Қазақ тілінде тіл дамыта оқытудың жалпы даму тарихы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3бет

І ТАРАУ ҚАЗАҚ ТІЛІНДЕ ТІЛ ДАМЫТА ОҚЫТУДЫҢ ЖАЛПЫ ДАМУ ТАРИХЫ

1.1 Оқыту қазақ тілінде емес мектептерде қазақ тілін дамыта оқытудың әдістемелік негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4.13бет
1.2 Оқыту қазақ тілінде емес мектептерде қазақ тілін дамыта оқытудың әдістері мен амалдарының жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 13.18бет

ІІ ТАРАУ ҚАЗАҚ ТІЛІ САБАҒЫНДА ОҚУШЫЛАРДЫҢ ТІЛ ДАМЫТУ ЖҰМЫСТАРЫНЫҢ МАҚСАТТАРЫ МЕН ТҮРЛЕРІ

2.1 Тіл дамытудың негізгі мақсаты мен мазмұны ... ... ... ... ... ... 19.26бет
2.2 Қазақ тілі сабағында тіл дамытуды грамматикамен байланыстыра оқытудың әдіс.тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26.28 бет

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29бет
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ...30бет
Тақырыптың өзектілігі.Тіл дамыту – оқушыны тілдік тұлғаларды дұрыс қолданып, ойын басқа адамға толық жеткізіге дағдыландыру, басқа адамдардың сөзін жақсы түсінуге үйрету. Басқаша айтқанда тіл дамыту – қазақ тілі оқушының қарым-қатынас құралына айналдыру. Бұл жалпы тіл үйрету мақсатымен толық сай келеді. Орыс тілінде оқытатын мектептерде оқушының қазақ тілін дамыту ұғымына қазақ тілінің лексикалық, грамматикалық тұлғаларын меңгерту, оларды сөйлемде қолдану дағдыларын қалыптастыру яғни қазақ тілінде сөйлеуге үйрету жатады; қазақ тілінің орфографиялық нормасын оқушыда қалыптастыру, қаақша сауатты жазу дағдысын меңгерту де осы ұғымға кіреді; сөздерді бір-бірімен дұрыс байланыстырып, сөз тіркесін жасау арқылы оларды арқылы ойын басқаға жеткізу, басқаның сөзін түсіну де тіл дамыту ұғымына жатады. Сөйтіп, тіл дамыту- мағынасы, көлемі кең ұғым.
Адам ойын ауызша, не жазбаша түрде жеткізеді. Сондықтан оқушы тілін дамыту екі бағытта жүргіземін: ауызша мен жазбаша. Жалпы алғанда тілді оқытуда бұл екі бағыт қатар байланыста жүргізіледі. Бірақ қазақ тілін оқутыдуң ең алғашқы кезеңінде ауызша тіл дамыту басымырақ болады. Сөйлеу тілі кейінірек жазба тілді дамытуға негіз болады.
Курстық жұмыстың мақсаты: қазақ тіліндегі тіл дамытудың қайнар көздері даму тарихына қатысты іліммен қаруландыру арқылы олардың алған ғылыми білімдерін мектеп грамматикасы негізінде жүйелі түрде оқушыларға тиімді жеткізудің жолдары мен тәсілдерін таныту үрдісіне негіз болу. Мектеп мұғалімінің шығармашылық тұрғыда жұмыс істеуіне бағыт-бағдар беру, сабақ бере білудің тиімді әдістерін салыстырмалы түрде меңгерту сияқты тіл дамыту жұмыстардың мақсат-мазмұынымен таныстыру.
Курстық жұмыстың міндеттері:
1. Ғылыми сын-зерттеу көздеріне сүйене отырып, тақырыптың теориялық сипатын ашу.
2. Қазақ тіліндегі тіл дамыту әдістемесіне үлес қосқан ғалымдардың еңбектеріне шолу;
3. Мектепте тіл дамыту әдістемесінің даму тарихының негізгі факторларын айқындау.
1. Байтұрсынов А. Тіл тағылымы. Алматы, 1990.
2. Жұбанов Қ. Қазақ тілі жөніндегі зерттеу. Алматы, 1990.
3. Басымов Қ.А. Грамматиканы оқыту жөнінде. Ауыл мұғалімі, 1938. №4, июль.
4. Аханов Қ. «Қазақ тілі» оқулығына нұсқау. Алматы, 1975.
5. Жиенбаев С. «Сауат мектебінде ауыз бен жазба сөзге үйрету» «Ауыл мұғалімі», 1935.
6. Сауранбаев Н. «Ана тілін оқыту туралы» , «Халық мұғалімі», 1941. №11.
7. Кәтенбаева Б. «Қазақ тілінен метоликалық нұсқау». Алматы, 1993.
8. Сыздықова Р., Шалабаев Б. «Көркем тексті лингвистикалық талдау». Алматы, 1989.
9. Ұйықбаев И. «Зат есімді оқыту», «Қазақ тілі методикасының мәселелері». Алматы, 1969.
10. Кәтенбаева Б. «Морфологияны оқыту», «Қазақ тілін оқыту методикасы». Алматы, 1988.
11. Исабаев А. «Қазақ тілі фонетикасын оқытудың методикалық негіздері». Алматы, 1984.
12. Рахметова С. «Қазақ тілін оқыту методикасы». Алматы, 1991.
13. Жолымбетов К. «Қазақ тілін оқыту методикасы». Алматы, 1991. 14. Балақаев М. «Тіл мәдениеті және қазақ тілін оқыту методикасы». Алматы, 1989.
15. Әміров Р. «Қоғам реформасына сай қазақ тілін оқыту концепциясы», «Қазақ тілі мен әдебиеті». Астана, 1992.
16. Қалиев Ғ., Қосымова Г., Даулетбекова Ж. «Қазақ тілін оқыту тұжырымдамасы». Алматы, 1997.
17. Әміров Р., Дәулетбекова Ж. «Қазақ тілі» пәні мазмұнының жаңа бағыттары жөнінде», «Қазақ мектебіндегі оқу-тәрбие деңгейін көтеру проблемалары: Ғылыми-практ. конф. Материалдары». Алматы, 1996.
18. «Қазақ тілін оқыту методикасы». Алматы, 1988.
19. «Қазақ тілінің оқу бағдарламалары». Алматы, 1995.
20. Аханов К., Ысқақов А., Кәтенбаева Б. «Қазақ тілі, 5-сыныпқа арналған оқулық». Алматы, 1994.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.................................................................................................3 бет
І ТАРАУ ҚАЗАҚ ТІЛІНДЕ ТІЛ ДАМЫТА ОҚЫТУДЫҢ ЖАЛПЫ ДАМУ ТАРИХЫ
1.1 Оқыту қазақ тілінде емес мектептерде қазақ тілін дамыта оқытудың әдістемелік ... ... ... Оқыту қазақ тілінде емес мектептерде қазақ тілін дамыта оқытудың әдістері мен амалдарының жүйесі.......................................................... 13-18 бет
ІІ ТАРАУ ҚАЗАҚ ТІЛІ САБАҒЫНДА ОҚУШЫЛАРДЫҢ ТІЛ ... ... ... МЕН ... Тіл ... ... ... мен мазмұны........................19-26 бет
2.2 Қазақ тілі сабағында тіл дамытуды грамматикамен байланыстыра оқытудың әдіс-тәсілдері............................................................................26-28 ... ... ... ... ... ... Тіл ... - оқушыны тілдік тұлғаларды дұрыс қолданып, ойын басқа адамға толық жеткізіге дағдыландыру, басқа ... ... ... түсінуге үйрету. Басқаша айтқанда тіл дамыту - қазақ тілі оқушының қарым-қатынас құралына айналдыру. Бұл жалпы тіл үйрету ... ... сай ... Орыс ... ... ... оқушының қазақ тілін дамыту ұғымына қазақ тілінің лексикалық, грамматикалық тұлғаларын меңгерту, оларды сөйлемде қолдану дағдыларын қалыптастыру яғни қазақ тілінде ... ... ... қазақ тілінің орфографиялық нормасын оқушыда қалыптастыру, қаақша ... жазу ... ... де осы ... кіреді; сөздерді бір-бірімен дұрыс байланыстырып, сөз тіркесін жасау арқылы оларды арқылы ойын ... ... ... ... ... де тіл дамыту ұғымына жатады. Сөйтіп, тіл дамыту- мағынасы, ... кең ... ... ойын ... не ... түрде жеткізеді. Сондықтан оқушы тілін дамыту екі бағытта жүргіземін: ауызша мен жазбаша. Жалпы алғанда тілді оқытуда бұл екі ... ... ... ... Бірақ қазақ тілін оқутыдуң ең алғашқы кезеңінде ауызша тіл дамыту ... ... ... тілі ... ... ... ... негіз болады.
Курстық жұмыстың мақсаты: қазақ тіліндегі тіл дамытудың қайнар көздері даму ... ... ... ... ... ... алған ғылыми білімдерін мектеп грамматикасы негізінде жүйелі түрде оқушыларға тиімді ... ... мен ... ... ... ... ... Мектеп мұғалімінің шығармашылық тұрғыда жұмыс істеуіне бағыт-бағдар беру, ... бере ... ... ... ... ... ... сияқты тіл дамыту жұмыстардың мақсат-мазмұынымен таныстыру.
Курстық жұмыстың міндеттері:
1. Ғылыми сын-зерттеу көздеріне сүйене отырып, тақырыптың теориялық сипатын ашу.
2. ... ... тіл ... ... үлес ... ғалымдардың еңбектеріне шолу;
3. Мектепте тіл дамыту әдістемесінің даму тарихының негізгі факторларын айқындау.
Курстық жұмыстың әдістері: теориялық ... ... ... ... талдау, сараптау, қорыту, бақылау және тәжірибеден өткізу.
Курстық жұмыстың ғылыми болжамы: Егер ... ... ... ... ... барысында оқушыға берілетін білім түрлері логикалық жүйемен ... ... ... ... ... мен ... мәдениетін жетілдіру ұтымды әдістер мен ұстанымдар негізінде жүргізіледі.
Курстық жұмыстың құрылымы: жұмыс кіріспеден, екі тарау, қорытынды, ... ... ... ...
І ... ... ТІЛІНДЕ ТІЛ ДАМЫТА ОҚЫТУДЫҢ ЖАЛПЫ ДАМУ ТАРИХЫ
1.1 Оқыту қазақ тілінде емес мектептерде қазақ тілін дамыта оқытудың әдістемелік негіздері
Қазақ тілін ... ... ... ... бірден қалыптасқан жоқ. Оның да өзінің тарихи даму жолдары бар. Қазақ халқының тарихында ... ана ... ... және ... ... ... бөлу ұлы ағартушы Ы. Алтынсариннен басталды десек, бүгінгі деңгейге жету жолында басқа да ... ... ... елеулі үлес қосты.
Ұлы ұстаз қазақ балаларына ана ... ... ... ... қағидасын, маңызын, жолдарын көрсетіп, әдістеме ғылымының негізін салды, артына мол қалдырды. Халқымыздың біртуар ұлдарының бірі, ... ... - ... ... ... ... іргетасын қалаушы. Ол - қазақ тілін дыбысқа бөліп оқыту арқылы ... ... ... ... Бұл салада бірнеше әдістемелік мақалалар жазып, соның негізінде 1920 жылы Қазанда деген атпен әдістемелік кітапша шығарды. Мұнда автор мұғалімдерге ... ... ашу ... ... ... ... Сөйтіп ғұлама ғалым өзінің алдына жүйелі бағдарлама қойып, бұларды біртіндеп шешуге кірісті. Ол алдымен ... ... ... ... ... онан соң ... тілінің ғылыми грамматикасы ұсынды, тілді дұрыс жұмсай білу тәртібін көздеп , төртінші - ... ... ... ... әдістемесін жасауды алып, жазды. - қазақ мәдениетінде бұрын болмаған соны құбылыс. Оның ... ... үшін ... тың ... ... оқулықтың кіріспесінде автор арнайы атап өтеді. Ол осы оқулықты қазақ грамматикасына қатысты категориялардың ... ... ... ... ұсынады. Күні бүгінге дейін қолданып жүрген деген т.б. сан алуан лингвистикалық ғылыми ... ... ... ... тағы бір құндылығы қазақ тілінің грамматикалық басты салалары - ... - ... ... ... ... - сөз құрамын зерттеу, ал синтаксис сөйлем құрылысын зерттеу т. б. деп ... ... ... ... жол ... болып отыр.
А. Байтұрсынов - қазақ тілінен оқулық, бағдарлама жазып, қазақ ... ... ... дамуына зор үлес қосқан белгілі ғалым, оныңеңбектеріқазақ тілі әдістемесін дамытудағы зор маңызы. Басқа ұлт ... ... ... ... ... ... оқу- ағарту, тіл мен әдебиет, білім салаларында құнарлы еңбек еткен талантты әдіскерлердің бірі - ... ... ... - қазақ тілін оқыту әдістемесінде тіл ... ... ... әдіскер, тарихшы, аудармашы, педагог ретінде көрнекті орынға ие. Оның жазған кітаптары мен оқулықтары, әр салада жазылған ... ... ... ... ... ... ... әдістеме,6 тіл мәселелері қаралады. 1933 жылы ғалымның қазақ тілін орыс мектептерінде оқытуға байланысты деп ... ... ... ... кейін бұл оқулық күн талабына сай бес рет қайта басылып шықты [4,147].
Қазақ тілі әдістемесінің алғашқы негізін салушылардың бірі - Ғали ... ... 1940 жылы ... ... ... шықты. 1920-1930 жылдар арасында қазақ өнері мен білімінің негізін салған абзал азаматтардың бірі - ... ... ... еді. Ол - ... тіл білімінің негізін қалаған көрнекті ғалым, тұңғыш ... ... ... ... 1966 ... ... тыйым салынып келді. Тек қана 1966 жылы ... ... ... ... ... ... оқыту әдістемесі саласына айрықша көп еңбек сіңірген көрнекті ғалым - ... ... ... Ол ... ... орыс ... ... мәселесін 1933 жылдан бастап арнайы қарастыра бастады. Ш.Сарыбаев бірнеше жылдық зерттеу жұмысының нәтижесінде атты ... ... [5,25], ... ... әдісін қолданып, тіл үйретудің тиімділігінтәжірибе жүзінде дәлелдей отырып, 1943 жылы атты ... ... ... ... [6,159]. ... ... тілін басқа ұлтқа оқыту әдістемесі бойынша тұңғыш ғылым кандидаты болды. Ғалым орыс мектебінде ... ... ... ... негізін салумен қатар, осы еңбегі арқылы оқытудың тәжірибесіне де көңіл бөлді. өз еңбегінде ғалым тілші сан ... ... оқу ... оқушының сапалы, жүйелі, тиянақты түрде меңгеруіне жол ашты. Қазақ әдістемесі мәселелерін зерттеп, ғылыми еңбек жазған тілші-ғалым Сейіл Жиенбаев орыс ... ... ... ... ... ... тіл дамыту, арнайы тақырыппен жұмыс істеу, сабақ беру әдісі, сөйлеуге үйрету, кітап оқу, жазу ... ... ... береді. С.Жиенбаев бірнеше оқулықтар мен әдістемелік кітаптардың авторы. 1930 жылдары оқулықтармен қатар қазақ тілін басқа ұлтқа оқытуға арналған бағдарламалар да ... Ол ... ... К.Жақсылықова нақтылы дерек береді: .
Қазақ тілін оқыту әдістемесінің мәселелеріне қатысты ғылыми мақалалар да жазыла ... Бұл ... де ... ой-пікір білдірген ғалымдар - Ш.Сарыбаев, С.Жиенбаев. Сонымен, ХІХ ғасырдың ... ... ... ... ... қазақ халқының ғұлама ғалымдары Ш.Уәлиханов, А.Құнанбаев, Ы.Алтынсарин, Ш.Құдайбердиев бастаған ағартушылық кызметті ХХ ғасырдың басында ... ... ... А.Байтұрсынов, Ж.Аймауытов, М.Дулатов, Т.Шонанов болды. Қазақ тілін ұлт мектептерінде оқыту, жалпы басқа ұлт өкілдеріне қазақ тілін үйрету мәселесі ХХ ... 30 ... ... ... ... ... оқу ... бағдарламалар шығарыла бастады. Осы жылдары қазақ тіл ғылымының белгілі әдіскер ғалымдары Т.Шонанов, Ш.Сарыбаев, С.Жиенбеав т.б. ғалымдардың оқулықтары, әдістемелік еңбектері ... ... ... ... орыс ... оқыту әдістемесінің қалыптасуына әсерін тигізген алғашқы тілші-ғалымдардың бірі - М.С.Лапатухин. Ғалымның көптеген жылдардағы ... ... ... ... 1940 жылы ... ... ... жарық көрді [7,158].
Бұл еңбек орыс мектептеріндегі қазақ тілінің ролі, қазақ тілі сабағына қойылатын талаптар, сабақтың құрылысы, ... ... ... ... үйрету, лексика және грамматика, қазақ тілінен сыныптан тыс жұмыстар т.с.с. бөлімдерді қамтиды. М.С.Лапатухинның ... орыс ... ... ... ... ... тұңғыш үлгісі. 1987 жылы Республикада қазақ тілін оқытуды жақсарту туралы үкімет қаулысы қабылданып, 1990 жылы ... тілі ... тіл ... ... ... ... тілін оқытуға көзқарас өзгере бастады. Қазақ тілін ... ... ... бұл ... зерттелуі, бағдарламалар, оқулықтар, оқу құралдарын жазу қолға алынды. Оқу орындарының барлығында қазақ тілін оқыту мәселесі де қолға алынды. ... ... ... тіл ретінде оқытуға арналған оқулықтарды, оқу құралдарын, тілашарлар мен сөздіктерді, бағдарламалар ... ... ... ... ... ... ... сипатқа ие болды. Қазақ тілін дамытуға үлкен бағыт-бағдар жасалып, жұмыстар жүргізіле бастады. Сонымен қатар қазақ тілін өзге ұлт ... ... ... бірнеше бағдарламалар жарияланды. Бағдарламалардың алдыңғы қатарында тұрған 1987 жылы профессор Н.Оралбаеваның авторлығымен шыққан болып табылады [8,154]. ... ... ... ... ... ... алғашқы бағдарламаны Қазақстан білім беру министрлігі құптап бекітті. Осы бағдарламаның ... 1996 жылы ... атты ... ... көрді [9,258].
Бұл жоғары оқу орындарындағы студенттерден басқа ұлтқа қазақ тілін оқытатын, әдістемелік жағынан жетілген ... ... ... алғашқы ғылыми оқулық. Оқулық 1992 жылы жарық көрген Н.Оралбаева, К.Жақсылықова құрастырған оқу орыс тілінде жүргізілетін мектептерде қазақ тілін оқыту ... ... ... Оқулықта қазақ тілін орыс мектептерінде оқытудың лингвистикалық, психологиялық, дидактикалық негіздері, тарихи дамуы қарастырылған. Қазақ тілі әдістемесі пәні, оның ... ... ... ... ... ұлттарға оқыту әдістері, сабақтың құрылысы мен түрлері жүйелі, анық, нақты түрде берілген. Сонымен қатар мұнда тілдік материалды ғылыми принцип ... ... және ...
1) ... ... ...
2) сөздердің жеңіл-қиындығы;
3) сөздердің синонимдік қасиеті;
4) сөздердің тақырып қажеттігіне сәйкестігі:
5) екі тілге ортақ сөздерді санатқа ...
6) ... ... ...
7) ... ... дыбыстық ерекшелігін қамтуы;
8) сөздің оқушының психологиялық ерекшелігіне сәйкестігі;
9) сөздің оқулықта қайталану жиілігі қасиеттеріне ерекше көңіл ... ... ... тілін оқыту әдістемесі бойынша практикалық және лабораториялық сабақтарды жүйелі топтастырудың алғашқы баспалдағы ретінде Т.Әбдікәрімова, Т.Әбдіғалиева, К.Шаймерденовалардың авторлығымен ... атты ... ... ... ... және ... ... сабақты ұйымдастырудың үлгілері, диктант пен жаттығу жұмыстары, оқушылардың білімін есептеу ғылыми-практикалық жағынан жан-жақты талданып ... ... ... ... жағынан көмек беретін тұшымды жұмыс болып табылады. ... көп ... ... болғандықтан, осында қалыптасқан тілдік ортаға байланысты тілді үйренушілердің өзі - бастауыш топ, жалғастырушы топ болып ... ... ... ... ... жиі ... ... оқулықтардың ішінде осы топтарға пайдаланып жүрген оқудық - Ш.Бектұров пен ... ... ... ... жылы ... деп ... үш кітаптан тұратын кешенді оқулығы шықты. Автордың пікірі бойынша бойынша оқулық АҚШ-та басылған атты оқулықтың жалғасы ... ... ... ... мақсаты - [12,256].
Сонымен, өз алдына дербес ғылым болып ... ... ... ... әдістемесі - педагогика ғылымының бір саласы. Өйткені оның өзіндік зерттейтін нысаны, мазмұны, зерттеу әдістері мен тәсілдері бар. ... ... ... ... ... оның оқыту жолдары мен жағдайлары туралы заңдылықтар. Бұл заңдылықтар педагогика, психо-логия және ... ... ... жинақталған практикалық тәжірибе мен бұрыннан қалыптасқан теориялық қағидалардан, тұжырымдардан шығарылады. Егер нақтылап айтсақ, оқыту әдістемесі мына мәселелерді ...
1) ... (не үшін ... ...
2) ... (нені оқыту керек?);
3) ұйымдастырылуы (қалай оқыту керек?);
4) құралдары (ненің көмегімен ... ...
5) ... ... ... ... ... деңгейі, ақыл-ойының дамуы мен тәрбиеленуі арасындағы ұштастық мәселелері.
Қазақ тілін оқыту әдістемесінің зерттейтін басты нысаны оқушыларға тілді ... ... ол ең ... тіл ... арқа ... ... мектепте қазақ тілі пәнінен өтілетін материал тіл білімі ғылымының негізінде белгіленеді. Яғни ... тілі ... ... оқытылуы мазмұнын анықтау әдістемесінің міндеті болса, бұл міндетті шешуде ол тіл білімінің мағлұматтарына сүйенеді.
Атап айтқанда, фонетиканы оқыту әдістемесі, лексиканы ... ... ... ... өзі ... ... тіл ... салаларының атаулары екені өз-өзінен түсінікті. Сондай-ақ, мысалы, фонетикалық, морфологиялық, синтаксистік талдаулар - ... ... ал бұл ... ... және мазмұны тіл біліміне тән. Ендеше қазақ тілін оқыту әдістемесі өзінің ... ... даму ... тек ... қана ... ... ... тіл білімдік ғылым болып та қалыптасуда.
Мысалы, тіл білімінен берілетін фонетикалық мағлұматтар дыбыстарды дұрыс айту, жазу, дұрыс ... ... ... ... ... ... әдістемелік мәселелермен тығыз байланысты іске асырылады. Ендеше, әдістемелік негізде ... ... мен ... грамматика бір-бірімен тығыз байланысты, тіпті біртұтас деуге де болады. Мектепте қазақ тілін ... ... ... ... ... ... ... қазақ тілі сабақтарында берілетін тәрбиенің жолдарын (бұл тәрбиеге мазмұны сәйкес ... ... ... көркем шығарма материалын пайдалану т.б.) тіл құралдары арқылы іске асыруды жан-жақты ... ... ... ... өзінің әрбір оқушысын, оның психикасын, материалды қабылдау және есінде сақтау ... ... ... ... ... ... жүйелі зерттейтін әдістермен қаруландырады Оқушының психологиясын білмей тұрып, ... тілі ... ... ... мен ... ... пайдалану мүмкін емес. Бұл әдістер мен тәсілдер оқушылардың жеке басының ерекшеліктерін, ойлау ... даму ... ... ... есепке алмайынша, мақсатқа жете алмайды. Қазақ тілін оқытудың барысында мұғалім ... ... мен ... ... ... ... ... дидактикалық принциптерді басшылыққа алады. - латын сөзі қазақшасы - . ... ... ... ... ... ... беретін негізгі жұмыс бағыты осы. Дидактикалық принципті алғашқы зерттегендер: чехтың ұлы педагогы Я.А.Коменскийден басталса, орыстың ұлы педагогы К.Д.Ушинский, қазақ ... ... ... ... ... Оқытудың бағытын, принциптерін зерттеуде педагог ғалымдарымыз көп еңбек сіңірді. Мысалы, Н.А.Сарокин ... ... 8 ... ... көрсетсе, М.А.Данилов // 1975 ж. кітабында дидактикалық принциптің 7 түріне түсінік береді. Т.А.Ильина кітабында оқытудың 7 түрлі10 ... ... ... Ал ... ... І977 ж./ оқыту принциптерінің 13 түріне тоқталады. Қазақ балаларын оқытуда Ы.Алтынсарин мұғалімдерге өте жоғары ... қоя ... , - ... ... оқыту принциптеріне: түсініктілік принципі, көрнекілік принципі, жаттығу принципі, өз бетінше оқыту, саналылық принципін ұсынған. Оқыту әдістемесі - педагогиканың күрделі саласының бірі - ... ... ... ... ... ... ... didaktikos - оқытамын деген сөзінен шыққан. Дидактиканың негізгі проблемалары оку үдерісінің зандылықтарын, принциптерін және ... ... ... ... ... ... ғалымдар И.Я.Лернер, М.Н.Скатин оқыту әдісінің бес түрін көрсетеді: ... ... ... ... ... ... ... немесе эвристикалық; зерттеушілік - деп оқытудың бес түрлі әдісіне тоқталса [13], ... атты ... ... ... 4 түрге бөлген. Ал академик Ю.К. Бабанский де осындай оқыту әдістерінің түрлеріне тоқталып, оны оқытушының шығармашылық ... ... деп ... ... ... 1993 жылғы еңбегінде қазақ тілінен білім беру әдістерін: практикалық жақтан үйрету әдістері, теориялық жақтан үйрету әдістері және ... ... ... деп ... ... ішінара бірнеше әдістерге топтастырады. Оқытудың теориясын зерттеген ғалымдар ғылыми еңбектерінде оқыту әдістерінің анықтамасын былай берген. И.Д.Зверев: , - ... ... , - ... ... Ы.Маманов өз еңбектерінде: , - деген. Профессор Ә.Исабаев: , - дейді. ... ... атты ... ... ... ... бес түрге жіктейді: түсіндіру әдісі - бұл әдіске ауызша баяндау - түсіндіру, әңгіме, сұрақ-жауап, дәріс ... ... ... жұмыс істеу әдісі - мұғалімнің түсіндіргенін кітаптан қарау - анықтама, түсініктер, ... ... ... ... журнал, сөздік, т.б. жұмыстар. көрнекілік әдіс - экскурсия, таблица, сурет, схема, ... ... т.б. ... ... ... істеу әдісінің бірі - демонстрациялық әдіс - экран бейнесі арқылы диафильм, кино, фрагмент, т.б, техникалық құралмен жұмыс істеу. ... ... - ... ... және ... ... ... жұмыс, өз бетінше жұмыс, қайталау, пысықтау кезінде ұлттық ойын элеметтерін пайдалану жұмысы. Мектепте оқылатын қазақ тiлi тек тiл ... бiлiм ... ... оқу пәнi ғана ... ол ... пәндердi үйрену, меңгеру құралын қалыптастыратын жалпыпәндiк маңызға да ие. ... ... тiлiн ... ... ... күшейту арқылы ғана оның мектептiк бiлiм жүйесiндегi әлеуетi арта ... ... ... ... ... ... әр ... зерттелді. Мысалы: Ә.Жүнісбек: , ; Ф.Оразбаева ; Н.Құрман , , , , ; ... ; ... ... ... ; Г.Қосымова, А.Қыдыршаев ; Ж.Сүлейменова т.б. Қазақ тілін оқыту әдістемесі туралы сөз болғанда бұл проблеманың ішінен басқа ұлт өкілдеріне ... ... ... ... жеке ... ... ... Өйткені, қазіргі таңдағы көп жұмыс істеліп, жан жақты қарастырылып отырған проблема - орыс аудиториясында қазақ тілін оқыту ... ... ... бұл ... ... ... ... зерттеу объектісі бола келіп, қазіргі кезеңде өзекті мәселе болып отырған қазақша сөйлеуге үйретудің тиімді жолдарын табуға көмектеседі. Бүгін біздің алдымызда ... ... - өзге ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар алдымызда отырған шәкірттердің туған елінің қасиетін сезініп, оның алдындағы ұлт жауапкершілігін ұғынып, ол үшін басын бәйгеге ... ... ... ... ... Сол ... ... халықтармен рухани және материалдық тығыз байланыста болуы, өзі өсіп-өнген аймаққа деген сүйіспеншілігі патриотизмнің қайнар ... ... ... емес ... ... ... үйрету мәселесімен айналысып жүрген ұстаздар, тілшілер, ғалымдар көптеп саналады. Олардың әрқайсысы әртүрлі мәселелерді қарастыра келіп, қазақ тілін оқыту саласының ... ... үлес ... Бұл ... ... Ш.Х.Сарыбаев, И.В.Маманов, Ғ.Бегалиев, С.Жиенбаев, Т.Аяпова, Ш.Бектуров, К.Сариева, А.Жүнісбеков, Ф.Р.Ахметжанова, М.Жанпейісова, Ф.Оразбаева, Қ.Бітібаева т.б. Пәннiң коммуникативтiк бағытын арттыру ... ... ... мен ... ... ... беруге негiзделедi: әлеуметтiк (оқушы әлеуметтенедi); танымдық (оқушы тiл арқылы дүниенi таниды); ... ... ... ... ... ... (ұжымдық күрделi әрекеттердi орындауға үйренедi); эмоционалдық (оқушы өз сезiмiн, көңiл-күйiн бөлiседi). Мiне, ... ... ... ... жаңа ... бiлiм ... жаңа ... толық сәйкестенетiнiн көрсетедi. Өйткенi мәдениеттi қатынас жасау, өзгелермен тiл ... - ... ... ... өмiр ... ... кездесiп отыратын және оның iшкi рухани әлемiне, тапқырлығы мен ақыл-ойына ... ... ... ... ... ... тілінің басты компонентіболып саналатын пәндерге жатады.
Бұл дегеніміз қазақ тілін оқытудағы басты мақсат ғылыми білім беру ... ... ... тілі құралдарын іс жүзінде қолдана алу дағдысы мен білігін қалыптастыру. Бұдан қазақ тілін үйретудегі басым тапсырмаларды анықтау керектігі ... Олар ... ... ... ... ... үлгісі, дағды мен білік қалыптастыру алгоритмі, репродуктивті және продуктивті жаттығу,материал түрлерімен қамтамасыз ету.
Тілді оқытудың ұтымды әдістерін іздестіру ғылымда ... ... алға ... ... негізгі мазмұны жалпы қарым-қатынас, араласу, хабарласу, байланыс деген сияқты мағыналарды білдіре келіп, адамдардың тіл арқылы сөйлесу ... ... ... ... ... мәні мен ... қызметін, адамдар арасындағы қарым-қатынасты, өзара түсінушілікті көрсетеді. Сонымен, - қарым-қатынас, өзара байланыс деген ... ... ... ... ... ... сөз ... арнайы қарастырған тілші- әдіскер - Е.И. ... ... ... ... сөз етпестен бұрын, жалпы оқыту әдісіне тән бірнеше белгілерді бөліп шығарды. Мұндай белгілер мыналар: әрбір оқыту ... ... бір ... ... құралы болып табылады. Қатысымдық әдістің негізгі мақсаты - сөйлеу әрекетінің түрлерін (айтылым, жазылым, тыңдалым, оқылым, тілдесім) меңгерте ... әдіс ... ... тактиканы емес, стратегияны анықтайды, сондықтан да ол (әдіс) оқытудың шартына тәуелді ... ... ... ... өте кең, ... ... ... қай түрінде болсын оқытудың барлық жақтары қамтылады; әдісте барлық қағидалардың ... ... ең ... ... идея ... ... идея методологиялық рөл атқара келіп, әдістің жүзеге асуы үшін барлық мәселелердің басын ... ... ... болып отырған әдіске қатысты негізгі идея, басты өзек - қатысым ... ... ... тіл ... қатысымдық әдістің негізін қалаған профессор Ф. Оразбаева берген анықтамаға жүгінсек, [15,354].
Қазақ тілі оқушының қатысымдық ... ... ... олардың қиялын, есте сақтауын жетілдіруге мүмкіндік береді, өзіндік оқу іс-әрекетін, өз бетімен білім алу және оны іске ... ... ... ... ... ұлт өкілдеріне қазақ тілін оқыту барысында қолданылатын қатысымдық әдісті өзіндік принциптер арқылы ажыратады. Олар: тіке байланыс; ... жеке ... ... ... үйретуде жүргізілетін жұмыстардың түрлерін айқындау; сатылап даму, динамикалық өзгеру; өзектілік. ... ... ... а) оқу материалын меңгеруге бағытталады; ә) оқушы тұлғасына бағытталады; б) оқытушы мен оқушының ынтымақтастығына бағытталады, сол арқылы оқу ... ... ... ... ... ... тиімді жолы - оның тіке ... ... ... - адамның тікелей қарым-қатынасы арқылы тілді үйретуді жүзеге асыруында. ... ... ... мен ... ... ... ... кездесу, ауызба-ауыз тілдесу, яғни, тікелей қатынас болмаса, сөйлесім ... де іске ... ... ... ... ... таңдап алу керек, оған қатысты орындалатын жұмыстармен тапсырмалар қандай, оны іске асыруда бұл жұмыс түрлерінің ... орны мен ... ... ... ... ... алға қойған мақсатқа жету мүмкін емес. Қазақ тiлi жас буынның өзiндiк ойлауын, жан ... ... ... оның дiлiн ... Бұл ... Е.Д.Божовичтың деген пiкiрі де осы жаңарудың басты бағытын, жалпы тiлдiк бiлiмдi оқушының ... ... ... ... ... бағыттай оқытудың негiзгi тенденциясын айқындайды [16,365].
Осыған байланысты ... ... ... асырылуы тиiс аса маңызды мәселе - оқу ... ... ... мүддесiне сай, соны қанағаттандыратындай мотивациялық технологияларды қалыптастырудың жаңа жүйесiн анықтау ... ... Бұл ... озық ... ... ... ... тiлге деген сүйiспеншiлiк парадигмасымен алмастыру арқылы шешiледi. Әлемдiк тәжiрибеде ХХ ғасырдың орта шенiнен басталған жаңа тенденция - ана тiлi ... ... өз ... өз ... еркiн айтуына қажеттi iскерлiктердi дамыта оқыту мәселесi бұрынғы кеңестiк бiлiм жүйесiнде де теориялық тұрғыда iшiнара айтылып келген-дi.
Бiрақ оған ... ... мен ... ... ... көндiккен оқыту жүйесi жол бермейтiн. Әйтсе де негiзгi қызметi қарым-қатынас құралы болатын тiл табиғаты демократиялылықтың ... ... ... бүгiнгi күнге дейiн озық ойлы педагогтар мен әдiскерлердiң, тiл мамандарының ... ... ... Олар ... ... ... бiр бөлiгi ретiнде оқу-тәрбие процесiнiң түп қазығы болатындығына, оқушының дара ... ... ... яғни бiлiм жүйесiндегi демократиялылықтың, iзгiлендiрудiң, гуманитарландырудың бiрден-бiр ... де ана ... ... ... ... ерекше мән бередi. Өйткенi жалпы бiлiм беретiн мектептiң басты мақсаты - дара ... ... ... ... ... сол тұлғаның басты көрсеткiшi - сөйлеу әрекетiн еркiн меңгеруi, өз ойын ашық айта алуы ғана емес, сонымен қатар оның ... ... ... ... Қазiргi ана тiлi сабақтарында тiлдiк қатынас жасау ... ... ... - ... адам болмысымен бiрлiгiне сүйенiп жасалған жаңа қадам.
Мәселен, ресейлiк ... ... ... атты ... атап ... ...
1.2 Оқыту қазақ тілінде емес мектептерде қазақ ... ... ... ... мен ... ...
Оқыту әдісі - дидактиканың ең басты құрамды бөлігінің бірі. Әдіс ... сөз ... ... ... ... ... деген ұғым белгілі ақиқатқа, шындыққа, мақсатқа жетудің жолдары деген мағынаны білдіреді. Қысқаша психологиялық-педагогикалық сөздікте -- ... қол ... жол, ... ... ... ... салынған іс-әрекет>>- деген анықтама берілген. Әдіс - оқу-тәрбие ... ... ... ... дұрыс орындау үшін мұғалім мен оқушылардың бірлесіп жұмыс істеу үшін қолданатын тәсілдері. Әдіс ... ... жету үшін ... ... ... ... ... әдістері танымға қызығушылық туғызып, оқушының ақыл-ойын дамытады, ізденуге, жаңа білімді түсінуге ықпал етеді. Оқытуда ең ... ... - ... ... ... ... әдістері ең анық фактілерді білуді қамтамасыз етеді, теория мен тәжірибенің ... ... ... - ... ... элементі. Жоспарды хабарлау, оқушылардың зейінін сабаққа аудару, оқушылардың мұғалім көрсеткен іс-қимылдарды қайталауы, ақыл- ой жұмыстары тәсілге ... ... оқу ... ... үлес қосады.
Оқыту тәсілдерінің түрлері: ой, зейін, ес, қабылдау, қиялды жақсарту тәсілдері; ... ... ... ... ... оқушылардың сезімдеріне әсер ететін тәсілдер; жеке оқушылар арасындағы қарым-қатынасты басқару ... ... ... ... ... ... ... әдістің жүзеге асуына көмектеседі. Оқыту әдістерінің басты ... - ... ... ... ... ... Оқыту құралдары - білім алу, іскерлікті жасау көзі. Олар: ... ... ... ... ... ... ... құралдары, станоктар, оқу кабинеттері, зертханалар, ЭЕМ және ТВ, нақты объектілер, өндіріс, құрылыс. XIX ғасырдың 20-30 ... ... ... ... ... зерттеу, зертханалық әдістерін жетілдірді. Оқушылар сөзден, кітаптан, көрнекіліктен, тәжірибелік жұмыстардан білім алады. Осыны ескеріп 20-30 жылдарда Н.М.Верзилин, Е.Я. Голант ... ... ... ... ... ... компьютерлік жүйелер арқылы білім алу мүмкіндігі бар. М.А.Данилов (1899-1973), Б.П.Есипов (1899-1967) дидактикалық мақсатқа жету үшін қолданылатын әдістерді топтастырды. Олар: ... алу, ... ... ... қалыптастыру, білімді қолдану, шығармашылық іс-әрекет, бекіту, білім, іскерлік, дағдыларды тексеру.
Аталған авторлардың пікірлері бойынша оқыту әдісі - дидактикалық ... жету үшін ... ... ... ... тәсілдері. Бұл саралауда әдістер оқытудың алдында тұрған міндеттермен сәйкестендірілген. И.Я.Лернер, М.Н.Скаткин оқыту әдістерін оқушылардың танымдық жұмыстарының түріне қарай топтастырған. Авторлар ... ... ... өз ... ... ... ... көрсетеді. Оқытушының басшылығымен жұмыс істейтін оқушылардың танымдық белсенділігі әртүрлі. Репродуктивтік әдіс арқылы ... ... ... ... ... қатесіз айтып бергенмен, оның ақыл-ой белсенділігі төмен болады. Эвристикалық әдіс арқылы ақыл-ой жұмысы күшейеді, оқушы білімді өзінің танымдық іс-әрекеті арқылы ... Бұл әдіс ... ... де ... ... ... ... түрде мәселелік, эвристикалық, зерттеу әдістерімен өткізу мүмкін бола бермейді. Ю.К. ... ... ... ынталандыру әдістерін топтады. Ол іс-әрекет 3 бөліктен: ұйымдастыру, ынталандыру, бақылаудан тұратынын атап көрсетіп, әдістерді оқу-танымдық іс-әрекетті ... ... ... ... деп ... ... ... оқыту әдісіне сәйкес келетін оқу әдістерін төмендегідей іріктеді: ... беру ... ... ... ... ... ... әдіс. Бинарлық әдістер бір-бірімен тығыз байланысты оқыту мен оқудың тәсілдерін (хабарлау, міндеттер қою, мұғалімнің тапсырма беруі, оқушылардың тыңдауы, ... ... ... ... ... оқуы, т.б.) қолдануды талап етеді. Мысалы, мұғалім оқушыларға фактілер мен ережелерді хабарлайды, ... ... ... мәнін түсіндіреді, оларға сұрақтар қояды. Егер оны тәсілдердің арасында түсіндіру тәсілдері, дәлірек айтсақ фактілерді талдау, салыстыру, хабарлау, т.б ... ... онда ... әдісін түсіндірмелі деп атауға болады.
Егер негізгі тәсіл - ақпараттарды, фактілерді ұсынумен шектелсе, ... ... ... ... ... ... бірақ ереженің мәнін түсіндірмей, оны жаттау тәсілін айтады), онда ... ... ... ... ... оны жай ғана хабарлама әдісі деп атайды. Осыған сәйкес бірінші жағдайда оқушылар заттарды бақылап, фактілерді есінде сақтайды, мұғалімнің ... ... және ой ... өткізеді, ақпараттық сұрақтарға жауап іздейді. Бұл жерде оқу әдісі репродуктивтік, дәлірек айтсақ жаңа ережені37 оқушылар дайын күйінде ... ... ... талдап, ережелер шығармайды). Егер оқыту әдісі хабарлау әдісі болса, оқудың негізгі тәсілі жаттау, оқушылардың үлгі ... ... ... ... оқу әдісін шартты түрде орындаушылық деп атаймыз.
Сондықтан оқушының кітаппен жұмысы оқу әрекетінің тәсілі болып табылады. ... ... ... ... ... өз ... ... онда кітаппен жұмыс оқу әдісі болып табылады. Егер ... ... ... ... онда ... ... ғылымның дайын қорытындыларын, ережелерін, фактілерін хабарлап оқиғаларды суреттейді, іс-әрекеттің үлгілерін көрсетеді және ... ... ... Эвристикалық әдісті қолданғанда мәселелік деңгей (оқушылардың белсенділігі) едәуір ... ... ... ... ... есептер және проблемалық тапсырмалар қосылады. Оқушылар мұғалімнің көмегімен ... ... ... ... өз бетімен жұмыс істейді.
Зерттеу әдісін қолданғанда мұғалім оқушыларға тәжірибелік сипаттағы тапсырмалар (тәжірибе жүргізу, қосымша ақпарат, ... ... ... өз ... ... және қорытындылау, өз ойын дәлелдеуге керекті материалдарды ... т.б) ... ... ... өз ... орындайды, бірақ бұдан мұғалімнің басшылығы керек емес деген сөз тумайды. Оқыту әдістерін тандау әдетте ... оқу ... ... ... ... жүреді. Ол дидактикалық мақсатқа, оқушылардың білім деңгейіне мұғалімнің өзінің дайындық деңгейіне байланысты. Әңгіме - оқу ... ... ...
А. ... ...
Сөз өнерінің айшықты болуы сөздің дұрыстығына, тілдің анықтығына, дәлдігіне, көркемділігіне, тіл ... ... ... ... ... ... бейнелеу (ұқсату), әсірелеу тәсілдерінің мәнін ашады. Міржақып Дулатов оқытудың баяндау, әңгіме, ... ... ... мән ... тұрмыс-салтқа, әдет-ғұрыпқа байланысты тақырыптарды әсерлі баяндаудың тәсілдерін көрсетіп берді. ... , - ... ... ... көркемдеп оқытудың жаңаша жолдарын ұсынып, мұғалімдерден соны іс-әрекеттерді талап етеді. , - дейді. Сөздік әдісі мектептің барлық ... ... ... ... ... ... өзгереді. Әңгіме арқылы жаңа білімді хабарлау үшін оған кейбір талаптар қойылады. Олар: әңгіменің оқушылардың ... әсер ... ... ... және ... ... ... ой пікірдің дұрыстығын дәлелдейтін жарқын және ... ... ... ... ... ... болуы керек; әңгіменің әсерлілігі; тілінің қарапайымдылығы және түсініктілігі; мұғалімнің фактілер, оқиғаларға берген бағасының болуы.
Түсіндіру - жеке ... ... ... ... ... ... ... әдіс-тәсілдерін ауызша баяндау. Мысалы, қазақ тілі сабағында жаңа мәтінді өтер алдында оқушыларға жаңа сөздердің мағынасы түсіндіріледі. Мұғалім оқушыларға таныс емес ... ... ... ... ... сабаққа алып келіп, жаңа материалды түсіндірмес бұрын оларды оқушыларға түсіндіреді.
Түсіндіру әдісі жаңа тақырыпты түсіндіргенде жиі қолданылады, ... ... ... ... ... ... ... де қолданылады.
Түсіндіру әдісіне қойылатын талаптар: сұрақтарды дәл және аңық тұжырымдау; себеп-салдар байланысын ашып, дәлелдер келтіру; ... ... қою, ... ... ... ... ... Түсіндіру - оқыту әдісі ретінде әр жастағы балалар тобымен жұмыста кең қолданылады. ... ... орта және ... ... оқу ... ... ... ақыл-ой жұмысының мүмкіндіктері өскенде бұл әдіс кіші ... ... ... ... ... қолданылады.
Әңгімелесу - оқытудың диалогтық әдісі, мұғалім оқушыларға мұқият ойластырылған сұрақтарды жүйелі қою ... ... жаңа оқу ... ... ... жасап, бұрын оқылған материалдарды қалай меңгергенін тексереді. Әңгімелесу - дидактикалық әдістің ескі түрі, оны ... ... ... ... ... ... әдісін Сократ әдісі деп атайды.
Білім мазмұнында оқушының өзіндік ойлау қабілеттерін, жеке көзқарастарын дамытуға тірек болар негізгі өзекті тауып, барлық ... ... ... жүйелеу қандай маңызды болса, сабақта, сабақтан тыс ұйымдастырылатын оқу процесінде баланың білімді ... ... ... ... ... арттыруға, әртүрлі өмір жағдаяттарына дұрыс жол табатындай қажетті іскерліктерді қалыптастыруға бағытталатын жұмыстарды үйлестіре жүргізудің де мәні ... ... ... ... отындық та, шетелдік те әдіскерлердің еңбектерінде тіл пәнін оқытуға ... ... ... ой- ... ... қарағанда, мынадай әдіснамалық ұстанымдардың ерекшеленіп көрінетіні байқалады:
білім беруді қоғамның ... ... ... ... ... ең қажетті біліктіліктерін жетілдірудің базасы ретінде жүйелеу;
білімді оқушының дүниетанымының, болмыс мәдениетінің коммуникативтік іскерліктерінің дамуының ... ... ... оның ішкі ... негізі ретінде ұсыну.
Әлбетте, дара тұлғаның қабілеттерін дамытуды көздейтін бүгінгі заманның ... үшін ... ... білім қорын емес, керісінше оның келешек өміріне қажетті дағдыларды сіңіру, оқушыны болашақ үлкен өмірге дайындау ... ... ... ... Д.С. ... ... халықтық құндылық екенін: , - деп тұжырымдады [27,148].
Әрбір жеке тұлға - мемлекеттік, елдің ... және ... ... ... ... ... елдікті құрметтеу - мемлекет тілін білумен шектес келетін қасиетті ұғымдар. Сондықтан, ең алдымен, қазақ тілін оқытудың мәртебесі де осы аяда ... ... ... ... ... ... ... бойына елдік сана сіңіріліп, мемлекеттік рәміз, ұлттық діл, ұлттық болмыс туралы ақпараттар толық беріледі. Қазақ тілін ... ... мен ... ... ... ... тапсырыстарға жауап беруде, атқарылатын істер көп.
Қолданыс ... ... ... мәнге ие болып отырған ағылшын, неміс, француз, орыс т.б. тілдерінің оқыту жүйесінің әдіс-тәсілінен үйренеріміздің мол екені де ... ... ... шет тілдерін оқыту әдістемесін қазақ тілін оқыту барысында тиімді пайдалану бүгінгі күннің ... ... ... атап айтқымыз келеді. Соңғы жылдары бұл мәселе төңірегінде де біршама жетістіктер бар екені рас.
ХХІ ... ... ... бере ... ... үйренудің басты тәсілдерінің бірі - деңгейлік оқыту жүйесі, қатысымдық әдіс қазіргі уақытта көптеген жоғары оқу ... ... ... ... ... негіздемесіне айналып та үлгерді. Бұл тұрғыда ерекше атап өтерлік жағдай Абай атындағы Қазақ ұлттық ... ... ... Ф.Ш. ... ... ... көрген оқулықтар кешенін айтсақ та жеткілікті. Сонымен бірге М.М. ... ... ... ... ... ... ... үйрету әдістемесін, осы технология негізінде жарыққа шыққан оқулықтар мен оқу құралдарын, әдістемелік ... да атап ... ... ... ... ... жақсы оқулықтар мен оқу құралдарының таралымын көбейте отырып, ... ... оқу ... ... ... көп жақсы инновациялық жаңалықтарға бастау боларымыз сөзсіз.
Тілді үйретуде қатысым әдісінсіз тілді ... әрі ... ... оны кез ... ортада еркін тілдік қатынасқа түсе алатын дәрежеге жеткізу ... ... ... ... ... ... ... туралы айтқанда қатысымдық әдіс (коммуникативный метод) деген әдіс туралы айтқан дұрыс. Өйткені қазіргі кезде қазақ тілін үйретудегі басты кемшілік тіл ... ... ... ... алмай отыруымызда болып отыр. [26,258] екендігі бүгінгі күнде бұлтартпас ақиқат екендігі белгілі. Сол себепті де мемлекеттік ... ... ұлт ... ... ... ... әдістеме ғылымында үлкен жетістіктерге қол жеткізіп жүрген қатысымдық бағытты ұстану бүгінгі күннің аса өзекті ... ... ... ... ... әдістерін іздестіру ғылымда қатысым әдісін алға шығарды. сөзінің негізгі мазмұны жалпы қарым-қатынас, араласу, хабарласу, байланыс деген сияқты мағыналарды ... ... ... тіл арқылы сөйлесу процесін, тілдесу ерекшеліктерін, тілдің әлеуметтік мәні мен қоғамдық қызметін, адамдар арасындағы қарым-қатынасты, ... ... ... Сонымен, - қарым-қатынас, өзара байланыс деген ұғымды білдіреді. Тілді ... ... ... сөз ... ... ... тілші- әдіскер - Е.И. Пассов [14,369].
Ол қатысымдық ... сөз ... ... ... оқыту әдісіне тән бірнеше белгілерді бөліп шығарды. ... ... ... ... ... ... белгілі бір мақсатқа жетудің құралы болып табылады. Қатысымдық әдістің негізгі мақсаты - ... ... ... ... ... тыңдалым, оқылым, тілдесім) меңгерте білу. әдіс оқыту процесіндегі тактиканы емес, стратегияны анықтайды, сондықтан да ол ... ... ... ... ... оқыту әдісінің аумағы өте кең, сондықтан сөйлеу әрекетінің қай ... ... ... ... ... ... әдісте барлық қағидалардың басын біріктіретін ең басты, негізгі идея болады.
Басты идея методологиялық рөл атқара ... ... ... асуы үшін ... ... басын біріктіреді. Сөз болып отырған әдіске қатысты негізгі идея, басты өзек - қатысым болып ... ... тіл ... ... ... негізін қалаған профессор Ф. Оразбаева берген анықтамаға жүгінсек, [15]. Қазақ тілін мемлекеттік тіл ретінде оқытудың ... - ... ... ... біліктілігі дамыған дара тұлға даярлауға мүмкіндік туғызу.
Қазақ тілін оқыту барысында оқушылардың пікір айту, ауызша, жазбаша сауатты сөйлеу, қоғамның өзге ... ... ... ... яғни ... адамға керекті коммуникативтік дағдыларды қалыптастыру мәселелерін шешуге міндеттіміз. Тілді мазмұнсыз, мағынасыз ... ... ... Тіл арқылы қазақ халқының тарихы, әдебиеті, мәдениеті, ұлттық салт-дәстүрі, әдет- ғұрпы, ... ... ... өз ... ... тапсырмалар орындауы үшін тиісті деңгейде сөздік қорды меңгеруі қажет. Қазіргі таңда мұғалімдер іс-тәжірибеде инновациялық технологияларды пайдалану арқылы жақсы нәтижелерге ... ... аян. ... ТАРАУ ҚАЗАҚ ТІЛІ САБАҒЫНДА ОҚУШЫЛАРДЫҢ ТІЛ ДАМЫТУ ЖҰМЫСТАРЫНЫҢ МАҚСАТТАРЫ МЕН ТҮРЛЕРІ
+ Тіл ... ... ... мен ... ... - оқушыны тілдік тұлғаларды дұрыс қолданып, ойын басқа адамға ... ... ... ... ... сөзін жақсы түсінуге үйрету. Басқаша айтқанда тіл дамыту - қазақ тілі ... ... ... айналдыру. Бұл жалпы тіл үйрету мақсатымен толық сай келеді. Орыс тілінде оқытатын мектептерде оқушының қазақ тілін ... ... ... ... ... ... тұлғаларын меңгерту, оларды сөйлемде қолдану дағдыларын қалыптастыру яғни қазақ тілінде сөйлеуге үйрету жатады; қазақ тілінің орфографиялық ... ... ... қаақша сауатты жазу дағдысын меңгерту де осы ... ... ... ... дұрыс байланыстырып, сөз тіркесін жасау арқылы оларды арқылы ойын басқаға жеткізу, басқаның сөзін түсіну де тіл ... ... ... Сөйтіп, тіл дамыту - мағынасы, көлемі кең ұғым.
Адам ойын ауызша, не ... ... ... ... оқушы тілін дамыту екі бағытта жүргіземін: ауызша мен жазбаша. Жалпы алғанда ... ... бұл екі ... ... байланыста жүргізіледі. Бірақ қазақ тілін оқутыдуң ең алғашқы кезеңінде ауызша тіл дамыту басымырақ болады. Сөйлеу тілі кейінірек жазба тілді дамытуға ... ... ... ... тіл ... ... ... жаттықтыру, қазақ сөздерінің айтылу нормасын қалыптастыру, қазақ тілінің орфоэпиясын меңгерту жұмыстары жүргізіледі ауызша сөйлеу ... бұл - ... ... ... ... үшін оқушының жеткілікті сөздік қоры болу керек, оқушы сөздерді байланыстырып сөз тіркестерін жасаудың, сөз тіркесінен сөйлем құрасытрудың ... білу ... ... ... сөйлеуге жеткілікті сөздік қорды және ол сөздерді сөйлемде бір-бірімен байланыстыратын тілдік нұсқаулардың қолдану заңдылықтарын меңгерту болып шығады. Оқушының ... ... ... тілдік нұсқаулардың қолдану дағдысын қалыптастырумен тығыз байлансыта жүргізіледі.
Оқушының сөздік ... ... ... ... Оқушының сөздік қорын үнемі байытып отыру - тіл ... ... ... ... қоры бай ... ойын анық ... ... мол болады. Сөздік қоры бай адам ойын жеткізуге ең керек сөзді таңдап қолдана алады, оның ойын дәл ... ... ... ... бар. ... тіл дамытуда оқушының сөздік қорын байытуға ерекше мән беріледі.
Сөздік жұмысы әр сабақ үстінде, жыл бойында, ... оқу ... ... ... жүйемен жүргізілуі керек. Оқушы сабақ сайын жаңа сөз үйреніп отырады. Оқушыға үйретілетін жаңа сөз тексте, диалогтарда жаттығу қолданысымен байланысыты ... ... ... ... әр сыныпта оқышының сөздік қоры өсіп отырады. Әр сабақта үйретілетін жаңа сөзді оқушының сөздік ... ... ... ... ... ... Осы мақсатта жету үшін, төмендегі жұмыстар жасалу керек:
1. Жаңа сөз мағынасын оқушыға анық түсіндіру;
2. Жаңа сөздің оқушы есінде ... ... ету;
3. Жаңа ... ... ... яғни жаңа ... қолдану дағдысын қалптастыру;
4. Жаңа сөздің айтылуы мен жазылуын меңгерту;
5. Сөздікпен жұмысқа үйрету.
Жаңа ... ... ... ... ... оның мәнін оқушы жақсы түсіну керек. Жаңа сөздің мағынасыноқушыға түсіндіруде ол сөз ... ... өзін ... ... ... көрсету, оқушының ана тілінде аудармасын беру, оқушыға бүрын таныс синоним сөздерді пайдалану, кейде ... ... ... ... ... ... өзін ... алғашқы кезеңде көбірек орын алады, бірақ мүмкіндігіне қарай ол кейін де қолданыла береді. Бұл әдістердің қайсысын қолданылуды өзім таңдаймын.
Жаңа ... ... ... сақталуын қамтамасыз етуге өте үлкен мән беру керек. Оқушы жаңа сөзді сабақта ... ... оны ... ... ... ол ... ... сақталмайды, сондықтан оқушының сөздік қоры байымайды. Олай болса, жаңа ... ... ... ... ... ... ... Оқушының үйренген жаңа сөздерін жазып отыратын жеке дәптері жазады.Сөздік дәптерге әр сабақта үйренген жаңа сөздерін жазады да, олармен әр ... сөз ... ... ... бұл ... ... мен оны өзім ... жаңа сөзді келесі сабақта жеке сөз ретінде тексеріп отыруы да өте пайдалы. Мұндай жұмыс түрі ... ... ... ... оны қазақша атату арқылы жүргізіледі немесе орыс тілінде сөзді атап, қазақшасын оқушыға айтқызу арқылы да ... ... ... сөзді қоладаныста меңгеру оқушыны әрі сөйлеуге баулу, әрі сөзді оқушы есінде сақтауға әсер етеді. ... ... ... ... ... ... танысады. Бұл жаңа сөзбен алғашқы танысу. Мұғалім оқушыға жаңа сөзді оқушы сөйлемдк өінше қолдануға жаттықтырады. Жаңа ... ... ... үйретеді, сөздерді сөйлеуде, диалогта қолдануға жаттықтырады. Жаңа сөздер қатысқан мақал-мәтелдер жаттау , өлең жаттау өте ... ол ... ... ... ... ... және сөздердің қолданысын үйренуді бекітеді.
Жаңа сөздердің мағынасын түсіндірген соң, олардың дұрыс айтылуын түсіндіру керек. Жаңа сөздердің ... ... ... ... сыныпқа, топқа, жеке оқушыға айтқызу арқылы үйретуге болады. Жаңа сөздерді жаңа технологиялар үйренуге болады. Бұл ... ... ... ... арқылы жүргізіледі.
Оқушының тілін дамыту, сөздік қорын байыту - жан-жақты жұмыс. Бұл ... ... ... ... ... ... да ... қызмет зор.
Оқушының сөздік қоры тек сабақ кезінде ғана толығады. Деуге болмайды. ... ... қоры ... тыс ... да ... отырады.
Жаттығулар арқылы тіл дамыту. Оқушы қазақ тілінен меңгерген бай сөздік қорын қарым-қатынаста қолдана ... тіл ... ... саналмайды. Сондықтан оқушының сөздік қорын байыту сөздердің сөйлеуде қолданысына ... ... ... жүргізіледі.
Ал оқушы сөздерді қарым-қатынаста қолдана алу үшін, тілдік тұлғалардың қолданылу заңдылықтарын білуі керек. Ал ол - ... ... ... ... ... байланыстыру үшін қолданылатын сөз түрлендіруші қосымшалар, олардың қандай сөздердіңтобына, қалай жалғанатыны, беретін мағынасы , сөз түрлендіруші қосымшалар арқылы түрленген сөздің ... сөз ... ... сөз ... сөйлем жасауы, сөйлемдердің бір-бірімен байланысу заңдылықтары беріледі. ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарын ұйымдастырылғанда, жаттығулардың атқаратын қызметі зор. Тілге үйрету қай тілде де жаттығулардан басталады. Жаттығулар тілдік материалдың негізінде оқушының жас ... білі ... сай ... ... ... ... ... тілдік жаттығулар және сөйлеу жаттығулар.
Тілдік жаттығулардың міндеті тілдің грамматикалық материалын оқушыға ... ... ... әр ... ... ... оны ... үйренуге жаттықтырады. Тілдік жаттығулар тілдік тұлғаларды дұрыс ойланбай қолддану дәрежесіне жеткізуді көздейді. Тілдік жаттығулар алуан түрлі болып келеді. ... ... ... ... ... үлгісі ретінде, оның қолданылуына оқушының назарын аударып, көзін үйрету мақсатын көздейді. Ал ... ... ... ... ... ... ... қойылатын жаттығулар оқушыны тілдік тұлғалардың дыбыстық вариантын дұрыс таңдауға үйрету мақсатын көздейді.
Ал сөзді қосымшасыз ... оған ... ... ... ... ... түрлі қосымшаларды өткен соң, олардың әрқайсысын жақсы меңгергенде беріледі. Мысалы, бірнеше септік жалғауын оқығаннан кейін, оның ... ... ... табу ол ... ... ... ... етеді.
Сөйлемдегі түсіндірілген сөзді тауып қосу, сөйлемді өзгерту, ... ... ... кеңейту, сөйлемді тарылу сияқты жаттығулар оқушыны сөйлеуге апарады. Бұлар алғашқы жаттығулардан гөрі көп күрделі болып ... ... ... сурет арқылы оқушыны сөйлеуге үйрету, оқыған кітабының мазмұнын әңгімелету, мақал-мәтелдерді сөйлеуде қолдануға жаттықтыруң, ... өлең ... ... де ... ... бәрі - оқушыны тілін дамытудың құралды.
Оқушыны тілін дамытуда оқыған ... ... ... ... пайдалы. Жұмыстың бұл түрін 5-6-сыныптарда бастау дұрыс. Кітап оқу жұмысы сабақта басталды. Оқу әдісін ... ... ... кітап оқымайды. Кітап оқуға баулу үшін алдымен ... ... тез ... дәрежеге жеткізу керек. Оқу әдісін жақсы меңгерген оқушы ғана, өздігінен кітап оқи алады. ... ... ... үшін ... ... өлең айту да пайдалы болып саналады. Оқушы әр сыныпта бірнеше тақпақ жаттайды, олар көбіне оқулықтарда беріледі.
Өлең айтуға, ән ... ... де тіл ... ... ... ... ... бұл жұмыс үйірмеде жүргізіледі.
Мақал-мәтелдер де оқушыны тілін дамытудың құралы. Оқулықтарда мақал-мәтелдермен жұмыс жүргізуде әр мақал-мәтелдің оқушы мағынасын түсінуі ... ... ғана оны ... ... алады.
Сөйлеу жаттығулары оқушыларды тілдік материалды сөйлеуде қолануға дағдыландыруды көздейді. Сөйтіп, оқушы алдымен тілдік материалды меңгеру ... ... оны ... ... ... алуы ... Ол тілдік материалды сөйлеуде қолдануға жаттықтыру, дағдыландыруда сөйлеу жаттығулары маңызды қызмет атқарады.
Мәтін арқылы оқушы ... ... ... ... 1-сыныптан жүргізгені дұрыс, шағын мәтіндер оқушыларға қиын емес. Қазақ тілін оқытудың алғашқы кезеңінен бастап, мәтінмен жұмыс жүргізу тіл дамытуда өте ... ... ... ... мәтіндлердің атқаратын қызметі өте күшті. Мәтін оқушыға білім береді, мәтін-оқушыны оқуға үйретудің құралы, ол ойын, тілін дамытады, тәрбиелйді, қазақша ... ... ... осы ... ... ... үшін, оған төмендегі талаптар қойылады.
Мәтін оқушының жас ерекшелігіне, түсінігіне сәйкес болуы керек. Мәтін әр сыныптағы оқушының жас ... ... ... сай ... ... ... әр ... оқытылатын мәтін әр түрлі деңгейде болады. Мәттің мазмұныны әр ... ... ... ... ... танымына сай болуы қажет. Оқушыға таныс емес, оқушы түсінбейтіндей қиын мазмұнды мәтін алынбауы, ... ... ... ... ... ... ... болуы қажет. Оқушыны қызықтыратын мәтіндерді оқушыны жақсы меңгереді. Мәтіндердің тәрбиелік мәні болуға тиіс. Оқушыны досттыққа, ... ... ... мәтіндердің мәні күшті.
Мәтіндер қазақ халқының мәдениетімен, әдет-ғұрыптармен, ұлттық ... ... ... ... ... ... Ол халықты сыйлауға, тәрбиелеуге қажет.
Мәтінді аулдару - тіл үйренудегі, тіл ... ... ... ... ... аудару алғашқы кезеңде мұғалім өзі көрсетеді, кейін оқушылар өзі аударады. Мәтінді аударудан бұрын ондағы жаңа сөздермен жұмыс жүргізіледі. ... ... ... ... ... жазбаша түрде жүргізу арқылы оқушының жазбаша тілін ... ... ... ... ... тілдамытуға жүргізілетін жұмыстардың бәрі жазбаша да жүргізіледі.
Сөйлеу тілі мен ... ... ... ... тілі мен ... тіл өте ... ... Сөйлеу тілінде жазбаша тілде де қолданылатын тілдік тұлғалар бір. Тілдік тұлғалар сөйлеу тілі мен жазбаша ... бір ... ... ... тілде атқаратын жалпы қызметтерінде де өзгеріс болмайды. Сондықтан екінші тілді үйретуде жұмыс ауызша мен жазбаша ... ... ... үйрету мақсатында жасалатын бұл жұмыстың түрлері, сөйлеуге үйретумен байланысты жүргізітіні есте болу керек.
Жазбаша тілді дамыту. Оқушының ... ... ... бастауыш сыныптан-ақ басталады. Тілді жаттығуларды жазбаша түрде орындау оқушыны жазбаша тілін дамытудың ... ... ... ... бірі ... саналады.
Дегенмен оқушуның тілін жазбаша түрде дамытуда мазмұндама мен шығарманың орны ерекше.
Мазмұндама - тіл ... өте ... ... ... негізінен оқушының жазбаша тілін дамытуға, ойын мәтінге сүйеніп, өзінше жазбаша түрде білдіруге үйретуді. Бірақ мазмұндаманы оқушының ... ... ... ойын ... сүйеніп, өзінше жазбаша түрде білдіруге үйретеді
Шығарма жақын мазмұндама оқушының шығармашылық ойын дамытуды, ойын өз ... ... ... ... ... ... мазмұндамада оқушы мәтіннің мазмұнын өзінше жалғастырып жазады, кейде мәтіннің басына өзінше үзінді қосады, мәтіннің ... ... ... ... ... өзінше әңгіме қосады.
Шығарма - жазбаша тілді дамытудағы ең негізгі ... ... - ... ... ... ... ... жазуға оқушыны үйрету ұзақ уақыттағы жүйелі жұмысты керек етеді.
Шығарма бір ... ... ... ... ... ... ... керек. Мұғалім оқушының сөздік қорын жақсы біледі, сондықтан оқушының сөздік қорында бар сөздерді ... ... ... ... ... ... ... сөйлесіп пікір алысудың құралы ретінде қызмет атқаратын құбылыс. Тіл мен қоғам өзара тығыз ... ... ... ... қоғам өмір сүре алмайды. .
Тіл - ... ... өмір ... қажетті шарты. Екіншіден, тіл қоғам бар жерде ғана өмір сүреді. Қоғам - ... өмір ... ... ... өмір ... ... тіл ... қажет.
Тіл - тірі тарих. Онда халықтың ғасырлар бойы ... іс- ... мен ... бар. ... ... мен көптігіне қарамай, әрбір халық өз тілінде асыл армандары мен әсем жан дүниесін, барша жақсылық ... ... ... ... ... келтіретіндерге лағынетін бейнеленген. Тіл - оны жасаушы халықтың тарихы, шежіресі, бүкіл өмірінің жаңғырығы мен ізі, ... мен ... ... қайғысы мен қуанышы, күллі рухани өмірінің үні ... ... М. ... тілдің осы бір қасиеттері жайында былай дейді, .
Сонымен, тіл- адам қоғамының ... ... ... тіршілік ететін, қарым-қатынас қызметін атқаратын, ой қаруы болып саналатын аса құнды құбылыс. .
1995-1996 оқу жылына арналған бастауыш сыныптарда ... ... ана тілі ... бала ... ... ... ... ерекше атап өткен. Бастауыш сыныптарда оқылатын қазақ тілі пәнінің көздейтін мақсаты - ... ... және ... ... ... ... ... оқушыларының келекшекте алатын білімі мен ойының даму дәрежесінне байланысты болып отырады. немесе - пән ... ... ол ... психологиялық және әдістемелік әдебиеттерде кездеседі. Лингвистика тіл және оның даму заңдарын зерттесе, психалогия адамның бір - ... ... ... ... ... және ... жеткізу үшін тіл материалдарын қолдану процесі- сөйлеуді зерттейді. дегеніміз белгілі бір ұлттың ішкі ... ... ... ... ... ... екені белгілі. Ал даму күрделі түрде көшу деп ... ... даму үшін жаңа мен ... ... қалыптасқан негіздер болуы шарт. Қазақтың ... ... М. ... ... ... ... ... негізді инвариант (лат. - өзгерілмейтін) оған тіркелетін жаңааны деп атады.
Бұл туралы М. Мұқанов былай дейді. . ... ... ... де осыны айтуға болады. Яғни баланың сөздік қоры игерген тіл единицаларының негізінде (су, сушы, сулық, суару) молаяды.
Оқу - ... ... ... ... тек ... беру ғана ... ... қатар, әр түрлі дағдылар қалыптастыру болып табылады. ... адам ... қай- ... да ... ... алады. Ол іске шапшаң, шұғыл кірісуге мүмкіндік береді. ... ... адам ... қызметті түпкілікті, шешуші кезеңдерінде жұмылдырылады. Бұл жұмыстың табысты болуын қамтамасыз етеді. Тіл дамытудың мазмұны мен ... ... ... ... ... ... қазіргі ғылыми зерттеулердің нәтижелері тіл дамытудың көптеген теориялық және практикалық мәселерін, оның ішінде ең алдымен тіл меңгертудің мазмұнын ... құру ... ... тіл ... күні бүгінгі дейін лингвист зерттеушілердің назарынан қағыс ... ... ... тіл саласында қызметі. Тіл арқылы қарым-қатынасқа түсуі, коммуникативтік және танымдық мәні бар міндеттерді ... ... ... түсінісуге септігін тигізетін тәсілдер мен құралдарға ерекше көңіл бөлуде. ... ... ... ... ... тіл игерудегі оқу-тәрбие процесінің барлық құрамдас бөліктерінің ішіндегі жетекші сала - оқыту мазмұнын басты ... ... ... ... ... оқытылатын ғылым негіздері ана тілі арқылы жүргізіліп, оқушының дүниетанымын, ой-өрісін, тіл байлығын, ауызша және жазбаша сөйлеуін дамыту қазақ тілінің ... ... ... ... ... ... бастауыш сыптарында ана тілінің заңдалықтарын жете меңгеріп, әдеби тіл нормаларында еркін сөйлеп, сауатты жаза білу ... ... ... ... тіл ... - ... келгенде ой дамыту.
Тіл дамыту - ана тілі әдістемесінің аса ... да ... ... ... Оның ... ... ... бала тілін дамыту міндетін жүзеге асырушы мектепте жүргізілетін пәндер қазақ тілі мен әдебиетке ғана ... оның ... ... де ... ...
Мектепке дейінгі тәрбие жұмыстарында жүргізілетін тіл дамыту әдістемесі - балаларға білім жүйесін меңгертуге, тілге деген ... мен ... ... ықпал ететін әдіс-әдістері мен формалар, принциптер мен оқытудың мазмұны жайындағы ілім. Жалпы әдістеме ғылымының бір ... ... ... ... тіл ... әдістемесі де теориялық ғылымдардың соңғы жетістіктеріне негізделе дамиды.
Тіл мәдениетінің негізгі зерттеу объектісі - сөз, ... ... ... сауатты жазылуы. Нәтижеде айтатын деген ойдың айқын да анық, ... де ... ... ... ... - ... сөйлеу кезіндегі эмоциялық қалпын білдіре алуы, яғни әрбір сөйлемді өзінің сазымен айта алуы. А Макаренко бұл ... ... ...
Мәнерлеп сөйлеу, дыбыстарының қырын сындырып айту ежелгі ауыз әдебиеті үлгілерінен, шешендік сөздерден келе ... ... ... ... ... жазу ... болса, оны құлаққа жағымды, әуенді, мәнерлі етіп айту да ... ... ... тіл ... үшін ең ... ... - ... пайымдау екені белгілі. Адамның ми қабатында жинақталған ой тіл арқылы сыртқа шығады, ... ... неше ... ... да ... бір ... жүйесіне бағынбаса, түсініксіз болады. Ой тілге әсер етеді, тіл сөзге әсер ... ... ... ... ...
Тіл дегеніміз - сөздік белгілердің жүйесі. Ал белгі - шындық пен болмысты білдіретін бөлшек. Тіл ... ... ... ... ... ... жетістігі болып табылатын , ақиқат, өмірдің бейнелуін ... ... ең ... ... ... ғана тән және ... актісімен тікелей байланысты форма. Яғни адамдар бұл бейнелерді қалыптастыруда тілді пайдаланады, бір-бірімен қарым-қатынасқа тіл ... ... ... бар ... ... ... бір-біріне жеткізу үшін тілдік блоктарды түзеді.
Тіл мен ... ... ... ... келсек , ерекше концепция- Ф-де Соссюрдің тұжырымы . Оның пікірінше, тіл ... өзі, ... ... ... дыбыстық таңбалардың жиынтығы болса, сөйлеу - дыбысталудың жиынтығы. Ғалым . ... ... ... ... келіп, олардың әрқайсынына тән айырмашылықтарды нақтылап көрсетеді.
Тіл -әлеуметтік, ал сөйлеу - жеке құбылыс. Тіл-тұрақты және ұзақ өмір ... ... ал ... - ... және жиі өзгеріп отырады. Тіл адамның миымен, санасымен бірге өзі қалыптасатын процесс, ал сөйлеу әркімнің өзі ... ... ... - ... ... ал ... - психофизикалық құбылыс
Осылайша, тіл мен ... ара ... ... ... ... өзара тығыз байланысты екенін де атап өтеді. Қазақ лингвистикасында тіл мен сөйлеуге қатысты мәселелерді анықтап, олардың айырмашылықтарын көрсетуге тырысқан ... - ... Ол: ,- дей ... тіл мен ... бір-бірімен ажырамас бірлікте - деп көрсетеді.
2.2 Қазақ тілі сабағында тіл дамытуды грамматикамен байланыстыра ... ... өзге ұлт ... ... ... меңгеруі бүгінгі күннің өзекті мәселесі болып отыр және де осы 12 ... ... көшу ... сәйкес, уақыт ұстаздарға үлкен талап қояды. деген қағиданы ұстай отырып, мен 12 ... ... ... 2 ... ... ... ... Әр ұстаз өз тәжірибесіне сүйене отырып, білімділік, біліктілік, ... ... ... ... ... дұрыс пайдалана білу керек деп ойлаймын. Себебі 12 жылдық білімді беру оқыту мен тәрбиелеудің жеке тұлғаға ... ... ... ... отыр. Менің жүргізіп жүрген пәнім орыс мектебіндегі қазақ тілі болғандықтан, әңгіме осы орайда болмақ.
Орыс мектебінде ... ... тілі ... ... - ... ... тілін меңгерту, ойлау қабілеті мен сауаттылығын арттыру, қазақ тілінде сөйлеп, жаза білетін дәрежеге жеткізу, қазақ халқының әдет-ғұрпын, тарихын танып талаптандыру, ... ... ... ... ... Оқушыларды қазақ тілін оқу барысында мұғалімнің қойған сұрақтарын түсініп, оған жауап беруге, үйренген сөздерін дұрыс ... ... ... ... ... тән ... бар ... мен сөз тіркестерін дұрыс қолданып, сөйлемді дұрыс құруға үйрету.
Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев өзінің Қазақстан халқына арнаған Жолдауында мемлекеттік тілдің оқыту ... ... ... ерекше назар аударды: . Қазіргі таңда оқытудың елуден ... ... бар ... ... ... ... кейбіреулері біздің білім беру жүйемізге еніп, тәжірибемізден орын алуда. Осы тұрғыда, қазіргі кезде ... ... ... ... ... технологияларды қолданып, оңтайлы жетістіктерге жетуге болады.
Оқу орыс тілінде жүретін мектептерде оқушыларға қазақ ... ... тіл ... ... бөле ... ... ... емес, біріншіден белгілі бір тақырыптарға, екіншіден сөз таптарға қатысты болады, яғни тіл дамыту грамматикамен ... ... ... ... ... жаттығу шарттары орыс тілінде берілетіндіктен, салыстырмалы грамматикаға байланысты мәліметтер де қамтылады. Қазақ тілі ... тіл ... ... мынадай әдіс - тәсілдер арқылы жүзеге асырамын.
Ол - ... ... ... ... ... ... көрнекілік, аударма, кітаппен жұмыс, мәтінмен жұмыс әдістері. Әр сабақ сайын тақырыпқа сай көрнекі ... ... ... ... ... касеталар, тақырыптар бойынша электронды оқулықтармен сабақты көркемдеп отырса, оқушылардың тілі біршама дамитынына сенімдімін. Заман өзгерген ... әдіс - ... ... ... ... ... Өз ... әр түрлі жаңа технологияларды, оның әдіс-тәсілдерін қолданып жүрмін, көбіне ... ... ... ... ... қолдану білім сапасын көтеруде мол әсерін тигізеді. Мемлекеттік тілдің қоғамдағы орнын ... үшін ... жүйе ... ... ... қажет. Осындай күрделі де ауқымды мәселені шешу үшін ... ... ... ... ... ... ... жайлы айтқалы отырмын.
Түсіндіру әдіс - жаңа сөз, сөз тіркесі, сөйлемдерді түсіндіруде қолданады. Сабақ ... ... жаңа ... ... яғни ... ... іске асады. Сондай - ақ қазақ тілі грамматикасының кейбір ерекшеліктері (алфавит бойынша қазақ тіліне тән ерекше дыбыстарды, ... ... ... ... ал ... ... ... ұяң, үнді болып бөлінетіндігі, екпіннің соңғы буынға түсіп, не ... ... ... ... ... ... ... тұратындығы, жалғау, жұрнақтардың жуан, жіңішке, екі вариантта болатындығы, кім? сұрағының тек адамға қойылатындығы, ма, ме, ба, бе, па, пе ... ... ... ... ... сұраулық шылау болатындығы,т.б ) түсіндіріледі.
Болымсыз етістіктің жұрнағы: ... ... -ме, -ба, -бе, -па, -пе Ма, ме, ба, бе, па, ... ... ... ... ма?
Жаз-жазба ... ... Ерте ... ... ... па?
Күт-күтпе ... ... ... жуан және жіңішке дыбыстарына қарай екі бағанға ... ... ... ... күн, кеш, түн, ... кәріс, ұлт, Алматы, Қарағанды, өте, жазу, аты, жас, туған жыл, мен, кім, азамат, қайда?
Практикалык әдіске ... ... ... тіл ... кіреді. Дидактикалық ойындар оқушылардың білімін бекітіп, сөздік қорын молайтады, сөз, сөз ... ... ... ... ... ... ... қоюға жаттығады.
Жақшаны ашып, сөйлемдерді дұрыс көшіру
Мен мектеп... (-та, -те) оқимын. ... (-та, те) ... ... бар. Одан ... қызық кітаптар (-ты, -ті, -ды, -ді) ... ... ... -те, -да, -де) көп ... мен ... ... ... дұрыс жалғау жасап көшірту:
Біз мұғалім... (-мен, -бен) хайуанаттар бағына бардық.
Біз құстар... (-дың,-дің) , жануарлар (-дың, -дің) ... ... ... (-дың,-дің) мінездері әртүрлі.
Олар түрлі тамақ... (-бен, -пен) қоректенеді.
Көрнекілік әдіс - ... ... ... ... Басқа тілді үйретуде ең нәтижелі және жиі қолданылады. Суреттер мен заттарды көрсету арқылы сөздерді үйретуге болады. ... ... сай, ... ... яғни эстетикалық жағынан жақсы, ірі екі немесе үш түстен болуы керек .
Мысалы: тақырыбын өткен кезде киімдердің суретін көрсету арқылы ... ... ... ... көрсету арқылы жүзеге асып отырады. Әр түрлі тірек кестелер және таблицалармен сөздерді, сөз тіркестерін ... ... Бұл әдіс - , , , , ... ... ... - жауап әдісі. Балалардың тілін ... үшін ... ... ... Бұл ... қай ... ... сабақтың қай кезеңінде болмасын қолдануға болады, өте белгілі де тиімді әдіс. Жас ... ... ... ... ... ... оқушылардың ақыл - ойы кеңейеді, адамгершілік, эстетикалық ... бір - ... ... ... - ... ... де дұрыс жолға қойылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақ тілі сабағында жүргізілетін басты жұмыстар - балаларды қазақша сөйлетіп үйрету, сұраққа ... ... ... бір - бірімен сөйлестіру, оқығандарын ауызша айтқызу, өз бетінше жұмыс істеуге дағдыландыру. Міне, ... орай ... ... жаттығулар, өлең, жұмбақтар оқу, ауызша әңгімелеу, тіл дамыту және ... ... ... ... ... ... ... үшін пайдаланылады және соған лайықтап беріледі. Кітаптағы мәтіндердің күрделілігі сол мәтіндермен жұмыс істейтін оқушылардың білім деңгейіне сай келу ... ... ... мәтінмен жұмыс істеуді түрлі әдістермен жүргізуге болады:
- интерактивті тақта арқылы; - мұғалімнің ... ... - ... ... ... - сөздікпен жұмыс жүргізу; - мәтінді оқушылардың оқуы; - мәтінді оқығаннан кейінгі ... ... ... - ... ... бөле оқу; - сұрақтарға жауапты мәтіннен тауып оқыту; - мәтінді рөлге бөліп оқыту; - ... ... қою, оның ... ... ... ... түрлерін өткізе отырып, мәтіндермен жұмыс жүргізу кезінде оқушылардың ой-өрісін дамытуға, терең білім ... ... ... Есте ... бір ... ... ... жалығып кетпес үшін жаңа сөздерді жаттау, есте сақтау, тіл дамыту ... ... ... ... ... ... сөз, сөз ... сөйлемдерді үнемі қайталап отырмаса, тез ұмытылады. Сондықтан жаңа сөздерді үй ... ... ... ... ... ... ... сұраққа жауап бергенде, яғни сабақтың барлық кезеңінде үнемі қайталап, еске түсіріп ... жөн. ... ... де кұнды әдістермен өткізу және оны жүйелі де ... ... ... ... толық қатысуына мүмкіндік береді. Қазіргі педтехнология талаптары оқушыға білім берудің ең ... ... ... ... ... ... және үнемі дамыту, жетілдіру, толықтыру сабақ сапасын ... ... да, ... де шығармашылыққа жетелейді. Сөйтіп, жоғарыда аталған әдіс-тәсілдерді қолдана ... ... әр ... ... ... жасап түрлі технологияларды жүйелі қолданып, оларды шығармашылықпен пайдалана білсе, жақсы нәтижелерге қол жеткізуге болады. Сондықтан да ... әр ... тіл ... ... ... ... ... жұмыс жүргізгенде оқушылардың ой-өрісін дамытуға,терең білім алуларына мүмкіндік туады. Сонымен - деп Әбу Насыр Әл Фараби айтқандай, тіл ... ... ... байланыстыра оқытудың әсері мол.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Байтұрсынов А. Тіл тағылымы. Алматы, 1990.
2. ... Қ. ... тілі ... ... ... 1990.
3. Басымов Қ.А. Грамматиканы оқыту жөнінде. Ауыл мұғалімі, 1938. №4, июль.
4. ... Қ. ... ... Алматы, 1975.
5. Жиенбаев С. , 1935.
6. Сауранбаев Н. , , 1941. ... ... Б. . ... ... Сыздықова Р., Шалабаев Б. . Алматы, 1989.
9. Ұйықбаев И. , . ... 1969.
10. ... Б. , . ... 1988.
11. ... А. . Алматы, 1984.
12. Рахметова С. . Алматы, 1991.
13. Жолымбетов К. . ... 1991. 14. ... М. . ... 1989.
15. Әміров Р. , . Астана, 1992.
16. Қалиев Ғ., ... Г., ... Ж. . ... ... ... Р., ... Ж. пәні ... жаңа бағыттары жөнінде>>, . Алматы, 1996.
18. . Алматы, 1988.
19. . ... 1995.
20. ... К., ... А., ... Б. . Алматы, 1994.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қазақстан Республикасында ипотекалық несиелеуді дамытудың негізгі бағыттары»32 бет
Банктердің депозиттік операциялары, Қазақстанда депозит нарығын дамыту33 бет
Салық салу теориясының негізгі концепциялары.Қазақстан Республикасының және дамыған мемлекеттердің салық салу жүйесінің ерекшеліктері55 бет
Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығын нарықтық экономика жағдайында дамытудың географиялық мәселелері88 бет
Қазақстан Республикасы ақпараттық кеңістігінің бәсекеге қабілеттілігін дамытудың 2006 –2009 жылдарға арналған тұжырымдамасы21 бет
Қазақстан Республикасындағы шағын бизнесті дамыту28 бет
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы20 бет
Қазақстан Республикасының қаржы секторын дамытудың 2007-2011 жылдарға арналған тұжырымдамасы69 бет
Қазақстанда мемлекеттік басқаруды жетілдіру кезеңдері және дамыған елдердің басқаруды реформалау тәжірибелері48 бет
Қазақстандағы дамыған мемлекеттердегі тұтыну, және күнкөріс минимумы, ең төменгі жалқыны талдау7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь