 Қазақ әдебиеті пәнін меңгеруге тақырыптарды оқытудың тиімді жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15.18бет
2.2 Әдебиет сабақтарында оқушылардың ойын дамыту үшін қолданылатын қолайлы әдіс.тәсілдер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18.25бет
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26.27бет
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... 28бет
Тақырыптың өзектілігі: Әдебиет бүгінгі қоғамдық-әлеуметтік сұраным талаптарын іске асыруға сәйкес маңызды күшке айналып отырғандықтан, оны нәтижелі оқытудың тиімді жолдары жүзеге асырыла бастады. Әдебиетті оқытудың сапасын арттырудың жаңа әдістемелік жүйесі отандық және шетелдік әдіскер-ғалымдардың еңбектерінде сараланып, дәйектелген жаңа бағыттармен байытылуда. Демек, оқыту үрдісі жаңа педагогикалық парадигманы басшылыққа ала отырып ұйымдастырылатын әдеби білім беру жүйесін дамытудың нәтижесінде жүзеге асады. Бүгінде көркем туындыны саналы түрде оқуға деген қызығушылықтың төмендеуі зерттеуші ғалымдар мен әдіскер ұстаздарды, ата-аналарды қатты толғандыруда. Әдебиет мұғалімнің терең білімді болып, әдістемелік шеберлікті жетік меңгеріп, көркем туындыны шығармашылық шабытпен оқыта білуі – бүгінгі заман талабы. Осыған орай, зерттеу жұмысында әдебиет сабағындағы қолданылатын әдіс-тәсілдердің таңдап алу жолдары басты назарға алынып қарастырылады.
«Білім беру әдісі-оқушылардың білімі мен білігі, олардың практикалық дағдысы және оқушылардың мұғалім басшылығымен жүргізілетін жұмыстарының тәсілі»,-деп көрсетеді И.А. Қайыров.
Бүгінде әлемдік деңгейде оқытудың тиімді жолдарын таңдап алу жолдары мен әдіс-тәсілдерін іздестіру жұмыстары кең көлемде қарастырылуда. Оқыту әдістері-әдістеме құрай отырып, динамикалық қозғалыста болатын өміршең ғылым. Ол үнемі уақыт сұранысына, заман талабына сай дамиды, жаңарады, өзгереді, толығады. Жұмыста әдіс ұғымының шығу тарихы мен ғалымдар тарапынан берілген түрлі пікірлер сараланып, қазіргі таңда қолданысқа ие әдіс-тәсілдер теориялық және тәжірибелік сипатта көрініс табады.
Курстық жұмыстың мақсаты: әдебиет сабағында қолданысқа ие тиімді әдіс-тәсілдерді таңдап алу жолдарын қарастыру.
1.Айтмамбетова Б. Жаңашыл педагогтар идеялары мен тәжірибелері. -А., 1991.
2.Әбенбаев С. Мектептегі тәрбие жұмысының әдістемесі. -А., 1999.
3.Бабанский Ю.К. Методы обучения в современной общеобра-зовательной школе. - Москва: Просвещение, 1985. - 208 с.
4.Г.Қ.Нұрғалиева. Педагогикалық логикалық-құрылымдық курсы, - Алматы, 1996
5. М.Жұмабаев. Педагогика. - Алматы: Анатілі, 1992. -160 б.
6. Мырзағалиев Қ. Қазақ әдебиеті. Алматы: Мектеп, 1987.
7. Қабдолов З. Сөз өнері. Алматы: Санат, 2002.
8. Қазақ әдебиетінің тарихы: Кеңес дәуірі (1941-1956). Алматы, 2004.
9. Ақшолақов Т. Шығарманың көркем айшықтарын таныту. Алматы: Рауан, 1994.
10. Бітібаева Қ. Әдебиетті оқыту әдістемесі. Алматы: Рауан, 1997
11. Беспалько В.П. Слагаемые педагогической технологий. -М,: Педагогика, 1989 г.
12. Беспалько В.П. Педагогика и прогрессивные технологии обучения.- М., 1995 г.
13. Давыдов В.В. Теория развивающего обучения. -М., 1996 г. Дьяченко В.К. Новая педагогическая технология учебно-васпитательного процесса. -Усть-Каменагорск, 1992 г.
14. Монахов В. Проектирование и внедрение новых технологий обучения.-М.:Педагогика, 1990 г. Юсуорбекова Н.Р. Общие основы педагогической инноватики.- М., 1991 г.
15. Нағымжанова Қ.М «Инновациялық оқыту жағдайларындағы мұғалім қызметінің психология-педагогикалық негіздері» Өскемен 1999
16. Мырзабаев А. Оқушылар шығармашылығын дамытуда белсенді оқытудың дидактикалық мүмкіндіктері. Алматы, 2005 ж.
17. Выгодский Л.С. Воображение и творчество в детском возрасте. М. Просвешение 1987 г.
18. Тұрғынбаева Б. Шығармашылық қабілеттерін дамыту. Қазақстан мектебі. №4, 2005 ж.
19. Тұрғынбаева Б. Жеткіншектердің шығармашылық қабілетін дамыту. Қазақстан мектебі. №8, 2004 ж
20. Балкенов Ж. Студенттерді шығармашылық іс-әрекетке оқытудың ғылыми-дидактикалық негіздері. Қарағанды, 2005 ж.
21. Тұрғынбаева Б. Оқыту барысында бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілеттерін дамыту. Алматы , 1998 ж.
22. Мырзабаев А. Оқушылар шығармашылығын дамытуда белсенді оқытудың дидактикалық мүмкіндіктері. Алматы, 2005 ж.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ................................................................
...............................3-4бет
І ТАРАУ ҚАЗАҚ ӘДЕБИЕТІ САБАҚТАРЫНДАҒЫ ҚОЛДАНЫЛАТЫН ӘДІС-ТӘСІЛДЕРІНІҢ
ЖАЛПЫ СИПАТЫ МЕН ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1.1 Әдебиет ... ... ... ... сабақтарында әдіс-тәсілдерді таңдап ... ... ... ӘДЕБИЕТ САБАҒЫНДА ӘДІС-ТӘСІЛДЕРДІҢ ТАҢДАП АЛУ
ЖОЛДАРЫ
2.1 Қазақ әдебиеті пәнін ... ... ... ... ... сабақтарында оқушылардың ойын дамыту үшін қолданылатын
қолайлы ... ... ... ... ... ... қоғамдық-әлеуметтік сұраным
талаптарын іске асыруға сәйкес маңызды күшке айналып отырғандықтан, ... ... ... ... ... ... ... Әдебиетті оқытудың
сапасын арттырудың жаңа әдістемелік жүйесі отандық және шетелдік әдіскер-
ғалымдардың еңбектерінде сараланып, ... жаңа ... ... ... ... жаңа педагогикалық парадигманы басшылыққа
ала отырып ұйымдастырылатын әдеби білім беру жүйесін дамытудың ... ... ... ... ... саналы түрде оқуға ... ... ... ғалымдар мен әдіскер ұстаздарды, ... ... ... ... ... ... білімді болып,
әдістемелік шеберлікті жетік ... ... ... шығармашылық
шабытпен оқыта білуі – бүгінгі заман ... ... ... зерттеу жұмысында
әдебиет сабағындағы қолданылатын әдіс-тәсілдердің таңдап алу жолдары басты
назарға алынып қарастырылады.
«Білім беру әдісі-оқушылардың ... мен ... ... ... және ... ... басшылығымен жүргізілетін жұмыстарының
тәсілі»,-деп көрсетеді И.А. Қайыров.
Бүгінде әлемдік деңгейде оқытудың тиімді жолдарын таңдап алу жолдары
мен ... ... ... кең ... ... Оқыту
әдістері-әдістеме құрай отырып, динамикалық қозғалыста болатын өміршең
ғылым. Ол үнемі уақыт ... ... ... сай ... жаңарады,
өзгереді, толығады. Жұмыста әдіс ұғымының шығу тарихы мен ... ... ... ... ... қазіргі таңда қолданысқа ие
әдіс-тәсілдер теориялық және тәжірибелік сипатта көрініс табады.
Курстық жұмыстың мақсаты: әдебиет сабағында қолданысқа ие ... ... ... алу ... ... ... ... Оқытудың әдіс-тәсілдерінің түрлерін анықтап, қысқаша шолу жасау;
2. Әдебиет сабағында қолданып жүрген ... ... ... ... ... ... әдістердің нәтижелілігін зерттеу.
Курстық жұмыстың әдісі: талдау, жинақтау, эксперимент.
Курстық жұмыстың ғылыми болжамы: зерттеу жұмысында қарастырылған әдіс-
тәсілдерімен ... ... пәні ... ... қолдана алады.
Қазіргі кезде қолданысқа ие жаңа әдіс-тәсілдер мен ... ... ... ... мен ... ... салыстыру.
Курстық жұмыстың құрылымы: жұмыс кіріспеден, негізгі екі ... және ... ... ... ... ... оқытудың әдіс тәсілдері туралы пікірлерге шолу жасалып, қалыптасу
тарихы ... ... ... ... ие жаңа әдіс-тәсілдер
қарастырылады. Екінші тарауда ... ... ... ... ... ... табады. Жұмысты қорытынды мен пайдаланылған әдебиет тізімі
аяқтайды.
І ТАРАУ ҚАЗАҚ ӘДЕБИЕТІ САБАҚТАРЫНДАҒЫ ҚОЛДАНЫЛАТЫН ӘДІС-ТӘСІЛДЕРІНІҢ
ЖАЛПЫ СИПАТЫ МЕН ... ... ... ... ... ... ... дамыған мемлекет болу үшін біз сауаттылығы жоғары
елге айналуымыз ... ... ... — 2050» стратегиялық
бағдарламасында. Бүгінгі күн талабына сай ... ... ... ... ... жан ... сұлу, рухани бай, сезімтал, терең
біліммен қаруланған оқушы тұлғасын сомдау үшін ... ... ... ... жаңа ... ... тұлға ретінде қалыптасқан, өз
көзқарасын жүйелі талдай білетін өз ... ... ... сын көзбен
қарайтын жеткіншек жастарды даярлау – ... ... ... ... ... ... пәні ... міндеті дарынды
оқушыларды сөз өнеріне баули отырып, оқытудың шығармашылық сипатын күшейту,
баланың жеке ... мен ... ... ... жол ... ... ... қалыптастыру. Шығармашылық тұлға басқалардан өз
ісіне деген сенімділігімен, қиял ... ... ... ... ... ... шабытымен ерекшеленеді.
Дарынды балалар мектеп бағдарламасын жылдам меңгереді. Зеректік,
байқағыштық қасиеттері жоғары ... ... ... өз уақыттарын
шығармашылық жұмысқа арнайды. Сурет салады, өлең жазады.
Ж.Аймауытовтың пікірінше, адам ... ... ... ... ... Ал ... бойындағы туа біткен ... – оқу мен ... ... ... мен ... ... ... көңіл
бөлінсе, соғұрлым оны толық ашуға мүмкіндік туады. Рухани бай, жан-жақты
дамыған дарынды жеке тұлғадағы ең ... ... бірі – тіл ... дер
едік, өз ойын нақты терең мағыналы әрі көркем жеткізе білетін, шешен ... ... ... ... жылы ... ... ... жұмыр
келетін» сөз құдіретін игерген адамдарда тұлғалық қасиет болады.
Қазіргі таңда ... оқу ... ... – жаңа технологиялар екені
белгілі. Әрбір технология өзіндік жаңа әдіс-тәсілдерімен ерекшеленеді. Әдіс-
тәсілдерді мұғалім ізденісі арқылы ... ... ... ... ... ... Тиімді, пайдалыларын жетілдіре түседі.
Қызықты сабақтар мұғалімнің ашқан жаңалығы, өзіндік қолтаңбасы, ... ... ... ... ... шәкірт жүрегінен
орын алады.
Әдебиет сабағында дарынды балалармен  жұмыс жасаудың топтық ... ... миға ... ... тренингтер, ғылыми-тәжірибелік
жұмыстар, жобалық тапсырмалар, эссе, ... жазу ... және ... әр ... ... ... шығармашылығын шыңдауға жетелейді.
Әдебиет сабағында осы әдіс-тәсілдер:
• Оқушы тұлғасының танымдық ... ... ... ... ... қалыптастыруға;
• Белсенді сөздік қорын, ауызша және жазбаша тілін ұстартуға;
• Тұлғаның қиындықтарға даяр  болу және оны ... ... ... ... ... ... қанағаттандыруға ықпал
етеді.
Оқушының пәнге деген қызығушылығы мен ... ... ... ... Әр ... ... – мұғалімнің ізденісінің нәтижесі. Сабақты
ыңғайына қарай түрлендіре түссе, әр сабақта жаңа ... ... ... ашылады.
Біз жүргізген мектебімізде тіл мамандары әдебиет пәнін оқытумен қатар
әдебиет пәнінен мынадай ... ... ... айта ... келеді:
• Тіл дамыту сабақтары;
• Әдебиет теориясы, тарихын меңгерту сабақтары;
• Көркем туындыны меңгерту сабақтары;
• Әдеби шығармалар бойынша ... ... ... ... ... ... ауызекі сөйлеу тілін дамыту сабақтары;
• Шығарма, эссе жазуға үйрету сабақтары;
• Әдеби-теорияық ұғымдарды меңгерту сабақтары;
• Әдебиеттану, сыни еңбектерді меңгерту сабақтары;
... ... мен ... қызметін меңгерту
сабақтары, т.б.
«Мұғалім көп әдісті білуге тырысуы керек. Оны өзіне сүйеніш, қолғабыс
нәрсе есебінде ... ... [1,45] деп ... ... айтқандай,
қазіргі заман талабына сай білім беру мәселесі, сол ... ... ... ... Өз ... ... ғана жоғары жетістіктерге ... ... ... ... тәрбиелеу мен білім беру ісінде әлемдік
стандартқа сәйкес білім ... ... ... ... қателеспеспіз деп
ойлаймыз…
Оқыту барысының нәтижелі, жемісті болуы мұғалім әдістемесіне,
шеберлігіне де ... ... ... деген не? Оқыту процесінде
мынадай екі түрлі қызмет жүзеге асады. Бірінші мәселе – ... ... ...... ... Мұғалім мен оқушының осы ... ... оқу ... оқыту әдістеріне жатады. Мысалы, ...... ... ... кітаппен жүргізетін жұмыс түрлері –
кітаппен жұмыс әдісі, ... ... ... ... білімін тексеру әдісі деп
аталады. Сонымен, әдіс-тәсіл оқытушы мен ... ... ... түрлеріне
байланысты әр түрлі болып келеді. Мектептегі ... ... ... ... жүзеге асады. Мысалы, әдеби айтыс ... ... ... ... арттыратын тәсілдердің бір түріне жатса, көркем
мәтінді талдау ... ... ... бақылаудың бір тәсілі, жолы
болып келеді. Әдебиетті ... ... ... ... ... ... түсіндірмелі – иллюстративтік әдіс ... ... ... ... іздендіруші) әдіс, зерттеу ... ... ... ... ... әдісі, мәтінді көркемдеу, мәнерлеп оқудың орны
ерекше.
Академик Ю.Н. Бабанский өзінің «Оқу – тәрбие ... ... ... ... ... 2 ... жинақтайды.
1.Оқушылардың оқу-таным қызметін ұйымдастыру әдістері.
2.Оқу-таным қызметінің тиімділігін бақылау әдістері [2,12].
Әр топ ... ... ... тұрады. Мысалы, 1-топтағы оқыту
әдістеріне: сөздік (әңгіме, лекция, ... ... ... ... мүсіндер), практикалық (поэтикалық талдау, көркем
мәтінмен жұмыстар, әдістер жатады. Сондай-ақ ... ... де осы ... жатқызуға болады. Жоғарыда атап кеткеніміздей, әр
топтағы әдістемелердің өз ... ... ... ... кей
әдістерді қай мәнде пайдалану тиімді болады, соған тоқталайық.
Сөздік әдіс. Берілетін білім ақпараттық сипаттау ... ... ... ... ... білім беру, жаңа ұғымдарды оқушыға
жеткізуде бұл әдіс өте ... ... ... ... ... ... күре
тамыры деуге болатындай.
Көрнекілік әдіс. Берілетін білім ... ... ... ... ... ... оқушы психологиясына әсер ету мақсаттарында өте
тиімді болады. ... ... ... ... ... де ... зор.
Практикалық әдістер. Оқушылардың теориялық ... ... білу ... ... Бұл әдіс ... ... ... жазушы тілі, стилін анықтауда өте тиімді.
Зерттеу әдісі. Берілетін білімнің ғылымилығын ... ... ... ... іздендіру, өз беттерімен проблеме шештіру
мәселелерінде тиімді. Оқушылардың өздігінен ойлануы мен ... ... ... ... дағдыларын жетілдіруде өте пайдалы [3,145].
Әдебиет сабағында ең басты жұмыстардың біріне оқушылардың көркем
туындыны ... одан әсер ... ... ... бүкіл бітім-болмысымен
түсіне білулері жатады. Яғни мұғалім осы мақсатпен ізденуі керек, осы
мақсатта оны ... ... ең ... деген әдіс-тәсілдерін сұрыптай
отырып, пайдалануы керек. Көркем оқу әдісі әдебиетті оқытуда ... ... Ол ... ... шығарманы қабылдау белсенділігін, әсерлі
сезімін дамытуда өте тиімді болып келеді. Әдебиетті өнер деп тануда, ... өнер ... деп ... сөз ... мен ... ... нәзік нәріне тұшындыруда бұл әдіс ... ... ... шығарманы оқушы жүрегіне бастайтын алғашқы сезім көпірі ретінде
ежелден-ақ тиімді әдіс болып, мұғалімдер ... кең орын ... ... ... ... мұғалімнің мәнерлеп оқуы, көркем сөз шеберлерінің
оқуы, күйтабақты, ... ... ... ... ... Мұғалімнің
мәтінді әрі мәнерлеп, әрі түсінік бере оқуы, оқушыларды осы жұмысқа ... жуық ... ... ... негізгі оқиғаларға ат қойғызу,
жинақтау т.б. шығармашылық ... да осы ... ... ... ... мәтінді оқу барысында иллюстрация, суреттер пайдалану
(қабілетіне қарай өнерін шығару), ... ... ... ... ... ... пікір айтқыза білу (көркем киноны, пьесаларды т.б.)
тиімді тәсіл ретінде оқушылардың оқу еңбегін ... ... ... ... осы ... ... оны ... да, орындаушы,
орындатушы да болып қызмет атқарады.
1.2 Әдебиет сабақтарында әдіс-тәсілдерді таңдап алу ... ... ... ... ... ... түрде
айқындап, белгілеп алғаннан кейін, сол мақсатты жүзеге ... ... де ... ала ... ... етеді. Ол үшін әр мұғалім оқыту
әдістемесін жете біліп, әрі оны сабақ мақсатына қарай ... ... ... ... Бұл аса ... ... ... ізденісті,
жүйелі, тиянақты жұмысты талап ететін ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін де жете ... ... ... ... ... төселген, дағдыланған әдіс-тәсілі
болады. Мұндай ... қай ... ... оны қай ... ... ... мақсатын да еске алмастан, ... ... ... сабақ жүргізе береді. Бұндай сабақтар тиімді өтеді, ол оқушыларға
өз дәрежесінде білім бере ... деп айту ... ... ... ... бір өзі ... тастайтын әдіс-тәсіл жоқ. Сол ... ... ... жете меңгеріп қоймай, оларды қай жағдайда, қалай
пайдалануға ... — соны да ... ... керек. Мысалы, тәжірибе
көрсетіп жүргендей, бір жағдайда ... ... ... деп ... ... екінші жағдайда кейде тиімді, пайдалы бола бермейді. Неге олай,
себеп не? ... ... ... ... ... ... ... өз бетінше қорытынды, тұжырым жасата білуде проблемалық
оқытудың маңызы ... ... бұл түрі ... ... оқушы алдында
проблемалық жағдаят (ситуация) ... ...... сипаттағы зерттеу әдісіне бағытталған тапсырмалар береді және
оны орындата алады. Дегенмен де, осы проблемалық оқыту әдіс – ... ... ... Оқу ... барлығы, барлық тақырыптар
проблемалық жағдаятты талап етпейді. Сондай-ақ белсенділігі, білім дәрежесі
орташа, не ортадан төмен сынып ... ... ... әр ... ... ... ... болмайды. Бұл әдіс – тәсілдер оның үстіне уақытты да
көп талап етеді. Өтетін тақырып аса ... ... әрі ... ... шеше алмайтындай тапсырмаларға төселген жағдайда ғана проблемалық
оқытуды басшылыққа алу ... ... ... – репродуктивтік әдістің
де өзіндік ерекшелігі, мүмкіншілігі бар. Бұл әдіс – тәсілдің ең тиімді жағы
мұғалім білімді ... ... ... ... ... ... отырып береді.
Оқу материалын ақпараттық сипатта, әңгімелеу, түсіндіру сипатында
жеткізеді. ... да өз ... ол ... ... ... ... – түсіндірмелі әдісте оқушының дербес ойлауы ... ... ... ... ... болып келеді. Сондай-ақ әдебиетті
оқытуда тиімділігі ерекше, ... ... де ... әр ... ... ... қызығушылығын, таным белсенділігін арттырады.
Дегенмен, оны үнемі пайдалану ... ... ... ... ... ... тілінің дамуына кедергі жасайды. Міне, сондықтан тиімділік
идеялары да ... ... өзі ... бір ... ... ... өзі ... барлық әдісті бір сабаққа үйіп-төгуін жоққа шығарады,
әрі бір ... бір ... ... ... ... ... ... оқыту әдістерін үйлесімді түрде, сол сабақтағы оқу-тәрбие мақсаты,
тақырып ерекшелігі, сабақ өткелі ... ... ... жағдайларын
ескере отырып, таңдап, сұрыптап ала білуді талап етеді. ... ... ... ... ... деп ... алынған әдіс-тәсілдер
екінші жағдайда тиімді болуы да мүмкін. Сол себепті әдіс-тәсілдерді үнемі
бірлікте, үйлестіре пайдаланған дұрыс ... ... ... көрнекілікпен,
практикалық жұмыстармен астастырып немесе зерттеу әдісін ... ... ... ... зор ... ... қай әдістерді
қалай пайдалану сабақ ... ... ... Ал ... ... ... ... әдіспен үйлестіре
пайдалануға болады.
Әдіс-тәсілдерді үйлестіре қолдану – оқушылар еңбегін ғылыми, ... ... ... бір ... ... ... ... әрі пәнге деген қызығушылығы, ... ... ... ... ... ... зер сала отырып, оны қандай әдіс-тәсілдер
арқылы түсіндіргенде ғана ... ... те ... ... ... болатынын
әбден ойластыру қажет. Ал өзі таңдап алған әдіс-тәсілдердің ... ... ... ... ... ... ... жете біліп, жете
меңгеруіне байланысты. Егер мұғалім сөздік әдісінің ... ... ... ... ... оқушылардың теориялық білімдерін
өмірге пайдалана білу үшін, оны практикалық әдістермен үйлестіргенде,
нәтижесі ... ... ... онда мұғалім таңдап алған әдіс-тәсілдер
жүйесінің нәтижелігі туралы сөз ... да ... ... ... оқыту барысында оқушылардың жас ерекшеліктерін ескеру
керек. Мектептегі оқу мен тәрбие, ... тыс ... ... ... жас ... ... байланысты ұйымдастырылады.
Сондай-ақ, балаларға көркем шығарманы оқыту, кітапқа деген құмарлығы, сөз
өнеріне деген ынтасы мен ... ... ... ... оқыту,
одан білім берудің аса маңызды, әрі күрделі жұмыстарының бірі ... Бұл ... де ... ... ... жасы,
оқып жүрген сыныбы ескеріледі. Тиімділік идеялары, саралап – даралап ... ... ой ... оқу ... оған ерекше күш түсірмейтіндей,
қонымды, қолайлы, нақтылы, белгілі бір ... ... ... етіп ... ... туралы сөз етеді. Көптеген ғалымдар,
психологтар, мұғалімдер зерттеулері, пікірлер ... ... ... ... ... оны ... ... қалыптастыру бірнеше сатыдан
тұрады.
1. Кіші жастағыларға 5-7 сыныптардағы ... ... ... ... 8-9 ... ... жасөспірімдер.
3.Үлкен жастағыларға 9-11-сыныптардағы 15-17-дегі жастар жатқызылды
[4,145].
Балаларды топқа бөлу, әрине, қатып қалған ... ... ... ... еске ... ... ... жағынан бір сыныптағы бір
жастағы балалардың өзі әр түрлі болып келетіні ... ... ... – психологиясы, мінез-құлқы, физиологиялық ... ... де, әлі де ... толысып жетпегендер. Олар – қимыл-
қозғалысы жағынан шапшаң, өте әсершіл, әрі не нәрсеге де ... ... деп ... ... да, ... да ... берілетіндер.
Бұл жастағыларды ертегілер әлі қызықтырады, фантастикалық, қиял – ғажайып
оқиғалары бар шығармаларды беріле оқиды. ... ... ... ... де осылар. Қиялдары ұшқыр, қабылдаулары алғыр ... ... ... тез ... тез ... да осыларда жиі кездеседі.
Мектепте көп шулайтындар да, тез қимылдап, тез ... ... да ... ... ... ... оқу, қабылдау ерекшеліктеріне келсек,
поэзиядан, драмалық туындылардан гөрі әңгімелерді, ... ... ... ... ... келеді. Әсіресе, оларды соғыс, шпиондар,
қылмыскерлер жайындағы шығармалар ерекше қызықтырады. Оқыған ... ... әр ... ... ... ... бастарынан кешіріп, соны
ұмыта алмай, делсалдыққа түсушілік, алаңдаушылық оларда өте жиі ... осы үш ... ... ішінен кітапты көп оқитындар да, ондағы бас
кейіпкерлерге, әсіресе, барлаушыларға, батырларға еліктеушілер де ... Олар оқып ... ... ондағы оқиғаларға толық сенеді,
дегенмен, «шіркін, ол неге ... ... ... әттең, олай істегенде»
деген сияқты өз ... да ерік ... ... жүреді, бірақ ол
толғаныстары уақытша болады, тез ұмытады, себебі ... ... ... ... ... тап болады. Кейіпкерлер тағдырына да мойынсұнушылық
қарауды сезуге болады. Бұның барлығы, яғни, сондай «тұрақсыздық» – ... ... ... туып ... дүниелер [5,169].
М.Мағауиннің «Бір атаның балалары» деген шығармасынан 6-сыныпта үзінді
беріледі. Осы ... ... ... ... әсер ... екі
үлкен жағдаят бар.
Бірінші, Ертай мен ... ... ... ... ... ... ... бөліп жатқанда), сонан соң ата – аналарын
іздеп, үсіп өлулері. ... мен ... ... ... алу ... еді, бөлмеу
керек еді, солай болғанда, олар өлмес еді» деп, балалар бір ауыздан осындый
пікір айтып, шуласып жатады. Балалар ... ... ... ... өзің ... ... едің әңгімені» деген сұраққа олар түгелдей
қатысып, бір-ақ шешімге келеді. Яғни тірі ... ... өз ... ... ... ауыл ... құтқарып қалады десе, екіншілері үлкендер сезіп
қап, оларды ... ... ... ... өз ... туған «солай
болса екен» деген пікірлерін айтып жатады. Олар осы кезде сезімге беріліп,
балалар ... ... да кім ... ... ажырата алмайды, әңгіме
негізіндегі идеяны да, авторлық шешімді де аңғара алмайды. ... ... ... ... әсерін, оқырмандық дүниетанымын байқау
мақсатында оларға шағын шығарма – ... ... ... ... барлығы да Ертай мен Нартай өліміне қайғырғандарын жазады, қыздар
«жылағымыз келді», не «жыладық» ... Ал ... ... ... ... ... ашып жаза алмаған. Көпшілігі, ... ... ... өздерін кінәлайды, асырап алған адамдарды кінәлайды т.с.с. Бұдан
шығатын қорытынды не?
Қорытынды: 10-12 жастағы балалар көркем ... ... ... ол авторға байланысты болатынын ойлана ... ... ... ... ... де ... жоқ. Олар оқып отырған дүниесін өмірдің
өзі деп қабылдайды және өз түсінігі, өз сезімімен ... ... ... ... ... ... ... оқырмандық мәдениетін қалыптастыруда
мына мәселелерді басшылыққа алған жөн.
1. Кітапты қалай оқу ... оқып ... неге ... ... керек, яғни
оқырмандық мәдениетін дамыту мақсатында үнемі басшылық ... ... ... ... ... ... оны кабинетке іліп қою
(үлестірме қағаз түрінде де қолдарына беруге болады).
Мына ... ... ... – Кітапты ұқыпты, асықпай-саспай, жыртпай, кірлетпей оқы, бүктеме,
белгілеме.
У – Басты кейіпкерлерін, оқиғаларын ұмытпау үшін дәптеріңе жазып ал.
П – Оқып ... ... ... ... оны ... бір ... ... – Шығарма не айтпақшы, нені үлгі етпекші, жазушы оны жазуда нені
мақсат ... соны ... ... Өзің ... үлгі алдың? Жолдастарың қандай
үлгі алады деп ойлайсың?
А – Әр оқыған ... тек ... ... ... ... не кейіпкерлердің басынан өткендерін ғана еске ... ... ... ... ... ма, соған ой жүгірт. Неге ұнады, неге ... ... ... осы кітапта оқырмандарға не айтпақшы болған, соған
үңіл.
Ескерту: Кабинетке ... ... ... ... ... жазып қоюға болады. Сондай-ақ әр туынды бойынша (сыныпта оқып жатқан
немесе сыныптан тыс оқып ... ... ... жазылған үйлестірме
қағаз таратуға болады.
2. Ересек, 13-14 ... ... ... физиологиялық
даму барысында өзіндік ерекшеліктер бар. Олар айналаға, ... ... ... өз ... ... ... ... «шалалық» немесе
ұшып-қонып тұрған көңіл, мінезден, ... ... тек ... ... ... айта ... ... «қайтпастық»
мінездерден арыла бастайды.
Бірақ осы жастағы балалардың қай жағынан болсын, әлі қалыптасып
болмағанын, сынаптай ... ... ... ... ... болмайды. Бұл
шақ, психолог ғалымдардың айтуы бойынша, өте жауапты, маңызды ... ... ... жету ... ... ... Білім беру, тәрбие
істерінде де бұл жасқа ынтамен, ... ... ... ... ... «мен айтам», «мен оқимын»» деген самсаған қолдардың сынып
жоғарылаған сайын, сиреп кету ... не? ... ... кітаптары туралы
даурығысып, таласып жатқан балаларды олар ... ... неге ... Қай ... қай ... ... ... кемерінен асып-
төгіліп тұрған бала көңілінің, ынтасының нәзік қолын үзіп аламыз?
Әдеби ... ... ... оның ... оқырмандарын
қалыптастыру мақсатындағы жұмыстардан бұрын, осы мәселеге әр ұстаз аса абай
болғаны жөн. ... ... ... ... түрде оқыту, ынтасы,
қызығушылығын арттырудың ... ... ... ... Бұл ... ... кітапханасы, бүкіл мұғалімдер қауымы, тәрбиешілер
жұмыла кіріскені дұрыс. Тарих, география, тіпті математика ... ... ... ... ... оны оқытып отыру, баланың сол пәнге деген
ынтасын арттыру үшін, аса маңызды болып ... ... ... жұмыстар аса
сақтықпен істелінуі керек. Баланы көп шаршатпау, басы ... ... ... ... ... ... Ол үшін барлығына да әдебиетші
мұғалім бағыт-бағдар ... 13-14 ... ... 10-12 жастағы балаларға
қарағанда көркем шығармаға басқаша көзбен қарай бастайды. Тек ... оқу, ... бар ... ... ... ... барлығын өмір
шындығы деп қабылдау, барлығына күйіну, қуану бұл ... да ... ... ... ... Көркем туынды оқып ... ... ... еркін қабылдайды, әдеби талдау кезінде өз пікірлеріне көбірек
жүгінеді.
Кітаптағының барлығына бірдей сене ... ... ... ... ... да ... ... келіспеушіліктерін білдіреді, «дұрыс емес,
былай болу керек қой» ... ... ... жиі естуге тура келеді.
Мысалы, 8-сыныпта ... ... ... атты ... ... Талдау кезінде оқушылардың көбі Бақтығұлдың мына іс
әрекетіне ... ... ... ... оны ... ... ұсталып қалуы.
ә) Жарасбайға барып, айтқанына жүре беруі, ұрлыққа түсуі.
б) Жуандар арасында өзін ... ... ... ашып ... ... ... ... өзінің өлтіргенін білдіріп қоюы.
Оқушылар неге Бақтығұлды осы мәселелерде ұнатпайды? Оның бір себебі,
олар ... ... көз ... ... па, бұрыс па – ... тек ... ... ... талдау жасап, саралап ... ... ... ... көрген киноларында бас кейіпкер
жеңіп шығады, алданбайды, әсіресе, барлаушылар туралы шығармаларда. Бұған
бұрын ... ... ... да әсер етуі ... ... бұған қарап
12-14 жастағыларға көркем туындыны өз беттерімен ... ... ... ... ... ... туындыны өнердің бір саласы деп толық түсіну,
оның тақырыбы, идеясы, көтерген ... тіл ... ... тұтас
дүние деп қабылдау оларға әлі де ерте. Осы кезде, әсіресе, оларға ... ... ... ... ... осы «тұрақсыз» жастағылардың
ішінен көркем ... ... ... одан бой ... жиі ... ... көп. Бір ... бұл жасмтағыларда кітаптан басқа да
қызықтыратын дүниелер пайда болады. Біреуі спортқа ден қоюы, екіншісі ... ... бой ... Мұғалім оны да түсініп, баланың не себепті кітапқа
салқындауын зерттеуі керек. Оқушының қызығатын дүниелеріне ... салу ... ... Олар ... ... ... әсіресе, сыныптан тыс оқитын
кітаптар жайында жиі тексеру, жазалау педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... әдебиетті оқудың
бала айналысып жүрген дүниелерге кедергі келтірмейтінін, әр түрлі кәсіп,
өнер саласындағы ұлы адамдардың ... ... ... ... ... ... ... байлық, білім көзі екндігіне сендіре білу
керек.
1.Бұл жастағы ... ... ең бір ... түрі — ... ... ... «жазбаша, ауызша».
2. Оқыған шығармаларын талдай білуге баулу.
3. Жоғары сыныптарда оқушылардың көркем туындыны қабылдаулары да жас
ерекшеліктеріне байланысты болады. Бұл ... өзін ... ... нәрсені өз беттерімен шешкенді ұнатады, «бас бостандықтарын»
сүйеді, әрі оны ... ... ... ... Өмірге, айналаға өзіндік
көзқарасы қалыптаса ... Бұл шақ, ... ... ... ... қалыптасудың гүл атқан шағы, жастық щағының бастауы. Романтика, қиял,
мұрат іздеу, алғашқы махаббат – ... ... осы ... ... Күш жағынан болсын, ақыл жағынан болсын, сезім жағынан болсын,
оларда ... ... ... Бұл ... ... туындыға деген олардың
көзқарасында да даму айқын ... Әр ... өз ... ... тақырыбы
айқындалады. Мұғалім жетелеуінсіз-ақ, өзі сүйетін тақырыптағы шығармаларды
өз беттерімен оқи береді. Төменгі сыныптардағыдай, бар ... ... ... ... оқиғаларды қумайды, өзіндік талғамы,
эстетикалық сезімі қалыптасқан оқырманға айнала ... ... ... көркем туындыны тұтастай алып қарастырады. Оны ... бір ... деп ... ... одан «жоғын» іздейді. Міне,
осындай жастағылармен мұғалім қандай жұмыс жүргізуі керек?
1. Әдеби шығармаларды талдауда, ең ... ... өз ... ... ... «Сенің пікірің, ойың қате» деп, кесіп айтудан сақтану, керісінше,
талдау барысында олардың пікіріне ден қоя отырып, сенімді, ... ... ... ... шығармалар айналасында жиі-жиі пікір таласын өткізу, тілдерін
дамыта отырып, пікірлерін қорғай білуге де ... Бұл ... ... ... ... деп қарамай, оқырман
ретінде қарым-қатынас жасау, тең дәрежеде әңгімелесу, өз ... не ... ... ... ... жасауға жағдай туғызу. Ол үшін
қосымша материалдардағы жазылған ... ... ... оқулықтағы
мәселелерді ортаға салу. Осылар арқылы шындықтың, құбылыстың бетін ашуға
еңбектендіру.
5. Өнерге, сөз ... ... ... ... сезімін, талабын
жетілдіру үшін, әр мұғалімнің өзі жоғары мәдениеті, әдебиеті терең білетін,
әдістемесі шебер, білімі ... әр ... ... досы, пікірлесі болуы
керек.
ІІ ТАРАУ МЕКТЕПТЕ ӘДЕБИЕТ САБАҚТАРЫНДАҒЫ ӘДІС-ТӘСІЛДЕРДІҢ ТАҢДАП АЛУ
ЖОЛДАРЫ
2.1 Қазақ әдебиеті ... ... ... оқытудың тиімді
жолдары     
Әдебиет пәні – шәкірттердің әдеби білік-дағдыларын ... ... ... түсіне білуге тәрбиелейтін пән. Сондай-ақ,
бұл пән өмірді, қоғамдық құбылыстарды, сол ... ... ... ... ... ... көмектеседі. Әдебиет –
адам мінезін, оның ... ... ... ... ... ... ... құрал.
Сонымен бірге, орыс мектебіндегі қазақ әдебиеті ... ... оны ... білуге жетелейтін пән, дәлірек  айтсақ, ол оқушының
сөйлеу, жазу тілін ширатады. ... ... ... ... ... ... ... жүктейді. Осыған орай, ұстаз жандардың қызығы да,
қиындығы да мол жұмыстарына көмек болар деген үмітпен 6 және ... ... ... ... ... көмек ұсынамыз. Бұл
ұсыныстар оқулықты қарастырып, ... келе ең ... ... ... ... туғызатын тақырыптарды қамтиды.  
6-сыныпта қазақ әдебиетін оқыту. Тақырыптарды ашпас бұрын  6-сынып
оқушылары әдибиет ... ... ... ... қажет. Оқушылар
әдебиеттегі үш жанрды: эпос, лирика, драма жанрын ... ... ... ... неше ... бөлінетіндігін, оған қандай шығармалар жататынын білуі
шарт.
Лирика өздігінен ... ... ... ... ... және ... лирика болып бөлінеді.
Зейнолла Қабдоловтың «Сөз ... ... ... ... ... сызбанұсқа құрастыруға болады. Осы сызбаларды ... ... ... ... ... «Семантикалық картаны» толықтыру
ұсынылады. Мысалы:
1. Шығарманың аты: «Әл Фараби туралы аңыз»
2. Авторы: халық
3. Жанры: ... ... Әл ... жән музыка.
5. Идеясы: Ғалымның жан-жақтылығын, қарапайымдылығын  көрсету және музыка
әуенінің қуатын ... ... ... Әл ... ... ... ерекше жанры - «Мысал жанрымен» танысады. Мысал
жанрын оқуда мұғалім нені ескеру ... ... ... ... ... ... һәм ... аудармасы. Бұл бөліммен танысу
барысында бала мысалдың ерекшелігін ажыратып, шығармамен танысқаннан ... ойды ... ... ... ... ашып, автордың ойын айқындап
өткені абзал.
Мысалдың қазақша  ... ... ... орысша нұсқасымен
салыстырып, екі ақынның түйінді ойы, ... ... ... ... ... ойы бір ... ... жетізу қажет. Үнтаспаның 
көмегімен салыстыру  әдісін   пайдаланып, орысша нұсқасын тыңдатуға болады.
  Қазақ әдебиеті пәнін оқытуда үйірме ... ... ... ... ... қиын да, қызықты жанр екендігін түсіндіріп, ... өлең ... ... ала ... Абай ... ... ... бөлугізген жөн:                  
Қазақтың Гётесы жоқ, Пушкині жоқ,                
Қазақтың – деме бірақ , ешкімі жоқ, ... ... ... жоқ, ... ... ... ... боп                
Деу жөнсіз: « Өз баласы - өзіне ұлы»,                
Ұлылар – ойдың шыңы, көздің нұры,                
Тең  бірдей өлшем де жоқ ... ... ... ұлы – ... мұны – дей келе ... халқының да өз
мысалшылары бар ... айта ... жөн. ... ... ... А. Құнанбаевтың аудармасы «Қарға мен түлкі» мысылынан қойылым
дайындауға болады. Орыс ... ... ... бар ... ... ... Тоқмағанбетов деген ақынның бар екендігін ... тиек ... ... ... ... ... сабақтарында «Бидай мен
қаңбақ» мысалын оқытуға ... ... ... лирикалық өлеңдер, соның ішінде табиғат ... ... ... ... ... ... Сейфулиннің «Дала»,
«Наурыз», Ілияс Жансүгіровтың «Көкшетау» Сырбай Мәуленовтың «Менің
Республикам» ... Бұл ... ... ... ... ... танымдық,
шығармашылық қасиеттерін дамыту ... ... ... ... ... ... сұлулығын сомдаған ақынның позициясын ұстанып
оқу ... ... ... ... ... ... өтетін деп
отырғанымыз Сәкен Сейфулиннің «Дала» өлеңі. Бұл өлең сөз ... ... ... Оқушыларды өлеңмен таныстырмас бұрын әдибиет теориясынан
теңеу, ... ... ... ... дұрыс.
Теңеуді қарастырғанда -дай/-дей, -тай/-тей жұрнақтарының қызметін
анықтап  өткен жөн. Теңеулерді тауып, бала қалай түсінетіндігін сұрап ... ... ... ... ... жас ... т.б.. Кішкене бала анасының
кеудесіне қалай талпынса, боз бала,  жігіт те сондай сезіммен туған жеріне
талпынады. Кейіптеуге келетін ...... ... кең ... -деп ... сағынған адамдай суреттейді. Көк шалғынның өзі сөйлейді «Кетпе» - бұл
құбылыс та ... ... де ... ... ... ... Мұның
барлығы ақынның сезімі, көкірек тілі. Осы әдістер ... ... ... ... ... ... ... тигізеді.  
10-сыныпта қазақ әдебиетін оқыту. Бүгінгі таңда 10-сынып оқулығымен
жұмыс істеу көп қиындықтар ... ... бір ... ... ... ... ... мүмкін емес, берілген оқулық осындай болғандықтан
бағдарлама көлемінде жұмыс атқаруға тура келеді, бұл ... өз ... ... ... ... ... ... төмендегідей жұмыс
түрлерін ұсынамын. ... ... ... ... ... ... сабақтарыма топтық және жұптық жұмыс түрлерін әр
сабаққа енгізуді жөн ... ... бұл ... ... ұтымды өтілуіне
көп септігін тигізеді.
Мысалы, Шоқан Уалихановты ... 2 ... ... ал тақырып көлемі
8 бет. Осы ретте топтық жұмыс түрін жүргізу өте қолайлы, бір ескеретін жайт
сұрақтарды құрастыруда мұғалім оқушы нені анық білу ... ... ... Оқушылардың санына орай топтарға бөліп, тапсырмалар үлестіріледі.
Сіздерге ұсынылып ... ... үш ... ... егер көз ... ... ... саны әр түрлі, өйткені сауалдар
деңгейлік тапсырма көлемінде құрылған, бірақ ... реті ... ... ... ... ... ... болмаса да,
мұғалім өзі топтың шамасына қарай бөліп беруіне болады. ... ... түрі ... ... тәсілі бойынша сұрақтар құрастыру. Бұл тапсырманың
ерекшілігі 1-сұрақ ақын-жазушының өмірі мен ... ал ... ... ... ... ... ол ... нақты білімі мен
дайындық дәрежесін тексеруге септігін тигізеді.
Сіздерге ... ... ... ... өмірі мен
шығармашылығы бойынша жасалған жұптық тапсырма ұсынылды. ... ... кең ... бар, бұл ... ... кезінде қиындықтар туғызады, осы
ретте ... ... тағы бір ... ... септігі көп. Мысалы, Абай
Құнанбаевтың өмірі мен шығармашылығына  6 сағат уақыт беріледі, ал ... 39 бет, ... ... ... ... біз алты мәтінмен бірақ жұмыс
істеуіміз керек. Мәселені шешу үшін балаларды ең ... алты ... ... ... тараттым, әр тапсырма бір бөлімге байланысты алынды, осы
бөлім көлемінде ең қажетті деп танылған ... ... ... ... қаралатын бөлімнің тақырыбы мен бетінің нөмірі ... ... ... ... ... тапсырмаларға бөлім ретіне
сәйкес жауап беріп, бір-бірін тыңдап, негізгісін дәптерлеріне ... ... Бұл әдіс ... алтын уақытты үнемдеп, материалды толық меңгеруіне
көмегін тигізді. Тағы қосарым, әр сабағымды сабақтың ... ... ... бұл әдіс ... үш ... шешуге септігін
тигізеді, 1-өтілетін тақырыптың мазмұнынашады, 2-тәрбиелік мақсатын шешеді,
3-оқушы әр сабақта  мақал-мәтел, ... сөз, ... сөз, ... ... ... ... ... дамытуға ықпалын тигізеді.     
    Осы ұсынылған әдістер оқушының ... ... ... ... ... ұғынуы үшін өте қажет деп ойлаймын.
Бұл әдіс – амалдарыды орындау шарт емес. ... ... ... ... ... жетелейді деген ойлаймыз. Қай тақырыпты
оқытуда болмасын ... ойы, ... ... деп ... ...           ...                    
2.2 Әдебиет сабақтарында оқушылардың ойын дамыту үшін ... ... ... ... ... ... ... адамын қалыптастыру
бағытындағы білім беру мәселесі мемлекетіміздің басты назарында. Сондықтан
да оқыту жүйесін ... ... сай ... алу ... ... білімге,
барлық оқу-әдістемелік жүйеге жаңа талап қойылды. Осы талаптарды ескере
отырып, алдымызға ... ... - ... ... ... арттыратын жағдай туғызу. Оның негізгісі – оқу ... ... ... ... ... ... ... білім алу
процесінде бірлесе әрекет ету.
Демек, әр ұстаз, жас маман біріншіден, педагогикалық шығармашылық
пен шеберлігін арттыру ... ... ... сол ... ... ... байланысты тиімді сәйкестігін таба білу керек, үшіншіден,
үздіксіз шығармашылық ізденісте болу ... ... ... ... сай ... ... берудің жаңа мазмұны оқушы мен мұғалімді үздіксіз ... ... жаңа ... ... ... ... ... білім мен іскерліктерін қалыптастыруға негізделеді. ... ... өз ... ... ... ... ... әрекетін ұйымдастырудың әдіс-тәсілдерін меңгеру керек. Алдыңғы
сатыда ұстаздың өзі ізденімпаз болғаны аса ... ... ... тиімдісін мұғалім өз еркімен таңдайды.
Қ.Жұбанов айтпақшы: «Егер мұғалім пәнді жақсы білсе, онда ... ... ... [6]. ... түрлі әдіс-тәсілдерді саралай отырып, тиімдісін
өзіндік ой ... ... ... әр сабақ өз ... ... ... талабына сай шәкірт шығармашылығын дамытуға, мұғалімнің
қажеттіліктеріне жан-жақты жауап беретін ... ... ... сол ... қолдану, оңын-солын тану, зерттеу, пысықтап
анализ жасау – әр ұстаздың міндеті.
Қазақстан мұғалімдері танысып, қолдау ... өз ... ... ... ... ... әдістемелер де бүгінгі
ізденісімізге арқау болуда. Тәжірибемізде қолданған технологиялардың бірі –
«Оқыту мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды ... ... ... дамыту технологиясының дәстүрлі ... ... ... дайын күйінде берілмеуі. Нақты жағдайда «мынаны былай
жазу немесе айту ... деп ... ... ... ... орын ... ... беру, шешім қабылдауға үйрету,
жауапкершілігін артыру.
|Сын ... ... ... ең ... ... – оның тиімділігі, |
|нәтижелігі, жаңашылдығы ... ... ... ... ... ... |Оқушыларды өз ойын еркін|Оқушының қызығушылығын ... жол ... ... ... ... іскерлік |
|оқуға қызығушылығын |сабақты өткізу барысында|дағдысы, ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |тапқырлығы, өзіне деген |
|шығармашылық тұлғасын |асуы, мұғалімнің сапалы |сенімі қалыптасады, |
|қалыптастыру. ... ... ... ... ... жағдай|
| ... ... ... қана ... |
| ... |коммуникативтік |
| ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... ... 3 кезеңнен тұрады:
1. Қызығушылықты ояту;
2. Мағына тану;
3. Ой-толғаныс.
І кезеңде тақырып оқушыларға таныс, бұрын өткен болса, онда «Суреттер
сөйлейді» атты ... ... ... ... атты ... ... ... ғұламаның өміріне байланысты ... ... ... ... білімдерін еске түсіруге болады. ... ... ... ашу үшін ... ... ... ... Оқушының ойын автор ойымен ... үшін ... ... ... Бұл әдіс ... ... өз дербестігін,
ұқсастығын ажырата алады.
ІІ кезеңде жаңа ақпараттарды шын мәнінде тұтынуға мүмкіндік (әр
балаға таратып беру, фильм, ... ... ... ... ... ... Бұл ... жеке немесе жұптасқан түрде жұмыс жасатуға
болады. Бұл фазада ... ... ... ... ... іс-әрекетте болу;
2. Басқалармен қарым-қатынас жасау;
3. Басқаларды тыңдай білу;
4. Қажет болса өз көзқарасын өзгерту;
5. Топтық тұжырымға келе білу;
6. Өз ... айта ... ... ... сатыда мұғалімнің ізденісі мен шығармашылығына қарай әдіс-
тәсілдерді түрлендіруге болады. ... ... ... кез ... ... ... кордиаграммасы» арқылы ашуға болады.
+ оң қасиеттері
- теріс қасиеттері
Шығарма мен кейіпкерледің ұқсастығын мен ... ... ... ... қолдану тиімді. Сабақтың тақырыбына қарай түрлі
кестелі тапсырмалар құрастыруға болады.
1 - ... ! ... ... ! ... ... |
| | | |
| | | |
2- ... «Түртіп алу әдісі» - INSERT
|Білемін (V) |Жаңа ... |Мен олай ... бар ... |(+) ... (-) | |
| | | | |
3- ... Жұп ... Қайда? Қашан? ... |
| | |
4- ... ... стратегиясы
| Ішкі | ... |
| | ... ... ... ізденіс, талдау, интерпретация және т.б.
ақпаратты зерделеу жұмыстары жеке – жұппен - ... ... ... ... ... талабы жоғары. Сондықтан да оқушы сапалы білім ... ... білу ... ... ... ... жұмыс,
зерттеу жұмыс, ғылыми жұмыстар ... орын ... ... 8-сынып
оқушыларының тапқырлығын анықтау барысында төмендегі ... ... ... ... сөйлеммен байланыстырып, қорытынды ой шығар (Өз
сабағымда ... ... ... ... ... ... ... ...Адамның миы, басы жалғыз болғанмен, ойы сан қырлы болады, сол
ойын құрмалас сөйлемдер ... ... ... «Алтыбақан» суреті...
(Жауап: ...Адамның өмірі алтыбақан сияқты қимыл-қозғалыс пен іс-әрекеттен
тұрады. Сол қимылын бақылап тұратын алтыбақан сияқты, ... пен ... ... ... ... адам іс-әрекетінің мезгілін, себебін,
шартын т.б. білдіреді.) ... ... ... өмірі сағаттың
айналымындай қысқа, сағат тілі он екіге жеткенше адамның ... ... ... ... ... іске ... ... тілегіміз адамның сағаты
тоқтамай, әр минуты мағыналы болсын демекпіз.)
9- ... А. ... ... мен ... ... кітап -
Алланың қасиетін баяндайтын кітап) өткен кезде ... ... ... ... ... ... ... модулін құрастыруды ... ... ... ... ... ... ... адамның алақанын,
жүректі ойып алып: «Жүрегінде Аллаға деген сенімі, иманы бар ... Алла ... ... ... ... ... деген ойларын ортаға
салды. Осындай ой шеберлігін ... ... ... тың жаңалықтар
да ашуға болады. Ол үшін мұғалім ізденіске жетелейтін зерттеу ... ... ... ... ... Жерұйықты қазақ жерінен іздеу
себептері мен болжамдары», «Махамбеттің ерлік философиясы», «Ғ. ... ... ... т.б
Төмендегі кесте бойынша технологияға толық сипаттама беруге
болады.
|Сын тұрғысынан ... ... ... – әлемнің әр түкпірінен |
|жиналған білім ... ... ... ... ... |Оқу ... үш |Сабаққа қойылатын ... ... ... ... оқыту; |І фаза. Қызығушылығын|Сабақтың мақсатын оқушылар|
|проблемді оқыту; ... ... ... ... ... |ІІ фаза. Мағына тану;|Проблемалық сұрақтарды |
|дөңгелек ... |ІІІ ... ... ... ... ... ... жұппен, жеке жұмыс|
|Миға шабуыл; | ... алу; ... | ... қосып, басқаша |
| | ... ... алу; |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... бағалау; |
| | ... ... үй |
| | ... ... ... ... Қызығушылық |ІІ фаза. Жаңа |ІІІ фаза. ... ми ... ... ... ... ... нақтылау, |
|іздену. ... ... ... ... |
| |алу ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... құралдар. | ... ... ... ... ... ... тығырықтан шығар жол
таба алатын іскер және ... ... адам ... ... ... да ... ... міндеттерінің бірі – мектеп қабырғасында
жеткіншектердің жеке тұлға ретінде қалыптасуына жағдай жасау.
Ал әдебиет пәні ... ... ... рухани жетілуіне,
әсіресе сөздік қорының бай болуына, сондай-ақ жас ұрпақтың бойына халықтық
салт-сана мен жаңа деңгейдегі мәдени талаптарды қатар ... ... ... ... ... ... өтуге тәрбиелеу бағытындағы жұмыстар
төңірегінде ізденіспен жұмыс жүргізгені абзал. Әдебиет пәні – ... ... ... ... Бұл ... ерекшелігі өзіндік ойлау мен
өзіндік пікірді айта ... ... ... эмоция,әсер, шабыттану, қиялдау,
армандау, еліктеу, әр түрлі психологиялық рең осы пәнде ... ... ... ... ... «Қазақ тілі мен әдебиетін оқытуда
электронды оқулықтың тиімділігі» деп аталады. Қазіргі қоғамда болып жатқан
күрделі ... және ... ... ... ... ... біз ... отырған мәселеге негізгі себепші
болып отыр. Бұл құбылыстар білім беру ... оң ... ... ... және ... ... формалары, түрлері мен әр түрлі
бағыттарында көрініс табады. Сонымен қатар білім берудің барлық деңгейінде
дерлік ... ... орта және ... ... орын ... ...... құралдар (компьютер) арқылы көрсететін,
көз алдына есту, көру арқылы өзіндік ой қорыта алудың бір түрі. Абай ... ... ... ... ... ... ... жинақтау.
Егер бастауыш сынып оқушылары үшін көрнекіліктер үлкен ... орта буын үшін ... ... бола ... ... ... ... еске сақтауды қалыптастыруда ... ... Олар ... білімнің жарқын, маңызды сәттерін ажырата отырып,
ұғымның бекітілуіне ықпал ... ... ... ... ... ақпарат сапасы жаңа, ерекше, динамикалы, бейнелі ... ... ... еріксіз аударады. Компьютерлік бағдарламаны
құру кезінде оны тек түсінікті ғана емес, сонымен бірге эпизодтары ... кадр ... ... ... ... ... нәрсенің аса әсерлі болуын, диктор дауысының, қатысушы ... және ... бір ... әсер ... ... аударады, әрі
материалдың еріксіз жадта сақталуына септігін тигізеді.
Қазақтың төл ... ... ... электронды
оқулықтарды қолданудың тәсілдері де әр түрлі: барлық топпен де,кіші топпен
де, жеке ... де ... ... ... ... Бұл ... ... тікелей байланысты.
Сондай-ақ М.Жанпейісова ұсынған модульдік оқыту технологиясы.
Бұл технологияның мазмұны төмендегідей:
Мысалы бір блокты меңгертуде мұғалімнің жұмысы мынадай ... үш ... ... деп ... ... ... ... жаңа талаптарға сәйкес келеді,
оқушыларды өзін-өзі жетілдіруге бағыттайды.
«Оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды ... атты ... ... және ... Азия үшін ... ... ... мақсаты –
кез-келген мазмұнға сыни тұрғыдан қарауды ... Бұл ... ... ... үш ... ... деуге болады.
Бұл технологияның «Кубизм», «Топтастыру», «Бес жолды өлең», «Түртіп
алу жүйесі», «Венн диаграммасы» т.б. ... ... бар. ... ... ... тұрғысынан ойлау технологиясымен жұмыс жасағанда әсіресе, ұжымдық
жұмыс істеуде оқушылар сыйластығы артып, пікір айтуға, шығарманың идеясын
табуға, өз ... ... ... ... Біз ... ... ... ойлау қабілетінің артқандығын, жылдам шешім қабылдай
алғандығын байқадық. Соның дәлелі ретінде ... ... ... атты ... ... үлгі сабағымыз болатын. Және ... ... ... әдісінің тиімділігі жайында да айта кеткеніміз жөн болар.
Себебі, мұнда бір ... екі ... ... ... мен
зияндылығы жайлы өз пікірлерін нақты ... ... ... ізденімпаздыққа баулиды.
«Венн диаграммасы»:
«Түртіп алу жүйесі»
|Білемін |Сәйкес келмейді |Мен үшін ... ... ... ... ... ... қызықтырып, оған дұрыс бағыт бере
білуде, білім сапасын ... ... ... ... жол ... әдіс-тәсілдер осылар деп білеміз. Мұғалім әр ... ... ... ... ... ... отыру керек. Бала бұл
сабақта мен неге кейін ... деп өз ... ... ... ... ... ... боламыз.
Қазақ әдебиеті – ананың сүті мен күннің нұрынан жаралған пән. Демек,
ана сүті мен күн ... ... ... сүйе білу, төл әдебиетімізді
құрметтеу жолында ерінбей етуіміз керек.
ҚОРЫТЫНДЫ
Ұтқырлық мұратты, мұғалімдерден сабақтың ... ... ... белгілеп алғаннан кейін, сол мақсатты жүзеге ... ... де ... ала ... ... етеді. Ол үшін әр мұғалім ... жете ... әрі оны ... ... қарай іріктеп алып, шебер
пайдалануы керек. Бұл аса ... ... ... ... ... ... талап ететін мәселе болып ... ... ... ... ерекшелігін, мүмкіндіктерін де жете білуі қажет.
Көпшілік жағдайда мұғалімнің өзінің ... ... ... ... қай ... болмасын, оны қай сыныпта өткізбесін,
сабақтың негізгі мақсатын да еске алмастан, ... ... ... ... ... ... ... сабақтар тиімді өтеді, ол оқушыларға
өз дәрежесінде білім бере алады деп айту қиын-ақ.
Оқу-тәрбие жұмыстарының ... ... бір өзі ... тастайтын әдіс-
тәсіл жоқ. Сол себептен де мұғалім әдіс-тәсілдерді жете меңгеріп қоймай,
оларды қай ... ... ... ... — соны да ... ... Мысалы, тәжірибе көрсетіп жүргендей, бір жағдайда ... ... деп ... ... ... ... ... тиімді, пайдалы
бола бермейді. Неге олай, себеп не?
Оқушылардың таным ... ... ... ... ... өз ... ... тұжырым жасата білуде проблемалық
оқытудың маңызы ерекше. Оқытудың бұл түрі ... ... ... ... ... тудыратын танымдық-іздендіруші, шығармашылық сипаттағы
зерттеу әдісіне бағытталған тапсырмалар береді және оны орындата алады.
Дегенмен де, осы ... ... ... ... мүмкіншіліктері
шексіз емес. Оқу материалының барлығы, барлық тақырыптар проблемалық
жағдаятты талап етпейді. ... ... ... дәрежесі орташа, не
ортадан төмен сынып ұжымына ... ... әр ... да ... болады
деуге болмайды.
Бұл әдіс-тәсілдер оның үстіне уақытты да көп ... ... ... аса ... ... әрі ... дербес, өздері шеше алмайтындай
тапсырмаларға төселген жағдайда ғана проблемалық оқытуды басшылыққа алу
тиімді ... ... де ... ерекшелігі,
мүмкіншілігі бар. Бұл әдіс – тәсілдің ең тиімді жағы мұғалім білімді ... ... ... ... ... ... ... Оқу материалын
ақпараттық сипатта, әңгімелеу, түсіндіру сипатында жеткізеді. Оқушылар да
өз мүмкіндіктерінше ол білімді ... ... ... ... ... ... оқушының дербес ойлауы арқылы жүргізетін өзіндік жұмыс
түрлері ... ... ... ... ... оқытуда тиімділігі ерекше,
көрнекілік әдістің де мүмкіндіктері әр түрлі.
Көрнекілік ... ... ... ... ... ... оны ... пайдалану оқушылардың дербес дерексіз түрде
ойлауын тежейді, көркем тілінің дамуына ... ... ... ... ... да сабақта мұғылімнің өзі төселген бір әдіс-тәсілмен
жұмыс істеуін немесе өзі ... ... ... бір ... үйіп-төгуін
жоққа шығарады, әрі бір сүрлеу, бір ... ... ... тиімсіздігін
дәлелдейді.
Тиімділік идеялары оқыту әдістерін үйлесімді түрде, сол сабақтағы оқу-
тәрбие ... ... ... ... ... отырған сыныптың жеке –
даралық, жағдайларын ескере отырып, таңдап, сұрыптап ала ... ... ... ... ... ... тиімді, пайдалы деп
сұрыпталынып алынған әдіс-тәсілдер ... ... ... ... да мүмкін.
Сол себепті әдіс-тәсілдерді үнемі бірлікте, үйлестіре ... ... ... ... ... ... жұмыстармен астастырып
немесе зерттеу әдісін түсіндірмелі әдіспен үйлестіре пайдаланудың маңызы
зор болмақ ... қай ... ... пайдалану сабақ мақсатына байланысты
туындайды).
Ал кейде практикалық, танымдық – ... ... ... ... пайдалануға болады. Әдіс-тәсілдерді үйлестіре қолдану –
оқушылар еңбегін ғылыми, тиімді ... ... ... бір ... ... ... жалықпайды, әрі пәнге деген қызығушылығы,
белсенділігі артады.Сабаққа әзірлік үстінде өтетін ... зер ... оны ... әдіс – ... ... ... ғана оқушыға берік
те тиянақты білім беруге болатынын әбден ойластыру ... Ал өзі ... ... ... ... ол мұғалімнің қаншалықты ... ... жете ... жете ... ... мұғалім сөздік әдісінің теориялық білім берудегі тиімділігін
ескермесе немесе оқушылардың теориялық ... ... ... ... оны ... әдістермен үйлестіргенде, нәтижесі болатынын білмесе,
әрине, онда мұғалім ... ... ... ... нәтижелігі туралы
сөз қозғаудың да қажеті жоқ.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1.Айтмамбетова Б. ... ... ... мен ... ... С. Мектептегі тәрбие жұмысының әдістемесі. -А., 1999.
3.Бабанский Ю.К. Методы обучения в современной общеобра-зовательной
школе. - Москва: ... 1985. - 208 ... ... ... ... - ... ... Педагогика. - Алматы: Анатілі, 1992. -160 б.
6. Мырзағалиев Қ. Қазақ ... ... ... ... Қабдолов З. Сөз өнері. Алматы: Санат, 2002.
8. Қазақ әдебиетінің ... ... ... ... ... ... Ақшолақов Т. Шығарманың көркем айшықтарын таныту. Алматы: Рауан,
1994.
10. Бітібаева Қ. Әдебиетті оқыту әдістемесі. Алматы: Рауан, ... ... В.П. ... ... ... -М,:
Педагогика, 1989 г.
12. Беспалько В.П. Педагогика и прогрессивные технологии обучения.-
М., 1995 г.
13. ... В.В. ... ... ... -М., 1996 г. Дьяченко
В.К. Новая педагогическая технология учебно-васпитательного процесса. -Усть-
Каменагорск, 1992 г.
14. Монахов В. Проектирование и внедрение новых ... ... 1990 г. ... Н.Р. ... ... педагогической
инноватики.- М., 1991 г.
15. Нағымжанова Қ.М ... ... ... ... психология-педагогикалық негіздері» Өскемен 1999
16. Мырзабаев А. Оқушылар шығармашылығын дамытуда белсенді ... ... ... 2005 ж.
17. Выгодский Л.С. Воображение и творчество в ... ... ... 1987 ... Тұрғынбаева Б. Шығармашылық қабілеттерін дамыту. Қазақстан
мектебі. №4, 2005 ... ... Б. ... ... қабілетін дамыту.
Қазақстан мектебі. №8, 2004 ж
20. Балкенов Ж. Студенттерді шығармашылық іс-әрекетке оқытудың ғылыми-
дидактикалық негіздері. ... 2005 ... ... Б. ... ... ... ... оқушыларының
шығармашылық қабілеттерін дамыту. Алматы , 1998 ... ... А. ... шығармашылығын дамытуда белсенді оқытудың
дидактикалық мүмкіндіктері. Алматы, 2005 ж.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіптік білім беру және оның тиімділігі17 бет
Қазақ тілінің практикалық курсы — фонетика, лексика, грамматика, орфография, стилистика180 бет
Әдебиет сабағындағы көрнекілік құралдарының жалпы сипаттамасы33 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет
Биология сабақтарындағы оқыту әдістерінің әртүрлілігі26 бет
Дәстүрлі мәдениеттегі кикілжіңді шешу тәсілдерінің оқу үдерісінде қолданудың психологиялық ерекшеліктері53 бет
Мемлекеттік басқарудың нысандары мен тәсілдерінің ұғымы, және түрлері25 бет
Сөздердің байланысу тәсілдерінің орыс тіл білімінде зерттелуі70 бет
Қазақ әдебиеті сабағында қолданатын әдіс-тәсілдерінің жалпы сипаты35 бет
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь