Мектепте үстеуді оқытудың жаңа әдіс-тәсілдерді қолданудың тиімділіктері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.4бет

І ТАРАУ ҮСТЕУЛЕРДІҢ ТАРИХИ ДАМУЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ МАҒЫНАЛЫҚ ТҮРЛЕРІ

1.1 Ескерткіш тіліндегі үстеулер және олардың шығу тектері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5.8бет
1.2 Үстеудің мағыналық түрлері және олардың ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8.14бет

ІІ ТАРАУ МЕКТЕПТЕ ҮСТЕУДІ ОҚЫТУДЫҢ ЖАҢА ӘДІС.ТӘСІЛДЕРДІ ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІКТЕРІ

2.1 Қазақ тілі сабағында жаңа технологияларды пайдаланудың сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15.22бет
2.2 Мектепте үстеудің мағыналық түрлерін оқытудың жаңа әдіс.тәсілдерін пайдалану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22.24бет

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25бет
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... 26бет
Тақырыптың өзектілігі: Қазақ тіліміз бай әрі көп салалы. Оны зерттеу бір басқа да, меңгерту тіптен бөлек. Қазақ тілінің грамматика саласындағы сөз таптарын меңгерту – «Қазақ тілін оқыту әдістемесі» пәнінің негізгі мәселелерінің бірі. Әсіресе, сөз таптары ішіндегі сан есімді оқыту мәселесі ерекше. Үстеу – оқулықтарда көрсетіліп жүргендей, есімдер тобына жататын сөз таптарының бірі. Үстеуге жататын сөздердің өздеріне тән лексика-грамматикалық мағыналары бар. Олай болса, үстеу – сөздерді топтастырудың бірінші ұстанымына сәйкес, яғни семантикалық сипаты жағынан мезгілдік, мекендік ұғымды білдіретін сөздер. Үстеулер – тілімізде өте көне заманнан бері қолданылып келе жатқан сөздер. Сондықтан бұлардың қалай жасалғандығы жөніндегі ғалымдар арасында түрліше пікір бар. Есімдер тобына жататын сөз табының бірі болып саналатын үстеулердің өзіндік зерттеу тарихы бар. Н.И. Ильминскийдің, М.Терентьевтің, П.М. Мелиоранскийдің, Н.Ф. Катановтың еңбектерінде үстеулер жеке сөз табы ретінде қарастырылған.
Жұмыста дамыта оқыту технологиясы және оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту технологиясының оқушы шығармашылығын дамытудағы тиімділігі көрсетілді. Ч.Темпл, К.Мередит, Д.Стилл ұсынған «Оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту» бағдарламасының оқушының танымдық қабілеті мен ойлау белсенділігін арттырудағы орны нақтыланды.
Курстық жұмыстың мақсаты: Сөз табы ретінде үстеулерді оқытудың мақсаты мен міндеттерін анықтау, оларды зерттеген ғалымдардың еңбектерінің ерекшеліктері мен пікірлеріне сүйеніп, сан есімнің мағыналық түрлері мен жасалу жолдарын қарастыру, ерекшеліктерін анықтау.
Курстық жұмыстың міндеттері:
1. Ғылыми зерттеу көздеріне сүйене отырып, тақырыптың теориялық сипатын ашу.
2. Оқушыларға үстеулердің мағыналық түрлері тақырыбы бойынша берілетін білім көлемін анықтау.
3. Үстеулер түрлерін оқытуда қамтылатын инновациялық технология түрлерін саралау;
4. Теорияны тәжірибе жүзінде жүзеге асырудың инновациялық әдіс-тәсілдерін айқындау.
1. Сарбалаев Ж. «Сөзжасам мәселелері». -Алматы: Арыс 2002.
2. Жуынтаева З.Н., Тұрсынова М.А. «Көне түркі тілі» -Қарағанды: ЖШС Санат- Полиграфия 2009.
3. Айдаров Ғ., Құрышжанов Ә., Томанов М. «Көне түркі жазба ескерткіштерінің тілі». -Алматы, 1971.
4. Қазақ грамматикасы. -Елорда.2002.
5. Есенқұлов А. «Көне түркі жазба ескерткіштеріндегі қосымшалар». -Алматы, 1976.
6. «Қазіргі қазақ тілінің сөзжасам жүйесі». –Алматы: Ғылым, 1989.
7. Ганиев Ф. А. «Суффиксальное слово образавание в современном татарском литературном языке». -Казань, 1974.
8. Дмитриев Н. К. «Грамматика башкирского языка». М-Л., 1948.
9. «Қазақ тілінің грамматикасы. Морфология». -Алматы: Ғылым, 1967.
10. Ысқақов А. «Қазіргі қазақ тілі. Морфология». -Алматы: Ана тілі, 1991.
11. Аханов К. «Тіл білімінің негіздері». – А., 2002.
12. Исаев С. «Қазіргі қазақ тіліндегі сөздердің грамматикалық сипаты». А., 1998
13. Исаев С. «Қазіргі қазақ тіліндегі негізгі грамматикалық ұғымдар». А., 1992
14. «Қазақ грамматикасы». Астана, 2002
15. Қасабек Қ., Мұхамади Қ. «Қазіргі қазақ тілі. Морфология». А., 2004.
16. Жұбанов Қ. «Қазақ тілі жөніндегі зерттеулер». Алматы:
17. Хасенов Ә. «Қазіргі қазақ тіліндегі сан есімдер».
18. Төлеуов Ә. «Сөз таптары». – Алматы: Мектеп, 1982.
19. ҚалыбаеваА., Оралбаева Н. Қазіргі қазақ тілінің морфемалар жүйесі.
20. Әбілқаев А. «Қазақ тілін оқыту әдістемесі». Алматы: Санат, 1995.
21. Құлмағамбетова Б., Исанова А., Исинғарина М., Көккөзова М., Құрманғалиева Р., Айтжанова П. «Қазақ тілін оқыту әдістемесі». Алматы: Білім баспасы, 2000.
22. Оралбаева Н., Әбдіғалиева Т., Шалабаев Б. «Практикалық қазақ тілі». Алматы, 1993.
23. Мүшебаева Ә. «Қазақ тілі мен әдебиеті». №3/2002. Сан есімді қорытындылау.
25. Бұзаубақова Қ.Ж. «Жаңа педагогикалық технология». Тараз, 2003.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ...............................................................................................3-4бет
І ТАРАУ ҮСТЕУЛЕРДІҢ ТАРИХИ ДАМУЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ МАҒЫНАЛЫҚ ... ... ... ... және ... шығу ... ... мағыналық түрлері және олардың ерекшеліктері................................................................................................8-14бет
ІІ ТАРАУ МЕКТЕПТЕ ҮСТЕУДІ ОҚЫТУДЫҢ ЖАҢА ӘДІС-ТӘСІЛДЕРДІ ҚОЛДАНУДЫҢ ... ... тілі ... жаңа ... ... ... ... үстеудің мағыналық түрлерін оқытудың жаңа әдіс-тәсілдерін пайдалану..................................................................................22-24бет
ҚОРЫТЫНДЫ.....................................................................................25бет
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ................................26бет
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі: Қазақ тіліміз бай әрі көп салалы. Оны зерттеу бір басқа да, ... ... ... Қазақ тілінің грамматика саласындағы сөз таптарын меңгерту - ... ... ... ... ... сөз таптары ішіндегі сан есімді оқыту мәселесі ерекше. Үстеу - ... ... ... ... тобына жататын сөз таптарының бірі. Үстеуге жататын ... ... тән ... ... бар. Олай ... ... - ... топтастырудың бірінші ұстанымына сәйкес, яғни семантикалық сипаты жағынан мезгілдік, мекендік ұғымды білдіретін сөздер. Үстеулер - тілімізде өте көне ... бері ... келе ... сөздер. Сондықтан бұлардың қалай жасалғандығы жөніндегі ғалымдар арасында түрліше пікір бар. Есімдер тобына жататын сөз табының бірі ... ... ... ... ... ... бар. Н.И. ... М.Терентьевтің, П.М. Мелиоранскийдің, Н.Ф. Катановтың еңбектерінде үстеулер жеке сөз табы ретінде ... ... ... ... және оқу мен жазу ... сын ... ... дамыту технологиясының оқушы шығармашылығын дамытудағы тиімділігі көрсетілді. Ч.Темпл, К.Мередит, Д.Стилл ұсынған ... ... ... ... мен ... ... ... орны нақтыланды.
Курстық жұмыстың мақсаты: Сөз табы ретінде үстеулерді оқытудың мақсаты мен міндеттерін анықтау, оларды зерттеген ғалымдардың ... ... мен ... ... сан ... ... ... мен жасалу жолдарын қарастыру, ерекшеліктерін анықтау.
Курстық жұмыстың міндеттері:
1. Ғылыми зерттеу көздеріне сүйене отырып, тақырыптың ... ... ... ... ... мағыналық түрлері тақырыбы бойынша берілетін білім көлемін анықтау.
3. Үстеулер ... ... ... инновациялық технология түрлерін саралау;
4. Теорияны тәжірибе жүзінде жүзеге асырудың инновациялық әдіс-тәсілдерін айқындау. ... ... ... әдістер, баяндау, салыстыру, жүйелеу, талдау, сараптау, қорыту, бақылау және тәжірибеден өткізу.
Курстық жұмыстың ... ... Егер ... ... оқыту барысында оқушыға берілетін білім түрлері логикалық жүйемен үздіксіз дамытылып отырылса; оқушының білімі мен сөйлеу мәдениетін ... ... ... мен ... ... ... білім берудегі инновациялық технологиялар мен кешенді жұмыс түрлерін ... ... ... беру ... ... ... ... қалыптастыруға бағытталса, онда оқушының бойындағы өмірге қажетті іскерліктер мен дағдыларды дамытудың мүмкіндігі кеңейіп, оқытудың нәтижелілігі мен тиімділігі арта ... ... ... ... жаңашыл тәжірибелер оқушының ой дербестігін, оқу әрекетін ... ... ... ... ... ... өзіндік жеке пікір қалыптастыруына жол ашады.
Курстық жұмыстың құрылымы: жұмыс кіріспеден, екі тарау, қорытынды, пайдаланған әдебиеттер тізімінен тұрады.
І ТАРАУ ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... Ескерткіш тіліндегі үстеулер және олардың шығу тектері
Көне жазба ... ... ... ... ... ... сияқты. Орхон-Енесей жазбаларындағы үстеулер мынадай мағынада қолданылады: мезгіл, мекен, сын, мөлшер, күшейткіш, мақсат, ... ... -йа, -йе ... ... ... -а, -е, -ре, -ңару жұрнақтары арқылы жасалып, қайда? қайдан? деген сұрақтарға жауап ... ... ... бағытын білдіреді:
Ілгері күн тоғыққа - Ілгері күн шығысқа. Осымен қатар, бүргері немесе бірійе ... ... ... ... йырайа (солға, солтүстік) болып қолданылады. Ічре ашсыз - Іші ... ... ... - ... ... Үзе көк теңрі - жоғарыда аспан тәңірі. Бағытты ... ... ... - ... -гері және - йа, йе қосымшаларының беретін мағыналары да, атқаратын қызметі де бірдей. Ескерткіштерді - ... ... ... варианты ретінде кейде - ңару, -ңеру қосымшалары қолданылады: Йеріне субыңару қанты - Жеріне, суына жақын қондым; Йырғару түн ... - сол ... түн ... ... -қа, -ре, -түз, -ты, ... -че ... жалғану арқылы жасалып, қашан?қашаннан? деген сұрақтарға жауап береді, іс - әрекеттің мезгілін, уақытын білдіреді: Өңре күн ... - ... күн ... ... өдке ... - Сондай уақытта өкініп; Анчағ есідіп - Қазір ғана естіп; ... ... - ... ... ... ... - е, -ті, -ле, -ча жұрнақтары жалғану арқылы жасалып, қалай? қалайша?т.б. сұрақтарға жауап ... ... неше ... ... ... ... Сабымын түгеті есідгіл - Сөзімізді түгел естіңдер; Бу сабымен едгүті есід - Бұл ... ... ... ... сүңүштім - Бірге соғыстым; Оғланым ерде марымынча бол - ... ... ... бол; ... ... тег сөзі өзінен бұрынғы сөздермен тіркесіп келіп, қазіргі қазақ тіліндегі - дай, -дей жұрнақтарының қызметін атқарады: ... ... ... ... ... - ча ... ... арқылы жасалып, істің мөлшерін білдіреді, қанша? неше?сияқты сұрақтарға ... ... Анча ... - ... ... ... йірке тегі йорыттым - Мұншама жерге дейін жүрдім.
Күшейткіш үстейлер - чығ, -ын, -ін жұрнағы жалғану арқылы ... ... не ... ... үлкейтіп көрсетеді, қалай?қандай? сияқты сұрақтарға жауап береді: Аңар адычағ барқ ... - Оған ... ... ... Ішін ... адынчығ бедіз уртым - Іш-сыртына бөлекше өрнек салғыздым.
Мезгіл үстеулері -ғалы, ... ... ... ... іс-әрекеттің мақсатын білдіреді: Санағалы түсүртіміз - Санағалы ... Кісі оғлы көп ... ... ... ... - егүн ... арқылы жасалып, іс-әрекеттің біреу емес, бірнеше адамдардың бірігуімен істелетіндігін көрсетеді: үчегүн қабусуп сүлелім-үшеулеп бірге соғысайық [3,87].
Түркі тілдерінде туынды үстеулер екі ... ... ... ... бірі - сөз ... ... ... екіншісі - басқа сөз таптарына тән әр түрлі сөздің кейбір көнеленген септік жалғаулары арқылы жасалады. ... ... ... ... ... туынды үстеулер арқылы жасалатын туынды үстеулердің осы екі түрі де кездеседі. Септік жалғаулардың көнеленуі арқылы бірер ғана туынды сөздео ... ... ... мүлде алыстап, септік жалғаулы сөз қалпында қабылданылмай қалыптасып кеткен үстеу ретінде танылады: ... ... - ... ... ... жасайтын біраз аффикстер қазіргі түркі тілдерінде де, соның ішінде қазақ тілінде де ұшырасады.
Алайда, ... ... ... ... ... ең ... ол ... түркі тілдерінде үстеу жасайтын аффикстер мен үстеу сөздер сан жағынан аз да, ... ... ... аффикстердің біразы тілімізде фонетикалық өзгеріске ұшыраған. Солай бола тұрса да, қазіргі тілдің құрамындағы аффикстерді ... ... ... ... ... ... үлкен жәрдем беретінінде сөз жоқ.
Сөздікте үстеу жасайтын актив аффикстердің бірі - ла, -ле: Бір түлкү терісін ікіле соймас - Бір ... ... ... ... Түнле йүрүп, күнтүз севнүр - Түнде жүріп, күндіз көңіл көтерер; Сөздікте ... ... ... ... жиі ... - ... ... қосымшасының құрамында да осы -ла аффиксі бар сияқты. М.Қашқари осы аффикспен келген мына тәрізді сөздерді береді: Улышыб ерен ... - ... ... ... ... ... - Арыстандайын ақырдым; -Ча, -че аффиксі көбінесе етістіктің есімше тұлғаларына жалғанып, үстеу қызметінде жұмсалатын сөздер жасайды:Түнле булт өртенсе, ... уры ... ... ... булт өртенсе евге йағы кірмішче болур - ... ... ... әйел ұл ... ... ... аспан қызарса, үйге жай келгендей болар[2,87].
Үстеу шығу тегі ... алып ... ... сөз таптарынан келіп шыққан грамматикалық категория. Сөздер мен сөз ... ... ұзақ ... қолданылу процесінде алғашқы мән-ерекшеліктерін жойып, бірте-бірте де, үстеулерге келіп қосылады. Өзінің тура ... ... ... ... қосымшаларда кіріккен түбірлерімен бір бүтін тұлға болып, үстеу категориясына өтіп отырады. Сондықтан да тұлғасы да тиянақты, берік болады. Әрине, өзінің о ... ... ... ... үстеу сөз табына жататын сөздер де жоқ. Бірақ оларды белгілі сөздер тіркесінде, белгілі бір сөздердің қоршауында тұрғанда ғана ... ... ... ... ... тәсілдер арқылы жасалуы. Сөзжасам саласында үстеудің синтетикалық тәсілдер арқылы жасалуы әр қилы ... ... ... бұл сөз ... ... түрліше жұрнақтар қатынасады. Мұндай жұрнақтар үстеудің туындауында үстеу сөз табының өзіне не ... ... сөз ... ... Бұл ... әсіресе соңғы жолдың қолданысы күшті болады. Өйткені арнайы бір қосымшалар ... сөз ... ... ... енді ... ... бір сөз ... айналдырып жібереді. Сөзжасам жұрнақтарының басты бір қызметі осындай ... ... ... сөз ... ... бұл ... сөз ... ыңғайында әңгіме болады, ал енді қайсыбірлерінде сөз таптарының аясында сөзжасам ... ... ... ... Осы соңғы әдісті дұрыс деп санаймыз, өйкені бұдан басқа сөз ... ... ... де ... ... бірден айқын көрінетін болады. Осы жағын ескере отырып, үстеудің морфологиялық тәсілдер ... ... ... жеке жұрнақтар төңірегінде жүргіздік. Бұл салада бір жұрнақтар ... ... ... жұмсалса, енді біреулері аз мөлшерде қолданылады. Осындай сипатына байланысты оларды әдеттегідей өнімді және өнімсіз жұрнақтар деп ... ... Біз ең ... ... ... ... әңгіме етпекшіміз. Сондай-ақ бұл жұрнақтардың қай сөз ... ... де ... ... ... бір ... кететін жайт - кейбір үстеу сөздердің (басқа сөз таптарының) мағыналарын айқындау кейде қиын ... ... ... да ... бұл түрінен арылу үшін қосымшалы кез келген сөздердің мағыларын ... ... екі ... ... баса ... аударатын боламыз: сөздердің бастапқы түбір қалпы мен оларға жалғанатын жұрнақтардың өзаралық мағыналық қарым-қатынастары. Бұл ... өз ... ... ... өте ... ... өздеріне тән айырым синтетикалық жолдарын айтпастан бұрын септік жалғауының ыңғайында келген үстеу сөздерге тоқтала кеткен жөн. ... ... ... ... сырт ... ... және ... морфемаларға ажыралып тұрғанмен, сол қалпында тұтасымен үстеулердің табиғатын танытады. Осы тәріздес сөздер кеңістік қатынастағы септік жалғауларында ... ... ... ... анада, бозалаңда, бірден, кенеттен, түнімен) келіп, әр мәнді үстеу сөз таптарын ... ... ... ... бір кезде септік жалғаулары болып танылғанмен, осындай қолданыста енді сөзжасам аффиксіне айналып кеткендігін аңғартады. Осындай қосымшалы ... ... ... ... ... төмендегідей ой білдірген. Басқа тілдер тәріздес, башқұрт тілінде де үстеудің түрлері өзге сөз таптарынан ... сөз ... ... бүтіндей ажырап, өлі формаларға айналып кеткен көрсеткіштер арқылы толығып отырады. Мұндайда бір ... ... ... ... ие ... Олар ... жалғанған түбір сөздің мәнісінен ажырап, жаңа сөз жасауға себепші ... да, тек ... ... ғана негізгі зат есімдермен байланысып жатады.
Міне, бұл айтылған заңдылықтың қазақ тіл біліміне де тікелей ... бар. ... ... ... ... ... сөздер осындай қасиетімен танылады. Профессор А.Ы.Ысқақов осындай құрылыстағы үстеулердің көрсеткіштерін ... ... деп ... Қалай болғанда да бұл қосымшалар түбір сөздермен кірігіп кетіп, әр мәнді үстеулерді жасауға ерте кездің өзінен-ақ ат ... ... ... сараласақ, олардың көрінісі төмендегідей болып келеді [6, 322].
+ Үстеудің мағыналық түрлері және олардың ерекшеліктері
Тілімізде қимылдың, іс-әрекеттің әр түрлі белгісін, амал-тәсілін, ... ... ... мақсатын т. б. сипаттарын білдіретін сөздер бар. Осы топтағы сөздер үстеу деп аталады. ... Ескі Еділ ерді ... ... ... (И. Б.). ... Лениннің көшті ілгері керуен (Ж. Ж.). Көзіңді ашып-жұмғанша жылдам хабар алғызды (Ы. А.). Жоғары-төмен үйрек, қаз ұшып тұрса сыпылдап (А). Ішім ... құр ... сау, ... үрейім жүр менің Жарамайды бекер алдау, Теңің емес мен сенің (А).
Берілген мысалдардағы ... ... ... ... жоғары-төмен, босқа, бекер деген сөздердің мағынасына, тұлғалық ерекшеліктеріне назар ... ... ... сөзі көру ... болған мерзімін, іске асу мезгілін білдіріп, қашан? деген сұраққа жауап беріп тұр (қашан көрген?). Талай сөзі көру ... ... ... қанша? (немесе қалай?) деген сұраққа жауап беріп тұр (қанша көрген?). Ілгері сөзі көшу қимылының ... ... ... ... ... ... сұраққа жауап беріп тұр (қайда көшті?), Жылдам сөзі алғызу қимылынын амалын, сынын білдіріп, ... ... ... ... ... тұр ... хабар алғызды?). Жоғары-төмен кос сөзі ұшып тұру қимылының әрі амалын, бейнесін, әрі мекенін білдіріп, қалай? деген сұраққа жауап беріп тұр ... ұшып ... ... сөзі жүру ... ... ... білдіріп, қалай? немесе қайтіп? не себепті? деген сұрақка жауап беріп тұр (қайтіп... жүр?). ... сөзі ... ... себебін білдіріп, қалай? деген сұраққа жауап беріп тұр (қалай алдау?).
Сөйтіп, бұл сөздердің қолданылуында мынадай ... ... ... ... талданған сөздер қимылды, іс-әрекетті білдіретін сөздермен, яғни етістіктермен тіркесіп ... ... олар ... яғни ... іс-әрекетті білдіретін сөздердің әр түрлі белгісін, қасиетін (мекенін, мезгілін, амалын т. б.) білдіреді. Бірақ сөйлемде ондай мағынада қолданылған, сөздің бәрі ... ... ... бола да бермейді. Мысалы: Қан сонарда бүркітші шығады ... ... ... ... ... (А). Еділ үшін етестік (М). Аспандап ұшқан қызғыш құс (М). Құсалыкпен өтті ғой ... көп ... ... ... қан ... (қашан?) шығу қимылының мезгілін, тастан (қайдан?) табылу іс-әрекетінің мекенін, Еділ үшін (не үшін?) егесу қимылының мақсатын, аспандап (қалай?) ұшу қимылының ... ... тұр. ... ... да ... ... бола алмайды.
Сөйлемде қимыл, іс-әрекеттің, сын-сапаның әр түрлі белгілерін, сипатын, ... ... ... ... грамматикалық тұлғалармен түрленбейтін сөздерді үстеу деп атайды.
Үстеуді жеке сөз табы деп танытатын оның ... ... - ... ... болып табылады. Ол қимылдың, іс-әрекеттің (яғни етістіктің) әр алуан мезгілдік, мекендік, мөлшерлік, сындық-амалдық белгілерін, болу ... мен ... т,б. ... Үстеудің басты грамматикалық сипаты - оның арнайы морфологиялық түрлену жүйесінің және грамматикалық категорияларының ... ... ... ... ... шырай жұрнақтары да жалғанады: жоғары-рақ, төмен-ірек, тез-ірек, ақырын-дау, әрі-рек, ілгері-леу, ерте-рек, ерте-леу, ... ... т.б. ... көрінетіндей, шырай жұрнақтары кейбір мекен үстелеріне де ... ... ... ... де ... ... сын-қимыл үстеулеріне де (тез-ірек, ақырын-дау) жалғанады. Бірақ үстеудің мағыналық түрлерінің ешқайсысы да ... ... ... ... түрленбейді. Мысалы, мекен үстеулерінің (әлдеқайда, жол-жөнекей, әріде, сонда, ... т,б.), ... ... (бүгін, былтыр, биыл, әлі, енді, қазір), сын-қимыл үстеулерінің (тікелей, бірден, әлінше, лезде, зорға) кейбіріне шырай ... ... ... өзі (А. ... ... ... қате екенін көрсетеді. Үстеуде ондай категория болу үшін я ... ... ... барлық үстеуге немесе үстеудің белгілі тобына ... ... ... ... ... ... түбір үстеуге түгел жалғана алуы керек. Ондай жаппайлық қасиет мұнда жоқ, сондықтан үстеуде ... ... жоқ. ... ... ... ... категориясының қосымшалары жалғануы кездейсоқ емес. Олар көбіне негізгі ... және ... ... мәнін білдіретін үстеулер болып келеді. Бұның өзі тарихи жағьнан үстеудің сын есіммен жақындығын, төркіндес екендігін ғана ... ... ... ... ең ... ... ... ерекшелігіне байланысты болғандықтан, яғни үстеу қимылдың, іс-әрекеттің алуан түрлі белгілерін білдіретіндіктен, етістіктермен тіркесіп, ... ... ... ... ... ... түрлері. Үстеулер құрамына қарай негізгі түбір үстеулер, туынды түбір ... және ... ... ... ... үшке бөлінеді.
1. Негізгі үстеулерге қазіргі кезде кұрамы жағынан түбір және ... ... ... ... ... Мысалы: жылдам, тез, ақырын, ерте, кеш, бұрын, ... ... ... т. ... ... ... сын есім ... -рақ, -рек, -ырақ. -ірек, және -лау, -леу, -дау, -деу, -тау, -теу ... ... ... ... ... -- жылдамырақ, жылдамдау (жүр), тез-тезірек, тездеу (бер), ілгері-ілгерірек, ілгерілеу (отыр), кеш-кешірек, кештеу (кел) т. б.
2. Туынды үстеулерге жұрнақ ... және ... ... жалғауларының түбірге сіңісіп, кенеленуі арқылы жасалған үстеулер жатады.
Туынды түбір үстеу тудыратын жұрнақтар.
1) -ша, -ше: адамша (сөйлейді), ... ... ... ... көзінше (айтты), ескіше (оқыған) т. б.
2) -лай, -лей, -дай, -дей, -тай, -тей: шикілей (әкелді), қыстай (дайындалды), осылай ... ... ... т. ... ... ... ... -тейін: (бұл -дай, -дей, -тай, -тей және -ын, -ін қосымшаларынан құралған құранды жұрнақ): ... ... ... ... ... (саркылдап), жорғадайын (шайқалып) т. б.
4) -шама, -шеме (-ша+ма, ше+ме) және -шалық, -шелік (ша+лық, ше+лік) құранды жұрнақтар: осыншама (сөйледі), ... ... ... (жүру) т. б.
5) -майынша, -мейінше, -байынша, -бейінше, -пайынша, -пейінше құранды жұрнақтар: айтпайынша (келмейді), оқымайынша (білмейді), тыңдамайынша (түсінбейді) т. б.
Түбірге сіңісіп, ... ... ... ... ... ... ... көнелеуінен қалыптасқан үстеулер: бірге (жүр), кешке (қайт), босқа (жүрме), зорға (көтерді), текке (ұрысты) т. б.
2) жатыс септіктің ... ... ... баяғыда (болыпты), аңдаусызда (сөйлеп қалды), қапыда (қалды) т. б.
3) шығыс септіктің көнелеуінен қалыптасқан үстеулер: шалқасынан (құлады), кеңінен (әңгімелесті), шетінен (біледі), ... ... т. ... көмектес септіктің көнелеуінен қалыптасқан үстеулер: -жөнімен (айт), кезекпен (бар), шынымен (ойлады), ретімен (жүрді).
Үстеудің мағыналық түрлері. Үстеулер білдіретін мағынасына қарай ... ... ... 1. ... ... 2. Мекен үстеу. 3. Сын-қимыл (бейне) үстеу. 4. Мөлшер үстеу. 5. Күшейту (күшейткіш) ... 6. ... ... 7. Себеп-салдар үстеу.
Мезгіл үстеуі. Мезгіл үстеуі қимылдың, әрекеттің мезгілін, мерзімін білдіреді де, қашан? қашаннан? деген сұрақтарға жауап ... ... ... ... ... ... Мысалы: бүгін келді, ертең барады, таңертең тұрады, бұрын жүрді, күні бойы дайындалды, күні-түні оқиды, ... ... ... үстеуі. Мекен үстеуі іс-әрекеттің болу орнын, бағытын білдіріп, қайда, қайдан? деген сұрақтарға жауап береді. ... ... де ... етістікпен тіркеседі. Мысалы: ілгері жүр, жоғары тартты, төмен түсті, алды-артынан орады, ... ... ... ала ... т.б. ... (бейне) үстеуі қимылдың, іс-әрекеттің амалын, сынын, бейнесін, тәсілін білдіріп, ... ... ... ... ... ... жауап береді. Сын-қимыл (бейне) үстеуі көбінесе етістікпен тіркесіп жұмсалады. Мысалы: ақырын жүрді, тез келді, бірден ... ... ... ... мәз ... ... ... бостан-бос жүрді, т.б.
Сын-қимыл үстеулері де құрамы ... ... я ... ... ... күрделі түбір бола береді.
Мөлшер үстеуі. Мөлшер үстеуі қимылдың немесе сынның мөлшерін, көлемдік дәрежесін, ... ... де, ... ... ... ... және ... қалай? қалайша? сияқты сұрақтарға жауап береді.
Мөлшер үстеуі. Мөлшер үстеуі қимылдың немесе сынның мөлшерін, көлемдік ... ... ... де, ... ... ... ... және кейде қалай? қалайша? сияқты сұрақтарға жауап береді. Мөлшер үстеулері бірде етістікпен тіркесіп, қимылдың мөлшерін, шама-шарқын білдірсе, енді бірде сын ... ... ... ... ... ... онша жараспайды, анағұрлым көбейді, едәуір өсіпті дегенде, онша, ... ... ... үстеулері жараспайды, көбейді, өсіпті деген етістіктермен тіркесіп, қалай? қанша деген сұрақтарға жауап беріп, қимылдың шама-шарқын білдіріп тұр. Ал онша биік ... ... ... недәуір ұзын дегенде, онша, анағұрлым, недәуір мөлшер үстеулері биік (емес), үлкен, ұзын тәрізді сын есімдермен тіркесіп, қалай? қанша? ... ... ... ... ... ... көлемдік дәрежесін білдіріп тұр.
Мөлшер үстеулері құрамы жағынан туынды не күрделі түбір болып келеді.
Күшейткіш үстеу. Күшейткіш ... ... ... ... ... белгісін я сапасын күшейтіп я солғындатып көрсетеді. Күшейткіш үстеулер ... ... сын ... ... ... да, онымен тұтасып келіп сын есімнің күшейтпелі шырай түрін жасауға негіз болады. Мысалы: ең ... тым ... өте ... аса терең, орасан зор, т.б.
Күшейткіш үстеулердің біразы етістікпен тіркесіп, қалай? деген сұраққа ... ... ... ... ... я ... көрсетеді. Мысалы: мүлдем білмейді, әбден шаршаған, сәл жүріңкіре, ... ... ... ... ... ... ... түбір болып келеді.
Мақсат үстеуі. Мақсат үстеуі қимылдың, іс-әрекеттің болу ... ... де, ... не мақсатпен? деген сұрақтарға жауап береді. Мақсат үстеулері сан жағынан көп емес. Оған: ... ... ... қасақана, т.б. сөздер жатады. Мысалы: әдейі келдім, жорта айтты, әдейілеп шақырды, қасақана үндемеді., т.б.
Себеп-салдар үстеуі. Себеп-салдар үстеуі қимылдың, іс-әрекеттің болу ... ... ... ... ... де, не ... неге? қалай? деген сұрақтарға жауап береді. Себеп-салдар үстеуіне: босқа, құр босқа, ... ... ... бекерге, жоққа сияқты сөздер жатады. Мысалы: босқа әуре болма, амалсыздан келіп отыр, бекерге айтқансың, т.б.
-213360-3429000 ... ... ... ... ... түбір үстеулер (ерте, еш, сәл, қазір, жоғары, т.б.), туынды түбір үстеулері (балаша, соншалық, жасырын, т.б.), күрделі ... ... ... ... ... жапа-тармағай, күні кеше, ала жаздай, томаға тұйық, қаннен қаперсіз, т.б.) болып бөлінеді.
Үстеудің жасалуы төмеңдегідей:
1. Синтетикалық (морфологиялык) тәсіл: ... ... ... ... ... ... шикі-лей, қыс-тай, т.б. -дайын.-дейін: тоты-дайын таранған,; -шалық, -шелік, -шама,-шеме: сон-шалық, осын-шама; -дайлық: ... -шаң, -шең: ... ... -сыз,-сіз: қаннен қапер-сіз, ысырап-сыз: -ын,-ін, -н: жасырын, үстіртін, қырын; ... ... ... т.б. -ы,-і: ... ... ... түрі, өмірі.
2. Лексика-семантикалық тәсіл:
а) басқа тілден енген үстеулер: қазір, ... ... ... ... ... арқылы, яғни адвербиалдану арқылы жасалған үстеулер: соң (зат атауынан соң ... кеш ... ... аса, өте, ... ... т.б. ... тұлғаларынан қалыптасқан.
3. Семантикалық-синтетикалық тәсіл. Көлемдік септік формалары мен кейбір сөз таптарына қатысты жұрнақтар жалғанған сөздер адвербиалдану ... ... ... ... айналып кеткен. Сөйтіп, бұл жерде екі түрлі ... бірі - ... ... екіншісі - семантикалық процесс (таза семантикалық тәсілден айырмашылығының өзі осында, өйткені бұл ... ... ... - ... сипаты, мәні емес), қатар жүріп отыр. Олар: а) барыс септік арқылы: ... ... ... т.б.). ә) ... ... ... ... түнде, алда, б) шығыс септік: шетінен, тосыннан, қатеден, төтеден, кеңінен; в) көмектес септік: жайымен, жөнімен, шынымен, кезекпен,; ... ... тап, теп; ... ... ... ... ... а) сөздердің бірігуі: бүгін (бұл күн), биыл (бұл жыл), жаздыгүні (жаздың күні), ... ... әрі), т.б. ә) ... ... ... аунап-қунап, жапа-тармағай, бірте-бірте, бет-бетімен, аз-аздап. б) сөздердің тіркесі мен идиомаланған тіркестер: ала жаздай, күні ... ... қара ... ... ... күн ... ... Негізгі және туынды түбір үстеулер көбінесе айтылуынша жазылады. Мысалы: ертең, кешке, бұрын, ... әрі, ... ... ... ... ... т.б.
Сөздердің бірігуінен жасалған күрделі үстеулердің көпшілігі айтылуынша, яғни ... ... ... ... ... ... ... бүгін, биыл, қыстыгүні, жаздыгүні, ендігәрі, анағұрлым, т.б. сөздер ... ... ... ... ... ... ... ендігіден+әрі, ана+құрылым деген сөздерден біріккен. Ал таңертең (тәңертең емес), бірқыдыру (бәрғыдыру емес), әлдекімше (әлдегімше емес) сияқты күрделі үстеулердің ... ... ... сақтап жазылады.
Сөздердің қайталануынан я қосарлануынан жасалған күрделі үстеулер дефис (-) арқылы жазылады. Мысалы: тез-тез (киді), бірте-бірте ... ... ... ... ... ... ... (отырды), күні-түні (істеді) т.б.
Сөздердің тіркесуінен құралған күрделі үстеулердің әрбір сыңары бөлек жазылады. Мысалы: таң сәріде (тұрды), күні бойы ... ... ... ... ала жаздай (ән салып) т.б.
Үстеудің сөйлемдегі қызметі. Үстеу сөйлемде көбіне етістікпен тіркесіп пысықтауыш қызметін атқарады. өйткені үстеу ... ... ... ... ... ... етістіктің) әр түрлі сын-сипатын, яғни мекенін, мезгілін, амалын, мөлшерін, болу мақсаты мен себебін білдіреді. Мысалы: Шыңғыстың сырты тез ... ... да ерте ... ... Ескі бише ... бос ... (А.). Кетпеннің жоғары көтерілуі де, қарқыны да, жерді алымы да бір қалыпқа ... ... ... тез (қалай жылына қоймайтын?), бише (қалай отырман?), жоғары (қайда көтерілу) деген сөздер пысықтауыш қызметін атқарып тұр.
Кейбір үстеулер ... ... ... ... де ... ... ... осындасыңдар ма? Бірлік қайда болса, жеңіс сонда. Бұл сөйлемдердегі осындасыңдар (ІІІ жақ), сонда (ІІІ ж) үстеулері жіктеліп келіп баяндауыш ... ... ... атау ... ... ... келіп, бастауыш қызметінде де жұмсалады. Мысалы: Еріншектің ертеңі таусылмас (мақал). Бүгін - мереке.
Күшейткіш үстеулер сапалық сын ... ... ... ... ... ... анықтауыш құрамында жұмсалады. Мысалы: Сауықшыл сорлы бүкшиді. Тым-ақ қиын іс болды (А.). Мәжіліске ең қадірлі, ең таңдаулы адамдар келмек. ... ... ... және ең ... күшейткіш үстеулері қиын және қадірлі, таңдаулы сын есімдерімен тіркесіп келіп, іс және ... ... ... ... болып тұр.
ІІ ТАРАУ МЕКТЕПТЕ ҮСТЕУДІ ОҚЫТУДЫҢ ЖАҢА ӘДІС-ТӘСІЛДЕРДІ ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІЛІКТЕРІ
2.1 Қазақ тілі сабағында жаңа технологияларды ... ... ... ... ... - ... жаңа озық технологиялармен оқыту деген сөз. Ал бұл озық технология бұрыннан келе жатқан әдістерді өңдеу, жөндеу, ... ... ... жаңа ... ... , сол бағытпен жұмыс істеу дегенді білдіреді. Жаңаша оқытудың көздейтін мақсаты - ... ... ... ... тіл ... ерік ... таңдау жасату. Оған бағыт-бағдар беру, бақылау арқылы оның ... мен ... ашу. ... ... бірі - ... ... оқыту.
ХХІ ғасырдың басында халықаралық стандарттың қабылдануымен тілдерін оқыту үдерісінде түбегейлі өзгерістер орын алып отыр. 2001 жылға дейін ... ... ... ... болған емес. ЮНЕСКО 2001 жылды шет тілдері жылы деп жариялады. Сол ... ... ... елдері біріге отырып, тілдерді деңгейлеп оқыту мәселесіне қатысты жаңа бағытты қалыптастырды.
Қазіргі Еуропалық ынтымақтастыққа кіретін елдерде шет тілдер алты ... ... ... ... ... әр түрлі оқу орындарының типтік бағдарламасында шет тілін оқыту бағдарламасында шет тілін оқыту ... ... ... бастауыш, орта және жоғары (орта мектеп үшін) 1-2-ші - тілдік емес жоғары орындары үшін және 1,2,3 - ... ... оқу ... ... күнге дейін буынға бөлудің ғылыми негізі жасалып, бір буынды екінші буыннан ажырататын ... ... ... жоқ. ... оқу орындарында қалыптасатын дағды түрлері олардың Европалық стандартқа сәйкес ... ... ... ... ... нұсқауларды, өндіріс және ғылым салалары бойынша мақалаларды, әр түрлі пәндер бойынша оқу құралдарын ... оқу, ... ұзақ ... лекциялардың, телебағдарламалардың негізгі тақырыптарын, көркем фильмдерді қиындықсыз түсіну тілдік жоғары оқу орындарын бітірушілерде де қалыптаспайды.
Еуропалық деңгейлік оқытудың ең басты ... шет ... ... ... анық ... ... болып табылады. Әр деңгей түріне сәйкес үйренушіде қалыптасатын дағды түрлері нақты көрсетілген. Сөйлеу ... ... ... ... ... ... ... қатысымдық бағдарға негізделген. Оқытудың түпкі нәтижесінде үйренуші деңгейіне дейін көтеріледі.
Бұл үйренуші құрылымы мен ... ... әр ... ... оқып ... ... сөйлеу жағдаяттарында еркін сұхбаттасып, теле, радио арқылы берілген хабарларды еркін қабылдап, өз ойын ... ... ... сын, ... ... бере алады, тілдің әр түрлі стилінде сөз саптай алады деген сөз.
Тыңдалым бойынша жүргізілетін жұмыстардың ... ала ... ... ... жөн. ... түрі де ... ... түсінуге тырысыңыз. Яғни тыңдауға дейінгі дайындық жұмыстарының қажеті жоқ. Тыңдалымға үйретудің нәтижелі болуы мәтіннің ... ... да ... Оның көлемі үйренушінің қабылдауына әсер етеді. 2-3 минуттық ... І ... ... ... ... ... алмауы мүмкін. Тыңдалым дағдысын қалыптастыру тілдің табиғи қолданысына, табиғи темпіне негізделуі қажет:
* мәтінді тіл иесінің сөйлеуімен әр ... ... (шу, ... ән және т.б.) қабаттастыра беру керек;
* сөйлеу темпінің табиғи сипаты сақталғаны ... ... ... ... бір рет ... ауызекі сөйлеу тілі стиліндегі мәтіндерді ұсыну;
* бақылау жұмыстарында әртүрлі тестерді ұсыну [1,2-3].
Сөйлеу жаттығулары қабылдауға, ... ... және ... ... есте ... бағытталып, тіл үйренушілерді белсенді сөйлеу әркетіне жетелейді. Қатысымдық жаттығулар дайындық жаттығуларынан бірсыпыра күрделі, олардышығармашылық жаттығулар деп те атау бар. ... ... ... ... ... сөйлеу жаттығулары орта деңгейде өте жиі қолданылады, өйткені бұл жаттығуды орындау үшін тіл үйренушінің белгілі тілдік білімі, сөздік ... ... ... ... ... ... жаттығулар арқылы олардың бәрі де әрі қарай дамытылады, сондықтан мұнда да жаттықтыру әрекеті жалғастырылады, бірақ ол күрделену, дамыту, ... ... ... ... ... ... сөйлеуге сөйлеу арқылы үйрену керек десек, ол мүмкіндіктерді жасау үшін сөйлеу ... ... ... ... қарым-қатынас тудыруға бағытталуы тиіс. Сөйлеу әрекетін дамыту дегеніміз - тіл үйренушінің айтайын деген ойын ... және ... ... ... ... түсінікті етіп жеткізуіне мүмкіндік жасау. Тіл - сөйлеу құралдарының бүтін жүйесі. Сондықтан да сөйлеу құралдарымен ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір бөтен тілде ойды жеткізу мүмкін емес. ... ... ... - күнделікті өмірде кездесетін жағдайларға байланысты адам өз ойы мен ... ... ойды ... ... ... ... ... түрде жеткізудің амалдарын игеру. Сөйлеу әрекеті сөйлеуге қатысатын тұлғалар мен ... ... ... ... жете игеріп, оларды қажетті жағдайға орай жұмсай білу, үйренетін тілде сөйлеудің машығын үйренген кезде ... Тіл ... ... ... оның ... ... ... игеріп, ойды дұрыс жеткізуге әсері бар барлық негізгі және қосымша құралдарды пайдаланған кезде жүзеге асырылады [2,6].
Модульдік оқыту технологиясы
Модульдік ... ... ... оқыту принципіне негізделген. Бұл технологияның басты құраушысы - төмендегі компоненттерден тұратын оқу модулі:
- логикалық түйінделген (аяқталған) ақпарат блогы;
- ... ... ... ... бағдарламаны табыспен меңгеруге қажет мұғалімнің нұсқаулары.
Модульдік технологияның басқа оқу жүйелерінен басты айырмашылықтары мынада:
1) Қойылған мақсатқа сай меңгерілетін білім мазмұны ... жеке дара ... ... Оқу мақсаты меңгерілетін мазмұнның көлемімен қоса оны меңгеру деңгейлерін де көрсетеді. Мұнымен бірге ... ... ... ... ... жасауы керектігі жөнінде жазбаша түрде ақыл-кеңес алады.
2) Мұғаліммен оқушының қатынасы модульдер арқылы жүзеге асатын болғандықтан даралап оқыту процесі ... ... ... ... өз ... жұмыс істейді, мақсат қоюға, өз бетімен жоспарлауға, өз нәтижесін ұйымдастыра білуге үйренеді. Бұл қасиеті оны программалап оқытуға ... Оқу ... жүйе ... ... яғни ... ... алғашқы кұрылымдау.
Бұл үшін:
а) мұғалім әдістемелік бірлестікпен бірге пәннің өзекті бағытын (стерженевая линия) бөліп шығарады;
ә) әр сынып үшін өзектілігі бойынша ... ... ... ... ... алынған материал таблицаға толтырылады. Осылайша мұғалім өз пәнінің әр ... ... ... ... ... алады.
2-қадам. Мұнда әр сынып бойынша технологиялық карталар жасалады. Ол мына формада берілуі мүмкін.
Мұндай ... ... ... ... пән ... ерекшеліктерін және оны игеру қиыншылықтарын нақты және тұтас көріп отырады.
3-қадам. Компоненттері дидактикалық мақсат пен ... ... ... ... ... ... ... жасау.
Мұнда бөлім немесе тандап алынған көлемді тақырыптың мәніне сай модульдік ... атау ... ... ... үш ... кешенді дидактикалық мақсаттар анықталады:
а) бұл білімдердің жеке ... ... ... практика мен кәсіби қалыптасуындағы маңызы;
б) білік;
в) дағды ... Әр ... үшін және ... түйінделген ақпараттар блогын кұрайтын мазмұнды іріктеу үшін кешенді дидактикалық мақсаттардан интегралдаушы дидактикалық мақсаттар бөлініп шығарылады. Модульдер жүйесі құрылады.
5-қадам. Модуль ... оқу ... ... анықталады және интегралдаушы дидактикалық мақсаттар дербес дидактикалық мақсаттарға бәлінеді.
Сөйтіп әрқайсысына ... ... бар үш ... ... тізбегі құрылады: кешенді дндактнкалық мақсаттар - ннтегралдаушы дидактикалық мақсаттар - дербес мақсаттар.
Оқу модульдерін құру сондай-ақ оқушы мен мұғалім қызметіне ... ... ... ... ... ... ... оқыту технологиясы. Оқу циклі ретінде ұдайы қайталанатын оқу модулінің өз құрылымы бар. Ол үш ... ... ... ... ... ... ену).
Сұхбат бөлімі (көбінесе сұхбаттасу, диалогты қарым-қатынас арқылы оқушылардың танымдық іс-әрекетін ұйымдастыру).
Қорытынды бөлім. ... ... ... ... ... саны ... Бұл ... бойынша тараулар тақырыптар блогына, тақырып берілген сағат санына байланысты.
Тарау көлеміне қарай, мен мұндағы тақырыптарды үш ... ... ... ... №3 модуль. Бұл сабақты кіріспе бөліміне 1 - сағат, ... ... 4 - ... ... ... 2 - ... жалпы 7 сағатқа бөлдім.
Электр құбылыстары
Модульдің құрылымы
Сабақ реті
Сабақтың мазмұны мен түрі
Сағат ... ... ... ... ... ... Тақтамен жұмыс
* Қорытындылау
1 сағат
Сұхбат бөліміне дайындық
Сұхбат бөлімі
1-сабақ
Диалогтық бөлім ойын түрінде
1 сағат
Ізденіс жұмыстарына баулу
2-сабақ
Деңгейлік тапсырмалар ... ... ... ... ... ... ... Технологиялық карта - мен жұмыс
* Брейн-ринг
1 сағат
Шығармашы -
лыққа баулу
4-сабақ
* Топпен жұмыс
* Технологиялық карта - мен жұмыс
1 сағат
Қорытынды бөлімге ... ... ... анограмма шешу. Тест тапсырмаларын алу.
1 сағат
Қайталау
2-сабақ
Бақылау жұмысы
1 сағат
Кіріспе бөлімінде биоақпараттық технологмяның - әдісі бойынша өткіздім оның негізгі ерекшелігі. ... ... ... ... ... Мұғалім жаңа тақырыптар төңірегінде сөйлейді. Осы уақытта ... ... ... ... ... Әр тақырып түсіндіріліп болғаннан кейін, оқушы бір-бірінің карталарындағы графаларды бірігіп отырып толтырады. ... екі ... ... ... ... 2-ші ... ... ғылымдарының докторы, профессор Ж.А. Қараевтің деңгейлеп саралап оқыту технологиясын пайдаландым. Ол оқушылардың оқу материалын ... ... 4 ... ... ... ... Жалпыға бірдей стандартты білім негізіндегі тапсырмалар беріледі. Мұнда тапсырмалар оқушылардың алдыңғы сабақтарда алған білімдеріне және ... бар ... ... ... ... ... Мұнда оқушы мұғалімнің түсіндіруімен қабылдаған жаңа ақпаратты пайдалана отырып, ... ... ... ... ... өзі ... ... әдибеттерді пайдалана отырып, жауап береді. Бұл тапсырмаларды ... ... ой ... ... ... ... ... деңгей. Оқушы таза өзіндік дағдысын, білім сапасының дамуын қамтамасыз етеді.
Мұғалім тақырыпты түсіндіру барысында уақыт ... ... ... уақыт бойынша әр үштік өзіндік жұмыстар орындайды. Орындалған жұмыс грек ... ... ... ... ... үштік тақтаға шығып, өзінің есебінің дұрыс шығару жолдарын көрсетеді. Осы уақытта сарапшылар қалған ... ... ... ... ... бақылайды. Егер тақтадағы түсіндіру жұмысы қанағатталынбаса, келесі үштік ... ... ... ... ... сөз алып үштіктің жіберген қатесін тауып, байқаған қателері бойынша өз ойларын айтады. Орта ... ... ... ... пайызға орындалғанын және қателерін жазып, мұғалім қорытындылап, келесі тапсырманы береді. Үштіктер әр уақытта сыныптың болып ... және ... ... ... мұғалімнің айтуы бойынша тек белгілі мақсатпен ғана ауыса ... ... ... ауысуына жол берілмеуі керек, себебі мұндай жағдай процестің тиімділігін және білім деңгейін төмендетеді.
Күні:
Сыныбы:
Пәні:
Оқушы саны:
Тақырыбы:
Үштіктер саны: ... ... ... ... ... К.Назарғалиева оқыту процесіндегі негізгі мақсат - таным-білімді ... және ... ... мен ... әрекеттерінен тұрады, сондықтан оқыту әдістерін саралауға өзге емес, осы қағида басшылыққа алынуға тиісті деп, оқыту әдістерін екі топқа бөліп ... ... ... ... ... информациялық хабарлау, түсіндіріп оқыту, әңгімелеу, демонстрациялау, экскурсия, тексеру, ... ... Оқу ... ... ... ... қосымша материалмен жұмыс, жоспарлау, тапсырманы орындау, бақылау, зерттеу, қайталау, графикалық жұмыс, жаттығу, оқыған ... ... ... ... ... қолданылатын жаңа инновациялық белсенді әдістер
Оқу үдерісінің құрылымдық-мазмұндық буындары
Оқытудың инновациялық ... ... ... ... ... ... оқыту;
Кәсіби жағымды уәж тудыру;
Сапалы нәтижеге қол жеткізу;
Шығармашылық белсенді тұлға қалыптастыру;
Тілдік тұлға қалыптастыру;
Ақпараттық, ... ... ... ... ... ұйымдастырушы;
Бақылаушы, бағалаушы;
Жетекші, сыншы;
Демеуші, жанашыр;
Коммуникативтік тренажер
Үйренуші әрекеті
Белсенді субъект;
Белсенді қатысымға мұқтаж, бейім тілдік тұлға;
Өзін-өзі дамыту;
Шығармашыл, жасампаз тұлға;
Әрекет ... ... ... әрекет
Ізгілік;
Ынтымақтастық;
Өзара көмек;
Еркіндік;
Психологиялық микроклимат;
Субъект-субъектілік қарым-қатынас әрекеті;
диалогы
Оқытуды ұйымдастыру ... ... ... ... ... өзара әрекеттер;
Сергіту сәттері
Оқыту әдістері мен технологиялары
Коммуникативтік (қатысымдық) әдіс;
Жеделдете оқыту әдісі;
Сүңги оқыту әдісі;
Натуралдық әдістің тиімді әлементтері;
Суггестопедиялық әдістің әлементтері;
Миға шабуыл;
Интерактивті;
Проблемалық-зерттеушілік;
Пікірталас;
Дидактикалық оқу ойындары;
Әвристикалық, ... ... ... технологиялар;
Модульдік оқыту технологиясы;
Дамыта оқыту технологиясы;
Сыни тұрғыдан ойлау технологиясы
Оқу формасы
Жұптық, топтық;
Ұжымдық;
Тұлға аралық қарым-қатынас
Оқытудың техникалық ... ... ... ... проектор;
Интерактивті тақта;
Бейне-дыбыстық таспа жазулары;
Мультимедиалық оқыту бағдарламалары;
Электронды оқу құралдары;
Интернет желісі;
Электронды білім беру порталы;
Электронды ... ... ... ... ... ... тексеру, объективті бағалау;
Өзара тексеру, Өзіндік тексеру, Тест;
Білім деңгейін анықтау компьютерлік бағдарламалары;
Аралық және қорытынды сынақтарды ... ... ... оқу ... ... ... ... меңгеру.
Ақпараттық, қатысымдық, кәсіптік құзыреттердің қалыптасуы
2.2 Мектепте үстеудің мағыналық ... ... жаңа ... ... ... ... ... түрлері
Дамытушылық: Оқушылардың үстеу, оның ... ... ... ... ... ... ... білуге үйрету
Білімділігі: Үстеудің барлық мағыналық түрлерін жинақтап, ... ... ... ... орындату, топтық тапсырмалар, тест орындату.
Тәрбиелілігі: Оқушылардың сөйлеу мәнерін, ой-өрісін, шапшаңдығын арттыру. Өз ... ... ... ... ... ... ... Оқушыларды адамгершілікке, кішіпейілділікке, еңбексүйгіштікке тәрбиелеу.
Көрнекілігі: Сызба, түрлі-түсті суреттер, кеспе қағаздары, сөзжұмбақтар.
Әдісі: Түсіндіру, баяндау, сұрақ-жауап ,тест.
Түрі: Аралас, топтық ... ... ... ... ... ... ... түгендеп, үй тапсырмаларына дайындалып отыруларын ескертемін.
II Үй ... ... ... 2 ... бөлемін. , . Үйге үстеудің мағыналық түрлері туралы қайталап, тақырыбына ... ... ... қатыстыра отырып, шағын шығарма жазып келу тапсырылған болатын. Тапсырманы әр топтан бірнеше оқушыға ... Әр ... ... ... кішкене жалаушылар беріліп отырады.
III Үй тапсырмасын қорытындалау: деген сөзжұмбақ арқылы және де өтілген үстеулер туралы қосымша сұрақтар қою арқылы ... ... ... бір ... Сөз ... бірі(етістік)
3. Үстеудің сұрағы(қайтіп?)
4. Үстеудің мағыналық бір түрі(мөлшер)
5. Сөз табының бір ... ... ... бірі(қалай?)
7. Ауылда сөзі үстеудің қай түріне жатады?(мекен)
8. деген үстеудің жасалу ... ... ... ... ... ... шолу жасау:
- Үстеудің мағыналық неше түрі бар?
- ... ... ... ... Бір-бірінен қандай айырмашылықтары бар?
Ү Ауызша 295(1), жазбаша 295(2) ... ... ... ... ... 2 ... ... талдау жасатамын.
ҮІІІ Тест.
Экранда тест сұрақтары көрсетіледі. Оқушылар алдарындағы парақтарға аттарын жазып, тест сұрақтарының дұрыс жауаптарын ғана ... ... ... келесі сабақта айтылады.
Тест сұрақтары төмендегідей:
1. Мезгіл үстеулі тіркесті көрсетіңіз:
А) жоғары өрледі
Ә) ... ...
Б) ... ... ... кетті
2. Мекен үстеулі тіркесті көрсетіңіз:
А) былтыр көрген
Ә) тағы да келді
Б) ілгері жылжыды
В) ән салды
3) Күшейткіш үстеуді табыңыз:
А)тіпті, әбден
Б) емін-еркін, ... ... ... ... Сын- ... үстеуді табыңыз:
А) қолма-қол жұмсады
Б) бірталай отырды
Ә) қасақана кешікті
В) ерен еңбек етті
5. Мөлшер үстеуді табыңыз:
А) әдейі, жорта
Б)дәл, сақ, нақ
Ә) лажсыздан, ... ... ... ... ... табыңыз:
А) қазір келді
Б) босқа кетті
Ә) жорта үндемеді
В) сөйтіп, қаннен-қаперсіз
ІХ Сабақты Мәңгілік ел тақырыбымен байланыстыру.
Х Сабақты қорытындылау: және ... ... ... ... ... топты анықтаймыз да, оларды марапаттаймыз. ... Үйге ... ... Үстеудің мағыналық түрлерін қайталау. 296- жаттығуды жазып, талдап келу.
ХІІ Бағалау: Сабақта жауап берген оқушыларды бағалап, бағаларын қою.
ХІІІ Сабақты ... ... ... ... ... оқыту әдістемесі дегеніміз - тілді жаңа озық технологиялармен оқыту деген сөз. Ал бұл озық ... ... келе ... ... ... ... талдау арқылы жетілдіру, жаңа жолдарды іздестіру , сол бағытпен жұмыс істеу дегенді білдіреді. Жаңаша оқытудың көздейтін мақсаты - ... ... ... ... тіл ... ерік беру, таңдау жасату. Оған бағыт-бағдар беру, бақылау арқылы оның қабілеті мен ... ашу. ... ... бірі - белсенділікті арттырып оқыту.
Отандық әдістеме ғылымында, әр түрлі оқу орындарының ... ... шет ... оқыту бағдарламасында шет тілін оқыту бірнеше буынға бөлінеді: бастауыш, орта және жоғары (орта ... ... 1-2-ші - ... емес ... ... үшін және 1,2,3 - ... ... оқу орындары үшін.
Үстеу түрлерін оқытқанда тыңдалым бойынша жүргізілетін жұмыстардың алдын ала мәтіндерді тыңдатудан бастаған жөн. ... түрі де ... ... ... ... Яғни тыңдауға дейінгі дайындық жұмыстарының қажеті жоқ. Тыңдалымға үйретудің нәтижелі болуы мәтіннің дұрыс тыңдалуына да ... Оның ... ... қабылдауына әсер етеді. 2-3 минуттық материалды І деңгейде үйренуші есінде толық сақтай алмауы мүмкін. Тыңдалым дағдысын қалыптастыру тілдің табиғи қолданысына, ... ... ... қажет:
* мәтінді тіл иесінің сөйлеуімен әр түрлі дыбыстармен (шу, музыка, ән және т.б.) қабаттастыра беру керек;
* сөйлеу темпінің ... ... ... ... мәтінді дайындық кезеңінсіз бір рет ұсыну;
* ауызекі сөйлеу тілі стиліндегі мәтіндерді ұсыну;
* бақылау жұмыстарында әртүрлі тестерді ұсыну.
Сонымен бірге ... ... ... ... ... ойлауға, еліктеуге және сөйлеу үлгілерін есте сақтауға бағытталып, тіл үйренушілерді белсенді сөйлеу әркетіне жетелейді. Қатысымдық жаттығулар дайындық жаттығуларынан ... ... ... ... ... деп те атау бар. ... ... оқушыларға жеделдете үйретукезінде сөйлеу жаттығулары орта деңгейде өте жиі қолданылады, ... бұл ... ... үшін тіл ... ... ... білімі, сөздік қоры, пікірлесу тәжірибесі болуы керек. Қатысымдық ... ... ... бәрі де әрі ... ... сондықтан мұнда да жаттықтыру әрекеті жалғастырылады, бірақ ол күрделену, дамыту, қалыптастырубағытында жүргізіледі.
Қазақ ... ... ... ... сөйлеуге сөйлеу арқылы үйрену керек десек, ол мүмкіндіктерді жасау үшін ... ... ... жаттығулары шынайы қарым-қатынас тудыруға бағытталуы тиіс. Сөйлеу әрекетін дамыту дегеніміз - тіл үйренушінің ... ... ойын ... және жазбаша түрде екінші адамға түсінікті етіп жеткізуіне мүмкіндік жасау.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Сарбалаев Ж. . -Алматы: Арыс 2002.
2. ... З.Н., ... М.А. ... ЖШС ... Полиграфия 2009.
3. Айдаров Ғ., Құрышжанов Ә., Томанов М. . ... ... ... ... -Елорда.2002.
5. Есенқұлов А. . -Алматы, 1976.
6. . - Алматы: Ғылым, 1989.
7. Ганиев Ф. А. . -Казань, 1974.
8. ... Н. К. . М-Л., ... . ... ... 1967.
10. ... А. . ... Ана тілі, 1991.
11. Аханов К. . - А., 2002.
12. Исаев С. . А., ... ... С. . А., ... . Астана, 2002
15. Қасабек Қ., Мұхамади Қ. . А., ... ... Қ. . ... Хасенов Ә. .
18. Төлеуов Ә. . - Алматы: Мектеп, 1982.
19. ҚалыбаеваА., Оралбаева Н. ... ... ... морфемалар жүйесі.
20. Әбілқаев А. . Алматы: Санат, 1995.
21. Құлмағамбетова Б., Исанова А., ... М., ... М., ... Р., Айтжанова П. . Алматы: Білім баспасы, 2000.
22. Оралбаева Н., Әбдіғалиева Т., ... Б. . ... ... ... Ә. . ... Сан есімді қорытындылау.
25. Бұзаубақова Қ.Ж. . Тараз, 2003.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1С бухгалтерия бағдарламасының қолданылуымен еңбек көрсеткіштерінің есебі62 бет
Жаңажол кен орнының негізгі мәселелеріне талдау90 бет
Материалдық емес активтер есебін ұйымдастыру87 бет
Тірек-қимыл жүйесі, жас ерекшелігі, баланың аяқ-киіміне, жеке басына қойылатын гигиеналық талаптар11 бет
Химияны оқытуда компьютерді қолдану51 бет
Шет тілін оқытуда жаңа технологияларды пайдаланудың тиімділігін теориялық тұрғыдан негіздеу және оны тәжірибеде тексеру34 бет
Өнімді жаңартудағы тиімділік және оны ынталандыру54 бет
Ақпарат және оны өрнектеудің жолдары6 бет
Дағдыны қалыптастыруға әсер ететін факторлар54 бет
Орта мектеп химия курсында инновациялық технологияларды пайдаланып оқыту әдістемесі24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь