Хаттардың жалпы ерекшеліктері мен сипаттамасы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3бет

І ТАРАУ ХАТТАРДЫҢ ЖАЛПЫ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ МЕН СИПАТТАМАСЫ

1.1 Хаттың түрлері, даму тарихы және оның зерттелу жолы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4.14бет
1.2 Қазақ әдебиетіндегі ақын.жазушылар жазған хат өлеңдерінің тәрбиелік мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14.18бет

ІІ ТАРАУ МЕКТЕПТЕ ХАТТАРДЫ ОҚЫТУДЫҢ ТИІМДІ ӘДІС.ТӘСІЛДЕРІ

2.1 Мектепте хаттардың оқытудың негізгі ерекшеліктері ... ... ...19.23бет
2.2 Мектепте Ш. Уәлиханов пен А. Байтұрсынов хаттарын меңгерту жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23.27бет

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28бет
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... 29бет
Тақырыптың өзектілігі: Хат дегеніміз – көне заманнан бері адамдардың қарым-қатынас жасау құралдарының бірі болған. Ел билеушілері арасында жазылған хаттардан, тарихи деректерді білуге болатыны айтпасақ та түсінікті. Хаттарды жекелеген адамдар да жиі жазатыны белгілі. Әйгілі адамдардың жазған хаттары, олардың өмірлерін тереңірек танып-білуге болатын нақты құжат болмақ. Ағайын-туғандар, дос-жарандар арасында жазылған хаттар, олардың ұрпақтары үшін асыл мұра ретінде сақталатын оқиғалар да аз ұшыраспайды. Мұндай хаттарда, жеке тұлғалардың ауызша айтыла бермейтін көңіл-сырларын білдіретіні, сол кездегі өмір мен өмір-тірліктерін сипаттайтынын ұғыну қиын емес.
Хат жанрындағы шығармалар оқу бағдарламасында аз берілген. Әрине, әр ақын-жазушыны оқытқанда, мұғалім өз қалауы бойынша олардың осы жанрдағы еңбектерін ұсына алады.
Хаттардың да маңызы зор. Хаттар, естеліктер тарихтан сыр шертеді, оқырман қауымға беймәлім мәселелерге назар аудартады. Суреткердің жеке өмірлері, қоғамдық іс-әрекеттері, көркем туындыларын қалай жазғаны, оған не итермелегені, т.б. туралы маңызды мағлұматтар береді. Бүгінде мектептегі әдебиет сабағында мұғалімнің хаттардың оқытуда қолданылатын әдіс-тәсілдері ерекше назарда ұсталып отыр. Бұл тақырыптың негізгі өзегі болып табылады.
Курстық жұмыстың мақсаты мен міндеттері. Хаттардың өзіндік даму жолы бар жеке арна екенін айқындау, хат туындыларды жіктеп, олардың көркемдік дәрежесін ашып көрсету - жұмыстың мақсаты болып табылады. Осы мақсаттан барып зерттеудің мынадай міндеттері шығады:
 хаттардың өзіндік ерекшеліктерін айқындау жүйелеу;
 хаттарды оқытудың дидактикалық және әдістемелік мақсат-міндеттерін талдап көрсету;
 оқушыларға хаттарды дұрыс қабылдай білуге үйрету.
1. Бітібаева Қ. Әдебиетті оқыту әдістемесі. Алматы: «Рауан», 1997.
2. Ақшолақов Т. Көркем шығармаға талдау жасау. Алматы: «Мектеп», 1983.
3. Көшімбаева А. Қазақ әдебиетін оқыту методикасы. Алматы: «Мектеп», 1969.
4. Рыбникова М.А. Очерки по методике литературного чтения. М., 1985.
5. Ыбыраев Ш. «Эпос әлемі». А., 1993. 422-б.
6. Қасқабасов С. «Қазақ халық прозасы». А., 1972. 107-б.
7. Қабдолов З. «Сөз өнері». Алматы: Санат, 2002.
8. Қазақ әдебиетінің тарихы: Кеңес дәуірі (1941-1956). Алматы, 2004.
9. Ақшолақов Т. «Шығарманың көркем айшықтарын таныту». Алматы: Рауан, 1994.
10. Бітібаева Қ. «Әдебиетті оқыту әдістемесі». Алматы: Рауан, 1997
11. Беспалько В.П. «Слагаемые педагогической технологий». - М, : Педагогика, 1989 г.
12. Беспалько В.П. «Педагогика и прогрессивные технологии обучения».- М., 1995 г.
13. Давыдов В.В.«Теория развивающего обучения». -М., 1996 г. Дьяченко В.К. «Новая педагогическая технология учебно-васпитательного процесса». -Усть-Каменагорск, 1992 г.
14. « Қазақ ұлттық энциклопедиясы»
15. Әуезов М., «Әдебиет тарихы» , Қызылорда, 1927
16. Сейфоллаұлы С., «Қазақтың ескі әдебиет нұсқалары», Қызылорда, 1931
17. «Қазақ фольклористикасының тарихы», А., 1988
18. «Қазақ фольклорының тарихилығы», А., 1993
19. Жұмалиев Қ., «Қазақ эпосы мен әдебиет тарихының мәселелері», А., 1958
20. Ғабдуллин М., «Қазақ халқының ауыз әдебиеті», А., 1972
21. Ысмайылов Е., «Ақындар», А., 1956
22. «Қазақ фольклорының типологиясы» А., 1981
23. Бiтiбаева Қ. «Әдебиетті оқыту әдістемесі» . А., 1997.
24. Әбдiбекқызы К. «Оқушылардың көркем шығармашылық қабiлетiн дамыту». А., 1994.
25. Бiтiбаева Қ. «Әдебиет пәнiн оқытудың тиiмдi жолдары (Мұғалiмге арналған көмекшi құрал)» А., 1990.
26 Жұмажанова Т. «Қазақ әдебиетi әдiстемесi». А., 2003.
27. Қоңыратпаев Ә. «Әдебиетті оқыту методикасы». А., 1985.
28. Бітібаева Қ. «Қазіргі кезең әдебиетін тереңдетіп оқыту». Семей, 2007.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ................................................................
................................3бет
І ТАРАУ ХАТТАРДЫҢ ЖАЛПЫ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ МЕН СИПАТТАМАСЫ
1.1 Хаттың ... даму ... және оның ... ... ... ... жазған хат өлеңдерінің
тәрбиелік
мәні........................................................................
.....................14-18бет
ІІ ТАРАУ МЕКТЕПТЕ ХАТТАРДЫ ОҚЫТУДЫҢ ТИІМДІ ӘДІС-ТӘСІЛДЕРІ
2.1 Мектепте хаттардың ... ... ... ... Ш. ... пен А. Байтұрсынов хаттарын ... ... ... өзектілігі: Хат дегеніміз – көне заманнан бері адамдардың
қарым-қатынас жасау құралдарының бірі ... Ел ... ... ... ... ... ... болатыны айтпасақ та
түсінікті. Хаттарды жекелеген адамдар да жиі жазатыны ... ... ... ... олардың өмірлерін тереңірек танып-білуге болатын
нақты құжат болмақ. Ағайын-туғандар, дос-жарандар арасында жазылған ... ... үшін асыл мұра ... ... ... да ... ... хаттарда, жеке тұлғалардың ауызша айтыла бермейтін
көңіл-сырларын ... сол ... өмір мен ... ... қиын емес.
Хат жанрындағы шығармалар оқу бағдарламасында аз ... ... ... ... ... өз ... ... олардың осы жанрдағы
еңбектерін ұсына алады.
Хаттардың да маңызы зор. ... ... ... сыр шертеді,
оқырман қауымға беймәлім мәселелерге назар аудартады. ... ... ... ... ... ... ... жазғаны, оған не
итермелегені, т.б. туралы маңызды мағлұматтар береді. Бүгінде мектептегі
әдебиет сабағында мұғалімнің ... ... ... ... назарда ұсталып отыр. Бұл тақырыптың негізгі өзегі болып табылады.
Курстық жұмыстың ... мен ... ... өзіндік даму жолы
бар жеке арна екенін айқындау, хат туындыларды жіктеп, олардың көркемдік
дәрежесін ашып ... - ... ... ... ... Осы ... зерттеудің мынадай міндеттері шығады:
– хаттардың өзіндік ерекшеліктерін айқындау жүйелеу;
– хаттарды ... ... және ... мақсат-міндеттерін
талдап көрсету;
– оқушыларға хаттарды дұрыс қабылдай білуге үйрету.
Курстық жұмыстың әдістері: талдау, жинақтау, жүйелеу, ... ... ... болжамы. Жұмыстың нәтижелерін жоғары және орта
арнайы оқу орындарының филология факультеттерінде «Хаттарды ... ... ... ... ... ... ... жүргізгенде пайдалануға
болады. Орта мектептердегі бастауыш сыныптарды ... ... ... болады.
Курстық жұмыстың кұрылымы. Кіріспеден, екі ... ... ... пайдаланылған әдебиеттер тізімі берілген.
І ТАРАУ ХАТТАРДЫҢ ЖАЛПЫ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ МЕН СИПАТТАМАСЫ
1.1 Хаттың түрлері, даму тарихы және оның зерттелу ... ... ... ... бері бүгінгі күнге дейін әлеуметтік маңызы
зор жанрлардың бірі. Хат мәтіні – мәдени және ... мәні зор ... ... ... ... ... бірі. Көптеген ғалымдар хатты
«Эпистолярлық ... ... ... ... ... деп атап
жүр.Эпистолярия грекше (epistole) «хат» деген мағынадан шыққан. Қазақ Совет
энциклопедиясында: «Эпистолярлық әдебиет, эпистолография( ... ... – сан ... хат ... ... шығарма. Эпистолярлық әдебиетке
жеке адамдардың бір-біріне жазған, мәдени маңызы бар, әдеби мұраға айналған
хаттары да ... деп ... ... Ал, орыс ... ... және ... ... бар кез-келген тексті эпистолярлық
деп атайды.
Рабиға Сыздықова аталған стиль туралы: «Бұл стиль жеке адамдардың бір-
біріне ... ... ... ... сөз ... ... бұл ... тиісті материал кез-келген адамның күнделікті тұрмысқа, ... қара ... ... ... сөз ... ... ... белгілі қоғам
қайраткерлерінің, қалам ... ... ... ... не өзге де мәні бар ... ... болуға тиіс»
[1,125],-дейді.
Хат деп белгілі субъектінің екінші біреуге, ... ... ... ... жеке ... ... жазу ... нақты тұрақталған үлгісі болмаса да, белгілі бір
жазу ... бар. Хат ... ... ... ... ... (хатты
жазушы) пен адресаттың (хат жолдаушы) болуы керек.
Хат ... ... ... ... түрін анықтауы қажет (хат жолдаушының жасын,
әлеуметтік жағдайы мен қарым-қатынасын есепке алуы керек).
2. Жазу барысында:
а) хат ... ... ... ... ... тәсілді
анықтау.
б) Мазмұнды баяндауды анықтау.
в) Қорытынды жасау.
г) Авторға тілек айту.
д) керек болған ... «P.S» ... ... ... хаттың безендірілу мәдениетіне көңіл аудару (күні, қолы,
сауаттылығы, ... ... ... Бұл ... хат ... оның
адресатқа деген көзқарасын анықтайды.
Мысал ретінде Мәлік Ғабдулиннің ... ... ... ... ... Қадыр!
Бауырым, мен сенімен сырттай ... ... ... ... ... ... жазып отырған бұл хатымды егде ағаның ежіктемесі деп
қарайсың ба, әлде қамқор ... ... ... екен ... ба – ол ... өзің білесің.
Негізгі бөлімнен: «Тағы бір шындығымды айтайын. Сен бір ... ... бір ... самғаудасың, биіктен биікке, асқардан
асқарға көтеріліп барасың. ... ... риза ... ... ... ... ... құрдастарында аз кездесетін ) үлкен ой, тұжырымды түйін жатады».
Мен сенің бұдан былайда творчестволық жаңа табыстарға жете ... ... ... ... ... тілектеспін.
Саған осы хатты жазып болған бойда мына бір ... ... ... ... Соны да қоса ... [2,147].
Е.М. Виноградова хаттарды коммуникативтік қызметіне ... ... Жеке ... негізгі эпистолярлық жанрлар)
а) Қалыптасқан үлгісі жоқ хаттар ... ... ... ... ... хаттар
в) кепілдемелік хаттар
г) Белгілі бір үлгіде жазылған хаттар
2. Жеке іскерлік хаттар
а) Басқа интонацияға бағытталған хаттың көшірмесі.
б) Адресанты жасырын хаттар
3. ... ... ... ... ... ... ... ( Қосымша эпистолярлық жанрлар)
- Әдеби достық хаттар (стилистикалық стиль)
- Жариялану үшін авторлық ... ... ... ... ... хаттар
- Өлеңмен жазылған хаттар (арнау)
-Әдеби мазмұндағы (тұрмыстық емес) жеке хаттар
- Әдеби ... бар жеке ... ... ... ... ... Ашық хат ( Редакцияға жазылған хаттар)
Хат тұрмыстық шеңберінен шығып, қазіргі кезде публицистикада, ... ... ... ... ... таба ... ... хат
басқару байланысының негізгі құралы болып табылады. Хабар-ошар алысу мекеме
құжаттары жалпы көлемінің 80 пайызын құрайды.
М.Қасымбеков, Қ.Әлімқұлов ресми іс қағаздар ... ... ... мен ... ... а) инициативалы ( хат талап, хат өтініш, хат-
шағым, хат ... хат ... ... ілеспе хат) және б) жауап (
ақпарат-түсінік, тыйым салу ... [3,25] ... ... мен ... ... ... ... тапсырма
беру, хабардар ету, ескерту, түсіндіру, сұрау салу түрінде жиі кездеседі.
Ведомстволық бағынышты мекемелер ... ... ... ... хабар
береді, өтініш жазады. Олардың әрқайсысының белгілі бір үлгісі, формасы
болады.
Жеке-жеке тоқталсақ:
Өтініш хатта адресат ... бір ... ... ... ... талап етеді, алайда ол жөнінде жауап қайтаруға міндеттемейді.
Сұрау салу хатына белгілі бір мәселені түсіндіріп немесе фактілердің
болған-болмағанын ... ... ... ... ... автор шартты міндеттемелердің орындалмауы салдарынан орын
алған шығындарды өтеуді талап етеді.
Ескерту хаттар – адресат өзі ... ... ... ... ... ... ... – ведомстволық жағынан бағынышты барлық мекемелерге 1
мезгілде жөнелтілетін хат, олар, негізінен, тапсырма беру сипатында ... ... ... ... – бұрынғы тапсырылған ... оның ... ... мен ... нақтылай түсу мақсатында
жазылатын хаттар.
Тыйым салу хатында салынған сұрауға ... ... ... ... ... хатында – мәселеніің дұрыс шешілгені жөніндегі
мағлұмат ... хат – ... ... ... оны ... ... ... беруді талап ететін жағдайда жазылады. Онда негізгі құжат не үшін
жіберілді, онымен не істеу ... және оны ... ... ... ... Ілеспе хаттың мынандай түрлері болады :
– мағлұмат үшін;
– уағдаластық бойынша;
– келісу үшін;
– қарау үшін;
– жауап беру үшін;
... ... ... шара ... ... ... ... хаттардың еркін түрде жазылатын кездері де жиі кездеседі. Ол
әр лауазым иесінің жеке ... ... ... ... ... байланысты болады.
Хат жазудың соңғы жетістіктерінің бірі-бүкіл әлемдік ... ... хат ... ... ... ... жеке электрондық мекен-жай, мекен-
жайын табу үшін өзінің құпия сөзі (код), хат қоржыны ... Бұл ... ... кез-келген электрондық мекен-жайы бар досыңа ... ... хат ... ол бес ... ... өз иесін табады, яғни
дүниенің төрт бұрышына ортақ байланыс. Соныммен қатар бұл жүйе ... ... ... ... ... т.б. хат арқылы
жіберіп, өзіңіз де ала ... орай бұл жүйе тек ... және орыс ... ... ... ... айтқанда, хат стилінің адамдар арасындағы қарым-қатынас құралы
ретіндегі маңызы зор деп айта аламыз. Болашақта да осы хат ... ... ... кеңейте береді деп ойлаймыз.
Хат дегеніміз – көне заманнан бері адамдардың қарым-қатынас жасау
құралдарының бірі ... Ел ... ... жазылған хаттардан,
тарихи деректерді білуге болатыны ... та ... ... жекелеген
адамдар да жиі жазатыны белгілі. Әйгілі адамдардың ... ... ... ... танып-білуге болатын нақты құжат болмақ. Ағайын-
туғандар, дос-жарандар арасында ... ... ... ... ... мұра ... сақталатын оқиғалар да аз ұшыраспайды. Мұндай ... ... ... ... ... көңіл-сырларын білдіретіні, сол
кездегі өмір мен өмір-тірліктерін сипаттайтынын ұғыну қиын емес.
Ұлы Отан ... ... ... ... ... жиі хат ... еді. Мұндай хаттардың кейінгі кезде құнды
дүниеге айналғаны да мәлім. 1980-90 ... ... ... ... ... жазған хаттары кітап болып шыққаны осының айқын дәлелі
болса керек. ... ... ... жазылған ғашықтық сезімдерін
білдіретін хаттардан, олардың таным-түсінігін, ой-өресін, тіл байлығын
білеміз. Тіпті, ... ... ... хат ... жазылған. Ал,
әйгілі адамдардың бір-біріне жолдаған хаттарында ауызша айтыла ... ... ашып ... көрінеді. Осындай хаттарды оқып отырғанда әдеби
шығармаларда, естеліктерде, ... ... ... ... ... ... өзін, хат арқылы білдіретінін аңғару қиын
емес. Осы тұрғыдан ... ... ... ... ... өз
алдына бір жанр (эпистолярлық) деп тұжырауға да болады. Бұлай ... ... ... ... ... ішкі ... ... оның нақты тұлғасын тереңірек білуге хаттардың көмегі зор болмақ.
Өйткені, ... ... ... ... ... хат жолдарында
өрнектеліп, олардың адам ретінде қандай болғанын, шынайы мақсаты ... ойы мен ... ... мен ... өкініші, өмірге, саясатқа
деген көзқарасы да бүкпесіз ақтарыла айтылады. Мұны ... ... ... не ... ... ... ... ақиқатты
көрсететін нақты құжат деп тануға болады. Демек, хат ... ... ... ... ... Осы ... ... хатты өз
алдына жеке жанр (эпистолярлы) деп зерделегеніміз жөн болар. Белгілі қоғам
қайраткері, Ілияс ... ... ... мен оған ... ... біз ... тұжырымға тірелгендей болдық.
Жуықта «Раритет» баспасынан белгілі ... ... ... ... сақталып қалған хаттары «Ілияс Омаров: хаттар арқалаған
сырлар» деген тақырыппен көлемді кітап ... ... ... Ұлт ... ... ғасырдың екінші жартысында Қазақстан жұртшылығына кеңінен
белгілі болған. Ол облыстық, республикалық ... ... ... ... ... ... өміріне айтарлықтай ықпал еткен аса көрнекті
қайраткер болғаны оның жеке ... ... ... ... Ол ... мақалалар мен жасаған баяндамалар, сөйленген сөздер
және ол туралы естеліктер оның қайраткерлік тұлғасын ... ... ... да, ... ... ... хаттарға зер салсақ, Ілияс
Омаровтың аса биік парасаты мен білімдарлығы, замандастары арасында ... өте зор ... ... ... бойына ұлттық сезім берік орныққан,
қандай жағдай болсын қазақтың ұлттық мүддесін қорғауды мақсат ... ... ... ... оның ... қоғамды қалыптастыру
мұраттарына деген сенімі берік» болған дегендей баға ... ... ... оның мұндай көзқарасы тек сөз жүзінде айтылып, сырттай қарағанда
ғана осылай екені хаттардан анық ... ... ... ... кейін, оның мүддесін қорғауы міндеті болатыны айтпасақ ... ... ол ... ... ... ете ... ... халқының
мүддесін қорғауды өмірінің басты мәні деп білгені осынау ... ... ... ... компартияның саясатын мадақтай сөйлегенімен, оның
ақыл-қайраты, білімі өзінің ... тілі мен ... ... жоюға
бағытталған тоталитарлық-большевиктік езгіден қазақ халқын құтқарып қалудың
амал-айласын қарастырумен өмір кешкенін хаттардан ұғынуға ... ... ... ... ... ... мүддесін ашық, жариялы түрде
қорғап ... ... олар ... ... соң, ... амалды қолдану
мүлдем мүмкін болмағаны айтпасақ та ... ... да, ... ... ... ... ... табу қажет болған. Мұны, Ілияс
Омаровқа жазған хаттардан, жауаптардан айқын аңғарғандай болдық.
Кітаптағы хаттардың мазмұны мен мәніне ... ... ... ... болады. Мұнда Ілияс Омаровқа жазылған хаттардан, қатардағы ... ... ... ... пен ... Әуезовке дейін әйгілі
қайраткерлердің ой ... ... ... ... ... баға ... не себептен құрмет тұтуы жөнінде көптеген мағлұматтарға қанық болдық.
Сондай-ақ, Ілияс Омаровтың әйгілі өнер және мәдениет қайраткерлеріне ... да, оның ... ... мен ... ... ... ... ұғыну қиын емес. Жаңбыр-жаңбырдың арасымен жүргендей ... ... ... сөз ... қазақтың ұлттық мүддесін қорғау мәселесі
үнемі қозғалып отырады. Әрине, сол кезеңдегі ... ... ... ... ... үшін ұлт ... ... әр сөзді сақтықпен
қолданған. Оған жазылған хаттардан, сол ... ... ... ... ең ... қорғаушыларының бірі болғаны, қазақтың өнері мен
мәдениетінің, ... ... ... ... кемеңгерлігі де
аңғарылады. Одан ақыл-кеңес сұраған немесе ... ... болу ... ... ... да аз жазылмапты.
Жалпы, Кеңес одағы тарихында 1937 жылдардан кейін «ұлтшылдық» ... екі рет ... ... ... ... Оның ... ... тарихына, оның ішінде Кенесары ханға байланысты
«тазалау» ... ... ... ... Украинаның бірінші басшысы
«Шелесті кадр таңдауда «ұлтшылдыққа жол берді» деген сылтаумен ... ... ... да, ... ... ... қорғаушылар үшін
өздерінің іс-әрекеттерін аса сақтықпен жүргізуге тиісті ... ... ... хаттардан да аңғаруға болады.
Мәлік Ғабдуллинге 1953 жылғы 2 мамырда жазған хатында ... ... ... ... ... салыну қаупіне ұшыраған «Ер Сайын», «Едіге»
туралы эпостарды болашақ ұрпақтың игілігіне айналдыру жолында күрес жүргізу
жөнінде ... аса ... ... «Біз ... ... ... ... мұра, бірақ оны біз бір жағынан ... ... ... оны ... ... сақ болуымыз керек, дәл ... ... әлі ... ... болған жоқ, ол қазіргі заманда
бәлендей жақсылық емес, екіншіден фольклор өзіне тән ... ... ... туғызуы мүмкін.
Сол себепті әрбір эпостың артынан ере тұру керек. Екінші ... бәрі мұра деп ... нан ... ... ... ұлтсүйгіштер
болатын. Олар қазақтан басқа ел жоқтай қазақшалап ... ... ... ... «во» деп оң ... шоқтыратып жүретін
таусоғарлар. Әрине, бұларға тыйым салу ... ... ... ... ғана орны бар, ... ... мақтанбай ғана көрсетсек, біз тарих
алдында кінәлі болмаймыз» [3,73-74].
Кітапта қамтылған жүздеген хаттарды сараптасақ Ілияс Омаров әсіресе,
Бауыржан ... жиі хат ... ... ... ... бүкіл
қазақ зиялылары арасынан ең жақын тартып сырласатын адамы ... ... ... ... ... хаттардан айқын байқалады. Бауыржан үшін
Ілияс әрі сырлас-мұңдас дос, әрі ақылшы ... әрі оның ... ... да бағыт-бағдар сілтейтін тәлімгер болыпты.
Бауыржан әскерде жүргенде-ақ, шығармашылықпен айналыса бастаған кезден
бастап, ... ... ... Ілияспен ақылдасып, әр туындысын қалай
жазатыны, жазылған шығармалары жөнінде пікірін сұрап отырған ... ... ... ... ... ... қызбалыққа түсуден сақтандырып, оның
қазақ халқы үшін қандай тұлға болатынына ... ... ... ... ұлт мәселесінде қызбалыққа салынуына кейбір
зиялылардың асыра сілтеу көзқарастары түрткі болғанын жұртшылық жақсы білсе
керек. Кейбір ... ... сол ... саясатты тура мағынасында
бұлжытпай ұстанғандықтан да, сергек ойлы азаматтардың нақақтан зәбір шеккен
оқиғаларды да ... ... Бұл ... ... ... ... жазушымыз Сәбит Мұқановқа дейін ұшқары ... ... ... да ... ... жәйт ... да талай қынжылысқа түсірген
болса керек. Мәселен, ол 1967 жылы Омаровқа жазған ... ұлы ... ... деген ренішін былай баян етіпті: «Мұхтар мен ... ... ... алмағаннан кейін, енді мені біраз ермек еткісі келген болуы
керек. Тексеріп жатқан сенің приемнигің ... ... ... ... қашып жүрместен, барлық жақсылық-
жаманшылықты елге барып ... ... ... ... ... ... ... Алматыға аттанбақпын.
Шынымды айтсам, орынсыз жерде етегімнен ... ... ... өте ... ... Амал ...... көзбе-көз отырып
тілдесейін.
Демек, мен опальный қазах болмақпын» [4,390]. Әрине, мұндай реніштерге
басу айтып, ақыл қосып отырғандардың бірі ... ... ... ... ... тіл табысқаны, оны ... ... ... ... ... өзінің жеке басының, тірлік тұрмысының түйткілдеріне ... ... ... отырған. Мәселен, 1966 жылы 3 тамыз күні ... ... ... беймәлім өзінің ішкі құпиясын былай ... ... ... ... ... ... ақыл ... немесе
шығармашылығын оқып баға беруін өтінген қазақтың ақын, жазушылары мен ... аз ... ... ... ... ... Абдуллинге дейін,
Әбдіжәміл Нұрпейісовтен бастап Сырбай Мәуленовке дейін қазақ қаламгерлері
мен өнер адамдары арасындағы жазылған хаттардың мазмұнына ... ... де ... ең ... ... ... әрі ... болғанын
ұғынамыз. Мәселен, Ілияс Омаровтың Жұбан Молдағалиевке жазған хатында ... мен ... ... ... ... ... келе сөз
арасында «Мен қазақпын» поэмасын қолжазбасынан оқығанын да ... ... ... ... бұл ... ... ... жала жабылады-ау
деген күдікпен әуелі Ілиясқа оқытқан. Ал, Ілияс өз кезегінде мұндай жаланың
орынсыз ... ... бұл ... ... ... жариялау қажеттігін
түсіндірген болса керек. Тағы бір мысал, 1959 жылы 20 ... ... ... ... ... хатында: «Ілияс аға! Сізге тағы бір айтайын
деген жаңалық мынау: Біз Бектұров екеуміз осы қаладағы ... Ақ ... Бір ... ... алып, асты-үстін түгел араладық.
Подполковник: «Үстінен тағы бір қабат саламыз ба деген ойымыз бар» ... ... ... ... ... ... ... пәлен-түген!» деп әзерге
кедер болдық. Бірақ, олардың жоспарында болса, біздің сөздеріміз ... ... емес пе» – дей ... хат иесі Абдуллин: «Менің енді сізден
сұрайтыным – біз ... ... ... ... ... Қандай болмасын, тарихи ескерткішті сақтаудан абырой мен атақтан
басқа келетін зиян жоқ. Сол үшін Сіз сол ... ... ... Сәтбаевқа, Мұқанов Сәбитке, Мұхтарға) айтып, осы үйдің үстіне
қабат салдырмаудың, содан соң ол үйден ... ... ... ... ... ... қарастырсаңыздар. Тіпті, музей етуді ... ... ... ... сақтау тіпті керек сияқты» дейді де, одан
әрі хатты «Үшінші бір жаңалық. Омбы облысының Называевка ауданында ... ... ... 200 үйдей қазақтар бар екен, бәрі өздерінің туған
жеріне – Ақмола мен Қызылтуға ... ... ... ... ... облысындағы қазақтар да аздап көшіп жатыр» ... ... Енді ... сол хатта Абдуллин: «Өзіміздің тарихымызға,
өзіміздің ертеден ... ... асыл ... надандық, ынжықтық
тұрғыдан қарау – тым ұят-ақ еді. Енді өзіміздің көне ... ... ... ... ... ... елдерге ұқсап, көмулі қалған асылдарымызды
қайтадан ... ... ... қай қазақтың баласы риза болмас,
қуанбас дейсіз. Дәл осы ... ... ... да сөз ... өте ... болар еді» дей келіп: «Бұл мәселені талқылағанда Мағжанның ... және ... ... де, ... теріс баға емес, дұрыс баға
беру керек. Мысалы, кейбір сыншылар Мағжанның «Айыр ... көк ... ... де ... көзбен қарайды. Шынында, ол өлең Омбы қаласында
тұрушы үш жүз партиясының көсемі Мағжанды ... ... ... ... ... ... ... Осындай өлеңдер онда өте көп» [6,254] ... ... осы ... өзінен-ақ сол кездегі ұлтын сүйген адамдардың Ілияс
Омаров ұлтжандылығына ерекше ден ... оған ... ... ... пе. Осылай, ол қазақтың көптеген ... рух ... ... ... отырғаны хаттардан айқын байқалады. Тіпті, Дина
Нұрпейісова, Омар Шипин секілді қарттардан ... ... ... ... ... ... әдебиеті мен өнерінде көрнекті ... ... ... қанаттандырып, тіпті, тұрмыстық қажеттеріне
дейін қамқор болып отырғаны, олардың Ілиясқа ... ... ... баяндалыпты.
Кезінде Әнуар Әлімжановты қазаққа да, бүкіл одаққа да аса ... деп ... ... ... ... ... ... ұрпақ біле
бермесе керек. Әнуар Әлімжановтың «Көгілдір таулар» повесін Ілияс ... ... ... ... мәні бар. Осы ... арқылы қазақтың
өркениеті көне Отырар қаласында қалай гүлденгенін шығарманы ... ... ... ... қазақ халқы жабайы емес, терең тарихы бар,
мәдениеті ежелден қалыптасқанын ... ... ... ... ... қарсы тұра білудің жолын нұсқау Ілиястың мақсаты болғанға
ұқсайды. Осындай ... ... ... ол ... ... ... ... етіп отырыпты.
Ал, Әуезовтың Ілияс Омаровтың әдебиет жөніндегі таным-түсінігін,
сараптауын, ... аса ... ... ... ... ... ... еңбегіңді оқып шыққаннан кейін ... бір ... ... ... ... ... сонда Ғабит бастаса, міне, бүгіндер содан арғы
өнеге бойын, шарықтауын, нәрлі өрлеу сыйпатын сенің еңбегің аяқтап тұр ... ... ... еңбегіңдегі аса бір еңсесі биік қадірлі талап осы ... ... ... ... ... ... ең алғаш іріктеп алған
ойларыңда қазақ әдебиеті, қазақтың бүгінгі қауымы, оқушы ... ... ... ғана ... ... ... бар ... жауап ұрардай: олқысыз, ақаусыз
үлкен өнері бар орталар болса екен дейсің. Бұл ... ... зор ... ниеті. Әр жүректің түбінде жататын шынның шыны, ... ... ... ... ... еш ... (көлденең, күйбең, кейбір күйкі
жайларды) елемей, аса биік тұрғыға шығып тұрып үн ... [8,258] – ... ... Омаровқа сол кезеңдегі республика зиялыларының бәрі де
құрметпен қарауы ... ... ... әйгілі әдебиет, өнер қайраткерлерімен
жазысқан хаттарынан І.Омаровтың білімдарлығын мойындап, құрметтегенін
аңғарамыз. ... ... сол ... КСРО ... ... ... ... экономика мәселесімен бірге бала тәрбиесі, оқу-білім туралы
ұсыныс жасағанда оның дені ... ... ... ұлы педагог А.Макаренко
еңбегін мектеп ісінде қолдану ұсынылған еді. Сөйтіп, осы кезде Макаренко
шығармашылығы кеңінен ... ... ... ... екенін
білдік.
І.Омаровтың өз басынан халқының мүддесін жоғары қоюды өзіне де, ... ... ... ... аса ... әрі аса ... тұлға болғаны
жөнінде естеліктер аз жазылған жоқ. Мұны, осы кітаптағы хаттардан да ... ... ... ... Омаров қазақ ұлтын жойылып кетуден сақтаудың ең
оңтайлы амалы, ең ... ... ... ... мен ... ... ... шынайы берілген патриоттардан кадрлар даярлап өсіріп шығару деп
түсінген. Республика басшысы Д.А.Қонаевқа жазған хатында: ... ... ... ... ... келе жатқаны жөнінде пікірін білдіре отырып,
солардың арқасында әдебиетіміз бен ... ... ... айтыпты. Сөйтіп, кадрларды қазақтың ділі мен тілін ұлттық ... ... ... ... ... ... да ... тапқанын
аңғаруға болады. Сөйтіп, сол кезеңде әрі білікті, әрі патриот кадрлардың
арқасында тіліміз бен діліміз ... ... ... ... ... ... халық мәңгі жасай бермек деген сенімді ол берік ұстанған және
осы жолда күрес жүргізуді ... ... ... ... ... ... ... қайтыс болардан бірнеше күн бұрын ғана 1970 жылы 16 шілдеде
«Қоштасу ... деп ... ... ... хатында ол өз басының немесе
отбасының, дос-жарандарының мүддесін емес ... ... осы ... ... ... оның кейінгі ұрпаққа, қазақ зиялыларына айтып кеткен өсиеті
деуге де лайық. ... да, ... ... ... ... І.Омаровтың
тұлғасы шын мәнінде қандай болғанын нақты білеміз.
Қоштасу ... ... осы ... ... ... сөзімді өз қолыммен қағазға түсіре алмай,
ауыр дерт жерге жаншып, талпына-талпына ... ... ... ... ... ... жатырмын.
Халім ауыр. Ажалмен бір адамдай-ақ алысып ем, ол енді жеңіп барады.
Қол жетер жерде менің ... ... ... Адам өміріндегі аяулы уақыттың
адал таразысы – осы сағат қой. Бірақ, менің сағатым тым шапшаң соғып, ... тым ... келе ... секілді. Сіздермен қоштасар кезім
таянды.
Басымда айтылмаған ... бар еді. ... бәрі – өз ... ... ... алмай кетіп бара жатқан – ел, халық алдындағы азаматтық,
перзенттік парызым.
Оның ең бастысы – ... ... ... ... өскелең жолы және оның
ғасырлар сақтаған аса бай мұрасын байланыстыра зерттеу еді. Мен бұл ... ... ... ... ... еске алғаныммен, ол істердің атқарылуға
тиістісінен әлдеқайда аз болғанына өкінемін. Ойлап жатсам, осы бір ... ... мол ... ... ... түсіндіруде, жеткізе баяндауда
едәуір олқы соғып жатқан, шіркін, осылай болса игі еді ғой ... ... ... қала беретін [8,269].
Халық мұрасы дегенім – әсіресе, сан дәуір, замандар көшінде өзінің
қайталанбас, ... ... ... ... ... жасап келген ән, ... ... ... ... ... Бұлар – менің көзіме де, көңіл
сарайыма да халқымның аса мықты тұлғасы, сын, ... ... ... жаңғырта, жаңарта, осы өз дәуіріміздің қажет-мұқтажына, ... ... ... ... ... міндеті алдымызда тұра береді. Өйту
үшін бізде қазір қаншама мүмкіндіктер бар. ... ... ...... ... ... қандай абыройлы іс дер ем! Бұл менің
өтеп жеткізе алмаған, бірақ, өзге ... ... ... ... ... тағы да ... ... Шынында, ойлаңыздаршы, біздің осы
қазынамызды ... ... қай ... ... ... да жарыстыра,
жарқырата көрсетсе, біздің бай тарихымыз, ... өтіп ... ... да анық ... па еді? Сонда ғана барып, аса бай көне мұра мен ... ... ... ... ... ... едік. Сонда ғана біздің
түрі ұлттық, мазмұны социалистік ... ... ... ... даму процесін анықтаған болар едік. Бұл екеуін бөліп ... ... ол ... ... ғылыми еңбек жасалмаса керек. Менің
арманым, парызым дегенім осы ... өз ... ... ... ... бірі болу еді. Оған ... болмай барады…
Келешек – жастардікі ғой. Әңгіме сол жастарға бар қазынаның қадірін
жеткізіп, ел ... ... ... өсіруде. Ішкенге мәз, жегенге тоқ
ұрпақ болмасын! Ұрпақ та, оның ... ... де ... ... «Ел
болса, ер туғызбай тұра алмайды» деген дұрыс. Соларды кезінде танып, қамқор
болып әкедей жан ықылас арнап, баулып отыруда.
Сайып келгенде, ... ... үміт ... бірге үлкен ағалық қызмет
жасалуы керек дер едім. Ал, бар үміт, арманның өзі ... ... ... ... ... тумақ қой. Сол идеяны, ел сүйгіштік, отаншылдық ойды
сіңірген адам ғана биік жауапкершілікке ие болмақ. Жауапкершілік ... ... ... ... ... игерілгенде ғана, халық алдындағы парыз
өтелмек. Бұл – нағыз азаматтың ерлік жолы болмақ.
Ғазиз бауырларым, үзеңгілес ... ... ... замандастарым,
баршаңызға ақтық рет ой көзіммен, көңіл құсыммен бір ... ... ... жол ... ... қызғышымдай болған есіл ел, еркін тірлік, рақат ... ... ... хаттардың бәрі де ақиқаттың нағыз айғағы емес пе. ... ... ... ... ... жол ... ... та түсінікті. Бір
қынжыларлығы, еліміз тәуелсіздік алғаннан бері жат жұрттықтардың, әсіресе,
Батыс пен ... ... ... ... ... ... ... кемеңгер Абайдан бастап, ... ... ... ... орындауда қателіктер де,
кемшіліктер де үдей түскені жасырын емес. ... ... ... ... ... ... ... өнеге ету, өршуі салдарынан
қазақ жастарын азғындауға бастаған ағымдар әдебиет пен өнерде, мәдениетте
бел ала түскенін ... ... ... ... қарсы күресте
І.Омаровтың да өмірі мен ... ... ... зор ... осы
кітаптың беттерін оқып, зерделегенде айқын пайымдағандай болдық.
1.2 Қазақ әдебиетіндегі ... хат ... ... өлең ... ... бір түрі. Қазақ өмірінде өлеңмен хат ... орын ... ... бұл үлгі поэзияға келді. Абайдың «Мен сәлем
жазамын» деп ... ... хат ... ... ... ... ... Қаламқас», «Қыз сөзі», «Қиыстырып мақтайсың» ... де ... ... Абай ... «Евгений Онегин» шығармасын таныстырмақ
болғанда, оның түйінді жерлерін бірнеше хат өлеңдері арқылы ... ... ... ... хаты, Онегиннің Татьянаға жазған хаты»,
т.б. хат өлең романдарда (Мысалы: «Қамар сұлу», «Мөлдір махаббат») ... ... ... ... «Хаты деп ашық жазған ғашық жардың,
Есіңе ал, дұғаңа мен ынтызармын. Қош, сау бол, ... ... ақ ... ... ... ... қайғылы тағдырын ашып
көрсету, бүкіл шығарманың мазмұнын түйіндегі беру жағынан да оның ғашығына
жазған осы хат ... мәні ... ... сүлейлерінің шығармаларын зерттеген уақытта әдебиетшілер болсын,
тарихшылар болса да ең әуелі олардың өмір сүрген ... мен сол ... ... көңіл аударатыны анық. Осы тұрғыдан келгенде, ХХ ғасыр
қазақ әдебиетіндегі Сыр бойы ақын-жазушыларының көркем өнердегі алар ... ... ... Олардың қатарында ел танып үлгірген, қазақ ... ... ... әділ ... ... ... Кете ... Қаңлы Жүсіп, Таубай Жүсіп, Нартай, Қарасақал Ерімбет,
Шораяқтың Омары, Дүр Оңғар, т.б. бар. Ал біз ... тиек ... ... Ізтілеуұлы – аталмыш ғасырда әдебиетке жарқ етіп келген
ақын, жырау.
Тек Сыр бойы емес, түгел қазақ халқының рухани байлығын сөз ... ... алар орны ... Осы ретте Т.Ізтілеуұлының жыраулық
және ақындық талантын ... айту ... те. ... те, сол ... қоса, оның артына бай мұра етіп қалдырған тағы бір ... ... ... ... хат жанрының шығу тарихы өте ертеден бастау ... ... ... ... ... ... алғашқы
жазбаларынан табылса, Азиядағы халықтың байланысу ... ... ... көрінеді. Ал ағылшындықтар мен француздардың, орыстар
мен немістердің бай тарихы мен ғашықтық сезімге ... ... ... ... ... да ... Осыдан-ақ біз, қазіргі «алыс-алыс
жерлерден жылдам хабар алғызатын» неше түрлі ... мен ... ... ... ... тарихының әріде жатқандығын көреміз. Ал
қазақтың халық поэзиясындағы хат ... ... ... ... Бұл ... ауыз әдебиетінің де, жазба әдебиетінің де элементі
бар. Өзінің композициялық құрылысы жағынан дәстүрлі хат, өлең хат ... Бұл жанр ... ... ... де кең өріс ... Ал 1916 жылғы
ұлт-азаттық көтерілісі кезеңіндегі хаттың рөлі ... Хат ... ... ... тиісті бағаларын берген. Ал
Н.Төреқұлов хат өлеңдерді халық лирикасының бір түрі дей ... ... ... ... ... хат ... хабарласуы;
ә) Қыз бен жігіт хаттары;
б) Жазба айтыстар ретіндегі хат ... [11,286] ... ... ... ... ... ... бірнеше түрлері мен
қоғамдағы айшықты маңызына баса назар аудара отырып, былай тұжырым ... ... ... оның ... метамарфозасы да тап осында
жасырулы. Қоғамдық қатынастардың ұйысуы салдарынан хат бірте-бірте ... ... ... ... фр. Intime – ... ... жасырын сыр) шырайларынан айрылып, проблематикалық
эпистолярлық публицистикаға ... ... ... ... зерттеушілердің көрсеткеніндей, хаттың қоғамдық маңызы
бар ... ... ... қана ... ... ... ... функциясы ересен. Осы тұрғыдан келгенде Тұрмағанбет
бабамыздың хаттары ерекше көңіл аударуды қажет етеді. ... ... ... ... «Қызыл атты»,
Жолдадым жанабыңа сәлем хатты, –
дей келе, екінші бөлімінде:
Жақсы адам жатық мінез, кішік ... ... ... ішік болар.
Халықтар қай жердегі құрмет етіп,
Таласып сарқытынан ішіп болар.
Жаманның өзі – жерде, көзі – көкте,
Көңілі ... ... ісік ...... ... – адамдай болмаған соң,
Сұп-суық, көп көзіне үсік болар [13,258].
Бұл – ақынның үш бәйтеректің бірі – Сәкенге 1936 жылы ... ... ... хат» деп ... ... ол: ... ... Ілияс, Сәбит
шығармаларымен жақсы таныс екендігін айта келіп, өзінің мұраға татырлық
еңбектерін ... етіп ... ... ... өлең хатта Тұрмағанбет
жырау жақсы мен жаманды, ... пен ... ... ... ... – әркім өзінің көпшілік үшін істеген еңбегі арқылы ... дей ... өз ... ... да ел ... екенінен хабардар
етеді.
Қазақ әдебиеті тарихының қай дәуірін алып қарасақ та, ақын-жырау,
жыршы, жазушылар ... ... жанр ... ... ... ат ізін салмағандары жоқтың қасы. Осыған ... ... ... хат өлеңдердің қоғамдағы алар орнының маңыздылығы айқындала
түсетіндей. Сондықтан да ... бұл ... шет ... да
таңқалдырмайды. Оның бұрынғы дәстүрлі түрді кең тыныста қолданып, оны
дамытуға үлестес ... ... да. Үлес ... өз ... егер ақынның
жазған хаттары сол қоғамның ойынан шығып, кәдесіне жарап жатса – нұр үстіне
нұр. ... ... ... ... аз емес. Мәселен, «Туған елге сәлем
хат», «Тар ... ... ... ... ... ... «Түрмеден хат»,
т.б. хаттары – Сыр бойы ғана емес, бүкіл қазақ даласының ... мен ... ... ... жылы жазылған «Тар заманасында»:
Ей, Мақа, сау ма денің, уақытың қош па?
Арзумын жолығуға сіздей ... де ... ... ... бір дем ... ... жанабыңа жазып сәлем,
Қадірден Қошекеңді еттім почта [14,256],- деп, ... ... ... ақын өзі ... отырып, Ақмешіт уезінің белгілі юрисі Мақан
Шыналиевке оның ағайыны мұсылманша да, орысша да сауатты, ... ... ... ... ... деген кісіден осы хат өлеңді жазып беріп
жібереді. Дәл осы сынды 1935 жылы жазылған «Туған елге сәлем хат» ... ... ... ... елге ... ... ... паш еткен
шоғыры биік дүние. Ақынның:
Қалайсың, қатар құрбы, аға-жеңге?
Аман-сау Алматыда жүрмін мен де! [15,25]- деп ... ... ... кең ... қаламгердің сағынышқа толы жүрегінің лүпілі мен еңбекпен
өмір ... ... ... ... ... ... ... ә дегенннен
білдіруге асыққандығын ұғуға болады. Осы ... ... ... ... ата мекен аунап-көлбе! [16,87] ,- ... екі ғана ... ... топыраққа жете алмай, арманда аһ ұрып, сөйте тұра ... ... ... ... ... танимыз.
Қазақстанның түкпір-түкпірінен бастау алған өзендердей әр облыстан
шыққан ақын-жыраулардың, жыршы-термешілердің, ... ... өз ... мен сөз ... ... ... ... өзгешелік бар. Тарихқа көз жіберіп, зерттеулерге сүйенсек,
Оңтүстік Қазақстан ... ... өлең жазу ... ... біз ... тиек етіп отырған шайырымыз Т.Ізтілеуұлының сол
қоғамда өмір сүре отырып, хат ... ... ...... Ақынның
бұл саладағы өлеңдерінде оның ішкі жан дүниесі, Отан, ел, ... өмір ... ... ақынның хат өлеңдері жазба әдебиетінің дәстүрінде дамыған.
Оның аталмыш жанрдағы өлеңдерін оқи ... екі ... ... ауыз)
байланысын нығайтқысы келген жазушылық мейірбандылығын, үлкен жүректілігін
байқауға болады.
Ұлттық әдебиетте «Шахнамеге» тіл бітірген Тұрмағанбеттің орны Сыр ... ... ғана ... ... ... әдебиетінде ерекше аталады.
Оның біз жоғарыда келтіріп кеткен кейбір «түрме жырларының» ... ... да ... ... болды. Десек те, бұл туралы ғалым С.Қосан:
«Тұрмағанбеттің түрмеде жазықсыз жатқан кездерінде шығарған өлең-толғаулары
да арнайы зерттеуді қажет етеді. Ақын ... ... да ... салынбай,
алдағы жақсы күннен үмітін үзбейді. Әдетінше, шайыр таршылықта да ... ұшын ... бір ғана Алла мен ... ... жолдастарының есіне
салып, онысын әр толғауында қайталаудан еш жалықпайды» [17,65] ,- ... ... ... ... атты ... ... Тілеу, Нұралы, Өтелерге алғысын білдіре ... ... ... ... ... ... ... үмітін де ашық жариялайды. Ол сол
биліктің ... ... оның ... көрсеткен сұмдықтарын ашына айтып,
әділдіктің ақ таңы атарына сенеді. 1930 жылы жазылған ақын ... ... ... ... ... ... анық ... Ізтілеуұлының өлеңдерінен отбасылық хаттарды да көптеп
кездестіресіз. Мәселен:
Болыңдар, сау-саламат, екі қалқам,
Сияқты ең бірің – ... ...... ... қылып, күн тигізбей,
Жүруші ем жайып құшақ, болып қалқан...
Болып тұр сау саламат, біздің ғашық,
Күйініп «Кетер-ау»,- деп, ұзақ, ... ... ... ... ... жазған,
Кемді күн тататұғын тұз бен нәсіп...
Саламат отырмысың, ... ... аса ... бұлт, биік бел тұр.
Онда да уайымдап, үміт үзбей,
Өзіңді өте бағып, бапқа ... [18,36] ,- ... ... ... қанша қажыса да сыр бермеуге тырысқан нағыз арыстан ... ... ... Бұл – ақынның өзінің жарына, балаларына жазған
тұрмыстық қатынастағы хаттар легі.
Тұрмағанбет шайырдың аталған хатттарында жеке бастың мәселесінен гөрі
қалың елді ... ... түбі бір ... ... сену, сендіру
басым. Публицистиканың қоғамдық пікірмен ... ... де ... ... ... ... ақын хат ... дәл осы принциптің
үдесінен шығады. Тұрмағанбет хаттарының мазмұны мен оның ... ... ... мен ... ... ... ... Оның хат өлеңдерін оқи отырып,
айдаудағы арпалыс пен түрмедегі жан қиналысының ізін де ... ... де оның ... ... ... таң қалмасқа лажыңыз қалмайды.
Тұрмағанбет Ізтілеуұлының хат өлеңдері әлі де жіті ... ... ... Аз ғана ойды ... ... ... түйінінде
айтқымыз келгені:
1. Барлық Сыр ақындарына ортақ белгідей, ... хат ... дін, ... тақырыпқа жиі барады ;
2. Шайырдың хаттары жұртпен жиі сырласуға ... ... ... ... ... ... Қай ... алып қарасаңыз да, ол «Сәлем – сөздің анасы» ... ... ... да, ... десеңіз, қастың да амандығын сұрау
– ақын шығармашылығының алтын діңгегі іспеттес, ... соң ғана ойын ... елді ... татулыққа, имандылыққа шақырады.
ІІ ТАРАУ МЕКТЕПТЕ ХАТТАРДЫ ОҚЫТУДЫҢ ТИІМДІ ӘДІС-ТӘСІЛДЕРІ
2.1 Мектепте хаттардың оқытудың негізгі ерекшеліктері
Хат жанрындағы шығармалар оқу бағдарламасында аз берілген. ... ... ... ... өз ... ... олардың осы жанрдағы
еңбектерін ұсына ... ... Ы. ... ... ... С. ... «Қазақ кітаптары жайында» атты мақаласын,
М.Дулатовтың мақалаларын, эпистолярлық ... бір түрі – ... ... ... ... ... ... Ш. Уалиханов
еңбектері бағдарламада көрсетілген. Ал әдеби-сын ... ... ... ... ғылымының негізін салушы екенін) Абай
шығармаларын ... ... ... ... ... оқытуға болады.
Сабақтың ғылымилығын арттыруда, білімді тереңдетуде, әсіресе, сын-
зерттеу еңбектерінің орны ... ... да ... зор. ... ... сыр ... оқырман қауымға беймәлім мәселелерге назар
аудартады. Суреткердің жеке өмірлері, қоғамдық ... ... ... ... оған не итермелегені, т.б. туралы маңызды
мағлұматтар береді. ... ... орыс ... ... оның ... ... ағарту саласындағы ауыр өмірін, сол жолдағы
кедергілер, қуаныш-ренішін; Шоқанның орыс достарына жазған хаттарынан ... ... ... ... ... шенеуніктерінен көрген
әділетсіздігі, тіпті қала берсе, демократиялық, ағартушылық, гуманистік бет-
бейнесі туралы біле түсеміз.
Хаттарды оқытудың негізгі ерекшеліктері
7-сыныпта Ұлы Отан ... ... ... әрі патриот-публицист
Баубек Бұлқышевтың «Шығыс ұлына хат» оқуға, талдауға ұсынылған. Хаттарды
оқытуда мына мәселелерге ... ... ... ... композициялық ерекшеліктерін аңғарту (басқа шығармалармен
салыстыра отыру).
2. Хат арқылы хат иесінің ... ... ... ... ... хат» аса көтеріңкі көңіл-күймен, асқан сеніммен, халқына, ... ... ... ... ... ... ерекшелігі – жалынды
үнінде, Шығыс ұлымен сырласу сипатында.
3. Хаттың мазмұнын меңгерту айналасында ... ... ... ... ... ... оқи ... түсінік беру, ең бастысы,
түйінді мәселелерге көңіл бөлгізу. Бұл жұмыста мұғалімнің алдын
ала жазып әкелген кесте-плакатын пайдалануға болады.
Үлгі:
Мына мәселелерге көңіл ... ... ... ... ... ... ұлына арналып жазылуы, Шығыс ұлымен
сырласа жазылуы.
2. Хат ... яғни ... ... деп хат жазу себебі – ... оны ... ... ұлы» ... ... ... – бір-ақ сөз». Оған төнген қауіп.
4. Ана ... ... ана, ... ... ... ... «Елім-ай» әні – ер анты ер серті. Ол фашистерді құртуға, ... ... ... ... есіп келе ... жас буын... Оның жауынгерлерге әл-
қуатын беруі, үміт нұрын себуі.
7. ... ұлы – ... ... ... Абайлар ұрпағы.
8. Қазақ халқы – намысқой, «Өлімнен ұят ... ... ... ... 28 батырлар ерлігі – Шығыс ұлына үлгі.
10. Шабуылға шығу, жеңіс шабуылына шығу.
a) Тақырыптың түйінді мәселесі жазылған бұл ... ... ... ... оқу, түсіндірмелі оқу, сұрақтар қоя отырып, өзінше
мазмұндату жұмыстарын жүргізу.
b) Өз ... ... ... ... іштей оқуға жағдай жасау. Бұл
жұмыста оқушы көрнекіліктегі дараланып көрсетілген тақырыптың түйінді
дәнін хаттан ... ... ... Қайталап, дауыстап оқыту. Оқу барысында негізгі мәселелерге ... ... ... ... ... ... ... қалауы бойынша өздеріне ұнаған жерлерін жаттап алуға ұсыну.
Сұрақтар мен тапсырмалар:
1. Хат кімдерге арналған?
2. «Дәу қараның» ерлігі туралы не жазылған?
3. Оны неге ... ұлы» ... ... Ана, Отан аманаты туралы не айтылған?
5. «Елім-ай» ... мәні ... Хат иесі ... сол әнді
айтуға неге шақырады?
6. Хатта жауынгерлер басынан кешірген ауыр күндер не айтылған?
7. Досыңа қандай талап қояды?
8. «Жаман ... ... ... ... - ... Осы ... түсіндір.
9. Хатта қазақтың қандай қасиетті ұлдарының аты аталған? Хат
иесі олардың есімін неге келтірген?
10. ... ұят ... ... ... ... ... хат иесі ... болған?
11. «Мықты бол, Шығыс ұлы» дейді, осы сөздің мәнін түсіндір.
Мұғалім әңгімесі, түсінігі мына ... ... ... ... ... туралы әңгімелеу, оның жалынды секесөз ... ... ... Оның ... ... Иманжановпен ерекше достығын үлгі
ету. Соғыстағы ерлігіне тоқталу. ... да ... ... шолу
жасау. Бұл кіріспе әңгімеде оқушыларды қызықтыру үшін, фотосуреттер
(Баубек туралы), фактілер, ... ... ... ... «Шығыс ұлына хаттың» жанрлық ерекшелігін еске ... әрі ... ... ... рет ... ... себепті, әдеби-
теориялық ұғым беру;
3. Пікірлесу, әңгімелесу әдісі арқылы оқушыларды ... ... ... ... ... Қалай ойлайсыңдар, Баубек хатының маңызы, мәні неде? Не айтпақшы
болды?
- Айтар ойын, мақсатын неге хат ... ... Неге оы ... ... ... ... ... көңіл-күймен жазған? Оның хат идеясын ашуда
маңызы, рөлі барма?
- Хат арқылы Баубекке мінездеме ... ... ... ... стиліне, тәрбиелік мәніне тоқталу.
Пікірлесу сұрақтары мен кітаппен жұмыс:
- Хат сырласу ретінде, арнау ретінде ... ... ... ... ... автор не себепті, қандай артықшылығына бола
таңдаған?
- ... ... ... ... үндеу мәнінде жазылған жалынды
сөздерді табу, олардың пайдалану ... ... ... ... ... ... тауып, олардың хаттағы маңызын, пайдалану
мақсаты туралы пікір айту.
- Жауынгерлер ерлігі, патриотизмі, ... ... ... ... ... ... ... келтір).
- Баубек бейнесін ашатын, хат иесінің кім ... ... ... ... ... ... ... оның маңызына, хат идеясын ашудағы орнына
тоқтал.
- Патриотизмге, оптимизмге толы хат ... ... Хат ... романтик
деп айтуға бола ма? Болса, оны дәлелде.
- Хаттарды ... ... ... ... әсер ету назарға
алынады. Осы хат ... Отан ... ... ... ерлігін мақтан ету сезіміне, батырлық, ерлікті мұрат
етулеріне, хат иесіне ... ... ... әсер ... Хатты талқылау алдыңда соғыс кезіндегі әндерді тыңдау ... ... ... ... ... ... маңызы ерекше (мысалы,
«Жеңіс парады» немесе «Төлеген Тоқтаров» фильмдерінен үзінді, т.б.).
Бір-біріне хат жаздыру, ерлік, батырлық туралы, не сол ... ... ... осы ... ... әсері туралы сырласу, арнау хаттарын
жазғызуға болады. Өздеріңе ұнаған жерлерін жатқа ... білу де ... ... ... оқытудың өзіндік ерекшелігі бар. ... Ы. ... С. ... М. ... т.б. ... ... проблемаларды көтерген мақалалары мен ... ... тыс ... оқудың маңызы зор. Хаттарды көбіне сыныптан
тыс уақытта белгілі бір мақсатты ... ... ... ... Ш.
Уәлихановтың Ф. Достаевскиймен ... ... ... ... ... ... Ш. Уәлихановтың саяси көзқарасын саралау.
2. Демократиялық, ағартушылық бағыттағы іс-әрекеттеріне назар аударту.
3. ... ... ... зиялығын сараптау.
4. Оқушыларды тезис-жоспар, жауаптарының тезистерін жасауға үзінді,
дәйектеме ала ... оны ... ... ... білуге
баулу. Оны мынадай кестелік тапсырмалар түрінде орындатуға болады:
Үлгі:
1. ... ... ... ... ... ... жазған |Үзінді, дәйек сөз |Демократтық көзқарасы ... ... | ... ... |
| | | ... ... да мінездемелеріне қатысты осындай жұмыстар жүргізуге
болады. Шоқанның «Сот реформасы» туралы мақаласын оқытқанда мынадай әдіс-
тәсілдер тиімді ... ... ... тақырыпшаларға бөлу (кейде абзац ... ... ... Мына үлгіде тезис-аннотация жаздыру
|Тезис ... ... ... ... ... адам, адамазат баласы, |
|қажеттігі ... бір ... ... |
| |Ол ... – өзінің тұрмысын |
| ... ...... |
| |өзі - осы. ... да сол үшін |
| ... ... ... тезистерін жасаттыру.
– Ең басты, мәнді мәселелерін бөліп ала ... ... айта ... ... дәйектемелеп, үзінділер келтіріп отыру.
– Негізгі мәселелерге орай, тұжырымды, мәнді сұрақтар ойластыру.
– Баяндама, лекция, реферат, т.б. жасау ... ... ... ... ... ... айналысында). Мысалы, «Шоқан – тұңғыш заңгер» немесе
«Шоқанның заң туралы демократиялық, гуманистік, ағартушылық ... ... ... ...... әрқайсысында жазылып отырған
уақытында сай белгілі проблемалардың көтерілуі. ... ... сол ... ... ... ... ... санасына жеткізуді ойластыру керк.
Оқушыларды да хаттар жазуға баулып, шығармашылықы қабілеттерін дамытуға
талаптандырудың еш ... ... ... Ш. ... пен А. ... ... ... тақырыбы: Шоқан Уәлихановтың хаттары
Сабақтың мақсаты: Білімділік: Ш.Уәлихановтың өмірі мен ... ... ... ... ... ... шолу ... жазысқан хаттарын оқушыларға таныстыру. Елінің ... ... ... ... ... ... : Түсініп
оқуды, шығармаға талдау жасауды дамыту, ойлау белсенділігін, ой-өрісін
кеңейту, ... оқи ... ... ... ... ... арқылы
білімді, ізденімпаз, дарынды болуға, еңбексүйгіштікке тәрбиелеу.
Сабақтың түрі:аралас сабақ
Сабақтың әдіс-тәсілдері: ... ... ... ... ... интерактивті оқыту, ойландыру, әңгіме.
Сабақтың көрнекілігі: интерактивті тақта, ғалымның портреті, түрлі-
түсті суреттер
Кітап көрмесі: С.Мұқанов «Аққан ... ... ... ... ... ... ... эпиграфы: «Жақсының аты өлмейді,
Ғалымның хаты өлмейді» ( халық даналығы)
Пәнаралық байланыс: тарих, қазақ тілі, география, орыс әдебиеті
Сабақтың барысы:
1. Ұйымдастыру кезеңі: сәлемдесу, ... ... ... ... Үй ... ... ... кеңейтетін сұрақтар қойып, әр сұраққа толық жауап
берулерін қадағалау.
Біз қай ... ... ... жатырмыз?
Адамзатты өркениетке не жеткізеді?
Ғалымды дамытатын кімдер?
Қандай ұлы ғалымның өмірімен таныстық?
2. Ақындық кезең (3 минут). Ұлы ғалым ... ... ... пікір алысу.
Мысалы, «Шоқан ата рухына» өлеңі тыңдалып, мазмұны ... ... ... ... және жоспарын хабарлау (мұғалім
сөзі)
Иә,балалар, қазақ халқының кемеңгер ұлы ... ... 30 ... ... бірақ артына баға жетпес мұра қалдырған. Бүгін біз ұлы
ғалымның өміріне шолу ... ... еске ... ... ... ... танысамыз.
4. «Сандар сөйлейді» кезеңі (ұлы ғалымның өміріне шолу ... ... ... ... ... сайын, оқушылар өз білімдерін
көрсетіп, бір-бірін толықтырып отырады)
5. Шоқанға ... ... ХІХ ғ. ... ұлы ғалымның достарының айтқан естелік сөздерін
айту, ой бөлісу. Мысалы, досы ... ... ... ... ... деп ... ... сөзі: Енді өз заманымызға көз жүгіртейік:
b) Кітап көрмесін ... (ұлы ... мен ... таныстыру).
c) Интерактивті тақтадан әр қалада, басқа мемлекеттерде Шоқанға
арналған ... ... ... ... ... ... және
Ф.Достоевскийге арналған ескерткіш туралы әңгімелеу)
6. Мәтінмен жұмыс
a) Мұғалімнің сөзі: Шоқанның ұлылығын танытатын, оны биіктете түсетін
нақты ... ... өзі ... ... ... ... жазысқан
хаттары. Осы хаттардың әрқайсысынан да Шоқанның ... ... ... ... Бүгін сондай хаттардың біреуімен танысамыз (сабақтың
тақырыбын, эпиграфын дәптерге жазғызу).
b) Мәтінге арналған ... бір ... ... түседі, шын жүрегінен, құрметін таныта
түседі (сөздердің мағынасын ... ... ... ... ... ... ... сөздікке жазғызу).
c) Мәтінмен танысу( тыңдау, оқу, мазмұнын түсну, бөлімдері бойынша
оқушыларға оқыту)
Мұғалімнің сөзі: Бұл хатты кім ... ... ... ... хаттың негізгі ойы қандай?
Бұл хат қандай жанрда жазылған? (осы сұрақтарға жауапты ауызша ... ... ... ... ... бұл хат эпистолярлық жанрда
жазылған, себебі шығарманың алдында сәлемдесуі бар...
Мұғалімнің сөзі: Ш.Уәлихановты туыстары да, айналасындағы ... ... ... көріп, құрметтеген. Өйткені, ұлы ... өзін тек қана ... ... ... Бұл ... тектілігіне, өскен ортасы, алған
тәрбиесіне де байланысты шығар.
7. Суреттермен ... (әр ... ... ... ой ... Шоқанның әжесі Айғанымның суреті( әжесінің берген тәрбиесі туралы)
b) Арғы ... ... ... ... ... ... ... және Достоевскийдің Семейде түскен суреті (достығы туралы)
d) Шоқанның әскери киімде ... ... ... ... ... ... қорытындылау (сызба арқылы қорытындылау)
Хатты талдау 3-ші бөлім Ф.Достоевскийдің
Шоқан туралы ойлары
Үш бөліктен тұрады
1-ші бөлім 2-ші бөлім
Шоқанның хаты ... ... ... Бағалау
10. Үйге тапсырма (6- деңгейлі тапсырма беру)
Мысалы, «Егер қазір Шоқан тірі болса...» эссе жазу.
« Егер мен ... ... ой ... ... хат ... ... айту. Ш.Уәлиханов туралы реферат дайындау. Диалог құру, сөйлесу.
Тақырыбы: А. Байтұрсынұлы «Анама хат» өлеңі
Сабақтың мақсаты: ... ...... ... ... ... аудармашы, қоғам қайраткері екенін таныту. Өлеңнің
мазмұнын меңгерте отырып, ... ашу; ... ... ойын ... білуін қалыптастыру; ... ... ... ... ұлыларымызды үлгі тұтуға тәрбиелеу.
Сабақтың әдісі: топпен жұмыс, топтастыру, ... ... ... ... ... тақта, домбыра, қобыз, сызба
-кестелер, ҚР. картасы, кеспе қағаздар және жұлдызшалар, суреттер.
Сабақтың түрі: кіріктірілген ... ... жаңа ... меңгерту.
Пәнаралық байланыс: тарих, қазақ тілі, ән-күй.
І. Ұйымдастыру кезеңі
а)оқушылармен амандасу, түгендеу.
ә) психологиялық дайындық
Сабақтың дәйек сөзі: ... ...... ... ... ... ... тұлға» Ә.Кекілбаев.
ІІ.Жаңа сабақ
А.Байтұрсынұлының өткен сабақта қандай шығармасымен ... ... ... ... не жайында? (Адам бойындағы ... ... ... ... ... хат» ... шығу ... таныстырылады. (сызба-кестемен)
Бұл өлеңі домбырада әнімен орындалған. (Музыка пәнінің мұғалімі
домбырамен ... хат» әнін ... ... ... ... ... жерінің келбеті» слайдтары көрсетіледі.
Музыка пәні мұғалімі ән туралы сұрақтар береді:
— Ән қандай екпінде орындалды? Әнді ... ... ... ... ... жұмыс. Топтық жұмыс орындалу барысында Мүбәрак Салақовтың
орындауындағы А. ... ... хат» әні ... ... топ. «Ақындар»
Алғашқы үш шумағын мәнерлеп оқу.
Бір шумақты өлең құрылысына қарай талдау ... ... ... топ. ... ... мәнерлеп оқу.
Қара сөзге айналдырып, әңгіме құрау.
ІІІ топ. «Өнерпаздар»
Соңғы үш шумағын мәнерлеп ... ... ... ... ... ... мұғалімдік
қызметінен шағын көрініс қойылады)
Ауылға Ахмет келеді.
Ахмет:
-Ассалаумағалейкум, ата!
Қария:
-Уағалейкумсалам. ... ... ... ... ... шаруасын
айтады.
Ахмет:
-Мен ауданнан келіп отырмын. Өзімнің түрік әрпінен аударған 28 әрпімді
оқытуға, балалардың көзін ашуға келдім.
Қария:
-Оқуға балалар ... ... бәрі ату ... ... ... ... ... атанса,балаларымыз ауылда қой бағып, жүре бермей ме?
Басшыларыңа солай деп айта ... ата, мен енді ... ... ... ... Қыдыр дарысын,
Жорытқанда жолың болсын,
Қыдыр ата жолдасың болсын!
Әумин!
ІV. Сөздікпен ... – діни ұғым ... адам ... ... ... ... – жаратушы алла
Жарам – уайым,қайғы
Харам — адал емес
Кермесіне – кедергі,қарсылық мағынасында
V.Сергіту сәті.
VІ. Бекіту.
«Кім тапқыр?» ойыны. ... ... ... ... ... арқылы табады.
Шығармашылық жұмыс.
І топ. «Ақындар» Өз шығармашылығыңнан анаңа жазылған бір шумақ ... ... топ. ... Ана ... ... ... –мәтелдер айтып
бер.
ІІІ топ. «Өнерпаздар» Анаңа не сыйлар едің? (оқушы ... ... ... ... ... ... де ... болады. Музыка пәнінің
мұғалімі Сағырбайұлы Құрманғазының «Аман бол, ... ... ... және пән ... ... осы ... үзінді орындайды
(домбыра және қобыз аспаптарында).
VІІ.Қорытындылау. ... ... ... ... ... ... ... ақынның шығармаларынан кітап бұрышы ұйымдастырылады.
VІІІ. Үйге тапсырма:
1. Өлеңді түсініп,мәнерлеп оқу.
2. Аналарымызға хат жазу (өлең ... ... ... ... Сабақ барысында оқушылар жауабына жасыл, қызғылт сары,
көк түсті жұлдызшалар сыйлық ретінде жауаптарына ... ... ... - «өте ... ... көк- «орташа». Оқушы жауаптарын
А.Байтұрсынұлының тәрбиелі сөздерімен ... ... ... ... заманнан бері бүгінгі күнге дейін әлеуметтік маңызы
зор жанрлардың ... Хат ...... және ... мәні зор ... жазба тілдің ежелгі формаларының бірі. Көптеген ... ... ... ... ... ... ... деп атап
жүр.Эпистолярия грекше (epistole) «хат» ... ... ... Қазақ Совет
энциклопедиясында: «Эпистолярлық әдебиет, эпистолография( грекше жолдау,
үндеу) – сан алуан хат түрінде жазылған ... ... ... ... ... жазған, мәдени маңызы бар, әдеби мұраға айналған
хаттары да жатады...», деп түсінік береді.
Хат жанрындағы шығармалар оқу бағдарламасында аз берілген. ... ... ... ... өз ... ... олардың осы жанрдағы
еңбектерін ұсына алады. Мысалы, Ы.Алтынсариннің оқу-білім ... С. ... « ... ... ... атты ... ... эпистолярлық жанрдың бір түрі – естелік-
мақалаларды, хаттарды ұсынуға ... ... ... Ш. ... ... көрсетілген. Ал әдеби-сын мақалаларды, ... ... ... ... ... салушы екенін) Абай
шығармаларын оқытқанда, ... ... ... ... оқытуға болады.
Сабақтың ғылымилығын арттыруда, білімді тереңдетуде, әсіресе, сын-зерттеу
еңбектерінің орны ерекше. Хаттардың да ... зор. ... ... сыр ... ... ... ... мәселелерге назар аудартады.
Суреткердің жеке өмірлері, қоғамдық іс-әрекеттері, көркем туындыларын қалай
жазғаны, оған не ... т.б. ... ... ... ... ... орыс зиялыларына жазған хаттарынан оның ... ... ... ауыр ... сол ... ... ... орыс достарына жазған хаттарынан оның дала тағыларымен күресі,
патшалық самодержавие шенеуніктерінен ... ... ... қала
берсе, демократиялық, ағартушылық, гуманистік бет-бейнесі ... ... Ұлы Отан ... ... ... әрі ... ... «Шығыс ұлына хат» оқуға, талдауға ұсынылған. Хаттарды
оқытуда мына мәселелерге көңіл ... жөн: ... ... ... ... ... салыстыра отыру). Хат арқылы
хат иесінің көңіл-күйіне ... ... ... ... ... хат» ... ... күймен, асқан сеніммен, халқына, бүкіл Шығыс ұлына арнау
мәнінде жазылған. Хаттың ерекшелігі – жалынды үнінде, ... ... ... ... ... меңгерту айналасында төмендегідей жұмыс жүргізу
керек: мұғалімнің мәнерлеп оқуы, оқи отырып, түсінік беру, ең ... ... ... ... ... ТІЗІМІ
1. Бітібаева Қ. Әдебиетті оқыту әдістемесі. Алматы: «Рауан», 1997.
2. Ақшолақов Т. Көркем шығармаға талдау жасау. Алматы: «Мектеп», ... ... А. ... ... оқыту методикасы. Алматы: «Мектеп»,
1969.
4. Рыбникова М.А. Очерки по методике литературного чтения. М., 1985.
5. Ыбыраев Ш. «Эпос ... А., 1993. ... ... С. ... халық прозасы». А., 1972. 107-б.
7. Қабдолов З. «Сөз өнері». ... ... ... Қазақ әдебиетінің тарихы: Кеңес дәуірі (1941-1956). Алматы, 2004.
9. Ақшолақов Т. ... ... ... ... Алматы: Рауан,
1994.
10. Бітібаева Қ. «Әдебиетті оқыту әдістемесі». Алматы: Рауан, 1997
11. ... В.П. ... ... технологий». - М, :
Педагогика, 1989 г.
12. Беспалько В.П. «Педагогика и прогрессивные технологии обучения».-
М., 1995 ... ... ... ... ... -М., 1996 г. ... «Новая педагогическая технология учебно-васпитательного ... 1992 ... « ... ... энциклопедиясы»
15. Әуезов М., «Әдебиет тарихы» , Қызылорда, ... ... С., ... ескі ... ... Қызылорда, 1931
17. «Қазақ фольклористикасының тарихы», А., 1988
18. «Қазақ фольклорының тарихилығы», А., 1993
19. Жұмалиев Қ., «Қазақ эпосы мен ... ... ... А.,
1958
20. Ғабдуллин М., «Қазақ халқының ауыз әдебиеті», А., 1972
21. Ысмайылов Е., «Ақындар», А., 1956
22. «Қазақ фольклорының типологиясы» А., 1981
23. ... Қ. ... ... ... . А., ... Әбдiбекқызы К. «Оқушылардың көркем шығармашылық қабiлетiн дамыту».
А., 1994.
25. Бiтiбаева Қ. «Әдебиет пәнiн ... ... ... ... ... ... А., 1990.
26 Жұмажанова Т. «Қазақ әдебиетi әдiстемесi». А., 2003.
27. Қоңыратпаев Ә. «Әдебиетті оқыту методикасы». А., 1985.
28. Бітібаева Қ. ... ... ... тереңдетіп оқыту». Семей,
2007.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XIX ғасырдың 60-жылдарындағы қоғамдық педагогикалық қозғалыс49 бет
Анықтамалық-ақпараттық құжаттар21 бет
Араб және қазақ тілдеріндегі коммерциялық хаттардың түрлері және тілдік сипаты21 бет
Ресми құжаттардың мәтіндік ерекшеліктері және үш тілге аударылуы61 бет
Қазақ хандарының дипломатиялық хаттарының тарихи маңызы83 бет
Қазақстан Республикасындағы адам құқықтары жөніндегі уәкілдің 2009 жылғы қызметі туралы есеп135 бет
Қызметтік хаттарды ресімдеу жолдары7 бет
HTTP хаттама10 бет
TCP/IP хаттамалар комплекстерімен жұмыс7 бет
TCP/IP хаттамаларының жұмыс жасау негіздері33 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь