Салық жүйесінің экономикалық қалыптасу негізі

Салықтар — тауарлы өндіріспен бірге, қоғамның топқа бөлінуімен және мемлекеттің пайда болуымен, оған әскер, сот, қызметкерлер ұстауға қаражаттың қажет болуынан пайда болды.
Салықтың экономикалық мәні - шаруашылық субьектілерінен, азаматтардан ұлттық табыстың бір бөлігін алу жөніндегі өндірістік қатынастардың бір белігі болып табылатындығында.
Салықтың мәні мемлекет өз пайдасына жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) белгілі мөлшерін нақтылы жарна ретінде алып қалады.
Салықтар мемлекеттің өмір сүруінің негізі болып саналады. Мемлекетті ұстау үшін, халықтың ақшалай немесе натуралдық формада тұрақты тұрде төлейтін жарналары қажет болады. Адамзаттың даму тарихында салықтың нысандары мен әдістері мемлекеттің сұранымдары мен қажеттеріне қарай бейімделіп, өзгерістерге ұшырап отырды.
Салықтар тауар-ақша қатынастарынан тыс қолданылады. Натуралды салықтардың мөлшері мен түрі нақты жергілікгі жағдайларға бағынған. Мысалы: 1 адамнан 1 құндыз терісі немесе 10 пұт тұз және тағы басқа алынған. Тауар-ақша қатынастарының нығаюымен натуралды салықтың рөлі айтарлықтай азайды. Дегенмен, олар соңғы уақытқа дейін пайдаланылды (1953 жылға дейін жүн, жұмыртқа, сүт, май өткізген).
Егер екі мемлекет бір-бірімен соғыс жүргізсе, жеңген мемлекет жеңілген мемлекеттің барлық байлығын тонап алады, болмаса белгілі бір мөлшерде салық салып отырған. Салықтарға экономикалық әдебиеттерде әр түрлі анықтама мен түсінікгеме берілген. Мәселен, Салық кодексінде «Салықтар - мемлекет біржақты тәртіппен заң жүзінде белгілеген, белгілі бір мөлшерде жүргізетін, қайтарымсыз және өтеусіз сипатта болатын бюджетке төленетін міндетті ақшалай жарналар» деп атап керсетілген. Салық - заңды актілерге сәйкес салық төлеушілермен жүзеге асырылатын бюджетке төленетін міндетті төлем. Салық — белгілі бір объектілерден төленетін төлем.
Салық дегеніміз — белгілі бір мерзімде және белгілі бір көлемде алынатын, заң бойынша қарастырылған міндетті төлемдер.
Қорыта айтқанда, барлық анықтамалар бір негізді құраушы жүйе екендігін байқауға болады.
        
        САЛЫҚ ЖҮЙЕСІНІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚАЛЫПТАСУ
НЕГІЗІ
1 САЛЫҚ ЖҮЙЕСІНІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚАЛЫПТАСУ
НЕГІЗІ
1. Салық жүйесінің ұғымы және қаржы жүйесінде алатын арны
Салықтар — ... ... ... ... ... бөлінуімен және
мемлекеттің пайда болуымен, оған әскер, сот, қызметкерлер ұстауға
қаражаттың қажет болуынан пайда болды.
Салықтың экономикалық мәні - шаруашылық субьектілерінен,
азаматтардан ұлттық табыстың бір ... алу ... ... бір ... ... ... мәні ... өз пайдасына жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) белгілі
мөлшерін нақтылы жарна ретінде алып қалады.
Салықтар мемлекеттің өмір ... ... ... ... ... ... ... ақшалай немесе натуралдық формада тұрақты тұрде
төлейтін жарналары қажет болады. Адамзаттың даму тарихында салықтың
нысандары мен әдістері мемлекеттің ... мен ... ... ... ... ... тауар-ақша қатынастарынан тыс қолданылады. Натуралды
салықтардың мөлшері мен түрі нақты жергілікгі жағдайларға бағынған. Мысалы:
1 адамнан 1 құндыз терісі немесе 10 пұт тұз және тағы ... ... ... ... ... ... салықтың рөлі айтарлықтай азайды.
Дегенмен, олар соңғы уақытқа дейін пайдаланылды (1953 ... ... ... сүт, май ... екі ... бір-бірімен соғыс жүргізсе, жеңген мемлекет
жеңілген мемлекеттің барлық ... ... ... ... ... бір
мөлшерде салық салып отырған. Салықтарға экономикалық әдебиеттерде әр ... мен ... ... ... ... ... «Салықтар -
мемлекет біржақты тәртіппен заң жүзінде белгілеген, белгілі бір мөлшерде
жүргізетін, қайтарымсыз және өтеусіз сипатта болатын бюджетке төленетін
міндетті ақшалай жарналар» деп атап ... ... - ... ... ... ... жүзеге асырылатын бюджетке төленетін міндетті
төлем. Салық — белгілі бір объектілерден төленетін төлем.
Салық дегеніміз — ... бір ... және ... бір ... заң ... ... ... төлемдер.
Қорыта айтқанда, барлық анықтамалар бір негізді құраушы жүйе
екендігін байқауға болады.
Салықты басқа да төлемдерден ажырата білуіміз керек. Себебі, салық
белгілі бір ... ... ... ... жер, көлік, мұра) төленеді.
Сонымен қатар салықты төлеудің өзіндік бір мерзімі болады (салық кезеңі -
бір күндік, он ... ... ... ... және ... бір ... ... салық ставкасы алынады.
Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджетінде салықтардың
меншікті салмағы 70 пайызын құрайды.
Салықты материалдық тұрғыдан алғанда — бұл, ... ... ... мерзімде және белгіленген тәртіпте мемлекетке беретін белгілі бір ақша
сомасы ... ... ... ... ... ... ... болып
саналады.
Салықтың материалдық белгісі — салық төлеуші белгілі бір ... ... ... ... ... ... салықтық қатынастар - ақшалай қатынастар, өйткені ол
ақша қаржыларының салық төлеушіден мемлекеттік ақша қорларына жылжуы
дегенді білдіреді.
Экономикалық категория тұрғысынан қарағанда ...... ... ... ... бір ... белгілі бір мерзімде
және белгіленген тәртіпте бір бағыттағы ақшаның қозғалысы болып саналады.
Ал, құқықтық тұрғыдан қарайтын болсақ, бұл мемлекеттік ... ... ... ... бір ақша сомасын беруін көздейтін
міндеттеме.
Салық құқығы - мемлекеттің салықтық әрекеті процесінде пайда болатын
қоғамдық қатынастарды реттейтін құқықгық нормалардың жиынтығы.
Салық ... ... ... бір ақша ... немесе салық
төлеушілердің мемлекетке беруі тиіс белгілі бір заттардың ... ... ... ... ... Материалдық категория жағынан - бұл белгілі бір ақша сомасы болса;
2. Экономикалық категория ретінде - бұл мемлекеттің табысы;
3. Заңдық ... ... бұл заң ... ... ... ... Салықтың экономикалық белгілері ретінде келесі көрсетілгендерді атауға
болады:
5. Салық - ... ... ... жиынтық өнімді бөледі;
6. Салық - ақшалай нысанда төленеді;.
7. Салық - қайтарылмайтын төлем болып табылады;
8. Салық — баламасыз сипатга болады;
9. Салық - ... ... ... ... ... ... ... - тұрақты экономикалық қатынас туғызады.
Ал, енді осы белгілердің мазмұнын тереңірек қарастырайық.
1. Салық — ... ... ... жиынтық өнімді бөледі.
Мемлекеттік аппарат мемлекетке тиесілі ақша ... ... ... жеке және ... тұлғаларға салық салу арқылы қажетті соманы
өндіріп алып отырады. Мұның экономикалық сипаттамасы мемлекет салықты
белгілеу және өндіріп алу арқылы өндірілген қоғамдық ... ... ... өзіне тиесілі сома ретінде айналдырып алады. Бұл жерде салық
қатынасы бөлуші сипатта болады.
2. Салық — ақшалай нысанда төленеді. Натуралдық нысанда төленуі ... ... ауыл ... саласында жиыалған өнімнің бір бөлігі
салық ретінде төленеді. Салық кодексінде салық ақшалай нысанда төленуі тиіс
деп атап көрсетілген.
3. Салық — ... ... ... ... ... ... ақша тек бір бағытта ғана қозғалады,
яғни салық төлеушіден ... ... ... қайтарымды
төлемдерден айырмашылығы:
Біріншіден, ақша салық төлеушілерден мемлекетке қарай қозғалады;
Екіншіден, кері қайтады, яғни мемлекеттен салық төлеушілерге
бағытталады. Ал, қайтарымсыздық дегеніміз — ақшаны мерзімсіз ... яғни ол ... ... ... ... - ... сипатта болады. Салық құның ақшалай нысанда бір
бағытта қозғалысын айқындайды, төлеген салыққа қарсы тауар түрінде болса да
қозғалыс жоқ. ... ... ... ... да бір тауарға, немесе
мемлекеттік қызметке төлем болып есептелмейді, яғни ақшаның өтеусіз алынуын
көрсетеді. Сондықтан ... ... ... ... ... Салықты төлеген кезде меншік нысандары айқындалады. Салықты
төлеген ... ... ... ақша қаражаттарына, немесе материалдық
құндылықтарда жеке меншіктен мемлекеттік ... ... ... ... салу ... ... меншіктерді иеліктен шығарады, ал меншік
иелері арасындағы туындайтын салық қатынастарында мемлекет жеке меншіктен
мемлекетгік меншікке салық төлемдерінде меншік құқықтарын өзгерте ... ...... ... ... ... Салықты белгілеуде
тұрақты салық қатынастары пайда болады. Тұрақтылықты мынадан байқауға
болады, яғни салық жеке түрде емес, нормативті ... ... ... бір ... ... салық салу объектісі бар болса, ол
салық міндеттемелерін орындаушы болып табылады.
Салық қатынастарының тұрақтылығы ... ... ... ... алып ... тиіс. Кейбір салықтарда салық төлеушілер үшін салық
төлеу жеке төлемдік сипатта болады мысалы, мүлік салығын жеке ... бір рет ... ... кейде кенеттен салық төлеу сипаты пайда
болады мәселен, ойламаған жерден ... ... ... ... ... салығын төлеген кезде, оның салық қатынастары
қысқартылмайды, қайта салық төлеушілердің ағымдағы кезеңде төлеген
салықтарымен қоса, келесі ... ... де ... ... ... Бұл ... ... төлеушілердің меншік иесі ретінде құқынан
айырылғанға дейін жалғасын таба ... ... ... ... ... ... бар, ... салықты — мемлекет немесе уәкілдік берілген мемлекеттік орган
белгілейді;
2) салық — құқықтық нысанда жүзеге асады;
3) салық - ... бір ... ... ... ... салықты белгілеу арқылы салық міндеттемесі туындайды;
5) салық — мәжбүрлеме сипатта болады;
6) ... ... ... ақшаны алу құқықтық сипатта жүзеге асырылады.
Салықтың осы құқықтық белгілеріне кеңірек тоқталып өтейік.
1. Салықты тек мемлекет қана белгілейді.
Мемлекеттік ... ... ... бекітуге және енгізуге құқы жоқ.
Салық — бұл мемлекеттің белгіленімі болып саналады. Салық — осы белгісі
арқылы басқа да міндетті ... ... ... ... салық заңдылықтарында салықты былайша қарастырады: біріншіден,
салықта уәкілдік берілген мемлекетгік орган ғана бекіте алады;
екіншіден, салықты белгілеу белгілі бір заң ... ... ... ... ... ... ... осы қабалданған құқықтық акт белгілі бір ... ... ... ... ... жүзеге асады. Мемлекет салықты бекіту және
енгізу үшін құқықтық акт қабылдайды.
Мемлекеттің салық қызметін ... ... ... ... ... ... шығару табылады.
Салықтың құқықтық негізі ретінде мемлекет шығарған нормативті акт
қабылданады. Салық элементтері және салық салудың шарттары осы құқықтық
актіге сәйкес белгіленеді, өзгертіледі және ... ... ... ... бір ... ... ... табылады. Салық ұлт
(халық, қоғам, азамат) және мемлекет арасындағы еркін ... ... ... ... ... ... ... белгілеуде барлық салық
төлеушілермен келісімге келмейді, яғни олардың белгілі бір топтарымен
немесе өкілдерімен ғана келісімге келуі мүмкін. Кейбір кездерде салықтық
сувернитет жүзеге ... ... ... - ... ... ... салық түрлерін кез келген мөлшерде өзгертуге және салық салу
обьектілерін белгілеуге, салық саясатын жүзеге асыруға құқы бар.
4. Салықты белгілеу ... ... ... туындайды. Қабылданған
құқықтық акт негізінде белгіленген салық жеке және заңды тұлғаларға салық
төлеуші ретінде салық міндеттемелерін жүктейді. Салық төлеуші тұлғалар
салық және ... ... ... да ... ... ... міндетті
болып саналады. Белгіленген салық заңды салық міндеттемесін туғызады.
Қазақстан Республикасының Салық кодексінде салық міндеттемесіне былайша
түсініктеме берілген: "Салық төлеушінің салық ... ... ... туындаған міндеттемесі салық міндеттемесі деп танылады, оған ... ... ... ... ... ... тұруға, салық салу объектілері
мен салық салуға байланысты объектілерді айқындауға, салық және бюджетке
төленетін басқа да міндетті төлемдерді есептеуге, салық есептілігін
жасауға, оны ... ... ... ... ... және ... басқа да міндетті төлемдерді төлеуге міндетті".
5. Салық мәжбүрлеме ... ... ... ... ... ... ... бірінші кезең, мемлекет салықты салық төлеушілердің еркінен ... және ... яғни ... ... ... ... ... төлеген кезде салық төлеуші өзінің
меншігінің бір бөлігінен мәжбүрлі түрде ... ... ... ... салық төлеуші өзінің салық міндеттемелерін
орындамаған жағдайда, мемлекет бересілі соманы мәжбүрлі түрде өндіріп
алады. ... ... ... ... ... алу ... сипатта жүзеге асырылады.
Бір жағынан алғаңда, салықтарды салық төлеушілерден еркінен тыс ... ал ... ... мемлекетті басқа да ақшалармен қамтамасыз етеді,
ал бұл құқықтық негізде мемлекеттің меншігі болып саналады. Айта кету ... - ... ... ... ... ... ... қарсы
тәртіпсіздіктері үшін шараларға төлем ретінде қарастырылмайды".
Салықтық жиналатын орындары:
- нарықтарда;
- сатушы мен сатып алушылардан;
- үй шаруашылығынан;
- табыс кезінен, шығын ... ... ... ... ... ... ставкалары;
3. салық жеңілдіктері;
4. салық салу әдістері;
Салық төлеуден қашу себептері:
1. ... ... ... ... ... айқынсыздығы;
3. субъектілердің саналы түрде алдын-ала салық мөлшерін төлемеуге
ұмтылуы;
4. салық қызметін ұйымдастырудағы кемшіліктер ... ... ... - салық жиналуының жалпы мөлшерінің бірлескен
ұлттық өнімге қатынас ретіңде ... ... ...... жүйесінің негізгі элементтері ретінде
Салық элементтері - салық заңы регламенттелген салықтың қолданылу
жағдайын анықтайтын құрамдас бөліктерінің ... ... ... бар, атап ... :
1. ... ... ... объектісі;
3. салық көзі;
4. салық мөлшері;
5. салық жеңілдіктері;
6. салық ставкасы;
7. салық кезеңі;
8. ... ... ... ... ... салықты төлеу тәртібі.
1. Салық субъектісі. Салық субъектісі - заңды ... жеке ... ... ... ... ... ... қызметкерлер өз
еңбегімен материалдық және материалдық емес игілік жасайтын, ... ... бір ... алатындар, яғни заңды тұлғалар; Шаруашылық субъектілері —
капитал иелері, яғни заңды тұлғалар.
Салық төлеуші - салықты және бюджетке ... ... да ... ... ... ... тұлға.
Тұлға — жеке тұлға және заңды тұлға болып бөлінеді. Жеке тұлға —
Қазақстан Республикасыньщ азаматы, шет ... ... ... ... ... тасымалдаушылар — іс жүзінде салық ауыртпалығы түсетін жеке
тұлғалар, соңғы салық төлеушілер, яғни мемлекет азаматтары. Заңды тұлға —
Қазақстан ... ... шет ... ... ... оның ... ... құқықтар мен міндеттер субъектісі ретінде
әрекет ететін ұйым (шетелдік заңды тұлға) немесе кәсіпорын. Шет мемлекеттің
заңдарына ... ... ... ұйым ... ... да корпорациялық
құралым. Заңды тұлғаның өз балансы, елтаңбасы, мөрі және банкіде ... шот ... ... ... ... ... үшін олар
құрылған шет, мемлекеттің заңды тұлғасы мәртебесіне ие ме, жоқ па — ... ... ... тұлғалар ретінде қарастырылады.
2. Салық объектісі. Салық объектісі — салық есептелетін база, яғни
салық не үшін ... ... ... ... ... ... ... және тағы басқалары. Осы аталғандардан салық төленеді. Мүлік жылжитын
және жылжымайтын мүлік ... ... ...... пен ... зат. Айналымнан алынбаған, сатуға немесе айырбасқа
арналған кез келген еңбек өнімі болып табылады.
Мұра - ... ... ... ... оның мұрагерлеріне көшуі.
Көптеген мемлекеттерде мұраға салық салынады.
Жер - белгілі бір ... ... ... ... зор ... Күнделікті пайдаланылады.
3. Салық көзі. Салық көзі- салық төлеу үшін белгіленген және
қолданылатын ақша қаражаттары, ... - ... ... ... ... ... төленетіндігін анықтау. Салық көзі - салық төлеуге арналған
немесе қолданылатын ақша қаржылары. Салықтың займдық қаржылар көзі тек
мәселенің қысқа мерзімде шешілуін ... ... ... төлеудің негізгі көзі ретінде - ұлттық табыс қатысады. Салық
төлеушілердің салық төлеу үшін негізінен 5 көзі ... ... қор және ... ... ... ақша ... ... қаражаттары қорын қоса
алғанда;
4. қаражаттар, мүлікті өткізуден түскен, оның ... ... ... ... ... ... қосқанда;
5. қарыз қаражаттары.
Табыс — ұлттық табысты бөлу барысында мемлекетке, кәсіпорынға,
мекемеге немесе жеке ... ... ... немесе материалдық ресурстар.
Салық төлеушілердің, яғни жеке және заңды тұлғалардың салық ... ... бар. ... ... табыстары, бұл кімнің
табысы болып саналатынына байланысты болады және бірнеше нысандары бар:
Қор — мемлекеттің, кәсіпорынның немесе жеке тұлғалардың әлде бір
мақсатқа ... ақша ... ... ... ...... немесе жеке тұлғалардың банкілерге және жинақ
мекемелеріне салған, әдетте, талап ету мерзімі көрсетілмеген ақшалай
қаражаттар. Айналым қаражаттары — өнім өндіру мен ... ... ... ... қамтамасыз ететін өндірістік айналым қорлары мен айналыс
қорларын құру үшін бірлестіктерге, кәсіпорындарға, ұйымдарға ... ... ... ... - бір жақ ... ... екінші жаққа (қарыз
алушыға) меншікті немесе оперативті басқаруды, ақшаны немесе түр-түсі
белгіленген заттарды табыстайтын, ал ... ... сол ... және ... затты немесе ақшаны қайтаруға міндеттенетін шартқа сәйкес берілетін
қаражаттар.
Рента - алушыдан кәсіпкерлік қызметті талап етпейтін капиталдан,
мүліктен немесе ... ... ... ... ... көптеген капиталистік
елдерде - меншік иесінің мемлекеттік заем облигациялары бойынша алатын
табысы.
Жалақы - біріншіден, әрбір қызметкер жұмсаған ... саны ... ... ... ... жеке ... берілетін ұлттық табыстың
ақша түріндегі табысы; екіншіден, еңбек үшін сыйақы.
4. Салық ... ... ... - салық төлеушінің табысына қарай
алынатын салық сомасын білдіреді және ол ... ... ... ... ... ... ... мөлшері — табыстың әр қосымша бірлігінен
түсетін үстеме салықты білдіреді, мәселен жеке табыс салығы, әлеуметтік
салық, жеке тұлғалардың мүлік салығы.
Салықтың ... ... ... оны ... өз ... ... ... төлеушілерге әлеуметтік жағдайын ескере отырып, салық ставкалары
бойынша жеңілдік жасайды .
Мысал ретінде патентті алуға болады. Бюджетке ... ... ... үшін салықтың орташа мөлшері қолданьшады. Ал, нөлдік
салық мөлшері, бұл салық ... ... ... ... ... жеңілдіктер. Мәселен, қосылған құн салығы
бойынша салық кезеңі — күнтізбелік ай болса, ал ауыл шаруашылық өнімдерін
өндіруші заңды тұлғалар үшін салық ... бір жыл ... ... Салықты есептеу тәртібі бойынша жеңілдіктер. Шағын бизнес
субъектілерінің белгілі бір бөлігі оңайлатылған
декларация негізінде салық ... ... ... ... бойынша жеңідіктер. Мәселен, шағын бизнестің
кейбір субъектілері салықты бір жолғы талон немесе патент негізінде
төлейді. Қазіргі кезде кең тараған салық ... ... ... еді, яғни олар 3 ... ... алып тастау;
2. жеңілдіктер;
3. босату.
Алып тастау — салық ... ... ... ... ... тасталады. Жеңідіктер - салық базасын қысқарту. Босату — ... ... ... ... жеңілдіктерінің мазмұнын былайша баяндауға болады: Салықтың
түрі бойынша салық төлеушілердің жекелеген тұлғалары салық төлеуден
босатылады. ... жер ... ... жер ... бар ... ... Ал, Ұлы Отан соғысына қатысқандар, мүгедектер жер салығын төлеуден
босатылады. Мұнда мемлекеттің әлеуметтік саясаты жүзеге асырылады, яғни
мемлекет әлеуметтік топтардың жекелеген ... ... ... ... ... ... ... салық салуға жатпайтын мүліктерде
(табыс) жүзеге асырылады. Жеке табыс салығын есептеген кезде, жеке
тұлғалардың зейнетақысына салық салынбайды. Егер жеке тұлға үшін ... ... ... көзі ... онда ол ... төлеуден толық
босатылады. Салық төлеушілердің кейбір санаттарына немесе мүліктердің
(табыс) жекелеген түрлеріне қатысты төмендетілген салық ставкаларын
белгілеу. Мәселен, корпорациялық табыс салығын төлеушілер үшін 30 ... ... ... ал ... ... ... жер ... табылатын
салық төлеушілер үшін 10 пайыздық салық ставкасы берілген, яғни мұңда
мемлекет ауыл шаруашылық өнімдерін өндірушілерге ... ... ... салу ... мүліктердің белгілі бір түрін есепке алмау,
немесе кейбір мүліктер (табыс) салық салынуға ... Жеке ... ... ... ... ... ... есепке алынады, ал осы табыстың
құрамына балаларға немесе асырауындағы адамдарға алынған алимент
кірмейді.[12,64-69б.]
1.3 Шет мемлекеттеріндегі салық жүйесінің қалыптасуы мен ... ... ... ... ... шетел тәжірибесіне сүйене
отытып салыстыру көрсеттім. Яғни Қазақстан Республикасының салық жүйесі
шетіл тәжірибесіне сүйене ... ... Біз осы ... ... жүйесінің
тиімді жұмыс істеп отырғаның көреміз. Көптеген мемлекеттерде заңды
түлғалардың табысына ... ... ... ... ... таза
пайдасынан үйлесімді салық ставкасымен алынады. Салық салынатын таза ... ... мен ... ... барысында жұмсалған шығындар арасындағы
айырма негізінде анықталады. Ал компанияның пайдасы ... ... ... екі бөліктен тұрады. Салық салу барысында бұл бөліктер өз
алдына мынадай түрлерге топталады:
1. Классикалық жүйе, компанияның бөлінетін ... ... жеке ... салығы салынады. Бұл жүйе негізінен Бельгия, Люксембург
елдерінде кеңінен таралған.
2. ... ... ... ... ... кеміту жүйесі екі
нұсқада қолданылады, әр түрлі ставкалар ... ... ... ... төмендетілген ставкамен салынады. Бұл жүйе Португалия, Австрия
елдерінде қолданылады; Бөлінетін пайданы салық салудан ішінара босату
негізінде. Бұл жүйе Ирландия, Финляндия елдерінде қолданылады;
3. ... ... ... ... пайданы кеміту жүйесі
дивидендтер түрінде қолданылады: Корпорациялық табыстан ұсталған-
ұсталмағанына қарамастан, дивидендтерді салықтан ішінара босату; ... ... ... ... ... жеке ... қосылып
есептеледі.
4. Бөлінетін пайданы салықтан толығымен босату мына деңгейде
жүргізіледі:
- компания (Греция, Норвегия);
- акционерлер (Финляндия, ... салу ... ... ... және ... емес ... пайдасына салық салудың импутациялық жүйесі -
корпорациялардың пайдасына қос ... ... жою ... ... ... ... ... Италияда және Францияда
қолданылады. Қазақстан Республикасында корпорациялық табыс салығы
салықтардың ішіндегі ең күрделісі және салық сомасы жағынан ең ауқымдысы.
Корпорациялық ... ... ... түсімдерінің 27,2 пайызын құрайды.
Көптеген елдерде жеке тұлғалардың табыстарына салынатын ... ... ... ... ... ... мыналар:
- барлық салық төлеушілер резидент және резидент емес деп бөлінеді.
Резиденттікті анықтаудың басты белгілері болып жеке тұлғаның нақты бір ... алты ... ... ... ... ... ... салық
төлеушілер ел ішінде және елден тысқары жерде алған барлық табыстарынан
салық төлесе, резвдент еместер тек ел ... ... ... ... ... ... яғни ... салық жауапкершілігі шектеулі; салық
салу барысында әр түрлі көздерден алған ... ... ... ... ... ... төлеушінің салық салу барысында өзіне,
асырауындағы әрбір адамға салық ... ... ... ... салу кезінде медициналық шығындар, әлеуметтік сақтандыруға
төлеген жарналар, кәсіби шығындар жиынтық ... ... ... 12 айға тең ... ... ... ... жылы
ішінде алынған барлық табыстарынан алынады. Нақты бір кезеңдегі салықты
есептеу барысында табыстан салық заңдылықтары бойынша бекітілген кейбір
шегерімдер ... ... ... ... ... ... минимум» пайдаланылады. Ал салық салынбайтын минимум барлық
салық төлеушілерге, олардың отбасы мүшелеріне, асырауындағы адамдарға
беріледі. Сонымен бірге есепті кезең аралығында жасалған ... ... да ... ... ... ... ... Нәтижесінде
анықталған салық - салық салынатын табысқа (АҚШ-та ол түзетілген салық
салынатын табыс деп аталады) үдемелі шәкіл негізінде салық есептеліп
салынады.
Кейбір ... ... ... ... ... ... балаларға берілетін жәрдемақы сомасына қосылып
беріледі. Стандартты емес салық жеңілдіктерінің стандартты салық
жеңілдіктерінен айырмашылығы - оның ... ... ... ... ... ... Бельгия, Финляндия, Греция, Норвегия,
Люксембург сияқты елдерде салық жеңілдігі сол ... заңы ... ... ... ... ... ... арқылы беріледі. Бұл
«нольдік ставкамен салық салу» деп те аталады.
Жеке табыс ... — жеке ... ең ... кезекте төлейтін
салығы больш саналады. Себебі, тапқан табыстарынан немесе ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
Президенті Н. Назарбаев халыққа арнаған Жолдауында жеке табыс салығының
ставкаларын төмендетіп, салық төлеу тәртібін оңтайлы етіп, ... ... ... атап ... ... біз ... ... салықтарға жататын қосылған құн
салығы және акциз салықтары жөнінде баяндаймыз. Қазіргі ... ... ... және ... термин ретінде "тұтыну салығы" деп
аталып жүр. Кейбір дамыған мемлекеттерде «тұтыну салығы» ... ал ... ... ... ... ... қалай атасақта бұл салықтардың
мағынасы мен мазмұныы өзгермейді. Сондықтан кейде қатар аталып, күнделікті
тұрмыста қолданылуда.
Қосылған құнға салынатын салықты 1954 жылы М. Лоре ... ... ... салықты алмастыруға қабілетті салық ретінде
бейнеледі. Бұл салық Франция жерінде 1968 жылы толығымен енгізіліп болды.
Кейін келе Еуропалық Одаққа мүше ... ... ... қойылатын алғы-
шарттардың бірі болып саналды.
Дамыган мемлекеттердегі қосылған құн салығы. Ұлыбританияның қосылған
құнға салынатын ... ... ... орта ... 17-20 ... және ... ... табыс салығынан кейінгі екінші орынды алады.
Қосылған құнға салынатын салық бойынша объекті болып тауарлар өндірісіндегі
әрбір кезеңіндегі ... құн ... ... ... — 17,5 ... ... өнімдеріне, дәрі-дәрмектерге, импорт-экспорт тауарларына, тұрғын ұй
құрылысына, балалар киіміне, көлік тасымалына, пошта, жерлеу және каржы
қызметтеріне, ... ... ... салынатын салық салынбайды.
Қосылған құнға салынатын салық Германиядағы негізгі салықтардың ... ... ... ... ... 28-30 ... жуық. Салық салу
объектісі болып айналым саналады. Салық бюджетке түскен соң үш бюджет
арасында бөлінеді. Салық екі ... ... ... 7 пайыз - азық-түлік,
газет-журнал, кітаптарға, ауылшаруа-шылығының өнімдеріне, жолаушы тасымалы
қызметіне қолданылса;
Жоғарыда аталғандардан басқалардың барлығына 15 пайыздық ставка
қолданылады; Аталмыш ... ауыл және ... ... ... ... ... босатылған.
Канадада қосылған құнға салынатын салық 1991 жылдан бастап
енгізілді. ... ... ... - 7 пайыз. Азық түлік, медициналық
препараттар мен жабдықтар, денсаулық сақтау мен білім беру қызметтері ... ... ... қосылған құнға салынатын салықтың ставкалары: негізгі
салық ставкасы— 18,5 ... ... ... ... ... ... ... өнімдеріне 22 пайыздық жоғарылатылған ставка;
азық-түлік және ауылшаруашылық өнімдеріне, кітап, дәрі-дәрмектерге, сондай-
ақ туристік және қонақ үй, жүк және ... ... ... ... төмендетілген ставка қолданылады.
Осы салық түрі бойынша жекелеген салық жеңілдіктері қарастырылған.
Экспорт операциялары қосылған құнға салынатын ... ... ... ... және ... құн ... өтеу құқығы бар. Әкімшілік,
әлеуметтік, тәрбие, мәдени және спорт саласында жұмыс жасайтын мемлекеттік
мекемелер, ауыл шаруашылық өндірістері, жеке ... ... ... рухани
салада қызмет көрсететін тұлғалар салық төлеуден босатылған.[13, 112-160б.]
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ САЛЫҚ ... ... ... МЕН ... Қазақстан Республикасында салық жүйесінің қалыптасуы мен даму
бағыттары
Қазақстан Республикасы өз алдына егемендік алып, тәуелсіз мемлекет
болғасын, экономиканы ... ... ... ... ... ... өзгерістер жасалып, бірнеше заң жобалары қабылданды. Оларға
қаншама өзгерістер мен толықтырулар енгізілді. Дамыған мемлекетгер мен
көрші мемлекеттердің жүргізіп отырған ... ... ... ... менталитетке сай, қажетті жақтарын алып отырды. Нарықтық
экономика мен мемлекеттің ... ... ... ... - ... кіріс
бөлігін қаржы ресурстарымен қамтамасыз ету болып табылады.
Салық саясатының басты мақсаты - салық ... құру және оның ... ... ... беретін салық механизмін іске асыру. Мемлекеттің
салық қызметі келесі бағыттардан ... ... ... жүйесінің
қалыптасуы; салық салу саласында мемлекет органдарының міндетін
анықтау; арнайы салық органдарының жүйесін қалыптастыру; салық заңын
ұйымдастыру және оның ... ... ... ... жүйесі де өз алдына сала болып қалыптасуы үшін, ... ... ... отырып, көптеген өзгерістер мен толықтырулар жасалынып,
қазіргі кезде тұрақты жүйеге түсті.
1. Жаппы мемлекеттік ... ... ... ... ... салық.
2. Пайдаға салынатын салық.
3. Акциздер.
4. Бағалы қағаздармен жасалатын операциялардан алынатын
салық.
5. Экспорт пен импортқа ... ... ... тарифі және баж салығы.
7. Пайдалы қазбаларды геологиялық барлау және теологиялық іздестіру
жұмыстарына байланысты шығындарды өтеуге ... ... ... (ренталық) төлемдер.
9. Транспорт құралдарына салынатын салық.
10. Автотранспорт құралдарын сатып алуға салынатын салық.
11. Автотранспорт қүралдарының Қазақстан Республикасына келіп ... ... ... ... ... мүлкіне салынатын салық.
13. Қазақстан Республикасы азаматтарынан, шетел азаматтарынан және
азаматтығы жоқ ... ... ... ... ... баж салығы.
15. Табиғат ресурстарына салынатын салық.
16. Колхозшылардың еңбегіне ақы төлеу қорына ... ... ... ... міндетті жергілікті салықтар мен алымдар:
1. Жер салығы.
2. Жеке адамдардың мүлкіне салынатын салық.
3. Орман табысы.
4. Су үшін төленетін ақы.
5. ... ... ... ... ... тіркеу үшін алынатын алым.
7. Кәсіпкерлік қызметтің субъектілері ретінде тіркелмеген азаматтардан
алынатын алым.
8. Заңды ұйымдарды мемлекеттік тіркеуден өткізгені үшін ... ... ... алым.
10. Мұрагерлік және сыйға тартутәртібімен ауысқан мүлікке салынатын салық.
2001 жылы 12 маусымда Қазақстан ... жаңа ... ... 2002 ... 1 ... ... қолданысқа енгізілді. Салық
кодексі салықты және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдерді
белгілеу, енгізу және ... мен ... ... ... билік
қатынастарын, сондай-ақ мемлекет пен салық төлеуші арасындағы ... ... ... қатынастарды реттейді.
Қазақстан Республикасының салық заңдары Салық кодексінен, сондай-ақ
қабылдануы Салық кодексінде көзделген ... ... ... ... және ... ... басқа да міндетті төлемдерді төлеу
жөніндегі Салық кодексінде көзделмеген міндет ешкімге жүктелуге тиіс емес.
Салық және бюджетке ... ... да ... ...... кодексінде
белгіленген тәртіпте және жағдайларда белгіленеді, енгізіледі, өзгертіледі
немесе күшін жояды. Салық кодексі мен Қазақстан ... ... ... ... арасында қайшылықтар болған кезде, салық салу мақсатында
Салық кодексінің нормалары қолданылады. ... ... ... ... ... ... реттейтін нормаларды салықтық
емес заңдарға енгізуге тыйым салынады. Салық заңдары Қазақстан
Республикасының бүкіл аумағында ... ... ... ... ... және заңды тұлғалар мен олардың құрылымдық бөлімшелері қолданады.
Салық кодексіне жаңа салықтар және бюджетке төленетін басқа да міндетті
төлемдер белгілеу, қолданыстағы ... және ... ... басқа да
міндетті төлемдер ставкалары мен салық базасын өзгерту бойынша өзгерістер
мен толықтырулар енгізетін Қазақстан Республикасының заң актілері ағымдағы
жылдың 1 желтоқсанынан кешіктірілмей ... және олар ... ... ... 1 қаңтарынан бастап қана қолданысқа енгізілуі мүмкін.
Қазақстан Республикасының Салық кодексіне сәйкес салықтың 9 түрі бар. 2005
жылы ... ... ... ... экспортталатын шикі мұнайға, газ
конденсатына рента салығы қосылды.
Салықтың түрлері:
1. Корпорациялық табыс салығы,
2. Жеке табыс ... ... қүл ... ... Экспортталатын шикі мұнайға, газ конденсатына рента салығы.
6. Жер қойнауын пайдаланушылардың салықтары мен ... ... ... ... Жер ... Көлік салығы.
10. Мүлік салығы.
Алым дегеніміз - белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... құқық берер кезде төленетін міндетті төлем.
Сонымен қатар алым — анықталған құнықтық мәртебені бергені үшін
төлем болып саналады. 2002 жылы ... 13 түрі ... 2003 ... ... алым "алынып тасталды. 2005 жылы алымдарға өзгерістер
енгізілді, яғни: "жылжымалы мүлік кепілін мемлекеттік ... үшін ... ... ... ... ... кеменің ипотекасын мемлекеттік тіркеу
үшін" және «туындылар мен сабақтас құқықтар объектілеріне құқықтарды,
туындылар мен сабақтас құқықтар объектілерін ... ... ... тіркеу үшін» алымдары қосылды.
Төлемақы - белгілі бір қызмет түрін пайдаланған кезде төленетін
міндетті төлем. Төлемақының 9 түрі бар. 2005 жылы ... ... ... ... ... үшін төлемақыға қосымша
ретінде "қалааралық және халықаралық телефон байланысын бергені үшін
төлемақы" ... ... баж ...... берілген мемлекеітік
органдардың немесе лауазымды адамдардың заңдық мәні бар іс-қимылдар
жасағаны үшін және құжаттарды бергені үшін алынатын ... ... ... - алып ... ... шығаратын, соңдай-ақ транзитті
тауарлар, бұйымдар мен қызметтерден алынатын салықтар.
2.2 Қазақстан Республикасының салық реформалары
Қазақстан Республикасы ... ... ... мемлекет болғанына
да, міне, он бес жылдың жүзі болды. Осы ... ... ... ... ... ... Республикасы Конститутциясының 35-бабында «Заңды түрде
белгіленген салықтарды, алымдарды және өзге де ... ... ... ... әрі міндеті болып табылады» деп атап көрсетілген.
Салықтар мемлекеттің саяси және ... ... ... көзі ... ... - ... біржақты тәртіппен заң жүзінде белгілеген,
белгілі бір мөлшерде жүргізетін, қайтарымсыз және ... ... ... ... ... ... ... Республикасында салық жүйесі реформалаудың үш ... ... ... - 1991 жылғы 9 шілдедегі Қазақ КСР Президентінің «Қаз
КСР ... ... ... құру туралы» Жарлығымен Қаз КСР-дің басты
мемлекеттік салық инспекциясы құрылды. 16 ... ... және ... ... түрін қарастыратын салық жөніндегі заң актілері пакеті
қабылданды.
Екінші кезең — 1995 ... 24 ... ... ... ... ... да міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы
Президентінің ... өз ... ... ... ... етті. Ең бастысы,
салық төлеу жүйесі ықшамдалып, салық саны 45-тен 11-ге ... ... құн ... ... кезең - 2001 жылы 12 маусымда Қазақстан Республикасының жаңа
Салық кодексі ... ол 2002 ... 1 ... ... кодексі қабылданғаннан бері бірнеше ... ... ... ... Салық кодексін қабылдаудағы ең негізгі
ерекшеліктері және қол жеткізген жетістіктеріміз ... ... ... ... да ... ... ажырата отырып, оны
«ерекше тауар» түрінде қарастырылғанын атап өтуге болады.
2006 ... 13 ... ... ... ғимаратында
Қазақстан Республикасының Қаржы ... ... ... ... ... қаласының салық төлеушілерімен кездесуі болып өтті.
Кездесуге Қазақстан кәсіпкерлері ... ... ... ... де ... ... ... мен салықтық әкімшіліктендірудің нормаларын
қолдануға байланысты мәселелерді ... ... ... ... мен ... қызметкерлерінің арасында дұрыс түсінік қалыптастыру,
салық мәдениетін арттыру мақсатында өткізілді.
Салық комитетінің басшылары кездесуге ... ... ... ... жүзеге асыру мақсатында атқарып жатқан
істерімен таныстыра келе, ... ... ... ... ... ... ұсынылатындығы туралы хабардар етті, оның ішінде:
2007 жылдан бастап қосылған құн салығының ставкасын 1 ... ... ... ... 1-2 ... ... ... бастап барлық жеке тұлғалар үшін табыс салығының 10
пайыздық бекітілген ставкасын енгізу;
2007 жылдың 1 қаңтарынан шағын бизнес субъектілері үшін салық
сатудың кемітілген ... ... ... ... жылдан бастап әлеуметтік салықты орта есеппен 30 пайызға
төмендету және басқалар.
Жиында сөз алған Қаржы министрлігі ... ... ... ... жыл сайын салық заңнамасына өзгертулер енгізу және жыл басында
салық төлеушілермен ... ... ... мен ... ... ... сол ... жайында түсінік беріп отыру -
Салық комитетінің жақсы дәстүріне айналғандығын атап өтті.
Мемлекет бастысы салық қызметі ... ... ... ... атап айтқанда:
салықтардың жиналуын арттыру және салық тәртібін күшейту;
салықтық әкімшіліктендіруді жеңілдету;
салық органдарындағы сыбайластық деңгейін темендету ... ... ... ... қарағанда, қазіргі уақытта Қазақстан
Республикасының Қаржы ... ... ... ... ... ... ... әкімшіліктендіруін жетілдіру бойынша
жұмыстар жүргізілуде. Ол бүгінгі күні «Электрондықүкімет» инфрақұрылымдарын
қалыптастыру аясында ... ... ... ... және ... ... ... отыр:
- салық төлеушілер барлық салық есептіліктерін электронды түрде
беруге және оны ... ... ... мен ... ... алуға,
соның ішінде;
- салық органына келмей-ақ барлық салық түрлері бойынша электронды
салық есептілігін толтыруға және жіберуге. Салық ... кез ... ... ... ... сондай-ақ стандартты баспахана
бланкісіне ... ... ... ... ... мен өңделуі туралы ... ... ... ... ... ... ... орындалуы туралы
электронды хабарландыруды алуға;
- бюджетпен есеп айырысудың жай-күйі туралы, берешегі бар-
жоғы туралы ақпараттар алуға;
- ... бір күні ... ... ... берешегі жоқ екені
немесе бар екендігі туралы анықтамаға Web арқылы «тапсырыс беруге», сондай-
ақ салық органынан құжатты беруге дайындығы ... ... ... және ... ... ... ... күні камералық бақылау тек
қосылған құн салығы ... іске ... ... және соның өзінде
елеулі нәтиже бере бастағандығын, мәселен, бюджетке түсетін түсімдер ... 2004 ... ... — 153 пайызға, ал 2006 жылдың 2 айында өткен
жылдың осы ... ... 166 ... орындалғандығын атап
өтті.[6,25-28б.]
2.3 Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджетінің 2004-2006
жылдардағы түсіміне талдау
Отандық тәжірибеде, салық жүйесінің мемлекеттің ... ... келе ... кездері деп соңғы бес жылдықты атауға болады. 1998
-2005 жылдар аралығындағы салық жүйесінде болып келе ... ... ... ... арқасында бүкіл әлем назар салып, бет бұрып ... ... ... ... -деңгейін көтеруге, әлеуметтік жағдайдың
дұрыс жолға қойылуына салық ... ... аз үлес ... отырған жоқ.
Сөзіміз дәлелді болу үшін, бағалаудың негізгі көрсе қарастыратын ... ... ... ... ... бюджеттік табыстарының ЖІӨ -ге қатыоты
салықтық ауыртпалықтың деңгейін біркатар жылдар бойынша
ЖІӨ-нің 22-23% құрайтынын көруге болады және ол ... ... ... төмен екенінен хабардар етеді (Ресейде бұл көрсеткіш
шамамен -24%, Германияда - 40,5%, Францияда- 42,7%), Швецияда - ... А). ... ... ... ... зор ... оң әсерін тигізді, мысалы, соңғы жылдары ҚҚСС ставкасының
төмендетілуі және ... алу ... ... ... ... ... регрессивті шкаламен салынауы,
кәсіпкерлерге ... ... ... режимінің енгізілуі, әлеуметтік және
коммерциялық емес ... ... ... ... ... ... ... Баршаға белгілі 2004 жылы, салық жүйесіндегі әділеттілікті,
оның тұрақтылығы және анықтылығын, салық төлеушілердің ... ... ... жүктемесінің балансталуын және салық жүйесінің экономикалық
процесстерге катысты бейтараптылығын қамтанасыз етуге бағытталған ... - ... ... пайда болды. Аталған заңнаманың негізінде салықтар
мен басқа да міндетті төлемдер ... ... және ... салу
механизмінің оңайлатылуы, салық салу қағидаттарының ... ... ... ... ... ... талаптарына
сәйкестендірілуі елдегі салық ауыртпалығының ... ... ... тұрақталуына және сәйкесінше мемлекеттік бюджетке
түсімдердің жоғарылауына мүмкіндік жасады.
Сонымен бірге, салықтардың жиналу көрсеткіштері де жақсара бастады.
1998-2006 жылдары республикада 2005 ... ... ... 8,7% ... салықтар бойынша жетіспеушілік екі есеге азайды. Қосымша өндіріп
алынған салықтар сомасының барлық есептелген сомаға шаққандағы үлес ... ж. 26% -тен 2006 жылы 50% -ке ... ... ... алатын орны жоғары корпорациялық табыс
салығы, сонымен қатар ол басқаларға қарағанда әлеуметтік бағыттылығы жоғары
салықтарға жатады. Жыл ... ... ... ... ... келе ... ... көтерілген тұсы, 2004 жыл - ірі ... ... ... ... ... 1999 ... көреткіштен екі есеге ұлғайып
отыр (2004 жылы-13,9%, 2005 жылы -27,9%). ... - ақ ... ... ауыл ... ... ... әлеуметтік - экономикалық
жағынан күрделі мәселенің бірі, осыған сәйкес салық ... ... ... ... ... ... негізгі құралы жер болып
табылатын ... ... ... салық ставкасы колданылады, яғни,
10% салық ставкасы колданылады.
Жаңа өндіріс ... құру және ... ... тұрған өндірісті
жаңарту және кеңейту мақсатында ... ... ... мемлекеттік
органмен шартқа отыруы жолымен, преференцияның қызмет ету мерзіміне ... ... ... ... ... ... үлеспен
шегерімге жатқызуға құқығы бар. Аталған механизм, бір уақытта инвестициялық
жоба шеңберінде эксплуатацияға жаңадан ... ... ... ... және ... жобаны жүзеге асыру үшін алынған және
пайдаланылатын жерлерді жер салығынан босатуды ... емес ... және ... салада кызметін жүзеге
асыратын ұйымдар үшін (денсаулық ... ... ... ... ... мәдениет
саласындағы қызметтер) олар салық Кодексіндегі мынадай белгіленген
талаптарға ... ... ... ... ... салығынан босатылады.
Яғни, әлеуметтік салада қызметін жүзеге асыратын ұйымдар, егер олар жылдық
жиынтық табысының кем дегенде ... ... ... ... көмек,
етеусіз берілген мүлік, өтеусіз негіздегі аударымдар мен қайырымдылықтар
түрінде алынған табыстар, ... ақ, ... ... ... ... ... ... көрсету, білім беру, тәрбие
және оқыту, біліктілікті арттыру саласында қызмет ... ... ... ... ... ... ... қарттарды корғау жэне
оларды әлеуметтік қамсыздандыру саласында қызмет ... және ... ... ... тиіс ... ... салынбайды.
Салық кезеңінде мүгедектердің саны қызметкерлердің жалпы санының
көлемінде 51 процентін құрайтын болса, ... ... ... ақы ... бойыша жалпы шығыстың кемінде 51% (есту, сөйлеу, сондай
- ақ көру қабілетінен ... ... ... ... мамандандырылған
ұйымдарда кемінде - 35%) құрайтын ұйымдар да әлеуметтік салада қызметін
жүзеге асыратын ұйымдарға жатады және ... ... ... табыс
салығы салынбайды және қайырымдылық көмек, өтеусіз берілген мүлік аталған
қызмет түрлерін жүзеге асыруға жұмсалатын ... оған да ... ... салу ... ... емес ... ... шарттарға
сай келетін қоғамдык мүддені көздеп қызметін жүзеге ... және ... орай ... алу ... жоқ және ... таза ... ... қатысушалыр арасында бөлмейтін ұйым коммерциялық емес ұйым болып
табылады және аталған ұйымнын депозиттер ... ... ... ... ... және ... ... өтеусіз берілген мүлік,
өтеусіз негіздегі аударындар мен қайырымдылық түріндегі алған табысы салық
салуға жатпайды.
Сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... бойынша алынатын сақтандыру сыйақыларынан 2% ставка бойынша
ал жинақталатын сақтандырудан, ал, ... ... ... ... ... бойынша салық салынады.
Жалпы корпорациялық табыс салығындағы кездесетін мұндай ... ... ... салу ... ... саясат негізгі
құралдарды жаңартуға итермелей отырып, әлеуметтік - ... ... ... ал, ... әлеуметтік жағдайларды ескере отырып, әлеуметтік
саясатты жүзеге асыруға ат салысады.
Жекелеген ... ... ... ... ... ... салықтарды есептеген кезде салық салынатын табыстан оның 2%, 2005
жылдан бастап 3% шегінде әлеуметтік сала ... ... ... ... ... ... ... ұйымдарға өтеусіз
берілген мүлік, 2005 жылдан бастап көмек алатын тұлғаның тарапынан берілген
арыздың негізінде ... ... ... ... ... ... ... республика заңдарына сәйкес атаулы әлеуметтік көмек
бойынша шығыстар ... ... ... функциялары, әлеуметтік қорғауды талап ететін
аз қамтылған тұлғалар ретіндегі мүгедектердің еңбегін пайдаланатын ... ... салу ... ... ... ... ... төлеушілер
салық салынатын табыстан мүгедектердің ... ақы ... ... ... 2 ... ... және мүгедектерге төленетін
жалақы мен басқа да төлемдердің есептелген әлеуметтік салық сомасынан 50%
мөлшеріндегі соманы азайтуға ... бар. ... ... ... ... ... ... бірге, табыс салығын салу мақсатында жылдық
жиынтық ... ... ... де ... атап ... ... жеке
зейнетақы қорына жіберілген инвестициялық табыстар, міндетті әлеуметтік
сақтандыру туралы заңдарына ... ... және ... ... қорының активтерін ұлғайтуға жіберілген инвестициялық табыстар
және олар табыс бола тұра ... ... ... ... ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ САЛЫҚ ЖҮЙЕСІНДЕ КЕЗДЕСЕТІН МӘСЕЛЕЛЕР МЕН
ШЕШУ ЖОЛДАРЫ
3.1 Қазақстан Республикасының салық жүйесінің мәселелері
Корпорациялық табыс салығының ... ... ... сонымен бірге жасалынатын шегерімдерден көруге болады.
Сақтандыру сыйлықақылары ... ... ... ... ... шығындар, оның ішінде қызметкерлердің уақытша еңбекке
жарамсыздығына ақы төлеуге есептелген, ... мен ... ... ақы ... ... ... еңбек міндеттерін орындауына
байланысты мертігуіне немесе денсаулығының өзге де зақымдануына байланысты
қызметкерге зиянды өтеуге ... ... ... ... ... ... ... есептелген шығыстар шегерімге
жатқызылады. Мұндай ... ... ... төлеуші кәсіпорындардың аталған
әлеуметтік төлемдер мен өтемдерді жүзеге асырып отыруын ... ... ... ... ... бірі - жеке ... салығы.
Қазақстан ТМД елдерінің ішінде ең алғашқылардың бірі болып жеке табыс
салығы ... ... ... ... прогрессивті салық ставкасын
курастырып, ... ... ... ... ... ... мөлшеріне қарай, 5% тен 20%-ке дейінгі
прогрессивті шкала бойынша ... (2004 ... ... ... 5% тен
30%-ке дейін болды). Бірақ, аталған шкаланың 15% ... ... ... сыйақы, ұтыстар түріндегі табысқа және 10% ... ... ... ... мен нотариустардың табыстарына катысы жоқ. Сонымен
бірге, ... жеке ... ... ... ... декларациялау
мәселесі қойылмаған.
Аталған салық бойынша салық ауыртпалығы жылдан - жылға ... ... 2004 ... ... ... ... орташа айлық табысқа
қатынасы ретінде ... ... салу ... ... ақы мөлшері
1500 доллар болған кезде 14% тең болса, ал ... ... ... ол 4%
төмендеді, яғни бұл коэффициенттің мөлшері ... 10% ... Одан ... ... ... айынан бастап «0» ставка қолданылатын табыс ... ... ол, ... ... ең ... ... 12 еселенген
мөлшерінен аспайтын жеке тұлғалар табысына қолданылады. Бұл осы ... ... ... ... ... ... ... аталған салық түсімі жағынан төртінші
орында тұр. Жеке ... ... ... ... ... ... аз болуы тұрғындар табысының соншалықты болуымен және өмір сүру
деңгейінің де салыстырмалы ... ... ... ... Осы ... бөлігі төлем көзінен ұсталынатын табыс салығының үлесінде. Қазакстанда
мұндай салықты есептеудің күрделі жүйесі ... ол ... ... ... ... ... байланысты. Сонымен бірге, тағы ... ... ... ... ... ... мөлшері ең төменгі
айлықтан әлде қайда төмен айлық есептік ... ... ... ... ой ... ... көтерген отандық зерттеулер де жоқ
емес, сонда да бұл ... әлі ... ... шамалы.
Жеке табыс салығы бойынша кейбір ... ... ... ... ... ... бір ... босатылады, Мысалға,
мемлекеттік бюджет қаражаты есебінен бөлінетін зейнетақы, жәрдемақы, түрлі
өтемақылар, I және II ... ... Ұлы Отан ... ... (2005 ... ... ... және табыс түрлері салық салудан
босатылады. Алайда, міндетті жинақ қорларынан ... ... ... ... ... степендиясы, әлеуметтік тұрғыдан
маңыздылығына қарамастан, олар аталған салық түрінен босатылмайды.
2003 жылы Қазақстан Республикасынын салық ... ... ... ... ... ... бәрін өзіне біріктірген
әлеуметтік салық ... ... 2003 жылы ... тыс ... ... ... 18,4%-тін құрайтын болса, онда 2004 жылы енгізілген
әлеуметтік салық сомасынын үлес салмағы 17,9%-ті ... Бұл, ... ... ... ешнәрсе жоғалта коймағанын байқауға болады.
Үкімет пен әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... келеді. 2004 жылдың шілде айынан бастап 26%-тік
ставка 21%-ке ... ... ... да, ... ... ол ... ... түсімнің ЖІӨ-ге шаққандағы мөлшері
төмендеген жоқ. 2003 жылы ... ... ... үлесі 15,3% болды, ЖІӨ
-ге шақанда 3,8%, 2004 жылы сәйкесінше 15,8% жане 3,5%, 2005 жылы ... 3,5% , 2004 жылы 12,8% және 3,5% ... Айта кету ... 2006 ... ... 7% -ке ... регрессивті ставка колданыла бастады. Бұл оң
өзгерістер, еңбек ақы ... ... ... ... ... кері ... төмендете түсті. 2006 жылға дейін қолданылып келген
салықтық шкала бойынша еңбек ақы ... 500 ... тең ... ... ... 18,3% ... ... ал регрессивті шкала бойынша 14,8%
дейін төмендеді.
Сонымен бірге, халыктың әл - ауқатын көтеру деп үлесі ... ... ... тарапынан жағымды жағдай туғызу мәселесі де Салық
Кодексінде өз ... ... ... ... ... үшін ... ... және шағын бизнестін ұйымдық құқықтық меншік
нысанына қарай бірнеше (бір жолғы талон, ... ... ... ... ... ... Аталған арнаулы салық ... ... ... салынатын тәбысты және әлеуметтік салықты қоспағанда,
корпорациялық (жеке) табыс салығын төлеудің ... ... ... ... ... үшін ... салудың тиімді режимін бекіту ... ... ... ... ... ... және салық салуды
оңайлату арқылы оларды ... ... ... ... ... ... орта және ... бизнес өкілдерін мемлекет
тарапынан қолдай отырып халықтын, әлеуметтік - экономикалық жағдайын: жаңа
жұмыс орындарын ... ... ... ... баға ... ... ... болады.
Аграрлық саланын дамуына және ... ... ... ... ... ... үшін біршама жеңілдіктер
қарастырылған. Шаруа ... ... ... өз ... салық
салудың жеңілдікті режимі болып табылатын бірыңғай жер салығы ретіндегі
арнаулы салық ... ... жер ... үшін ... салу ... ... ... қызметін дамыту үшін айналмалы құралдарды салықтан ... ... ... ... ... жер ... ... құны
табылады. Шаруашылықтың өндірісі мен табысының өсуі салық ... ... және ол ... шаруашылықты өз жерлерін ұтымды пайдалануға,
оның сапасын жақсартуға, ауылшаруашылығы өндірісінің тиімділігін арттыруға
ынталандырады. Сонымен ... ... жер ... ... ... ... салықтың және ауылшаруашылығы өнімін сатқаннан түскен
табыстың жеке табыс салығының, жер ... жер ... ... ... ... - ақ, үкімет бекіткен тұтыну нормативі шегінде көлік
құралдарына салынатын ... ... ... ... ... табылмайды.
Статистикалық мәліметтер көрсетіп отырғанындай, 2002 жылмен салыстырғанда
2006 жылы ... ... саны ... бойынша 47266 бірлікке
көбейген. Бұл, салық режимінің аталған субъектлерге ... ... ... ... болады.[17, 8-10б.]
2006 жылдан бастап тағы да арнаулы балык режимі арқылы салық
салынатын шағын бизнес өкілдеріне салық жүктемесін төмендету мәселесі,
корпорациялық табыс ... ... ... ... ... түрі
қазіргі кездегі технологияларды ойлап табу және дамыту болып табылатын
арнаулы экономикалық зоналарда қызметін жүзеге асырушылардың, салық режимін
дұрыс ... қою ... ... ... жатыр.
3.2 Салық жүйесіндегі мәселелерді шешу және жетілдіру жолдары
Экономикалық теориядағы классикалық мектептің көрнекті өкілі А. Смит
(1723-1790) кәсіпкерлерді қандай да бір ... ... ... ... үшін экономикалық тәуекелдерге баратын меншік иесі ретінде сипаттаған.
Мұнда ол өндірісті өзі ... ... ... өзі ... көрнекті ағылшын экономисі Дж.М.Кейнстің пікірі бойынша, кәсіпкер
белсенді, тәуелсіз, ұқыпты және өте сақ ... ... Одан ... ... «кәсіпкер» ұғымдарына көрнекті француз экономисі
Ж.Б.Сэй ... ... ... ... ... австриялық
экономист Й. Шумпетер (1883-1950) тағы басқалары өзіндік ... ... ... ... ... ... қосты. Нарықтық бәсекелестік шаруашылықтың дамуы барысында
өндірісті ұйымдастыру мен басқару процесіңце кәсіпке жеке ... ... ... ... ... және ... ... дамытудың негізгі
жолдарының бірі – салықтық реттеу болып табылады.
Салық ... ... ... ... ... ... ... - көрініс тапқан. А. Смиттің пікірі бойынша"
Салықтар - бұл ... ... ... арқылы мемлекеттің
міндеттеріне байланысты шығындарды жабуға арналған мемлекеттік табысты
қалыптастыруға ... бір ... ... ... экономикалық мәні ең бірінші Давид Рикардоның еңбегінде
зерттелген болатын. Салықтар деп жазды ол, ... ... ... ... мен ... бір ... ... және олар үнемі соңғы
табысы мен ... ... ... ... кодексінде салықтарға мынандай анықтама берілген:
салықтар-мемлекет пен заңды түрде бекітілген белгілі бір ... және ... ... ... ... ... міндетті ақшалай төлемдер.
Экономикалық категория ретінде, салықтар ... ... және жеке ... мемлекетпен арасында туындайтын қаржылық
қатынастардың жиынтығы.
А. Вагнер 1890 жылы ... ... ... ... ... ... саясаты тек қана фискалды ... ... ... ... ... ... ... керек екенін атап көрсетті:салық салу қаржылық
саясатпен қатар, - деп жазды ол өз ... - ... да ... көздейді:
салық көмегімен кезкелген қоғамда байлықты адамдар арасында теңдей бөлінуін
қамтамасыз етуге болады. Ойын жалғастыра келе ол ... тек қана ... ғана емес ... ... әсер ... ... деп ... да халықтың әлеуметтік жағдайы салық салу ... ... ... қала ... Шаруашылық субъектілері мен халық
неғұрлым бай ... ... ... салық базасы да кең, яғни салықтық
түсімдердің көлемі де жоғары.
Орта және ... ... ... ... ... жетілдіруде
келесі мәселелерді ұстанған жөн:
халыққа салық салуда халықтың әл-ауқатымен санасу;
жеке кәсіпкерлерге мемлекет тұрғысынан жан-жақты қолдау көрсету;
-салық ауыртпалығын ... ... салу ... өз ... ... ... ... Орта және шағын кәсіпкерлікке қолданылатын тиімді салық салу ... ... ... ... әлеуметтік экономикалық құрылымдардың
тәуелділігін кемітуге мүмкіндік ... ... Б) ... ... ... ... түсімдердің құрамы мен үлес
салмағы.
Кестеден көрініп тұрғандай, кірістердің ... ... ... ... ... жүйесін жетілдіріп, қалыптастыру - өте ... ... ... қызмет барысында кедергі кептірмейтін салық жүйесін
қалыптастыру өзекті мәселелер қатарында болып отыр.
|Көрсеткіш |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 ... |587039 |733660 |807852 |1004566 |1305164 ... ... | | | | ... | | | | | ... ... |524058 |635792 |752785 |947251 |1186137 ... | | | | | ... | | | | | ... ... | | | | | ... |89,3 |90,2 |92,6 |94,2 |91,3 ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... | | | | | ... ... ... ... отырғандай, кәсіпкерліктің
қалыптасуы мен дамуы халықты әлеуметтік қорғау ... ... жаңа ... ... ... ортаның қалыптасуына, әлеуметтік-экономикалық
мәселелерді шешуде ... рөл ... және орта ... инновациялық экономикадан алатын өз орнын
жедел іздеуі үшін өзінің икемділігін, жинақтылығын, ... ... ... Өз ... мемлекет кәсіпкерлік ортаның белсенділігін
жүзеге асыру үшін қолайлы жағдай жасап ... ... ... және ... ... қабілеті жоғары және елдің ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... зор ... ... тұжырымдама жаңа мемлекеттік саясатқа және мемлекет пен
бизнес арасындағы өзара қарым қатынастың жаңа ... алып ... ... ... ... отыр. Қойылған мақсатқа қол жеткізу үшін ашық
заңдық негіздер ... ... ... ... әкімшілдік
тосқауылдарды жою, мемлекеттің қатысы бар кәсіпорындар мен ... ... емес ... ... ортаға, ең бірінші кезекте
шағын және орта ... ... ... жүйе ... ... ... ... қамтамасыз ету шараларын
іске асыру қарастырылған. Қазақстанда шағын және орта ... ... салу ... ... ... ... ... мен 2005
жылдың 1 қаңтардағы деректерге сүйенсек, қазақстанда кәсіпкерлікпен
айналысатын шағын ... саны 145, 1 мың ... ... бұл ... ... ... 10, 9 пайызға көп. Нақты жұмыс істейтін
субъектілердің – ... ... ... 71,2 ... ... ... және ... кәсіпкерлікпен айналысатын азаматтар саны 524, 6 ... бұл ... 2003 ... ... 8, 7 пайызға өсті.
Орта және шағын бизнес кәсіпорындарының құрылымын талдасақ, 32 пайызы
Алматы қаласында шоғырланған және олар саудамен, ... ... ... ... айналысады. Бұл жалпы шағын ... 40, 5 ... ... ... ... 3 – 2005 жылы ... ... , бюджетінің кірістер құрамы. Орта
және шағын кәсіпкерлікпен ... ... ... ... ... түсімдерінің 12
пайызын құрайды.
Алматы қаласы бойынша ... ... ... бір ... ... 47610 теңге болып отыр. Егер ... ... ... ... істейтіндердің орташа айлығы -100184 теңге, ... ... ... орташа айлығы 36330 теңге, құрылыс, сауда,
көлік пен байланыс ... ... ... ... айлығы 44348
теңгеден 48034 теңгеге дейіп болып отыр. Айта кету ... ... ... -17862 ... ... беру ... орташа айлық – 29896 теңге
болып отыр. [18,24-26б.]
Орта және шағын кәсіпкерлікпен айналысатын ... ... ... ... ... отыр. Қазақстан Республикасы Президентінің қазақстан
халқына жыл сайынғы Жолдауларына, Индустриялық-инновациялык, даму
стратегиясына сәйкес салықтық жүктемені азайту және елдің экономикалық
өсуін ынталандыру, сондай-ак, белгілі бір ... ... ... ... және жалақыны ұлғайту мақсатында 2004 жылдан
бастап жеке табыс салығының ставкалары азайтылды
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта айтқанда, салықтың экономиканы ... ... ... өте үлкен. Экономиканың дамуның бірде бір қозғаушы күші болып
табылады.
Салықтар мемлекеттің өмір сүруінің негізі болып саналады. Мемлекетті
ұстау үшін, ... ... ... ... формада тұрақты тұрде
төлейтін жарналары қажет болады. Адамзаттың даму тарихында салықтың
нысандары мен ... ... ... мен ... ... өзгерістерге ұшырап отырды.
2001 жылы 12 маусымда Қазақстан Республикасының жаңа Салық кодексі
қабылданып, 2002 жылдың 1 ... ... ... ... ... ... және ... төленетін басқа да міндетті төлемдерді
белгілеу, енгізу және есептеу мен төлеу тәртібі жөніндегі билік
қатынастарын, сондай-ақ мемлекет пен салық төлеуші ... ... ... ... ... ... салық жүйесінде аталған салық түсімі жағынан төртінші
орында тұр. Жеке ... ... ... ... ... ... аз болуы тұрғындар табысының соншалықты болуымен және өмір сүру
деңгейінің де салыстырмалы түрде төмен ... ... Осы ... ... ... ... ұсталынатын табыс салығының үлесінде. Қазакстанда
мұндай салықты есептеудің күрделі жүйесі қалыптасқан, ол сонымен ... ... ... ... байланысты. Сонымен бірге, тағы бір
мәселе салық салынбайтын айналымның немесе шөгерімнің ... ең ... әлде ... ... айлық есептік көрсеткішпен мөлшерленеді. Аталған
мәселеге ... ой ... ... ... ... ... де ... сонда да бұл сұрақ әлі шешімін тапқаны шамалы.
Сонымен бірге, халыктың әл – ауқатын көтеру деп үлесі ... ... ... ... жағымды жағдай туғызу мәселесі де Салық
Кодексінде өз орнын тапқан. ... ... ... үшін алатын
табыстарының мөлшеріне және шағын бизнестін ұйымдық ... ... ... ... (бір ... талон, патент, оңайлатылған декларация)
арнаулы салық ... ... ... арнаулы салық режимі төлем
кезінен салық салынатын тәбысты және әлеуметтік ... ... ... ... ... төлеудің айырықша тәртібін қарастырады.
Шағын бизнес субъектлері үшін салық салудың тиімді ... ... ... ... ... ... ауыртпалығын төмендету және салық салуды
оңайлату арқылы оларды көлеңкелі ... ... ... ... ... орта және ... бизнес өкілдерін мемлекет
тарапынан қолдай отырып халықтын, әлеуметтік – экономикалық жағдайын: ... ... ... ... ... жетілдіру, баға саясатын
дұрыс жолға ... ... ... ... және ... ... мүмкіндік
беретін ауылшаруашылығы өнімін өндірушілер үшін біршама ... ... ... (фермерлер) үшін, өз ... ... ... ... болып табылатын бірыңғай жер салығы ... ... ... қолданылады.
Қазақстан Республикасы Президентінің қазақстан халқына жыл сайынғы
Жолдауларына, Индустриялық-инновациялык, даму стратегиясына сәйкес салықтық
жүктемені азайту және ... ... ... ... ... бір ... ... кірістерін заңдастыруын ынталандыру және
жалақыны ұлғайту мақсатында 2004 жылдан бастап жеке табыс салығының
ставкалары ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасынің «Қазақстан Республикасындағы
салық жүйесі туралы» Заңы. 1991 жылы 25 ... ... ... ... ... және бюджетке төленетін
басқа да міндетті төлемдер туралы» Заң күші бар Жарлығы 1995 жылы 24
сәуір.
4. Қазақстан ... ... және ... ... ... ... ... туралы» Заңы. 1999 жылы 16 шілде.
5. Қазақстан Республикасыиың «Салық және бюджетке төленетін басқа ... ... ... ... ... ... 2001 жыл 12 ... Қазақстан Республикасының «Салық және бюджетке төленетін басқа да
міндетті төлемдер туралы» кодексінде (Салық Кодексі) жасалған ... ... ... 2006 жылы 1 ... ... ... кодексі.
Қазақстан Республикасының Кеден кодексі.
9. А.И. Худяков, Г.М. Бродский «Теория налогообложения». —Алматы «Норма-К»,
2002г.
10. Крымова В. «Экономикалыц теория» : кестелі оқу ... ... ... ... Ғ.Е. ... және салық салу», әдістемелік оқу құралы. Шымкент,
2004 жыл
12. Үмбеталиев А.Д., Керімбек Ғ.Е. «Кәсіпорын экономикасы және кәсіпкерлік»
... ... ... Ермекбаева Б.Ж., Арзаева М.Ж. «Шет мешекеттер салықтары», Алматы,
2004.
14. Аяпова Ж.М., Арынов Е.М. «Іскер адамның орысша-қазақша экономикалық
түсіндірме сөздігі». — ... ... ... ... ... ... ... орысша-қазақша
сөздік». —Алматы, 1999.
16. «Бухгалтер бюллетелі» журиалы. №3 қаңтар 2004.
17. «Бухгалтер бюллетені» журналы. №1 қаңтар 2006.
18. «Бухгалтер ... ... №2 ... ... А
|табыстар |1997 |1998 ... ... ... жеке ... ... |23500,9 |33 ... ... салынбайтын жеке табыс салығы |1208 |1,7 ... ... ... ... |960 |1,4 ... ... |33825,5 |47,5 ... ... мүлкіне салынатын салық |3988,4 |5,7 ... ... ... ... ... |390 |0,6 ... салығы |941,7 |1,3 ... ... ... ... ... |451,1 |0,6 ... тұлғалардың көлігіне салынатын салық |1170,9 |1,6 ... |1502,4 |2,1 ... ... ... үшін алынатын | | ... |1559,5 |2,2 ... ... үшін |1218,0 |1,7 ... баж |445,7 |0,6 ... |71162,1 |106 ... 3 ... ... қаржысының мәліметтері

Пән: Салық
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының салық жүйесінің қызмет етуінің тиімділігі107 бет
Салық салу жүйесінің негізгі элементтері мен салық салудың түрлері13 бет
Салықтар және салық жүйесінің теориялық негіздері23 бет
2-3 сынып оқушыларын ағылшын тілінде сөйлеуге үйрету17 бет
Іле алатауының физикалық-географиялық сипаттамасы12 бет
Диплом алдындағы өндірістік практика бағдарламасының орындалуы туралы32 бет
Жанама салықтарының шет елдердегi тәжірибесi4 бет
Жергілікті өзін-өзі басқарудың экономикалық моделі83 бет
Компания капиталының құрылымы26 бет
Кәсіпкерлік және кәсіпкерлік капитал42 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь