Қазақстан территориясындағы ерте дәуір

Қазақстан және Орал далаларында сақтар мен сарматтар билік құрған дәуірді тарихта «ерте темір ғасыры», «ерте көшпенділер дәуірі» немесе «скифтер дәуірі» деп атайды.
Б.з.б. I мыңжылдықтың басында Қазақстан аумағын мекендеген халықтардың тарихында және шаруашылық өмірінде бірқатар маңызды өзгерістер болды. Бұл өзгерістер темірден жасалған құралдарды пайданала бастауымен байланысты болды. Қоғамда мүлік теңсіздігі-топтардың шығуына негіз болды. Сондықтан қоғамда болып жатқан әлеуметтік жіктелу процесі, әлеуметтік топтар арасындағы қарым-қатынастарды реттеп отыратын күшті дүниеге әкелді, ол күш - мемлекет.
Қазақстан территориясында алғашқы мемлекеттік бірлістіктер б.з.б. I мыңжылдықта пайда болды. Олар: сақ, үйсін, қаңлы, ғұн.
Сақтар. Қазақстандағы өмір сүрген тайпалардың ішінде аты-жөні жақсы сақталған тайпалардың бірі-сақтар. Археологиялық зерттерлеуге және жазба деректерге қарағанда б.з.б. VII-IV ғғ. сақ тайпалары Орта Азия және Қазақстан жерін мекендеген. Парсы жазба деректері бойынша, Орта Азия мен Қазақстан территориясында мекендейтін көшпелі тайпаларды жалпы атпен сақтар деп атаса, ал гректің атақты тарихшысы Герадот (б.з.б. V ғ.) сақтарды «азиялық скифтер» деп атаған. Осымен қатар Герадот өзінің «Тарих» деп аталатын еңбегінде б.з.б. I мыңжылдықта Орта Азия және Қазақстан жерінде «Сақ» деп аталатын бірнеше тайпалардың қуатты жауынгер одақтары болғаны айтылады. Ол одақтар: массагеттер, даилер, каспийшілер, исседондар, сарматтар, алаңдар, аримаспылар т.б.
Герадоттың айтуынша: «Сақтар-скиф тайпалары, бастарына тік тұратын, төбесі шошақ тығыз кийізден істелінген бөрік және шалбар киген. Олар садақ, қысқа семсер және айбалтамен қаруланған. Тамаша атқыш жауынгерлер болған».
        
        Қазақстан территориясындағы ерте дәуір.
1. Ерте мемлекеттік құрылымдар. Сақтар (б.з.б.VII-III ғғ.).
Сақтар. ... ... ... және Орал ... ... мен сарматтар билік құрған дәуірді тарихта , немесе деп ... I ... ... ... ... ... ... тарихында және шаруашылық өмірінде бірқатар маңызды өзгерістер болды. Бұл өзгерістер темірден жасалған құралдарды пайданала бастауымен ... ... ... ... теңсіздігі-топтардың шығуына негіз болды. Сондықтан қоғамда болып ... ... ... процесі, әлеуметтік топтар арасындағы қарым-қатынастарды реттеп отыратын күшті дүниеге әкелді, ол күш - ... ... ... ... ... ... I мыңжылдықта пайда болды. Олар: сақ, үйсін, қаңлы, ғұн.
Сақтар. Қазақстандағы өмір сүрген ... ... ... ... ... ... ... Археологиялық зерттерлеуге және жазба деректерге қарағанда б.з.б. VII-IV ғғ. сақ тайпалары Орта Азия және Қазақстан жерін мекендеген. Парсы жазба деректері ... Орта Азия мен ... ... ... ... ... ... атпен сақтар деп атаса, ал гректің атақты тарихшысы Герадот ... V ғ.) ... деп ... ... ... ... ... деп аталатын еңбегінде б.з.б. I мыңжылдықта Орта Азия және ... ... деп ... бірнеше тайпалардың қуатты жауынгер одақтары болғаны айтылады. Ол одақтар: массагеттер, даилер, каспийшілер, исседондар, ... ... ... ... ... ... ... сақтарды (1 Дарийдің , Сузінің, Ксеркстің ). , Иран жазбаларында () деп атаған. Сактарда негізінен, әскери қоғам болды. Сақ ... үш ... ... ... ... ... ... тауын, Жетісу жерін, Сырдарьяның орта ағысын мекендеген
2)Теңіздің арғы жағындағы сақтар (парадарайя) Қара теңіздің солтүстігінен, Арал маңын яғни Сырдария мен Амудария ... ... ... ... ... ... сақтар (хаомоварга) Мұрхаб анғарын мекендеген.
Сақтардың шаруашылығы.
Сақтар, негізінен мал шаруашылығымен айналысты. Мал ... үш түрі ... ... мал ... ... және Орталық Қазақстанда өріс алды. Жылдың суық мезгілін көшпелі сақтар құм жоталарының баурайына орналасқан қыстауларға немесе ірілі-уақыты өзендер жағасында өткізді. Олар бір ... ұзақ ... ... мал ... келесі қыстауға, қолайлы жайылымдарға қарай орын ауыстырып отырды.
2) Жартылай көшпелі шаруашылықпен айналысатын сақтар малды ... ... ... ... салды. Олар жыл сайын малдарын осы қора-жайларға айдап әкеліп отырды. Шаруашылық кәсібінің бұл түрі орманды дала ... және биік ... ... кең ... Мұндай жерлер Тянь-Шань және Алтай тауларының баурайы, Жетісу, Шығыс ... ... ... ... ... ... ... арпа, бидай өсірді. Пішен дайындалып, малды қолда ұстаудың мүмкіндігі ... Енді ... ... ұзақ ... тұру үшін ағаштан, тастан жылы тұрғын үй салатын болды.
3) Сақтарда шаруашылықтаң үшінші түрі- Отырықшы егін және мал ... - ... ... ... Шу, ... Арыс ... бойында, табиғи су қорлары мол жайылымдары көп ... ... ... Бұл ... ... және тәлімі егіншілік басым болды.
Сақтарда мал шаруашылығының, негізігі бағыты қой өсіру еді. Олар ... ... ... ... ... ... қойда өсірді.
Сақтар тұрмысында жылқы өте бағалы саңалды. Тез семіретін және қысқы ... ... ... ... бірге, салт мінуге арналған жүйрік сәйгүліктер өсірді. Ал шөлді және шөлейтті жерлерде айыр өркешті түйе ... ... ... ұйымдық сипаты және әлеуметтік құрылымы.
Сақ тайпалары одақтарының басында көсемдер тұрды, оны патша деп атады. Патшаларды тайпа көсемдерінің ... ... ... ... оның ... ... сайлайтын болған. Тайпа ішіндегі аса маңызды ішкі және сыртқы істер ... ... ... ... ... Оған әйелдер де қатысқан. Қоғамның осындай саяси үйымын Ф. ... ... ... деп ... ... ол ... соғыстың мәні зор еді. Соғыс тайпа үшін жайылымдық жер мен мал ... ... және ... ... ... ... отырудың құралы болды.
Көсемдер әскер басы болды да, билік жүргізді. Олар тайпаны қару-жарақпен, азық-түлікпен қамтамасыз ... Ол өз ... ... ... ... ... жасады. Патшалар (көсемдер) рулар мен тайпаларға жайылымдарды, көшіп қонатын жерлерді бөліп берді; ол жерлерді пайдалану тәртібін белгіледі. Жер үшін ... ... ... мен ... арасында қарулы қақтығыстар болмауын қадағалады.
Сақ тайпаларында көпке дейін матриархаттық ел ... ... ... ... ... жағдайда болған.
Патшалар жауынгелер тобынан шықты.
Сақтар б.з.б. 519-518 жылдары ... ... I ... ... ... ерлікпен шайқасады. Сақтар парсылармен бірге Грекия, Египет жеріндегі соғысқа қатысады. Сақтың әйел патшасы Тамирис парсы патшасы ... ... ... (б.з.б. 530 ж.).
Сақ қоғамының адамдары үш әлеуметтік топқа бөлінді. Олардың әрқайсына бір түс тән болды.:
1) ... ... ... ... басқа қауым адамдары (сары, көк)
Сақтардың өнері мен саудасы.
Сақтарда қолөнер мен сауда дами бастады. Шеберлер ер-тұрман, әшекей, найза, семсер ... ... ... ... т.б. жасаған.
Қолөнер жақсы дамыды. Мыс, алтын, күміс, қорғасын т.б. металдарды көп пайдалаған. Сонымен бірге теріден, ағаштан, қыштан ... ... ... ... ... және ... ... тығыз байланыс жасап тұрды. Сауда Жібек жолы және б.з.б. I мыңжылдықтағы арқылы ... ... ... ... ... Олар ... мен әр ... аңыздардағы жануар бейнесіндегі құбыжықтарды бейнелейтін еді. Аңдық стиль б.з.б. VII ... ... ... ... ... ... бейнесіндегі сақтарда ең көп тараған.
Сақтар әр түрлі жануарлар бейнесіндегі құдайға, табиғат ... ... ... әр ... ... ... Мысалы, күн күркіреу құдайы қабан бейнесінде бейнеленген. Олардың түсінігінше, әлем үш бөліктен құралған:
1) жер ... ... орта жер ... ... ... археологиялық ескерткіштері.
Шырықрабат - апасияқтардың () астанасы. Бұл қала қазіргі Қызылқұм шөлінде орналасқан.
Сақтардың археологиялық ескерткіштерінің бірі - ... ... ... жылы ... ... Есік қаласынан табылған Есік қорғаны - б.з.б. VIII-III ғасырлардағы сақ моласы. Бұл молада бай жас сақ жауынгері ... оның ... ... ... ... киіндірілген. Сондықтан ол деп аталған. Онымен ... қару - ... ... да шаруашылық құралдар көмілген.
Ежелгі грек тарихшысы Герадот сақтар жайлы көп ... ... ... Үйсіндер мен қаңлылар (б.з.б.II-б.з.Vғ.ғ).
Б.з.б. II ғ. Қытай жазба деректемелерінің хабарына қарағанда Жетісу жерінде атақты Үйсін тайпалары өмір сүрген. Жазба ... ... ... алғаш рет тарих ғылымына таныс еткен Н.В. Кюнер мен академик Н.Я. Бичурин. Бұлардың аудармаларын және ... да ... ... ... ... В. Бартольд өзінің атақты атты еңбегінде үйсіндердің қысқаша тарихын жазды.
Үйсін ... ... өмір ... ... ... материалдарды жазба деректермен салыстыра отырып, зерттеуде еңбек еткен ғалымдар академиктер Ә. Марғұлан мен А. Бернштам ... ... ... ... ... ұзақ жылдардан бері айналасып жүрген К.А.Акишев. Ол үйсін тайпалардың қоғамдық ... мен ... - ... ... бір ... ... ... мемлекеттік дәрежеде таптық құрылыста өмір сүрген деген қорытындыға келді.
Үйсін деген сөз Қытай деректері арқылы белгілі. Сөздің мағнасы осы уақытқа ... ... ... деректерде үйсіндер болып бейнеленеді.
Зерттеушілердің біразы үйсіндер шығыс Иран тайпаларынан шыққан деп, екінші біреулері үйсіндер - ... арғы ... олар ... ... деп есептеді. Бірақ, қалай болсада, әйтеуір қазақтың ең ірі ... бірі деп ... ... ... ... ... II ғасырда 177 жыл шамасында үйсіндердің мемлекеттік бірлестігі қалыптасты. Олардың ордасы ... ... ... ... ... ... ... Ол жағалай қыстақтары бар бекіністі қала еді.
Үйсіндердің негізгі территориясы Іле ... ... ... ... шекарасы Шу мен Талас арқылы өтедідағы, қаңлылармен шектеседі. Шығысында ... ... ... ... ал ... ... ... Ферганамен ұштасып жатты.
Үйсіндердің мемлекет басшысы Гуньмо (Ұлы бек) деп ... ... ... атадан балаға мұрагерлік жолмен ауысып отырды. Гуньмоға бағынышты ұсақ ру басшылары кіші гуньмолар (бек) деп ... ... ... ... және ... ... ... адамдары және князъ, тархан, хоубай деген әлеуметтік атаулар болған. Басты өндіруші тап құлдар мен қарапайым ... ... ... Сюй-Сунаның қалдырған дерегіне қарағанда үйсіндер көшпелі мемлекет болған. Олар өзімен көрші жатқан Қытай сияқты ірі елдермен тең құқықты дәрежеде ... және ... ... ... ... ... ... ханшаларына үйленіп отырған.
Үйсіндерде жоғары деңгейде тұрған әскери үйым болды. Әскерлері жақсы қаруланған салт ... ... ... Қытай императоры Удидің 138 ж. батысқа жіберілген елшісі князь ... ... ... 630 мың адам бар және ... 188 мың ... ... алады деп жазады. Жазба деректер үйсін билеушілерінің сараланған (қаруланған) 30 мың атты ... жене ... ... 10 мың ... ... мәлімет қалдырған.
Шаруашылығы.
Үйсіндердің негізгі шаруашылығы көшпелі мал шаруашылығы болды. Сонымен бірге олар егін шаруашылығымен де ... ... жеке ... ... ол ... ... ... балаға қалып отырды. Үйсіндер жылқы, қой, ешкі, сиыр, түйе және басқа малды өсірген.
Тұтыну бұйымдардың ішінде күнделікті тұрмысқа қажетті қыш ... көп ... Олар ... жағынан алуан түрлі. Тамақ ішуге керекті түрлі аяқ - ... ... ... ... ... су таситын, айран, сүт сақтайтын түрлері болған.
Үйсіндер қорғасын, мыс, алтын ... ... ... ... ... ... тәжі ... әшекейлі баскиімі Қарғалы диадемасы - үйсіндердің ... мен діни ... ... ... ... ескрткіш. Ол 2300 биіктіктегі тау шатқалынан табылған.
Қаңлылар.
Қазақ халқының құрамына енген ірі ... бірі ... Олар ... ... ... ... деп аталса, ал парсы және үнді діни кітаптары мен ... ... ... ... ... ... ... деген кенттің (қаланың) аты бар.
Қаңлы тайпаларын Қытай жазба деректері бойынша, алғаш рет қазақ халқының тарихына таныс еткен ... ... ... ... ... Н. Я. ... мен Н. В. ... Жазба деректерді пайдалана отырып, қаңлылардың қысқаша болса да тарихына көңіл бөлген ... В. В. ... Ол ... тайпаларын Сырдарьяның орталық ағасында өмір сүрген деп тұжырым айтады.
Біздің заманымыздаң бұрынғы III ғасырда ... ... ... ... ... ... - Битянь қаласы. Олардың саны 600 мың, немесе 120 мың үй ... ... ... ... Уын ... шыққан патшалар тұрды, олар немесе " ябғу" деген титулға ие болды. Бұдан басқа ... ... ... ... және үш ... кірді. Сол кезде (б.з.б. II ғасырдың аяғы - I ғасырдың басы) ... ... бес ... - ... Фумо, Юйни, Цзи, Юйцзянь кірді. Қаңлылар Қытай, Рим, Кавказ және Орта Азия ... ... ... ... ... Олар үйсін, ғұн тайпаларымен соғысқан.
Қаңлылырдың қоғамдық құрылысы.
Қаңлы тайпасында билік мұрагерлік жолмен әкеден балаға беріліп ... Бар ... ... ру басшылары мен әскери көсемдердің қолында болған.
Шаруашылығы.
Қаңлылардың ... ... ... ... мал ... болды. Оларда тәлімі және көлдетіп суару егіншілік жақсы дамыды. Олар дәнді дақылдар еккен және ... ... де ... ... мен ... ... қосалқы маңызы болды. Елік, тау теке, арқар, киік аулады. Қоныстар мен қорымдарды қазған кезде балық ... ... - ... сүңгілер, қармақтар, жүкшелер шықты.
Ет, балық және өсімдік өнімдерімен жабайы өсетін алма, алмұрт, өрік, тау ... ... т.б. ... ... әр ... ... өнер, сауда және ақша айналысы дамыды.
Олардың қоныстарында ондаған ... үй мен қора - ... ... Қоныстарда тұрғын үйлерде болсын, қора-қопсыларда болсын дән, астық сақтайтын ұра, еденді ... ... шикі ... ... ... ... ... дәнүккіштер, астық, бақша дақылдарын сақтайтын қыш кеспектер табылды. Жерді тас кетпендермен өңдеген, ... ... ... ... да ... діні.
Қаңлылар табиғат күштеріне, ата-баба аруағына сиынған. Әр жылдың маусым айында барлық тайпалар ... ... ... ... ... Олардың бір бөлігі будды дінін қабылдады. Көп құдайға табынушылық болды. Сонымен қатар қаңлылар жұлдыздар арқылы түрлі ... ... ... ... ... ... I ... ортасында ыдырады.
Сонымен қаңлы тайпаларында сонау ерте кезден бастап мемлекеттік дәрежесіне дейін көтерілген тайпа бірлестіктері болды деп ... ... ... ... ... ... заманымыздан бұрын I мың жылдықтың екінші жартысынан бастап Евразияның этникалық - ... ... ... ... ... тайпаларының ролі күшейе түсті. Осы өңірде, Байкалдан Оңтүстікте таман және Ордасқа ... ... ... ... және ... ... қарабайыр малшаруашылығы мен шұғұлданған, этникалық жағынан әр түрлі тайпалар көшіп жүрді. ... ... бір тобы ... ... Онтүстік және Жетісу жерлерінде ғұндар б.з.б. II-I ғ.ғ. келе ... ... ... ... ... ... ... мамандары Н.Я. Бичурин мен Н.Кюнердің еңбектерінен білеміз. Ал олардың тарихын жазуға еңбек еткен ғалымдар А.Н. Бенрштам, Л.И. Гумилев, Н.И. ... ... ... ішінде соңғы кезде К.М. Байпаков айналысып жүр.
Б.з.б. IV-III ... ... ... ... ... тайпалар топтасып, тайпалық екі бірлестік құрды. Олардың біріншісі Сюнну (Хунну немесе ғұндар); екіншісі дунху бірлестіктері деп аталды. Сюнулар (ғұндар) өз ... ... ... ... ықпал жасады.
Ғұндардың этникалық шығу тегі, тілі осы күнге дейін дәлелденбей отыр. ... ... ... ... арғы тегі деп ... ... ... археологиялық зерттеулерге қарағанда, б.з.б IV-III ғасырларда Қытайдың Солтүстігінде Байкалдан Ордосқа дейінгі аралықты мекендеген күшті ғұн тайпаларының бірлестігі құрылды. Олар ... ... ... ... басып алумен қатар Қытай жерінде дүркін-дүркін шабуыл жасап тұрған. Бұл жағдай Қытай ... ... ... ... Сөйтіп, ғұндар мен Қытай өкіметінің арасында бір-біріне алма-кезек жасалған ұрыс - талас, соғыстар ... ... ... 300 ... ... ... созылған.
Жылнамалар бойынша, ғүн тайпаларының бірігіп саяси күшейген кезі б.з.б. 209 жылы Мөде ханның билік жүргізген мезгілі. Оның ... ... ... ... ... ... ... Олар өздерінің оңтүстігіндегі дунхуларды талқандап, быт-шытын шығарды. ... аман ... ... ... ... ... бас сауғалауға мәжбүр болады. Ғұндар мұнымен де қанағаттанып қоймай ... 203-202 ... ... ... және жоғарғы Енисей жеріне дейін шабуыл жасап, Қытайдың хань әулетінің негізін салушы ... 202 ж.) ... ... 200 жылы ... оларды өздеріне бағынышты етеді. Қытай императоры ғұндардың Шаньюіне (ханына) қыз беріп, ... ... ... ... ... ... Тибет тауына дейін Шығыс Түркістанның Хуанхэ өзінінің Орта ағысына дейінгі аралықты алып жатқан ұлан байтақ жерде пайда болды.
Ғұндардың ... ... ... басында ұлы Сенгир (Шаньюй) тұрды. Оның билігі дара және ... ... ... ол ... ... ... немесе інісіне өсиет етіп қалдырған.
Шаньюй барлық ғұндарға тиесілі жерлер және бүкіл мемлекет ... ... ... ... ... Сонымен бірге, Шаньюй ол территорияны сақтауға, қорғауға міндетті болды. Оның соғыс жариялауға, бітім жасауға, армияны ... ... ... ... сот ... де ... ... шоғырланды.
Ғұн мемлекетінде Шаньюйден кейінгі екінші орында оның балалары және жақын туыстары тұрды. Бұданбасқа Шаньюйге туменбасы, жүзбасы, ... ... ... ... 24 ... ... Әр руды ақсақалдар басқарды. Ақсақалдар мемлекет ісін талқылау үшін бір жылда 3 рет ... ... ... ... ... ... болған. Мұның негізгі тез жүретін атты әскер болды. Атты әскердің ... ... пен жебе еді. Олар ... ... ... ... ... екі түрі болған. Әсіресе, ұшқыр, ауыр ұңғырлы ... ... ... ... жасаған. Ұзын семсерлері ат үстінде жүріп соғысуға ыңғайлы. Ондай семсерлер ... ... ... ... ... табылған.
Ғұн қоғамында патриархаттық - рулық қатынастары әлі ... ... еді. Сыма Цянь ... 135-67 жж.) ғұндардың Левират ғұрпы туралы былай дейді: . (Бичурин Н.Я. Собрание сведений о народах, ... в ... Азии в ... времена. т. 1. М.-Л., с. 58)
Ғұндардың шаруашылығы.
Ғұндарда мал ... ... ... Олар ... барлық түрлерін өсірген. Жазба деректер ғұндар үйір-үйір жылқы, қора-қора қой өсіруші еді деп хабарлайды. Оларда егін шаруашылығы да маңызды роль ... ... ... ... өсірген. Археологиялық қазба жұмыстары кезінде, егіншіліктің ойдағыдай болғанын білдіретін темір орақ, шойын тістер, қол ... тас ... ... егін ... және оны ... алуға қажетті құрал саймандар табылған. Сонымен қатар ... аң ... ... мал шаруашылығымен айналысқан ғұндардың негізгі баспанасы киіз үй және ... ... ... Олар ... бір ... ... ... еден астымен тартылған кәңмен (труба) жылытылған.
Ғұндарда қол өнер ойдағыдай дамыған. Әсіресе, олардың ... ... ... ... ... ... Ыдыс-аяқтарды ағаштан, теріден, қыштан, металдан жасай білген.
Ғұн тайпаларының ішінде атақты зергерлер болған. Ауқатты адамдардың зираттарынан табылған алтын сырғалар, ... ... ... ... ... жағынан сақ тайпаларының әшекей бұйымдарынан бірде-бір кем түспейтіндігің көрсетеді. Бұйымдарды сәндендіруге басты бейне есебінде жабайы аңдардың бейнесі қолданған.
Ғұндардың діни-наным, ... ата - ... ... ... - ... ... дәлелі. Жалпы ғұн тайпалары пұтқа табынған.
Алайда, орасан үлкен, ... ... ... ... ... ... ... этникалық жағынан ала-құла біріккен ел болды. Ішкі қайшылықтар, билік жүгізу үшін күрес және сыртқы сәтсіздіктер б.з.б. I ғасырда ... ... ... ... соғып, ол ыдырай бастады. Б.з.б. 59 жылы ғұндардың өз арасында соғыс басталды.
Б.з.б. 47 жылы ... ... ... және солтүстік ғұндар болып бөлінді. Оңтүстіктегі ғұндар хань империясына бағынды. Ал Чжичжи-шаньюй бастаған солтүстіктегі ғұндар тәуелсіздігін сақтап, Солтүстік Монголияға және ... ... ... ... ... қонып жүрді.
Қазақстанның оңтүстік батыс және Арал бойына Ғұн тайпаларының келе бастаған екінші толқыны б.з. I ғ. басталады (93 ж.). Кейбір ... ... ... ... ... ... жерінен табылған. Сондықтан Европа деректемелерінде олар гундар деген атпен белгілі.
Сонымен ғұн тайпаларының шығыстан, ... ... ... ... I ғ. басталса, б.з. IV ғ. дейін созылған. Алайда, олардың жылжуы жай ғана жүрген жоқ, олар бүкіл Евразия және Қазақстан ... өмір ... ... мен ... саяси картасына, этникалық құрамына үлкен өзгерістер туғызды.
Тарихта бұл жылжу тек ғұн тайпаларында болып қойған жоқ, ... да ірі ... жаңа ... ... ... да жылжуына әсерін тигізген. Бұл тарих сахнасына ... ... ... ... . Бұл қоныс аудару Қазақстанға өзінің үлкен әсерін тигізді. Ол, ... ... сақ, ... ... ... ... батысқа қарай жылжуына немесе орын ауыстыруына әсер етсе, екіншіден, ол тайпалардың антропологиялық жағының өзгеруіне әсерін тигізген, үшіншіден, түркі тілінің таралуына және оның ... ... ... ... нығаюын күшейтеді. Соңғы екі жағдай б.з. V ғ. Қазақстанға түркі тайпаларының жаппай келе бастауы тереңдей түсті.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сақ тайпалары5 бет
Алматы қаласының аумағындағы археологиялық ескерткіштер4 бет
Қазақ хандығы туралы ақпарат15 бет
18-19 ғғ. Қазақстан территориясындағы ұлт-азаттық қозғалыс14 бет
5-сынып оқушыларының қиялын ертегілер арқылы дамыту27 бет
«Батырлық ертегілер»14 бет
«ертедегі орта ғасыр феодалдық мемлекеттер»53 бет
Автолиздің ерте мерзімдегі жылқы және қой еті өнімдерінің технологиясын дайындау62 бет
Алматы қаласының тарихы, бүгіні мен ертеңі129 бет
Алтай – Тарбағатай аралығындағы ертесақ ескерткіштері87 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь