Жазу жұмысының түрлері мен олардың негізгі ерекшеліктері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3бет

І ТАРАУ ЖАЗУ ЖҰМЫСЫНЫҢ ТҮРЛЕРІ МЕН ОЛАРДЫҢ НЕГІЗГІ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

1.1 Диктант және оның түрлері және жазба жұмыстарының түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4.6бет
1.2 Мазмұндама мен шығарма жұмыстарының ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6.13бет


ІІ ТАРАУ ЖАЗБА ЖҰМЫСТАРЫНА ҚОЙЫЛАТЫН НЕГІЗГІ ТАЛАПТАР

2.1 Жалпы сабаққа қойылатын дидактикалық талаптар жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14.19бет
2.2 Жазба жұмыстарына қойылатын негізгі талаптар ... ... ... ... ..19.25бет

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26бет
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... 27бет
Тақырыптың өзектілігі. Тіл дамыту әрқашан әдістеме тарихында арнайы қаралып отырды. Оның маңызы, қажеттілігі айқындалды. Бірақ ол әдістеме теориясына арнайы білім ретінде кейін кірді. Әсіресе әдістеменің негізгі атаулары және категориялары тіл дамытуға арналған жұмыстар, жазба жұмыстарының мазмұны, көлемі, құралы, оқушының жазбаша тіл байлығын бағалау, нормалары әлі де анықталу қажет. Тіл қай елде, қандай қоғамдық құрылыста болмасын қатынас құралы керек десеңіз тіршілік құралы болып келеді. Отбасынан бастап, тілдің қоғамдағы қызметі туралы аз айтылып, аз жазылып жүрген жоқ.
Рухани бай, жан – жақты дамыған жеке тұлғадағы ең басты қасиеттердің бірі тіл байлығы дер едік, өз ойын нақты, терең мағыналы әрі көркем жеткізе білетін, шешен де ойлы оөйлей білетін, Абайша сілтегенде жүоекке жылы тиетін, «айнасы теп – тегіс жұмыр келетін» сөз құдіретін игерген адамдарда да тұлғалық қасиет қалыптасады. Мектептегі тіл дамыту жұмыстарының ең тиімді жолдары пәнаралық байланысқа иек арту болып табылады. Соның ішінде әдебиет пәні мен қазақ тілі пәндеріндегі тіл дамыту жұмыстарын жеке дара қарастырмай, үнемі, жүйелі түрде,бірлікте,бір мақсатта жүргізіп отырған нәтижелі,жемісті болмақ. Тіл байлығының ұғымы кең. Әр пәннің өз тілі, оған қойылатын өз талаптары бар.
Осыған байланысты тіл ғылымы негізінде оқушылардың жазбаша тілін дамытуда қолданылатын әдіс-тәсілдері мен қазақ әдебиеті пәні мұғалімінің оқушыларға жазба жұмыстарының негізгі талаптарын қадағалау кезіндегі алатын орнын анықтау жұмыстың өзекеті мәселесі болып қарастырылады.
Курстық жұмыстың мақсаты: әдебиет сабағында оқушыларға жазба жұмыстарының талаптар мәселелелеріне тоқталып, ашып көрсету.
1. М. Оразов Қазақ тілінің семантикасы. Алматы, 1999.
2. С. Исаев Қазақ тілі. 1996, Алматы
3. Қазақ грамматикасы. Астана, 2001.
4. А. Байтұрсынов Тіл тағлымы. Алматы, 1992.
5. М. Томанов Қазақ тілінің тарихи грамматикасы. Алматы, 1981.
6. К. Аханов Тіл білімінің негіздері. Алматы, 1993.
7. К. Аханов Грамматика теориясының негіздері. Алматы, 1998.
8. Г.Сыздықова Қатыстық сын есімдердің семантикасы. Астана, 2004.
9. А. Ысқақов Қазіргі қазақ тілі. Алматы, 1991.
10. 10.Қазақ тілі энциклопедиясы. Алматы, 1999.
11.Қазіргі қазақ тілінің түсіндірме сөздігі. Алматы, 2-том, 1976.
12.Ғ. Мұсабаев Қазақ тіліндегі сын есімнің шырайлары. Алматы, 1951.
ІЗ.Ф. Оразбаева Қазіргі қазақ тіліндегі сын есім синонимдері. Алматы,
1988
14.Ә. Төлеуов Сөз таптары. Алматы, 1982
15.Ж. Шәкенов Қазіргі қазақ тіліндегі сын есім категориясы. Алматы,
16.Ғ. Мұсабаев Қазақ тілі мен грамматикасы. Алматы, 1986
17.Қазақ тілі мен әдебиеті журнал №9 2006ж
18. Адамбаев Б. Халық даналығы. - Алматы: Рауан, 1996.
19. Табылдиев Ә. Халық тағылымы (қазақ халық педагогикасы және тәрбие). - Алматы: Қазақ университеті, 1992.
20. Қалиев С. Халық педагогикасының ауыз әдебиетіндегі көрінісі.- Алматы: Мектеп, 1987.
21. Білім туралы - Об образовании; Қазақстан Республикасының Заңы. - Алматы: Литера, 2000.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ...............................................................................................3бет
І ТАРАУ ЖАЗУ ЖҰМЫСЫНЫҢ ТҮРЛЕРІ МЕН ОЛАРДЫҢ НЕГІЗГІ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1.1 Диктант және оның түрлері және жазба жұмыстарының түрлері.................................................................................................................................4-6бет
1.2 Мазмұндама мен ... ... ... ........................................................................................................................6-13бет
ІІ ТАРАУ ЖАЗБА ЖҰМЫСТАРЫНА ҚОЙЫЛАТЫН НЕГІЗГІ ТАЛАПТАР
2.1 Жалпы сабаққа қойылатын дидактикалық талаптар жүйесі.......................................................................................................... 14-19бет
2.2 Жазба жұмыстарына қойылатын ... ... ... ТІЗІМІ................................27бет
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі. Тіл дамыту әрқашан әдістеме тарихында арнайы ... ... Оның ... ... ... ... ол әдістеме теориясына арнайы білім ретінде кейін кірді. Әсіресе әдістеменің негізгі атаулары және категориялары тіл дамытуға ... ... ... ... ... ... ... оқушының жазбаша тіл байлығын бағалау, нормалары әлі де ... ... Тіл қай ... қандай қоғамдық құрылыста болмасын қатынас құралы керек десеңіз тіршілік құралы болып келеді. ... ... ... қоғамдағы қызметі туралы аз айтылып, аз жазылып жүрген жоқ.
Рухани бай, жан - ... ... жеке ... ең ... ... бірі тіл байлығы дер едік, өз ойын нақты, терең мағыналы әрі көркем жеткізе ... ... де ойлы ... білетін, Абайша сілтегенде жүоекке жылы тиетін, сөз құдіретін игерген адамдарда да ... ... ... ... тіл ... жұмыстарының ең тиімді жолдары пәнаралық байланысқа иек арту ... ... ... ... ... пәні мен ... тілі ... тіл дамыту жұмыстарын жеке дара қарастырмай, үнемі, жүйелі түрде,бірлікте,бір мақсатта ... ... ... ... болмақ. Тіл байлығының ұғымы кең. Әр пәннің өз тілі, оған қойылатын өз ... бар. ... ... тіл ... ... ... жазбаша тілін дамытуда қолданылатын әдіс-тәсілдері мен қазақ әдебиеті пәні мұғалімінің оқушыларға жазба жұмыстарының негізгі талаптарын қадағалау кезіндегі алатын орнын ... ... ... ... болып қарастырылады.
Курстық жұмыстың мақсаты: әдебиет сабағында оқушыларға жазба жұмыстарының ... ... ... ашып ... ... ... ... Қазақ әдебиеті жүргізілетін жазба жұмыс түрлерінің маңыздылығын көрсету;
* Қазақ әдебиетінде жазба ... ... ... ... шолу және ... мән ... ... әдебиетінде жүргізілетін жазба жұмыстардың қажеттілігін дәлелдеу.
Курстық жұмыстың ғылыми болжамы: кейбір орта мектеп мұғалімдері мен ... оқу орны ... ... ... ... оқытуда, тақырыбында арнайы курс, арнаулы семинарларда пайдалануға болады. Зерттеу нәтижелерін педагогика, психология пәндерінде, мектепте пән үйірмесін құруда қосымша ... ... ... ... ... ... деп ... жұмыстың құрылымы: Жұмыс екі тараудан, кіріспе және қорытындыдан тұрады. Соңына ... ... ... ...
І ... ЖАЗУ ЖҰМЫСЫНЫҢ ТҮРЛЕРІ МЕН ОЛАРДЫҢ НЕГІЗГІ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
+ Диктант және оның түрлері және ... ... ... сыныптарда қазақ әдебиеті сабағында жүргізілетін жазу жұмысының көптеген түрі бар. Соның бірі -- диктант. Бұл ұғым өз ... ойын ... ... ... және ... ... ... меңзейді. Оның түрлері: әріп, буын, сөз, сөздік, ескерту, шығармашылық, көру, өздік, терме, графикалық және бақылау ... ... ... ... ... ... ... кейін өткізіледі. Ол дыбыс таңбасының баспа түрінен жазба түріне аударып жазуға үйрету, дауысты, дауыссыз дыбыстарды ажырата білуге дағдыландыру және ... ... ... үшін ... диктанты сауатты жазуға үйрету, қате жазудан сақтандыру, сөзді буындап оқуға, оны жаттап алуға ... ... ... білуге үйрету сияқты жұмыс түрлерін қамтиды.
Сөз диктанты әріп пен буын диктанттарына қарағанда ... ... ... ... -- ... сөз ... бір ұғымды білдіретінін, ярни мағынасы болатынын түсіндіру. Мұнда оқушылар ... ... ... сөздің нақты мағынасын түсінумен қатар, оларды буынға бөліп жазып ... ... ... ғана олар жеке ... ... ... ... артық әріп қоспай немесе әріптердің орынын ауыстырмай, әрбір сөздің мағынасын түсініп, ... ... ... ... ... әріп, буын, сөз диктанттары бастауыш сыныпқа арналған диктанттар, яғни кеңірек айтылғандықтан, бұларға көп тоқталмаймыз.
Сөздік диктанты әріп ... өту ... ... бір сөздердің жазылуын есте сақтау үшін пайдаланылады. Диктантқа ұсынылатын сөздердің саны 5-6 сыныптарда 30-35-тен аспауы керек. ... ... ... ... тақырыпқа байланысты мұғалімнің қалауымен жүргізіледі.
Терме диктанты белгілі бір ... ... ... ... ... үшін сабақ үстінде жүргізіледі. Мұғалім диктант мәтінін оқып ... ... ... ... ... керек екендігін ескертеді. Оқушылар мәтінді түгел жазбай, мұғалім оқып тұрған мәтіннен әркім өзіне берілген тапсырмаға лайықты ... мен сөз ... ... ... ... жазады,
Көру диктанты мұғалімдер тәжірибесінде өте пайдалы, диктантқа үйрететін жұмыстардың ... ең ... ... ... Бұл ... түрі ... көру, есту, есте сақтау, затты тану сияқты қабілеттерін дамыту мақсатында ... Көру ... үшін ... буын, жеке сөздер, сондай-ақ жазылуы қиын сөздер мен сөз ... және ... ... ... ... ... ... өлеңдерді алуға болады.
Диктант мәтіндері үзіліс кезінде тақтаға немесе алдын ала аумақты қағазға жазылып қойылады. Оларды оқушылардың 2 -- 3 рет оқып ... ... ... ... ... 1 -- 2 ... ... беріледі. Содан кейін мұғалім оны жауып қояды. Оқушылар тақтадан оқыған мәтінін есіне түсіріп, дәптерге жазады. Мұндай материалдардың құрамында ... қиын ... ... баса ... ... тиісті ережелері бар термин сөздер болса, мұғалім олардың астын түрлі түсті бормен сызып қояды.
Өздік диктантында оқушылар өтілген ... ... ... мен ... сөз бен сөз ... және ... ... мен жаттап алған өлең, жұмбақ, жаңылтпаш, мақал-мәтелдерді естеріне түсіріп, ойлана отырып өз ... ... бұл ... ... қайталап, тіл ұстартуда маңызы зор. Мұғалім өздік диктанты қай күні болатынын, нені қайталап келу ... ... ... ала ... ... ... -- ... диктанттарының ішінде мазмұн, құрылым, әдіс-тәсіл жағынан ең күрделісі, оқушылардың ойлау қабілетін, сөздік қорын, білім деңгейі мен ... ... ... ... арттыру көрсеткіші. Бұл диктанттың көп нүктенің орнына тиісті әріптерді қою, сөздерді дұрыс орналастыру арқылы сөйлем құрау, басы жазылған мәтінді ... ... ... ... ұқсамайтын өзгешеліктері болады.
Ескерту диктанты көлемі, орфографиялық емле, сөздік қоры жағынан бақылау диктантына жақын келеді. ... осы ... ... ... барлық материал түгел қамтылып, оқушыларды бақылау диктантына тікелей ... ... ... ... сөздердің байланысын сызба арқылы көрсету, керісінше, берілген сызба бойынша сөйлем ... ... ... ... жүргізуге болады.
Бақылау диктанты бұрын өтілген материалдарды оқушылар қандай дәрежеде меңгергенін және ... ... ... ... анықтау мақсатымен жүргізіледі. Бақылау диктанты белгілі бір ... оқып ... ... және ... ... аяғында өкізіледі.
Ол төмндегіше жүргізілеі:
а) диктант тақырыбы тақтаға жазылады да, алғшқы сөйлемнің бірінші сөзі жаңа жолдан басталатыны ескертіледі. Диктант мәтінінде ... ... қиын ... ... ... ... мұғалім үзіліс кезінде тақтаға жазып қояды;
ә) диктаит мәтінін ... екі рет ... ... ... қиын ... ... қарап алу керектігін ескертеді;
б) егерде диктант мәтіні жеке сөздер мен сөз ... ... ... ... ... болса, мұндай мәтіндердің әрбір сөзі мен сөйлемін мұғалім үш рет қана қайталап оқиды. ... орай ... ... ... ... әрбір сөзді немесе сөйлемді көңіл қойып тыңдап, олардың мағынасын ұғып алғаннан кейін ғана ... ... ... ... ... ... түгелдей жазып отыруын қадағалап, ең баяу жазатын оқушы бітісімен, келесі сөйлемді оқиды. Бірақ ол жаңа сөйлем екені ... ... ... ... ... ... кейін мұғалім мәтінді бастан-аяқ тағы бір рет оқиды. Осы кезде оқушылар өз жазғандарын мұғалімге ілесе отырып ... ... ... ... ... бір ... ... оқиды.
5-6-сыпыпта алынатын бақылау диктантының көлемі төмендегідей:
I жарты жылдықта -- 90-95 сөз,
II жарты ... -- 95-100 ... ... мен ... ... ...
Мазмұндама. Оқушылардың тілін дамытуға, олардың өз ойын ауызша және ... ... әрі ... баяндай білуге үйрететін шығармашылық жазба жұмыстың бірі - мазмұндама. Жаңа бағдарламаның талаптарына сәйкес мазмұндама ... ... ... ... ... ... соңындағы сұрақтар мен тапсырмаларда көрсетіліп отырылады. Мұндай тапсырмалар кейбір мәтіндерге үлгі ретінде ғана ... ... тіл ... жұмысы тіл сабақтарының тақырыптарымен ұштастыра, байланыстыра жүргізілуі ... ... да ... ... ... ... істегенде тіл тапсырмаларының қалай берілгендігі туралы үлгіні басшылыққа алып, басқа мәтіндердің материалдарын да ... ... ... ... ... ... болу ... ескеріп, мәтіндерді мөлшермен әр сыныпқа жеке-жеке бөліп береді. Жинаққа қосымша ... V -- IX ... ... ... ... үлгі ... ұсынылады.
Жинақтағы материал V -- IX сыныптарды жүргізілетін тіл дамыту жұмысының төмендегідей түрлеріи қамтиды:
1) ауызша әңгіме өткізу;
2) берілген сұраққа ... ... ...
3) жай және ... ... ...
4) мәтіннің көркемдік ерекшелігін және шығарманың; тіл, стиль ... ... ... ... ... ... және жазбаша мазмұндау;
5) мәтіннің формасын өзгерте мазмұндау, яғни I жақ, осы шақ формасындағы мәтінді III жақ, өткен шақ ... ... ... ... қысқарта мазмұндау, яғни берілген мәтіндік тек түйінді, негізгі мәселелерін ғана мазмұндау;
7) ... ... және ... ... ... ...
8) берілген мәтін туралы өз ой қорытындысын қоса мазмұндау;
9) шығарма жұмыстары;
10) ... ...
11) ... ... ... шәкірттердің өз беттерімен немесе мұғалімнің көмегімен сұрау-тапсырмалар құруы және әдеби-теориялық ... ... ... сыныпқа арналған жеке бөлімдерде хабарлау-баяндау, суреттеу және байымдау-мінездеу түріндегі шығармалардан тиісті үзінділер берілді. Шығармалардың бұл ... ... ... ... ... ... оқушылардың басым көпшілігін көбірек қызықтыратын тақырыптарға, мұғалімнің алдына қойып отырған мақсатына қарай V -- IX сыныптардың қай-қайсысында ... ... бір ... қамтылып отырылуы керек. Негізінде, V -- VI сыныптар үшін хабарлау-баяңдау, VI ... -- ... VII және IX ... -- ... ... ... жұмыс жүргізу негізгі орын алуға тиіс.
Оқушыларды шығарманың жоспарын жасауға жаттықтыру ... ... және ... орын алуға тиіс. Бұл -- оқушылардан көп жаттығуды және мүғалімнің ... ... ... ... ... ... ... жоспар жасау оқушылардың берілген мәтінді тереңірек түсінуіне, логикалық ойлау дағдыларын қалыптастыруға, мазмұндама жұмысын дұрыс орындауға көмектеседі, яғни ... ... ... ... етеді. Мемлекеттік бағдарлама V сынып оқушыларының, өздеріне көлемі шағын шығармалар мен жеке үзінділерге жай және күрделі жоспар жасай білуді, жоспардың ... ... ... бір ғана ... де, цитаталар арқылы да жаза білуді міндеттейді. V -- IX ... бұл ... ... ... бұл ... ... күрделі жоспарын жасауға көбірек көңіл бөлінеді.
Жинақтағы мәтіндердің ... ... ... жоспары берілді. Оларды мұғалімдердің міндетті түрде қолдануы талап етілмейді. Ол оқушыларға шығарманың әр ... ... ... жоспар жасау керектігін үлгі ретінде көрсету, жоспардың әрбір тармағын әр түрлі сөйлемдермен құрастыру үлгілерімен таныстыру ... ... ... ... ... жеке ... ... аттарымеи және қысқа шағын шығармаларға қойылған атаулармен таныстырудың, ... ... ... деп ... ... мәні зор. ... ... жоспарын жасауға дағдыландыруда жинақтағы үлгі есебінде берілген жоспарды немесе мұғалімнің өзі құрастырған жоспарын оқушыларға ... ... ... яки бұл ... жоспары мынадай болуға тиіс деп үнемі айтып беріп отыру дұрыс болмайды.
Олай ... ... ... ... ... ... ... кезде мұғалімнің тікелей басшылығымен және сыныптағы оқушыларды толық қатыстыра отырьш, бірлесіп жоспар құрастырудан бастаған жөн. Ол үшін ... ... ... ... ... ... бе-ріп, бірнеше оқушыдан жауап алады, солардың ішіндегі ең дәл, ... ... ... ... ... ... оқушыларға айтып беріп жаздырады.
Әдетте, оқушыларды мазмұндау жоспарын өз бетінше жасай білуге үйретуде, ... ... ... оның ... ... сұраулы сөйлеммен құрастырудан бастаған жөн. Бірте-бірте күрделірек мәтін алынып (суреттеу элементтері аралас), оны жоспарлауды сөйлемнің әр ... яғни ... ... ... араластыра қарастыру қажет.
V -- IX сыныптардың қай-қайсысында болса да мәтінді мазмұндау жоспарының екі түрі де (жай және ... ... ... не ... ... ... ... мәтінде баяндалатын негізгі оқиғалар мен суреттемелерді ғана алып, соған сұрақ беру немесе сол оқиға мен ... ат қою ... ... ... ... жоспарда алдымен негізгі оқиғалар, суреттемелер алынып, одан кейін оларды ішкі ... ... ... ... ... ... мәселеге атау беріліп, одан соң соның ұсақ бөліктеріне ат қойылады. Сөйтіп, бір мәтіннің өзі ... ... ... ... бөлінеді де, соңынан ол әлденеше тармақтарға жіктеледі. ... бұл ... ... ... ... ... ... әсерлі суреттемелер мен негізгі оқиғалар болмайды. Мәтіннің мазмұнын оқушылар естерінде толық сақтайды, оқушы мазмұндауы мәтінге тіпті жақын ... Бұл -- ... ... тіл ... ең ... ... бірі болып есептелінеді. Жинақта жоспар жасаудың бұл екі түрінің де үлгілері берілді.
Бұл жинақтағы мәтіндері әрбір сыныпқа әр түрлі ... ... ... үш ... ... мөлшерде ұсынылады. Ү-IX сыныптардың қай-қайсысында болсын жүргізілетін жұмыс түрлеріне және мәтіннің мазмұндық ерекшелігіне қарай оның көлемі де өзгеріп отыруы ... ... ... ... мазмұндау үшін берілетін мәтін көлемдірек болуы керек те, мәтіннің ... ... ... ... ... үшін ... мәтін шағындау болу керек. Сондай-ақ оқушылар мазмұндама жазу жұмысына біраз жаттығып төселгенше, мазмұны тартымды, тілі ... ... де ... ... ... ... ... келе жоғарыдағы аталғандардан күрделірек мәтіндер ұсынып, мәтіннің көлемін де бірте-бірте кеңейтіп отыру керек, Бұл принцип әрбір ... ... ... ... ... ... отырылады.
Мектеп тәжірибелерінде, тіпті VI -- VII сыныптарға мазмұндау үшін, ... тым ... ... ... оның өзін ... 2-3 рет ... оқып ... кейін, оқушылар мәтінді сөзбе-сөз естеріне ұстап қалу, мәтінді ... өз ... ... ... ... фразаларды бере салушылық жиі ұшырайды. Мұндайда бірсыпыра оқушылар мәтіндегі ... ... ... ... ... сөйлеммен дұрыс жалғастыра алмай, оларды бір-біріне ешбір байланыссыз тіркей салуға мәжбүр болады. Сондықтан ... ... ... алғашқы сатысында, берілген мәтінді жазуға кіріспестен бұрын, белгілі бір дәрежеде дайындық жұмыстарын, атап ... ... ... ... ... ... ... ауызша мазмұндату, мәтінде кездескен түсініксіз сөздер мен фразалардың мағынасын ашу, берілген тақырыпқа ұқсас, яки соған байланысты басқа да шығармалардан, ... ... ... ... мәліметтері бойынша және шығарманың жоспарын жасауға байланысты әңгімелер өткізу, т. б. жұмыс түрлерін ... ... ... Бұл ... оқушылардың өздігінен сөйлем құрай білуге, өзі білетін сөздік қорын дұрыс пайдалануға, сондай-ақ мәтіннің идеялық мәні мен мазмұнын тереңірек түсінуге ... ... ... ... ... сапасын арттырады.
VII класс үшін берілгеп материалдың ішінде жоғарыда көрсетілген мақсаттарға ... ... ... ... ... орын ... ... қарай, осы сыныпта жүргізілетін жазу жұмыстарын тек жинақта берілген материалдармен ғана ... ... ... Оқушыларга жыл мезгілдеріне байланысты табиғаттың әр түрлі құбылыстарын, жануарлар тіршілігін, адам өмірін, сынып бөлмелерін, мектеп, қабілет суреттерін, өздеріне ... ... ... көл ... т. б. ... бақылай жүріп, зерттеген объектісін суреттеп жазып келу үшін тапсырмалар (мұндай жұмыстарды үйде де, сыныпта да істеуге болады) беріп отыру ... Бұл ... ... түрлері, біріншіден, оқушылардың байқағыштық қабілетін арттыратын болса, екіншіден, кітаптан алған мәліметтерін өздері зерттеп, бақылаған объектісін суреттеуде қалай пайдалану керектігіне ... ... ... ... жаза ... ... сыныпта оқушылар суреттеу түрінде жазуға біраз жаттыға, төселе келе, әдеби кейіпкерлерге мінездеме беру түрінде жазылатын ... ... ... ... көше ... ... ... VII сынып оқушыларынан жан-жақты мінездеме беру жұмыстарын күтуге болмайды, бұл сыныпта оқушылар кейіпкерлердің сырт пішінін (портретін), мінез-құлқын, сол ... ... ... ... ... ... кейпін көрсетуге берсе де болады.
Ал VIII және IX сыныптарда ол жұмыс тереңдей түсу керек. Бұл ... жеке ... ... ... ... ... ... кейіпкерге салыстырмалы мінездеме беруге де елеулі орын алуға тиіс.
V -- IX сыныптардың қай-қайсысында ... ... ... жай және ... ... беру ... ... жұмыстардың баспалдағында мұғалім тікелей басшылық етіп, шығарманың күрделі яки жай жоспарын жасап, көмектесіп отыруы керек. ... ... ... ... ... бұл сыныптарда жүргізілетін жазу жұмыстарының елеулі және мазмұнды түрінің бірі ... ... Бұл ... оқушылар шығармадағы негізгі мәселелер мен екінші қатардағы мәселелердің айырмашылықтарын, оқиғаның ... мен ... ... ... композициялық құрылысын талдап, айыра білуге жаттығады. Сонымен бірге олар өз ойындағысын тұжырымдап, жинақтап жаза білуге дағдыланады. ... ... ... жұмыстарына назар аударып, оны зерттеу, шәкірттерге шығарманы жаздырып үйретудің амал-тәсілдері орыс тілінде педагогикада ... ... ... ... шығармасының, теориясы мен әдістемесінің ертеден келе жатқан тарихы бар.
Қазан төңкерісіне жақын жылдарда А.Д.Алферов ... ... ... ... ... ... бұл үшін оқушыларды кінәлауға болмайтынын ескертіп, міндеттерді ... ... ... ... ... ... пен формализмді алып жүретіндігін айтады және шәкірттерді шығарма жаздыруға төселдіре алмаған ұстаздар тәжірибесін сынайды.
Әдіскер ... ... ... ... ... ... пән ... оқытудағы ең қиын міндеттің бірі екенін анықтай отырып, осы мәселеге қатысты ... тың ... ... ... ... ... оның ... сәйксс келу керектігін көздей отырып, шығарманы жазып-үйретуде оның мазмұны мен жолдарын көрсетуге тырысты (Обучение сочинениям в старших. классах. М., ... ... ... ... ... ... ... теориясының элементтерін меңгере отырып, оны жазба жұмыстарында пайдаланудың қажеттілігін ұсынады. Сондай-ақ шығарма жазу барысында шәкірттердің көргендері мен ... ... ... ой ... ... ... көңіл бөледі (Устные и письменные слова учашихся. М., Л., 1927). Әдіскер Соколов жазба жұмысына жоспар құру керектігіне ... ... ... жазба жұмысына айтарлықтай рөл атқаратынына мән бере отырып, оқушының өз жоспарының қожайыны ретінде оны кез ... ... ... ... ... ой ... ... шығармаға жоспар құру мәселесі ертеден-ақ өзінше жолға қойылған.
Жоғарыда көрсетілген әдіскерлер пікірлері шығарма жаздыру мәселесінің ... ... ... ... бұл ... ... ... жол ашты. Әдіскер ғалым В.Б.Голубков ғылыми еңбектерінде сыныпта оқушыларды шығарма жазуға төселдірудің төмендегідей әдістерін ұсынады:
* көркем шығарманың мазмұнын қысқа ... ... оның бас ... ... ...
* ... ... боларлық маңызы бар эпизодтарға көңіл бөлу;
* туындының басты проблемаларын оқушыларға алдын ала таныту;
* шығарма кейіпкерлерін топтау (О ... ... в ... III ... , № 7, ... әдебиетін оқыту әдістемесінде шығарманың тәрбиелік жәнс білімдік мақсатына ден қойып, оның шығармашылық мақсатын түсінген, мектеп шығармасын жан-жақты зерттеген ... ... ... ... ... ... жазуға төселдіру тәрбие мен білім берудегі ең белсенді, ең қуатты әдіс екенін жақсы ... ... орыс ... әдістемесінде жазба жұмыстар әдістемесінің алғашқы әліппесін жасап, оны жүргізудің кейбір бағытын көрсетті. Ғалым сонымен бірге тақырып таңдай ... ... ... ... ... анықтаудың жолдарына назар аударды. Ғалым оқушыларды шығарма жазуға үйретудің өзіндік жүйесі ... ... ... ... тіл дамыту және адам сезімдерін қалыптастыру құралы екенін айта келіп, шәкірттерді шығарма жазуға төселдірудің әңгімелесу, сұраққа жауап, жоспар құру, ... ... ... М.А.Рыбникова орыс әдебиетін оқыту әдістемесінде жазба жұмыстарын белгілі бір жүйеге салудың жолын ... келе ... жазу мен ... ... ... ... сабақтастығын анықтап берді.
Шығарма жазудың жүйесі туралы ойын деп жалғастырады (Избранные труды. М., , 1958).
Шығарма жазуға дайындау жолдары мен ... ... ... ... ... ... ... баланың тілдік мәдениеті, сөздік қоры, теориялық білімі, әдеби ұғым-түсінігі, жазуға икемі мен ойлау деңгейі байқалады.
2. Шығарма - ... жеке ... ... өзін ... ... дағдылы жұмыстың көрінісі. Оқушыныңауызша сөз саптауын қалыптастыруды біз қиын дейміз, ал ойын жазбаша түсіруге қалыптастыру одан да қиын. Олай ... бұл - ... ... ... ... ұзақ үдерістің түпкі нәтижесі.
Нәтиже қай жұмыста да нәтижелілігімен бағалы. Алдындағы оқушысы ақ қағазға өз ойын, көзқарасын, пікірталасында туған шешімін түсіріп, ... ... ... айшығын танытып жатса, мұғалім жұмысының шынымен нәтижесі болғаны ғой.
Енді осы жұмысқа ... ... ... ... ... ... оқушы сабаққа қызығу керек. Әсіресе, қазақ тілі мен әдебиет сабағының кіріспе және ... ... ... белсенділігі басымырақ болатын жұмыстар ұйымдастырған жөн. Жұмбақ ... ... ... оның да ... ... кілті бар жұмыс.
Бір дыбыстан басталатын сөздерден тұратын сөйлемдер жарысын беруге болады. Шағын әңгімеден мазмұнды, идеяны, тақырыпты таптыру, ойланту. Кейіпкер ... ой ... ... пікірін қалыптастыру, өз көзқарасын айқындауға, қорғай білуге үйрету арқылы жазу жұмысына төселдіруге болады.
Шығармашылық жазба ... ... -- ... ... ... шығармашылык, қиялды, нақты нәрсені еркін, қызықты түрде беруге ұластыру, әдебиетті іштей түсіне отырып, оның мәні мен құдіретті орнын өз ... ... бере ... жаздырудың бірінші міндеті - тақырыпты түсіну. Бұл үшін әуелі жоспар құрып, шығарманың негізгі ойын ұғыну керек. Оқушымен жұмыс белгілі ... ... ойын ... басталуы керек. Тақырып сұрақ бойынша шығарма идеясын қалыптастыруды үйрете отырып меңгертіледі.
Шығарма жазудың өзіндік біліктері: шығарманың негізгі ойын тану мен ... ... ... жазу үшін материал жинау; жиналған материалды жүйелеу; әр жанрда шығарма жазу, шығарманың жоспарын ... ... ... ... тілдік категориялар ережесін білу (сауаттылық); шығармада өзіндік көзқарас, ұстаным көрінуі.
Егер ... осы ... ... ... алса, шығармашылық жазба жұмыстардың сапасы жоғары деңгейге көтерілер еді.
Шығармашылық жұмыс табиғаттың төл перзенті адамның көңіл-күй, ой-толғам, болмысына, ... ... ... ... ұмтылу мүмкіндігіне де байланысты. Осыған орай кейде ойтолғау түрінде оқушыларға , деген тақырыптарды жазуға тапсырма беру қажет. Бұл ... ... ... -- жұмбақ дүние сырын меңгеру барысында әрдайым дамып-жетіле беретін жекелік қасиеттерді ... ... ... дара ... ... арқылы адам психологиясы мен қоғам өмірін жақындастыру, баланың өз шығармасы арқылы өмірмен байланыстыру.
Жоғарыдағы тақырыпқа ... ... ... ... ұқсамайтын ерекшелігімен, шындығымен, өзіндік пікірімен көңілге қонып еді. Кейде еркін тақырыпта ... ... ... ... лебі әбден сезіліп тұрады, сондықтан бала шығармашылығын дамытқысы келген ұстаз әуелі шәкірттерді еркін тақырыпта шығарма жазуға ... ... ... көркем туындыға шығаруы керек деп ойлаймыз.
Көркем әдебиеттің мақсаты -- қоғам мен адам, халық пен жеке адам ... ... ... ... ... ... суреттеу, ал шәкірт шығармадағы кейіпкердің жан дүниесін түсінбесе, олар туралы жақсы ... ... ... ... ... еді. ... ... ұстаз туынды кейіпкерінің ішкі әлемін сипаттайтын мәтінге, штрих, детальға терең назар аударуды оқушыға міндеттейді. Осы арада Жүсіпбек Аймаутовтың ... ... ... ... ... әнін салуы, деген бір ғана сөйлем, Құнанбай портреті шығарма тақырыбы мен идеясын терең түсінуге ... ... ішкі ... ... ... ... ... оқушысына жүрек сырын шерте білетін шығарма жаздырғысы келсе, үлкен туындыдағы ... ... - көп ... ... ... ... ... портреттік сипаттаманы, монолог-диалог, деталь, штрихтарды-психологиялық жәйттерді көріп білуге, одан ой ... ... ... жол ... Осы ... ... деген сөзі де еске түседі.
Оқушыларға бойында қарама-қайшылығы мол, ішкі сезімін терең ... ... ... ... ... себебі олар өз ойтолғауларында көп жағдайда сондай кейіпкерлер туралы жазғанды ұнатады. Әр ақын-жазушының шығармашылығы бойынша өзіне ұнаған кейіпкерлерге ойтолғау жаздырту ... ... ... ... ... ықыласпен, айрықша толғаныс-сезімдермен жазып шығады себебі әркім өзінің жанына жақын кейіпкерлермен сырласады, оны өзгелерге ... ... сол ... ... ... жазба жұмысына бейімдеудің бір тәсілі ретінде ойдан сюжет құрау әдісін жатқызуға болады. Кейде ... тілі мен ... ... ... кезеңіне айналдыруға болады. Бұл жердегі мақсат: шәкірт іштегі ойын сыртқа шығарса, сезімін, ой-қиялын ұстазбен бөліссе, өзіндік жақсы пікірлер қалыптасар еді. ... ... , , , т.б. ... ... ... ... ... адам жанының психологиялық әрекеттеріне байланысты. Кездейсоқ тақырыптың өзі шәкірттің өзіне беймәлім болған сырларын да ашып береді. Қиялы ұшқыр, сезімтал ұстаз кез ... ... ... ... бала ... нәр ... ... ЖАЗБА ЖҰМЫСТАРЫНА ҚОЙЫЛАТЫН НЕГІЗГІ ТАЛАПТАР
2.1 Жалпы сабаққа қойылатын дидактикалық талаптар жүйесі
Сабаққа қойылатын талаптарға назар аударайық: ... ... ... оның ... дамытушылық, тәрбиелік мақсаттарын дұрыс анықтау;
2.Сабақтың түрін анықтау,жаңа материалды өткен материалмен байланыстыру;
3.Оқушының білімін бекіту, қайталау,бақылау жүйесін ойластыру;
4.Үй ... ... ... ... қадағалау;
Сабаққа дайындалу және ұйымдастыруға қойылатын талаптар:
1.Сабақ материалы оқушының денсаулығына зиян ... ... ... ... ... ... дайындықты берілген тақырып бойынша жоспарлаудан бастау қажет;
3.Әр сабаққа демонстрациялық, дидактикалық материалдарды, техникалық құралдарды дайындау;
Сабақ ... және оқу ... ... ... ... ... мәні ... керек. Оқыту барысында оқушылар өздерін қоғамның жеке тұлғасы ретінде ... ... ... ... ... ... тікелей байланыста болған жөн;
3.Әр сабақта оқушы шығармашылық ізденісте болуы ... ... ... ... ... ...
1. Сабақ көңілді, тартымды өтуі керек;
2. Оқушыны сабақта білімнің керек екенін сезінуге тәрбиелеу қажет;
3. Сабақтың ырғағы мен ... ... ... ... ... ол ... пен ... көтермейді. Сабақтың барысы дұрыс ұйымдастырылғанда оқушылар мен ... ... ... ...
4. ... мен ... арасындағы өзара түсінушілік, педагогикалық такт сақталғаны жөн ... ... тура ... ... ... ... жәбірлеу дұрыс емес);
5. Оқушылар арасына өзара өзара түсінушілік жағдай туғызу және шығармашылық ... ... ... ...
6. ... әр ... оқу әдістерін қолданып, түрлендіріп өткізу керек.
Бағалау нормалары.
деген баға: ешбір қатесі болмаса немесе емле, тыныс белгілерінен бір-бірден қате ...
... ... емле және ... белгілерінен екі-екіден қате жіберсе;
деген баға: емле мен ... ... ... ... ... ... 3 ... 5 тыныс белгі қатесі болса.
Ескерту:
Бағалау кезінде ... ... мен ... ... ... Егер бір қате бір ... ... түбірлес сөздердің түбірінде қайталанса, бір қатеге саналады. Бір ережеге жататын ... ... ... есептеледі. Алғашқы біртекті үш қате біреуге саналады да, ... ... ... дербес есптеледі.
Диктант мәтініне қойылатын талап:
а) көлем сынып ерекшелегіне сай болуы ...
ә) ... ... ... керек;
б) мәтіндегі орфограммалар мен пунктограммаларды оқушылар игерген, таныс бағдарламаға сәйкес болуы керек ;
в) ... ... ... ... ... ... жеңіл болуын ескерген жөн;
Грамматикалық тапсырмалы диктант сабағының құрылымдық кезеңін шамамен былай ... ...
а) ... дайындық (өтілген грамматикалық материалдарды еске түсіру) 4-5минут.
ә) берілген тапсырманы орындату-4-5 минут.
б) ... ... ... ... -30-35 ...
в) ... ... минут.
Белгілер мәні:
/- емле қатесі
V- тыныс қатесі
/-азат жол артық қойылған
?- ...
/- ... ... ... ... сөз ... ... үзілген
Диктанттың белгіленген нормасы төмендегідей:
Сыныптар Сөздер саны 1 ... 2 ... 3 ... 4 ... ... баға Тест
1. 15-20 0 0 0 0 0 0
2. 20-25 2 2 2 2 1 2
3. 30-35 2 2 2 2 1 4
4. 40-45 2 2 2 2 1 4
5. 50-55 2 2 2 2 1 4
6. 60-65 2 2 2 2 1 4
7. 70-75 2 2 2 2 1 4
8. 80-85 2 2 2 2 1 4
9. 90-95 2 2 2 2 1 4
10. 100-105 2 2 2 2 1 4
11. 105-110 2 2 2 2 1 4 ... ... ... сөз
3-сыныпта-20-30 сөз
4-сыныпта-30-40 сөз
5-сыныпта-40-50 сөз
6-сыныпта-60-70 сөз
7-сыныпта-70-80 сөз
8-сыныпта-90-100 сөз
9-сыныпта-90-100 сөз
10-сыныпта-100-110 сөз ... сөз ... ... мына ... есте сақтау керек:
- фонетикалық талдауды білуі;
- сөз ... ... ...
- сөз ... ... білуі;
- сөйлемді талдауы;
- сөйлем мүшесіне талдауды білуі;
- морфологиялық талдауды білуі;
- синтаксистік ... ...
- ... талдауды білуі;
Диктант мәтініне байланысты мұғалімдердің ескеретіндері:
- қажет болған жағдайда ... ... ... ... ... беру;
- сөйлемдердің құрылысы мен тыныс белгілерін,оқылу интонациясын ескеру;
- жай сөйлем,құрмалас сөйлемдердің ... ... ... ... белгілеріне көңіл бөлу;
- сызықша,тырнақша тәрізді белгілерді қолдану жүйесі;
- егер диктанттың мәтінінде дұрыс жазылуы оқушыларға бұрын түсіндірілмеген қиын сөздер ... олар ... ...
- ... ... оқып шығып,содан кейін жеке сөйлемді оқып жаздыра бастайды.Соңғы сөйлем жазылып болған соң, диктант ... ... ... ... ... ... бойынша оқушылар өз жұмыстарын қосымша тексере алады.Диктант мәтінін қайтадан көшіруге болмайды.
- Бақылау диктанттарын бағалауда орфографиялық және ... ... ... ...
- ... екі баға ... ... баға сауаттылыққа,екінші баға грамматикалық тапсырмаларға қойылады.
Оқу өлшемі. ... ... сөз саны ... саны
1 15-20 45-90
2 20-25 180-225
3 25-30 225-270
4 30-35 270-315
5 35-40 315-350
6 40-45 350-395
7 45-50 395-420
8 50-55 420-465
9 55-60 465-510
10 60-65 510-555
11 65-70 555-600 ... ... диалог монолог
1 90-110 1-2 сұрақ 3-4 сөйлем
2 160-210 2-3 сұрақ 4-5 ...
3 210-230 3-4 ... 5-7 ...
4 230-260 4-5 ... 7-9 ...
5 260-290 5-6 сұрақ 9-11 сөйлем
6 290-310 6-7 сұрақ 11-13 ...
7 310-330 7-8 ... 13-15 ...
8 330-360 8-9 ... 15-17 ...
9 360-390 9-10 сұрақ 17-19 сөйлем
10 390-400 10-11 сұрақ 19-21 ...
11 400-410 11-12 ... 21-23 ...
Мазмұндама және шығарма жұмыстарының көлемі мен бағалау өлшемдері.
Мазмұндама - оқушының мемлекеттік тілден ... ... ... ... ... ... ... арқылы оқушының өз ойын жүйелі баяндай алу қабілеті мен байлығы, сауаттылық деңгейі айқын көрінеді. ... ... саны ... саны
5 4 немесе 5 сөйлем 2
6 5 немесе 6 ... 2
7 6 ... 7 ... 2
8 7 ... 8 сөйлем 2
9 8 немесе 9 сөйлем 2
10 9 немесе 10 сөйлем 2
11 10 немесе 11 ... 2 ... мен ... екі баға қойылады:
1-шісі: жұмысының мазмұны мен көркемдік сапасы, тіл байлығы үшін;
2-шісі: грамматикалық сауаттылығы ... ... ... ... ... талаптар:
:: Тақырыпты оқушының өз ойы және өз сөзі ... ... аша ...
:: ... ... тақырыптан алшақтамай, оның мазмұнын нақты ашуға талпыну. Шығарманы 5 сыныптан бастап жазады, бірақ 5,6 - сыныптарда үйрету шығарма ... ...
5,6 - ... ... беріледі.
Шығарманың екі бағасы болады: екеуі де бір пәнге қойылады.
Әдебиеттен:
Тоқсан ... ... ... - 1
2 аптада бір рет:
- ... ...
- ...
- ...
- эссе;
- мәтінмен жұмыс;
Ескерту: осы жұмыстың біреуін ғана алу керек. ... ... ... тілі мұғалімдеріне арналған мәліметтер.
5-11 - сынып оқушыларынан бағдарламаға сай талап етілетін оқу іскерлігі мен дағдыларының жоба көрсеткіші. ... ... ... Оқушы Жазу шапшандығы Сөйлеу
дауыстап іштей монолог диалог
5 120 сөз 140-170 60 ... 7-8 ... 6-8 ...
6 140 170-210 70 2 минут 6-8 сөйлем
7 150 210-250 70 2 минут 6-8 сөйлем
8 150-ден ... 250-270 80-100 3 ... 8-10 ...
9 ... ... 270-290 100 3 минут 10-12 сөйлем
10 150-ден артық 290-310 100-120 4-5 ... 10-12 ...
11 ... ... 310-330 120-дан артық 4-5 минут 10-12 сөйлем
2.Диктант нормалары.
Сыныбы Диктант саны ... саны ... саны ... ...
5 8 90-100 сөз 12 2-3
6 6 100-110 сөз 16 3-4
7 5 110-120 сөз 20 4-5
8 5 120-150 сөз 24 10
9 4 150-170 сөз 24 15
10 4 170-190 сөз 26 18
11 4 190-200 сөз 26 18 ... ... ... ... саны ... саны
5 4 100-150 сөз
6 3 150-200 сөз
7 2 200-250 сөз
8 2 250-300 сөз
9 2 300-350 сөз
10 3-4 350-400 сөз
11 2-3 400-450 сөз ... ... ... Саны ... Үйде
5 4 3 1
6 4 2 2
7 4 2 2
8 6 3 3
9 7 4 3
10 8 4 4
11 9 5 4 ... нормалары.
Баға Қателер саны
1/0 1/0 0/1
3/3 2/4 1/5
6/5 5/6 3/8
9/5 8/9
2.2 ... ... ... ... ... қай ... ... қоғамдық құрылыста болмасын қатынас құралы керек десеңіз тіршілік құралы болып келеді. Отбасынан бастап, тілдің қоғамдағы қызметі туралы аз ... аз ... ... жоқ. Ал атам ... қазақ қоғамындағы тілдің орны, атқарған қызметі ерекше болғаны ... аян. ... , ... ... ... өзі көп ... ... керек.
Рухани бай, жан - жақты ... жеке ... ең ... қасиеттердің бірі тіл байлығы дер едік, өз ойын нақты, терең ... әрі ... ... ... ... де ойлы ... білетін, Абайша сілтегенде жүоекке жылы тиетін, сөз құдіретін игерген адамдарда да тұлғалық қасиет қалыптасады. Мектептегі тіл дамыту ... ең ... ... ... ... иек арту ... табылады. Соның ішінде әдебиет пәні мен қазақ тілі пәндеріндегі тіл дамыту ... жеке дара ... ... ... ... ... бір ... жүргізіп отырған нәтижелі,жемісті болмақ. Тіл байлығының ұғымы кең. Әр пәннің өз ... оған ... өз ... бар. Ал қазақ тілі мен әдебиетіндегі тіл дамыту жұмыстарын мынадай мақсаттар негізінде жүргізуге болады:
А. аз сөзге ... ... ... ... дәлдік );
Ә.ойын бейнелі, көркем айшықты да шешен оралымды пайдалана отырып жеткізу;
Б. ауызекі сөйлеу тіліндегі мәнерлік, ... ... ... ...
В. ... тілдеріндегі жатықтық, сөздерді түрлендіре пайдалану, сауаттылық, жазу мәдениетіне қойылатын талаптарды меңгеру, қазақ әдебиеттен алған білімдерін ... тілі ... ... ... ... ... ... білу.
Шығарма жазуға үйрету жолдары. Жас ұрпаққа білім беруде олардың пәнге деген ... ... ... рөл атқарады. Шығарма жазу үшін оған жоспар құру әрине оқушылардың ой-қабілеттерін арттыра түсетіні белгілі. Әдебиет сабағында шығарма жазу - ... ... ... сапаға айналған нәтижесі табылады. Мұғалімнің педагогтік шеберлігі мен еңбегін айқындау-оқушының әдебиеттік ұғымын, ... ... ... ... ... ... ... кәмелеттік аттестат алу үшін жазатын шығарма жұмысына берілген нұсқауда былай делінген:
Емтихандық ... ... - ... ... ... ... библографиялық - сын мақаланы қайталап, болмаса мұғалімнің пікірінің өңін айналдырып жазып беру емес. Оқушының көркем ... ... ... ... ... ... ... І танысқанда білген, жалпы әдебиет пәнін оқуда көңіліне түйген,тағы өзіндік ойлары мен сезімін дұрыс жазып беруін талап ететін жетті. ... ... ... ... қатар, онда әңгіме отырған мәселені терең түсіндіру арқылы эмоцианалдық жақтан айқын-анық баяндалуы және нақты пікірі әдеби көркем тілмен берілуі ... ... ...
1. ... ... ... ... иесінің аты-жөні жазылады.
2. Екінші бетке екі жол төменірек ашық және ... етіп ... ... Егер ... ... болып келсе, онда оның астына автордың аты жазылады.
3. Тақырыптан екі жол ... ... ... ...
Мектептегі шығарма жұмысы оқушының дүниеге көз қалыптастыруда игі ... ... ... Олай ... шығарманың мақсаты - осы. Мектепте шығарма жазу ... қай түрі ... да ... ой ... ... іс. ... ақыл - ой дамытып, белседілігін арттыруда шығарма жұмысы орасан зор рөл атқарады. Сондықтан мұндай күрделі ақыл - ой ... ... ...
8. ... ... ... сөйлем болмағаны жөн.
9. Егер жоспарда цитата қолданылса, оны тырнақшаға алып, автордың ... ... ... ... ... жазу ...
10. Шығарма жоспарға сәйкес азат жолдар арқылы жазылады.
11. Шығарма жоспардан кейін жаңа ... ... ...
12. ... ... ... көрсеткіштері цифрлармен; ғасыр рим цифрларымен; жыл, күн-араб цифрларымен, басқа сандар сөзбен жазылады. Ғасыр атауы араб ... ... ... ... қате саналмайды, ол үшін бағаны төмендетуге болмайды.
Ескерту:диктант ... ... ... оның ішінде мезгіл көрсеткіштері де сөзбен жазылады.
13. ... ... ... ... ... ... аса қажет. Поэзиялық цитаталар, жыр шумақтары жол ортасына тырнақша алынбай ...
14. ... ... ұқыпты әрі анық жазылуы тиіс.
Емтихан жұмысы мектеп мөртаңбасы басылған дәптер парақтары жазылады. Мектеп атауы, мекен-жайы мөртаңбада ... ... бір ... ... ... күн ... ... 2001 жылғы маусым.
Мазмұндама және шығарма жұмыстарының көлемі мен бағалау өлшемдері.
Мазмұндама - ... өз ана тілі мен ... ... ... тексерудің негізгі нысандарының бірі. Мазмұндама арқылы баланың өз ойы жүйелі баяндай білу қабілеті мен тіл байлығы, ... ... ... ...
Мазмұндама мәтінін көлемі төмендегідей болады:
5- сынып- 100-150 сөз;
6- сынып- 150-200 сөз;
7- сынып- 200-250 сөз;
8- сынып- 250-300 сөз;
9- ... 300-350 сөз;
10- ... 350-400 сөз; ... 400-450 сөз; ... бағалауда оқушы жұмысының мәтін мазмұны мен негізгі ойға сәйкестігі, тақырыптың толық ашылуы, ... ... ... ... ... ... ... құрылысына, мәтіннің стильдік біртектілігіне, шеберлігіне назар аударылады.
Мәтін мазмұнын айтып бергенде, оқушылар мұғалімнің баяндағанын қайталап қоймай, мәтін мазмұнын өз ... ... өз ... ... ... етеді.Атап айтқанда, оқушы жазған мазмұндама мәтініне мынандай талап ... ...
1. ... өз ойы ...
2. Өз ... ... ... қосуы;
3. Өздігінен қорытынды жасау;
4. Мәтін формасын өзгерте мазмұндау, ... жақ, осы шақ ... ... ... ...
5. ... мазмұндау, яғни, берілген мәтіннің тек түйінді, негізгі мәселелерін ғана мазмұндау, қажетсіз деп табылған детальдарды қысқарту;
6. Кеңейте мазмұндау, ... ... ... ... ... (цитата) және эпиграф келтіре отырып мазмұндау;
7. Берілген мәтін мазмұнына лайықты ой қорытындысын жасау;
Мазмұндама жаздыру арқылы ... ... ... орынды қолдана білуге, жазбаш сөйлеудің ерекшелігін, мәтіннің синтаксистік құрылысын меңгертуге, ең басты қайта жасау қиялын дамытуға игі ықпал ... ... ... ... ... ... ... түрлерін жүргізуге болады:
1.Дайын мәтін бойынша мазмұндама;
2.Сурет бойынша ... ... ... ... ... ... мен ... екі баға: біріншісі жұмыстың мазмұны мен көркемдік сапасы, тіл шұрайлығы үшін, ал екіншісі грамматикалық сауаттылығы үшін қойылады.
Шығарма - ... ... ... ... алған білімін өз ойымен, дүниетанымдық көзқарасымен еркін ұштастыра ... ... ... төл еңбегі.Оқушыдан көркем шығарманы өзіндік ой - ... ... ... ... ... ... ... тілмен жүйелі баяндауы талап етіледі.
Оқушы шығармасының құрылысы: тақырып, жоспар, эпиграф ... ... ... емес), кіріспе, негізгі, қорытынды бөлімдері, сонымен бірге материалға баяндау әдісі мен оның ретті жүйесі сияқты мәселелерден ... ... ... мен ... төмендегідей болады.
5 - сынып - 0,5 - 1 бет;
6 - ... - 1 - 1,5 бет;
7 - ... - 1,5 - 2 бет;
8 - ... - 2 - 3 бет;
9 - сынып - 3 - 4 бет;
10 - ... - 6 - 8 бет;
11 - ... - 6 - 8 бет ... дәптерінің беті).
Сыныпта жазылатын шығармаға сабақ кестесінен қатарынан екі сағат беріледі. Бітіру емтиханында 6 сағат. ... ... ... Оқушы шығармасын тексеру, бағалау мәселесін негізінен төрт салаға бөліп қарайды:
1. ... мен ...
2. Ой - ... ...
3. Стилі.
4. Грамматикалық сауаттылығы.
Бұлардың қай-қайсысы да оқушы ... ... ... ... ... шығарманың идеялығы мен мазмұндылығына оқушылар тақырыпты қалай ашкандығы, қамтылған мәселенің дұрыстығы мен бұрыстығы, дәлелдігі, ... ойды ... алуы ... ... жүйелілігі шығарманың сайкестігі, әрбір бөлімнің мөлшері мен ой ... ... ... т.б. ... ... ... байланысты ойын қалай жеткізгендігі, сөйлемдерінің оралымдығы, сөз қолданысы, бір сөзді бірнеше рет ... ... ... білу, сөйлемді дұрыс құруы сияқты мәселелер жатады. Ал емле, тыныс белгілеріне ... ... ... ... ... ... ... екі қойылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Тіл қай елде, қандай қоғамдық құрылыста болмасын қатынас құралы керек ... ... ... ... ... ... ... тілдің қоғамдағы қызметі туралы аз айтылып, аз жазылып жүрген жоқ. Ал атам ... ... ... ... орны, атқарған қызметі ерекше болғаны баршаға аян. Бабаларымыздың , ... ... ... өзі көп нәрсе аңғартса керек.
Рухани бай, жан - ... ... жеке ... ең ... ... бірі тіл ... дер едік, өз ойын нақты, терең мағыналы әрі көркем жеткізе білетін, ... де ойлы ... ... ... ... ... жылы тиетін, сөз құдіретін игерген адамдарда да тұлғалық қасиет қалыптасады. Мектептегі тіл дамыту жұмыстарының ең ... ... ... ... иек арту ... табылады. Соның ішінде әдебиет пәні мен қазақ тілі пәндеріндегі тіл дамыту жұмыстарын жеке дара қарастырмай, ... ... ... мақсатта жүргізіп отырған нәтижелі,жемісті болмақ. Тіл байлығының ұғымы кең. Әр пәннің өз ... оған ... өз ... бар. Ал ... тілі мен ... тіл ... жұмыстарын мынадай мақсаттар негізінде жүргізуге болады: аз сөзге терең мағына сыйғызу (нақтылық, дәлдік ); ойын ... ... ... да ... ... пайдалана отырып жеткізу (ауызша да, жазбаша да); ауызекі сөйлеу тіліндегі мәнерлік, айқындық, нақтылық, жүйелілік, еркіндік; ... ... ... ... ... жазу ... қойылатын талаптарды меңгеру,қазақ әдебиеттен алған білімдерін қазақ тілі сабақтарында, қазақ тілінен білімдерін әдебиетте пайдалана ... ... ... үйрету жолдары. Жас ұрпаққа білім беруде олардың пәнге деген ... ... ... рөл атқарады.Шығарма жазу үшін оған жоспар құру әрине ... ой - ... ... ... ... Әдебиет сабағында шығарма жазу - әдебиетті оқыту процесінің сапаға айналған нәтижесі ... ... ... ... мен еңбегін айқындау-оқушының әдебиеттік ұғымын, білімін байқайтын, сынайтын көрсеткіші.
Мектеп бітіретін оқушылар кәмелеттік аттестат алу үшін ... ... ... ... ... ... ...
Емтихандық жазба жұмыс - мектеп оқулығын немесе белгі библографиялық - сын ... ... ... ... пікірінің өңін айналдырып жазып беру емес. Оқушының көркем әдебиетін оқығанда алған әсерін, жазушының өмірімен, шығармашылық І ... ... ... ... ... ... ... түйген,тағы өзіндік ойлары мен сезімін дұрыс жазып беруін талап ететін жетті. Емтихандық шығарма сапалы болумен қатар, онда ... ... ... ... түсіндіру арқылы эмоцианалдық жақтан айқын-анық баяндалуы және нақты пікірі әдеби көркем тілмен берілуі делінген.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
* М. Оразов Қазақ ... ... ... 1999.
* С. Исаев Қазақ тілі. 1996, Алматы
* Қазақ грамматикасы. Астана, 2001.
* А. ... Тіл ... ... ... Томанов Қазақ тілінің тарихи грамматикасы. Алматы, 1981.
* К. Аханов Тіл білімінің негіздері. Алматы, 1993.
* К. Аханов Грамматика теориясының ... ... ... ... ... сын ... ... Астана, 2004.
* А. Ысқақов Қазіргі қазақ тілі. Алматы, 1991.
* 10. Қазақ тілі ... ... ... Қазіргі қазақ тілінің түсіндірме сөздігі. Алматы, 2-том, 1976.
12.Ғ. Мұсабаев Қазақ ... сын ... ... Алматы, 1951.
ІЗ.Ф. Оразбаева Қазіргі қазақ тіліндегі сын есім синонимдері. Алматы,
1988
14.Ә. Төлеуов Сөз таптары. Алматы, 1982
15.Ж. Шәкенов Қазіргі қазақ тіліндегі сын есім ... ... ... Мұсабаев Қазақ тілі мен грамматикасы. Алматы, 1986
17.Қазақ тілі мен әдебиеті журнал №9 2006ж
18. Адамбаев Б. ... ... - ... ... ... Табылдиев Ә. Халық тағылымы (қазақ халық педагогикасы және тәрбие). - Алматы: Қазақ университеті, 1992.
20. Қалиев С. Халық ... ауыз ... ... Алматы: Мектеп, 1987.
21. Білім туралы - Об образовании; Қазақстан Республикасының Заңы. - Алматы: Литера, 2000.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ағылшын тіліндегі эпитеттердің стилистикада алатын орны12 бет
Ақша қаражаттары және есеп айырысу есебі35 бет
Сәбилік кезеңде балалардың үлкендермен қарым-қатынас рөлі25 бет
"Шоттар жүйесі және екіжақты жазу."8 бет
1. М.Қалтаевтың шығармашылық мұрасы 2. Ағартушы-демократтық бағыттағы ақын-жазушылар»15 бет
XIII-XV ғғ. Қазақстан мәдениеті. Түркі жазуы 7 бет
Ассимиляция құбылысы және диссимиляция.Қазақ орфоэпиясының жай-күйі. Қазақ жазуы және орфографиясы. Пунктуация мәселелері14 бет
Ағартушы-демократтық бағыттағы ақын-жазушылар13 бет
Ағылшын тілі сабағында дидактикалық ойындар арқылы оқушының ауызша сөйлей алу және жазу дағдысын қалыптастыру7 бет
Ақын – жазушылар айтқан құдіретті сөздері14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь