Франчайзингтің мәні және құқықтық аспектілері

1. Франчайзингтің мәні және құқықтық аспектілері
2. Компанияны франчайзингтік жүйеге ауыстыру
3. Қазақстандық франчайзинг статистикасы.Франчайзингті дамыту
болашағы
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Қазіргі кезде Қазақстанда «Пепси», «Рибок», «Самсунг», «Мобил», «Баскин-Роббинс» және басқа да фирмалардың танымал тауар таңбаларымен белгіленген тауарлар және қызметтермен ешкімді таңдандыралмайсың. Бұл таңбалар туралы тұтынушының ойында біржақты жоғары абыройы бар белгілі бір өндірушімен байланыстырылады және тауарлар мен қызметтердің жоғары сапасы бар екенін қосымша көрсетеді. Осы тауарлардың ел ішінде және барлық әлем бойынша таратылуының ең бір тиімді ағымы – біздегі аз танымал франчайзинг. Дегенмен бұл бизнес технологиясы біздің өмірімізге және әр адамның ауқаттылығына нақты кіргенін белгілеу қажет. Экономиканың көптеген сфералары мен салалары едәуір дәрежеде франчайзингпен төмендетіледі және оған тәуелді.
Қазіргі кезде франчайзинг әр түрлі бизнестің түрлерінде пайдаланылады. Әсіресе ол келесі өнеркәсіп және қызмет көрсету саласында қарқынды түрде дамып жатыр:
- автомобильдік өнеркәсіп және автосервистің қызметкері;
- бизнесті ұйымдастыру және жүргізу бойынша көмек
(бухгалтерия, іс жүргізу, жарнама және т.б.);
- құрылыс, үйлерді жөндеуге байланысты қызметтер;
- ағартуға байланысты қызмет көрсету;
- демалыс пен ойын-сауық;
- жедел қызмет көрсететін мейрамханалар, кофеханалар,
дәмханалар және т.б.;
- азық-түліктік шатырлар, медициналық және косметикалық
қызметтер;
- үй шаруашылығы саласындағы қызметтер;
- бөлшекті сауда және басқа да көптеген қызметтердің түрлері .
1. Бекболат Ж. Франчайзинг ұғымы және оның Қазақстанда қалыптасу негіздері. Заң., 2006 №1. 22-б.
2. Хамидулла А. Франчайзинг. Вам нужен кредит. Евразийский вестник аудитора. 2006., № 7 (55). 49-б.
3. Бекболат Ж. Франчайзинг ұғымы және оның Қазақстанда қалыптасу негіздері. Заң., 2006 №1. 25-б.
4. http://business.gov.kz/kz/franchising/franchising-development-prospects.php сайты
        
        Жоспар
Кіріспе
1. Франчайзингтің мәні және құқықтық аспектілері
2. Компанияны франчайзингтік жүйеге ... ... ... ... ... әдебиеттер
Кіріспе
Қазіргі кезде Қазақстанда «Пепси»,
«Рибок», «Самсунг», «Мобил», «Баскин-Роббинс» және басқа да
фирмалардың танымал тауар ... ... ... ... ... таңдандыралмайсың. Бұл таңбалар
туралы тұтынушының ойында біржақты жоғары абыройы бар белгілі
бір өндірушімен байланыстырылады және тауарлар ... ... ... бар ... ... көрсетеді. Осы
тауарлардың ел ішінде және барлық әлем бойынша таратылуының ең
бір ... ...... аз ... франчайзинг. Дегенмен
бұл бизнес технологиясы біздің өмірімізге және әр адамның
ауқаттылығына нақты кіргенін белгілеу қажет. Экономиканың
көптеген сфералары мен салалары ... ... ... және оған ... ... франчайзинг әр түрлі бизнестің түрлерінде
пайдаланылады. Әсіресе ол келесі өнеркәсіп және қызмет көрсету
саласында қарқынды түрде дамып жатыр:
-                ... ... ... ... ... ... және ... көмек
(бухгалтерия, іс жүргізу, жарнама және
т.б.);
-                құрылыс, үйлерді жөндеуге байланысты
қызметтер;
-                ағартуға байланысты қызмет көрсету;
-                демалыс пен ойын-сауық;
-                жедел қызмет көрсететін ... және ... ... шатырлар, медициналық және
косметикалық
қызметтер;
-                үй шаруашылығы саласындағы қызметтер;
-                бөлшекті сауда және ... да ... ... ... ... ... әр ... және тіпті
варияциялы айтылады. Оның былай айтылуы әр бөлек алынған
мемлекеттің немесе белгілі бір халықаралық ұйымның
экономикалық және ... ... ... мәні және ... аспектілері
Заңға сәйкес франчайзинг анықтамасы келесі
мағынада айтылады:
Кешендi кәсiпкерлiк лицензия (франчайзинг) - кәсiпкерлiк
қызметтiң айрықша құқық кешенiнiң құқық иеленушiсi, оны ... ... ... ... ... ... ... негіз – бұл ереже бойынша, роялти және паушалды
жарна, заңда анық жазылмағанымен, франчайзингтік төлем
тәжірибесінде кеңінен танымал.
Франчайзер, ол Заңға ... ... ... - ... ... ... ... тарап, айрықша құқықтар
кешенiн кешендi лицензиатқа өтемдi негiзде пайдалануға беретiн
айрықша құқықтар кешенiнiң (лицензиялық кешеннiң) құқық
иеленушiсi.
Франчайзи сәйкесінше, бұл, ... ... - ... ... ... бойынша тарап, лицензиардың айрықша
құқықтар кешенiн кәсiпкерлiк қызмет пайдаланатын, осы кешеннiң
құқық пайдаланушысы.
Айрықша құқық кешенi – бiрқатар санаткерлiк меншiк
нысандарына (тауар ... ... ... ... ... патентке, ашылмаған ақпаратқа, оның iшiнде өндiрiс
құпияларына (ноу-хауға) құқықтар. Бұл анықтама ... ... ... ... ... Қазақстандық іскерлік лексикада көбіне
франчайзингтің халықаралық ұғымын қолдану кең тәжірибе алған.
Экономика мен бизнестің дамуына байланысты кәсіпкерлік
қатынас түрлерімен қатар, франчайзингте ... ... ... жаңа ... ... болды.
Бірақ, заманауи франчайзингтік үлгілерінің негізін қалаушы,
классикалық формат өзгеріссіз қалады, олар - дистрибьюттік
франчайзинг (оны кейде дәстүрлік деп атайды) және ... ... ... ... ... деп ... ... франчайзинг.
Аталған формат, әлемде франчайзингтың кең таралған
форматы болып табылады, дүние жүзіндегі франчайзингтік
қатынастың 70%-тан ... осы ... ... ... франчайзинг - мәні бойынша, франчайзингтің
академиялық нысаны, өйткені тұтас кәсіпкерлік қатынас үрдісін
мейлінше толық бейнелейді. Сонымен қатар, оны екінші ... деп те ... ... бұл ... ... ... АҚШ-та, франчайзингтің алғашқы форматы
болып табылатын сауда форматынан біршама кейін пайда ... ... ... ... (глосарийды қараңыз)
ауқымды және көптеген құралдардардан тұрады. Сауда және қызмет
көрсету таңбаларынан ... ... ... ... ... ... көмектесетін құжаттардан тұрады.
Бизнес жоспар, маркетингтік жоспарды пайдалану ... ... ... ... бір шамалары,
дизайны және қызметшілерінің униформалары, гаммалық түстері,
эргономика және т.б. бизнес үлгісін дұрыс көшірмелеуге
көмектеседі. Мұны франчайзер мен франчайзи бизнестерін
жүргізудің сыртқы нысандарының және ... ... ... ... ... Шын ... франчайзер өз
бизнесінің қалыптасқан үлгісін франчайзиге береді. Бизнес
форматта франчайзер мен франчайзидың барлық нүктелері ұқсас
форматта жұмыс жасайды. Әдетте, тұтынушы франчайзер нүктесін
франчайзи ... ... ... ... ... ... ... нүктелері бір-бірінің толық көшірмесі болып
табылады (бұл жерде бизнес үлгілерінің сәйкестілігі туралы
айтылып отыр, сырттай, франчайзер нүктелерінде болымшы ғана
айырмашылығы болуы мүмкін).
Іскерлік ... ең ... ... ... (McDonald”s) айтуға болады, өйткені оны
франчайзингтің іскерлік нысанының пайда болуымен
байланыстырады. Әлемде, Макдональдстың франчайзингтік
нүктелерінің бастапқы түпнұсқасымен сәйкестігі болып табылады,
себебі мұны желі ... ... ... ...... біраз секторларын қамтитын
келешегі бар франчайзингтың аса бір ұсынылған түрі. Секторда
кең тараған сектор болып фаст-фуд, флагмандары болып ... КФС, ... Хат, ... Кинг және т.б. табылады.
Бизнестің өзге де секторларына да, атап айтсақ, бөлшектік
сату, қонақүй және ... ... ... ... ... ... және т.б. ... формат кең
таралған.
Іскерлік форматтың мысалы ретінде, тәжірибелік
психологияның танымал авторы Дейл ... ... ... көрелік. Әлемдегі миллиондаған оқырмандардың
жүрегін жаулап алған Дейл Карнегидың атақты бестселлерлары
«Достарды жаулап алу және адамдарға ықпал жасау жолдары»,
«Көпшілік алдына шығып ... ... ... және адамдарға ықпал
жасау», «Мазасызданудан арылып, өмір сүруді ... ... ... ... өте ... ... Оның ... және қарапайымдылығы көптеген тренинг авторларының
дербес дамуына серпін берді. Шын ... ... ... ... ... болды. Дейл Карнеги есімі
жалпыға танымал брендке айнала отырып, Dale Carnegie
Training R тауар таңбасы ретінде тіркелді. 1912 жылы ... ... ... ... орталығының» негізін қалады.
Өткен ғасырдың отызыншы жылдарында, ол елдерге франчайзингтік
лицензиясын сата бастады. ... ... ... ... ... шығып, Еуропа және Азия елдеріне таралды.
Содан бері, компания, әлемдегі 70-ке тарта елге ... ... ... ... ... орталығы -
франчайзинг бизнес форматының мысалы, өйткені ол тәуелсіз
кәсіпкерлерге Дейл Карнегидың тренингтік ... ... мен ... ... ... ... ... береді.
Іскерлік формат Қазақстанның мына салаларында қанат жая
бастады. Оның ішінде, іскерлік ... кең ... ... ... атауға болады: қонақ үй, туризм,
мейрамханалар мен кафелер, жылжымайтын ... ... ... ... ... франчайзингі.
Дестрибьютті (сауда) франчайзинг іскерлік франчайзингтен
бұрын пайда болғандықтан, оны әлі күнге дейін дәстүрлі деп
атайды. 19-ғасырдың өзінде, сауда ... ... ... ... ... тұлғалар пайда болды.
Сауда франчайзингтік форматта, көбінесе, франчайзер
тауардың таратылуына немесе дестрибьюциялануына көңіл
аударады. Мұндай жағдайда, франчайзи франчайзер компаниясының
бизнес үлгісін толығымен көшіріп алуы ... ... ... және ... ... алса ... ... пакет ретінде сауда таңбасын, фирмалық тауарды
сату және сервистік қызмет көрсету ... ... ... береді. Сонымен қатар, бренд-букты,
пайдалану жөніндегі нұсқаулықты, тауар өндіру жөніндегі
жоспарды, мерчендайзинг жөніндегі ... ... ... ... және т.б. ... ... форматының бизнес форматынан ерекшеліктері мынадай:
· Франчази франчайзер компаниясының үлгісін толық көшіруі
міндетті емес;
· Көптеген жағдайларда, франчайзи франчайзер өндіретін
тауарды өндіре алмайды;
· Франчайзингтік ... ... ... ... құрылады.
Сауда франчайзингі әртүрлі нысанда болады, және
франчайзер үнемі тауар ... ... ... ... ірі дестрибьютері ретінде, тауарды өткізуде
франчайзингті қолдануы мүмкін және танымал араб елдеріне
қызмет етеді. Ереже бойынша, франчайзи мәні бойынша
экзклюзивті ... бола ... ... өндірушілердің өнімдерін
өткізуге құқығы жоқ. Бірақ, соңғы кезде, дилер біруақытта,
бірнеше тауар маркасының франчайзиы бола алатын
мультибрендингтік үлгі кең таралуда. Аталған ... ... ... ... көзделген талаптарға
байланысты болады. Мұнай компаниялары (джоббинг: көлікке май
құйып беретін ... ... иесі ... ... маркасымен жұмыс жасайды), киім өндірушілер (арнайы
сәнді брендтық киім ... ... ... ... ... ... сусын өндірушілер және т.б. өз
өнімдерін өткізу кезінде сауда франчайзингін пайдаланады.
Әлемдік статистикадан айырмашылығымыз, Қазақстандық
нарықта, франчайзингтің сауда форматы аса басымдылықпен
қолданылады. Әдетте, шетел ... өз ... сату ... осы кең ... ... пайдаланады.
Жоғарыда аталған, франчайзингтің классикалық екі түрінен
басқа, сол сауда және іскерлік франчайзингтердің үндесуінен
немесе жұтылуынан түрлендірілген өзге де түрлері бар.
Франчайзингтің мұндай ... ... жеке ... ... ... ... ... сипатталуы алдыңғыларға
қарағанда өзгеше.
Өндірістік франчайзинг.
Өндірістік франчайзинг – бұл, франчайзердің франчайзиға
тауарлық таңба, құрал - жабдық, шикізат, тауар өндіру үшін
патенттелген ноу-хау табыстаудағы ... ... ... ... ... өндірісінің
технологиясынан басқа, тауардың өзін және франчайзингтік
пакетін ұсынатын сауда форматынан ... ... ... ... өнім ... технологиясын,
фирмалық ноу-хау, кейде құрал жабдықтарды, шикізаттарды беру
арқылы фирмалық ... ... ... ... ... ... ... барлық шикізаттардың
орталықтандырылған тасымалдауын және өндіріс үрдістерінің
негізгі құраушыларын өзіне шоғырландыруға тырысады. Франчайзер
кез-келген уақытта өндіріс үрдісінің барлық ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Мысалы, көптеген атақты сусын өндірушілер өндірістік
франчайзинг жүйесі бойынша жұмыс жасайды: франчайзер
франчайзиге әрі қарай ... ... ... ... ... шикізатты сироп немесе концентраттар түрінде ұсынады.
Бұл жерде сиропты дайындау формуласы ... үшін ... ... ... кейбір сараптамашылар бұл санатты сауда
франчайзингіне жатқызады. Бірақ, өнім өндіру кезіндегі сусынды
құюда және бөтелкелеуде өндірістік қуат пайдаланылады,
сондықтанда мұндай франчайзингтік қатынасты өндірістік
франчайзинг деп ... ... ... ... ... ... ... өндірістік үрдіске және өнім
өндіру технологиясына аударылады. Бұл, франчайзингтің көп
таралмаған үлгісі, бірақ елдің экономикасы үшін өте пайдалы
кәсіпкерлік нысаны, өйткені ... емес ... ... ... ... ... бар өндіріске қуат
қосуға, көптеген жұмыс орнын ашу арқылы зауыттар мен
фабрикалардағы өндірістің жаңа ... ... ... ... ... ... береді. Қазақстанда
өндірістік франчайзингтың мысалы болып, Қарағандыдағы мрамор
өнімін өндіретін атақты брендпен аттас Тиффани Марбл
компаниясы ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлер өз бизнесінің форматын нақты айта
алмайды. Франчайзингтың теориялық анықтамасының заңды
талқылауы және тәжірибеде ... ... ие ... Алайда негізгі формат түсінігі табысты кәсіпкерліктің
әлемдік тәжірибесін зерделеуге, жұмыстар тетігін және
франчайзингтік әрекеттердің қағидаларын үйретуге көмектеседі,
өз кезегінде кәсіпкерге ... ... ... ... ықпал етеді.
Франчайзинг түрлерінің классикалық емес нысандар қатары
бар, олар коммерциялық және әлеуметтік кәсіпкерліктің түрлері
болып табылады.
Әлеуметтік франчайзинг-бұл, әлеуметтік мақсатқа жету ... және ... емес ... ... франчайзинг әлеуметтік экономиканың бір түрі бола
отырып, әлеуметтік кәсіпкерліктен, әлеуметтік маркетингтен
және әлеуметтік несиелендіруден құралады. Әлеуметтік
франчайзингті ... ... ... ... емес ... ... - ... пайда болған терминдердің
қатарында, медиаөнімдер өндірісі аумағындағы франшизаларды
білдіреді.
Оқиғалылық франчайзинг - белгілі бір қоғамдық
оқиғаны/шараны басқа бір аумақта түпнұсқалық сауда маркасын,
тұжырымдамасын және ... ... ... ... ... құқықтық аспектілері
Франчайзинг туралы арнайы заң мемлекеттердің
бәрінде кездеспейді, тіпті, арнайы заңның болуы франчайзингтің
дамуына кедергі келтіреді-міс деген пікір де бар.
Әрине, франчайзинг заңдық ... ... ... ... мәні ... зияткерлік меншік құқығын пайдалануды
басқа тұлғаға беру жөніндегі келісім, сондықтанда заңды құжат-
шартпен негізделуі қажет. Егерде, ... ... ... ... ... ... ... болмаған жағдайда,
негізгі құжат-франчайзингтік шартты заңды түрде бекіту өте
қиын.
Сондықтанда, франчайзингтік қатынаста қолданылатын
негізгі түсініктер нормативті актілерде нақты көрсетілуі
қажет.
Көптеген елдерде, франчайзингтік қатынасты ... ... ... ... ... ... заңдар (Чили, Үндістан, Швеция және т.б.) немесе
Азаматтық кодекс (Ресей, Польша, Португалия және т.б.)
шеңберінде жүзеге асады.
2002 жылға дейін Қазақстанда да франчайзингтік ... ... ... ... Франчайзингті
мемлекеттік қолдау туралы шаралар, әдетте, мемлекеттік
кәсіпкерлікті қолдау бағдарламаларында жазылды. Франчайзинг
туралы Заң қолданысқа енбей тұрған кезеңде, Қазақстанда
франчайзинг белсенділік көп байқалмады. Сондықтанда, ... ... ... және ... негізгі тармақтары франчайзингтік қатынасты
реттеу үшін жеткілікті болды.
Франчайзингті дамыту жөніндегі шаралар 1999-2000 жж.
арналған шағын кәсіпкерлікті қолдау және дамыту мемлекеттік
бағдарламасының 2.4.1 тармағында ... ... ... ... ... толық реттемейді, онда
басты назарды лизингтік қатынасты реттеуге аударған. Өйткені,
90-шы жылдардың аяғы мен 2000 жылдың басында ... ... ... ... айналым мен оны қолдану
тәжірибесі анағұрлым артық болды. Жоғарыда аталған
бағдарламаның 2.4.1 тармағы франчайзингтің негізгі ... қана ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік бағдарламаның жағымды жағы -
Қазақстанда франчайзингтің көпшілікке танымал болуының жалпы
бағытын қалыптастырды. Мемлекеттік бағдарлама франчайзингтік
шарттық қатынастарды реттемейді, тек франчайзингтік заңды
кеңестіктің ... ... ... жылы 1 ... ҚР Азаматтық кодексінің Ерекше бөлімі
заңдық күшке еніп, ең ... ... ... кәсіпкерлік
лицензия (франчайзинг)» атты заңды термин енгізілді. Бұл
тарауда франчайзинг шартты құқықтық рәсімдеу және франчайзинг
шарт нысандарының тізімі, тараптардың ... ... ... жазылды.
ҚР АҚ-тың 902-бабында «Кешенді кәсіпкерлік сублицензия»
ұғымына сипаттама берілді. Бұл бөлімде лицензиаттың
(франчайзи) басқа тұлғаға сублицензия (субфраншиза) ... ... ... ... және ... (бұл
ұғымдар әлем тәжірибесінде кең таралған) ұғымдарына сипаттама
бермеген.
Дегенмен, ҚР ... ... ... ... беріліп, құқықтық алаң қалыптастырды.
ҚР АҚ-нің 45-тармағының негізгі ережелері, франчайзингтік
қатынасты ... ... ... ... кәсiпкерлiк
лицензия (франчайзинг) туралы» Қазақстан Республикасының 2002
жылғы 24 маусымдағы N 330-ІІ Заңына кіргізілді.
Қазақстан франчайзингтің заңды анықтамасы жөнінде жеке
заң қабылдаған ТМД ... ... ... ... ... ... жөн.
Бүгінгі таңда франчайзинг туралы заң франчайзингтік
шарттық қатынастарды реттейтін негізгі нормативтік-құқықтық
акт болып табылады.
Заңның 4-тараудың, 4-ші және 5-ші баптарында
франчайзингтiк ... ... ... негізгі
қағидалары мен мемлекеттiк қолдау шаралары анықталған. Шағын
кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдаудың нысаны және инвестиция
негізінде қолдау көрінеді.
Заңның 5-бабының ... ... ... ... ... заңнамасында
көзделген жеңiлдiктер мен кепiлдiктер беру қарастырылған,
алайда мұндай жеңілдіктер түрлері мен нысандары туралы нақты
анықтама берілмеген. Франчайзингте, кәсіпкерліктің жеке ... ... ... ... және өзге де ... ... ... шарт бойынша ұсыну пәні
болып табылады, франчайзерге зияткерлік меншік құқығын Әділет
Министрлігі зияткерлік меншік ... ... ... ... меншік институтында тіркелуіне көп көңіл
аударуы қажет. Өйткені, заң бойынша лицензиардың тіркелген
кешенді ерекше құқығы мемлекеттік ... ... ... зияткерлік меншік нысанына қатысты, франчайзинг
туралы заң осындай зияткерлік меншік нысанына ... ... ... тіркеу тараптардың келісімімен жүзеге асыруды
қарастырады.
Заңның 20-бабында кешендi кәсiпкерлiк лицензияның
(франчайзингтiң) негiзгi түрлерi көрсетілген: конверсиялық,
көп кешендi, өндiрiстiк, ... ... ... ... ... ... барысында қажет.
Заң, негізінен, сектордағы мәмілелерді құқықпен рәсімделу
қажеттілігін қанағаттандырады. Бірақ, заңның әрекет етуі,
егерде арнайы жеңілдіктер мен кепілдіктер қарастырылмаса,
елдегі франчайзингтік ... ... әсер етуі ... ... ... ... франчайзинг туралы
заңға өзгерістер мен толықтыру енгізу және бұл үдеріске
франчайзингтік сектордың өкілдері франчайзер, франчайзи ... ... ... ... ... ... жыл сайын әлемдік экономика жаһандануда, заманауи
франчайзинг бизнестің халықаралық түрі болғандықтан,
франчайзинг ... ... ... ... біріздендіріп,
жетілдіріп отыру мәселесі төтесінен тұр.
Мысалы: Қазақстандағы франчайзингтің 90%-ы ... ие ... ... ... ... үш ... өкілдерінен тұрады: АҚШ (франчайзер),
Ресей (франчайзи), Қазақстан (субфранчайзи). Әлемдегі
франчайзингтік шарттардың жартысынан көбі халықаралық болып
табылады. Әр елдің франчайзинг туралы заңдары бір-бірімен
қайшы ... ... ... институттар франчайзингтік
қатынастарды реттейтін заңдар мен шарттарды жасауда арнайы
ұсыныстар дайындайды. Мысалы, УНИДРУА халықаралық мастер
франшиза шарттарын жасауға арналған нұсқау ... (Guide ... Master ... ... және
франшизаға қатысты ақпаратты жариялау туралы моделдік заң
(Model Franchise Disclosure Law, 2002) жасады.
Халықаралық және ұлттық ассоциацияларымен ... ... ...... ... ... Бұл ... мәртебесі бар құжаты емес, сондықтанда
мемлекеттік болып табылмайды. Бірақ, ар-намыс кодексі өте
қажетті нормативтік құжат, франчайзинг нарығының қатысушылары
үшін ойынның ар-намыс ережелерін бекітуге ... ... ... және ... үшін ... ... ... туралы ақпаратты жариялау тәртібі
қарастырылған. Қазақстанда халықаралық ар-намыс кодексі жоқ,
бірақ үлгі ретінде халықаралық ар-намыс кодексін пайдалануға
болады.
Жоғарыда айтылғандай, франчайзинг кәсіпкерліктің ... ... ... қолдау туралы мемлекеттік
бағдарламалармен және кәсіпкерлік туралы заңнама актлерімен
реттеледі. Кәсіпкерлікті қолдау туралы мемлекеттік
бағдарламаларға сәйкес кәсіпкерлікке ... ... ... ... және орта ... ... франчайзинг
мемлекеттен дәл сондай қолдауға ие бола алады. «Жеке
кәсiпкерлiк туралы» Қазақстан Республикасының 2006 ... ... N 124 ... сәйкес, кәсіпкерлікті қолдаудың
бірнеше шаралары қарастырылған. Заңның 4 тармағына сәйкес,
кәсіпкерлікті қолдау мынадай негiзгi бағыттар бойынша жүзеге
асырылады:
• жеке кәсiпкерлiктi ... ... ... ... жеке ... қолдау орталықтарын, бизнес-
инкубаторларды, технологиялық парктердi, индустриялық
аймақтарды және жеке кәсiпкерлiк инфрақұрылымының басқа да
нысандарын құру және дамыту;
... ... ... жеке ... ... оқу-әдiстемелік, ғылыми-әдiстемелiк
және ақпараттық қамтамасыз ету;
• орталық мемлекеттiк және жергiлiктi атқарушы
органдардың жанынан сараптамашылық кеңестердiң қызметiн
ұйымдастыру;
• жеке кәсiпкерлiктi ... мен ... ... ... бизнес-инкубаторлардың және индустриялық аймақтардың
қызметiн ұйымдастыру;
• шағын кәсiпкерлiктi дамытудың мемлекеттiк, салалық
(секторлық) және ... ... ... ... ... ... мен ... үшiн
инвестицияларды, оның iшiнде шетелдiк инвестицияларды тарту
мен пайдалану жүйесiн жасау;
• жұмыс iстеп тұрған оқу және зерттеу орталықтарын,
консалтингтiк ұйымдар мен ... ... ... ... ... ... дамыту және жаңаларын құру
жолымен кадрлар даярлауды, қайта даярлауды және олардың
бiлiктiлiгiн арттыруды ... жеке ... ... үшiн экономикалық және
ұйымдық жағдайларды қамтамасыз ету мақсатында индустриялық
аймақтар құру.
2.Компанияны франчайзингтік жүйеге ... ... ... ... ... ... құжаттар саны және материалдық ресурстар
деңгейі әр түрлі болып келеді. Халықаралық франчайзингтік
бизнесте компанияның франшизалық ... ... ... ... ... ... консалтингтік
компанияны немесе франчайзинг және кәсіпкерлер ұлттық
ассоциациялардың сараптамашыларын шақыртады. Бірақ,
шақыртылған сыртқы сарапшылар франчайзингке жауапты
компанияның қызметшілерімен бірлесіп іске кіріседі.
«Франчайзинг үлгісі Сіздің ... ... келе ... ... ... ... ... бірінші кезекте көңіл аударатын аспектілер
қатары көрсетілді. Бизнесті франшиза шеңберінде сипаттау мәні
бойынша осы аспектілерді талқылаудан тұрады.
Бірақ, барлық ... ... ... аспектілерін қатаң сақтамайды, кейбір компанияларға
жеке франшизасын қалыптастыру үшін жоғарыда ... ... ... ... ... ... Әрбір
жағдай өзінше ерекше. Егер компанияны франчайзингке айналдыру
кезінде ол негізгі аспектілеріне жауап беретін болса, онда
бизнесті франчайзингке айналдырудың негізгі шараларының
тізіміне көшеміз.
Франшиза үшін ... ... ... тауарлық таңбаны сәйкестендіруден бастауы керек.
Компания әлеуетті тауар таңбасын, оның икемділігіне, басқа
талапқа және басқа ... ... және ... ... ... ... ... керек. Тауарлық таңба
компанияның сол сәттегі даму деңгейінде табысты болғаныменен,
бірақ франчайзингтік ... бұл ... ... ... ... бренд – бұл франчайзер қызметінен
туындайтын ақпараттың толық жиынтығы. Бірнеше сұрақтарға жауап
бере алатындай болуы керек:
- Әрекет етуші тауар таңбасы нарық талабын
қанағаттандырады ... ... ... және ... байланысқан тауар
таңбасын құру қажеттігі бар ма?
- Франчайзингтік жүйеге ауысқанда ... ... ... бар ... компанияның тауар таңбасы басқа мемлекеттің
нарығында жұмыс жасайтын болса, онда тауар ... ... ... ... ... ... керек. Сауда маркасының даму тарихында брендтардың
өзге аймақтардың тілдеріндегі сәтсіз үндестіктері кездесіп
отырған.
Компанияның ... ... мен ... ... ... жете саралау маңызды болып табылады.
Болашақтағы франшиза брендасының пішінін анықтау да маңызды.
Сонымен қатар, ... ... ... және ... жақтарының
тізімі жасалып, болашақ бренд шекарасын анықтау маңызды.
Франшизаның тауар таңбасын анықтап алғаннан кейін,оның
патенттік ... ... де аса ... аудару қажет
(егер тауарлық таңба тіркелмеген жағдайда).
Франчайзинг форматын анықтау. Франшиза сипатын және ... ... ... Сауда немесе іскерлік форматтарда
көлемдері әртүрлі құжаттар, сонымен қатарбизнесті франшизаға
айналдырудің әртүрлі технологиялары талап етіледі. Сауда
франчайзингінің қызметі өнімді сатуға бағытталады. Іскерлік
форматта франчайзер ... ... ... жүзеге
асыруға бағытталған. Әр жағдайдағы пайдалар әр түрлі. Сауда
франчайзері тасымалдаған тауар бағасына қойылған үстеме
есебінен пайда табады. Іскерлік ... ... ... ... ... ... ... Кейде, екі
форматты біріктіру тетігі де кездеседі. Мысалы: компания
іскерлік формат бойынша жұмыс жасайды, бірақ пайда
тасымалданған тауарға салынған үстеме бағасының ... ... ... ... ... ... бірақ іскерлік форматтың барлық атрибуттары бар.
Табиғаты жөнінен форматтар әр түрлі болғандықтан,
франчайзингке айналдыру кезеңінде ... ... ... ... ... және келешектегі пайданың қалыптасу
сипатын анықтау мақсатында болашақтағы франшизаның форматын
анықтап алу қажет.
Бизнес санатына және ... ... ... пакеттердің бірнеше түрі болады. Олардың
қайсыбірі тек негізгі құжаттардан (тауар таңбасы, пайдалану
жөніндегі нұсқаулық, тренингтар) тұрса, қалғандары басқа
құжаттар тізбегінен құралады.
Брендтың жарнамалық алаңын ... ... ... ... ... мақсат тұтқан тауар
таңбаларын тарататын географиялық кеңестік. Компания жарнама
алаңы мен сол ... ... ... (қызмет
көрсетуінің) нақты жұмыс жасауының арасындағы айырмашылықты
анықтау қажет. Егер ... өз ... ... ... ... жарнамаласа, бірақ аймақтарда өнімді
әртүрлі дилерлердің қарапайым тізбегі арқылы таныстырылса,
онда брендты жарнамалау реті жеткіліксіз, сондықтанда брендтың
нақты және жарнамалық алаңын ... ... ... ерен еңбектерін талап етеді. Өйткені,
көп жағдайда, франчайзер бренды франчайзи ... ... емес ... ... ... ... нарығына шыққан кезде, қызмет үрдісін
тұтастай қайтадан бастау керек болды, өйткені компания бренды
жергілікті тұтынушыларға таныс емес еді. Нәтижесінде,
жергілікті ... ... ... ... ... және оны жариялауға арналған шығындарды
қосуға тура келді. Бұл франчайзидың ... ... ... уақытты, қаржыны және жұмысты талап етті.
Тіпті, егер компанияның франчайзингтік жүйесі танымал,
жарнаманы талап етпеседе, нарықта дәл сол жағдайда ... ... емес және ... ... ... ... тура ... Өйткені
тұтынушылар арасында франчайзердің тауарлық таңбасының танымал
болу нәтижесінің артықшылығы сезілмеуі мүмкін.
Франчайзи аймағындағы жарнама алаңын белгілеу брендтың
жұмыс жасау бағытын анықтайды, ... ... ... ... ... ... есебін шығарады.
Жарнама алаңын қалай анықтайды? Аумақта брендтың
танымалдылығын анықтау үшін маркетингтік зерттеулер
жүргізіледі. Бірақ, әрбір кәсіпкер белгілі бір аумақта өз
тауарлары мен ... ... ... ... ... ... Сұлтан тауар таңбасының жарнама алаңы ретінде
Қазақстанның тұтас аумағын алады, ал Орта Азия мен Ресейде бұл
компанияның дестрибьютерлері жұмыс жасайды және ниетті
клиенттерінің тобы ... ... ... ... ... франчайзиға
өз жарнама алаңының шеңберінде жұмыс жасағаны қолайлы болып
табылады.
Егер әлемдік франчайзинг флагмандары туралы айтсақ,
әлемде ... ... аса ... жарнама алаңын иеленеді.
Франчайзигебұл брендтың жарнама шығындарын есептеу қажет емес,
өйткені ол аймақтарға танымал және ниетті ... ... ... ... ... ... болатыны болжанған. Бірақ, бұл компанияның
басқа бәсекелестер алдында артықшылығы бар ... сөз ... ... мен қызмет көрсетулерінің бәсекелестік
артықшылығымен қатар, франшизаның өзінде де бәсекелестік
артықшылық ... ... ... ... ... ... осы ... байқауы керек.
Кока-Кола франшизасының артықшылығы неде? Франчайзи
ерекше өнім өндіру технологиясымен қатар, атақты тауар
таңбасын жалға алады.
Қазақстандық НАП–Бухгалтерия тауар таңбасының франшизасын
сатып алудың қандай ... бар? ... ... ... ... ... мен ... дайын пакетін
алады, бұл франчайзи табысына кепіл бола алады.
Франчайзидың сатып алу туралы ... ... ... ... бар ... әсер ... ... басты өлшемдерінің бөлінуін, мықты
жақтарын күшейтуін, тиімділігін арттыруын, франшизаның
стратегиялық нүктесін анықтауын және қызметтік ерекшелігін
дамытуын негіздейтін бәсекелестік артықшылықтарды анықтауы
қажет.
Бренд және ... ... ... сату үшін ... білу ... ... емес ... бағасын анықтау бұл
франчайзинг саласындағы өте қиын мәселе, өйткені ҚР ұқсас
аналогтар санының аздығы, материалды емес активтер
институтыныңенді ғана қалыптасу ... әсер ... ... ... тасымалданған тауарлар мен шикізатқа үстеме
бағаның құнын анықтауүшін көптеген жеке факторларды есепке алу
керек. Франчайзи франчайзерге төлемді ... ... ... ... табады, сондықтанда бұл төлемдерді анықтағанда
байқампаз болуы керек. Франчайзи табысын айналымдағы табыстың
15%-тік роялти төлемі пайдасыз қылуы, тіпті роялтидың төмен
деңгейде болуы, ... ... зиян ... ... пайдасын есептеу. Франчайзингке өту қаншалықты
пайдалы? Франчайзингтік жүйеге өту шараларының барлық
кезеңіндегі құнды есептеу, дамудың франчайзингтік моделге өту
болашағында нарыққа, сегментке және сатудың ... ... ... ... ... ... ... франшиза табысын бағалауға көмектесетін факторлар.
Франчайзингтік пакет жасау. Франчайзингтік пакет
қалыптастыру басында ... ... ... ... ... ... ... - франшизаны
пайдалану нұсқаулығы (Franchise Opereational Manual)
әзірленеді. Франшизаны пайдалану нұсқаулығы (қысқ. ФПН) ... ... ... ... және жояды. ФПН
франшизаның техникалық төлқұжаты. ФПН қызметіне ... ... ... ... және ... ... ... франчайзидің басқаруы кіреді.
Франчайзингтік пакет бизнес жоспардан, маркетингтік
жоспардан, бренд-буктен, тренингтерден, заңды пакеттерден және
т.б.өзге де құжаттардан ... ... ... жасау компанияны франчайзингке
айналдырудағы ең қиын рәсім. Франчайзердің сататын ең негізгі
тауары – франчайзингтік пакет.
Франчайзингтік жоспар. Франчайзингтік жоспарда
франчайзингтік ... ... ... және әлеуеттік
нарыққа және алдағы бірнеше жылға франчайзингтік желінің даму
жоспарына сипаттама беру ... Ол ... ... құрал болып есептеледі. Франчайзингтік
жоспарда франчайзиды таңдау белгілері, франшизаны жарнамалау
және жылжытуға байланысты ... ... ... ... ... бағдарламалар болуы керек.
Қолайлы қаржы жүйесін құру. Әлеуетті франчайзи франшиза
сатып алу кезінде ең алдымен мыналарға көңіл аударуы қажет:
- компанияның ... және ... ... ... ... жасаудағы бухгалтериясының
айқындылығына және қолайлылығына;
- тасымалдаушылармен, дилерлермен, медігерлермен ... ... ... өнім шығару және қызмет көрсету үшін қажетті
материалдардың, шикізаттардың, тауарлардың қозғалыс ағынының
құжатқа енгізілуіне.
Сонымен қатар, франчайзи өзіндік бизнесінің сызбасын
құруы тиіс.
Франчайзинг ... ... ... қаржылық есеп
тәжірибесін белгілі бір бағдарлама немесе есептік моделі
ретінде ұсынады. Мысалы, ... ... ... ... ... ... және ақша ... бақылауды
жетілдіру үшін өзінің «Есептеу жүйесі» компьютерлік
бағдарламасын жасады. Бағдарлама мемемлекеттік тізімдемеде
2002 ж. 30 мамыр №131 тіркелген. Компания «Тифани ... ... ... ... шарттарды жасау. Әрбір франчайзерде жалпы
коммерциялық шарттар үлгісіне сәйкес жасалған франчайзингтік
шартының өзіндік ңұсқасы болуы керек. Бұл ... ... және ... мүдделері «Франчайзинг туралы» ҚР
заңына сәйкес қорғалуы тиіс. Әдетте, франчайзингтік пакетте
франчайзингтік шарт болады, оны тек тіркеуден өткізу керек.
Мұндай шарттардың ... ... ... ... ... ... ... табуға болады.
Франчайзиды қолдау жүйесін құру. Франчайзер компаниясында
франчайзингтік желіні қолдауға, кеңес беруге және мониторинг
жасауға арнайы қызметкер немесе тұтас бөлім құрылады.
Франчайзер тобы ... ... ... ... ретінде жұмыс жасайды. Франчайзидан
белсенділікті жоспарлау, басқару, ұйымдастыру, ... ... ... ... қолдау жүйесін құру
үрдісінде персоналдарға, әсіресе франчайзингке жауапты
қызметкерге алдын-ала тренинг жүргізу қажет. Кейде, қосымша
қызметкерлерді алу қажеттілігі туындайды.
Бизнес бағытына байланысты ... ... ... түрлері бар:
Маркетинг. Франчайзер франчайзиды маркетингтік
материалдарымен, жылжыту технологияларымен, нарықты зерттеу
құралдарымен қамтамасыз ... ... ... ... БАҚ
жарнамаларының үлгілерін, жарнамалық полиграфияларды және т.б.
жарнама материалдарын ұсынумен бейнеленеді. Франчайзингтік
қатынас нысанына байланысты, франчайзер франчайзиды
орталықтандырылған БАҚ жарнамасыбағытында ... ... ... ... жалпы жарналық қорға арнайы жарна
төлейді.
Тренингтер. Франчайзер бастапқы тренинг курстарын
жүргізеді, қажеттілікке байланысты одан кейін де бірнеше
курстар ... ... ... ... ... өздері жүргізуі үшін материалдармен қамтамасыз
етеді.
Кадрлық саясат . Франчайзер франчайзиге персоналдарды
іріктеу және басқарудың өз жүйесін ұсынады.
Логистика. Бизнес түрі және ... ... ... ... ... логистикалық жүйенің
бір бөлігі болып табылады.
ІТ. Франчайзи франчайзердің корпоративті сайты негізінде
пайда болған фирмалық веб-сайт ... ... ... ету ... ... ие ... қолдау түрлері франчайзингтік пакеттің
құрамдас бөліктеріне тәуелді болып келеді.
3.Қазақстандық франчайзинг статистикасы.Франчайзингті
дамыту болашағы
Компанияның материалды активтеріне ғимарат, құрал-
жабдықтар, ... ... және өзге де ... көрінетін
активтер жатады. Компанияның материалдық активтерін бағалаудың
саналуан әдістері бар. Компанияның материалдық активтерін
бағалау құнды анықтайтын көпшілік ... ... және ... ... ... құны компанияның
қаржылық есептеулерінде көрініс табады. Компания құнындағы
материалдық емес активтер (МЕА) үлесі өсуде, оларға тауарлық
таңба, ноу-хау, патенттер, авторлық және ... ... ... ... ... меншік кешені жатады. Қазіргі
заманда компанияның материалдық емес активтерінің үлесі
бизнестің жалпы құнынан 50% және одан да жоғары (мысалы Кока-
кола компаниясының МЕА ... 98% ... ... ... материалдық емес активтерді бағалауға, оның
ішінде брендтың материалдық емес құнын ... ... ... ... брендты бағалауда, материалдық емес
активтеріне баға қою тетігін нақты анықтай алмай отыр. ... ... ... ерекше құралы жоқ (бренд материалдық
емес санатқа жатады, ал бағалау тәсілінде бағалаушылардың
субъективті көзқарасы жиі кездеседі). ... ... ... ... ... емес активтерді бағалау
нысанына жатқызбайды. Материалдық емес активтерді бағалау,
оның ішінде ... ... ... ... ... мәселе болып отыр.
Брендты бағалаудың ең танымал жеке институты ретінде
Интербренд консалтингтік компаниясы жыл сайын ең жоғарғы
брендтық құны бар 100 ... ... ... ... Бірнеше жыл бойынша тізім көшбасшысы болып Кока-Кола
компаниясы тұр, оның 2009 жылғы брендтық құны 68 734 миллиард
доллар құрайды.
Интербренд сауда ... ... емес ... алғашқылардың бірі болып негізін қалады. 1988 ж.
компания ... рет ... ... ... брендты
бағалаудың өзіндік тәсілін қолданды. Тәсілдің өзі компанияның
ноу-хауы болып құпияда ... ... ... ... ... ... тетігі
болашақтағы бренд болжамы бойынша түсетін пайданың таза
ағымдағы құны ретінде сауда маркасының құнын ... ... ... ... ... ... Брендинг ролі;
· Бренд күші.
Компания тәсілі брендты есептеудің көптеген танымал
тәсілдеріне негіз ... ... ... тәсілі негізінен
атақты халықаралық компаниялардың брендтарына қолданылды да,
ал аса танымал емес ... ... ... бағалауда
үйлесім таппады. Батыс тәжірибесінде, Интербренд тәсілінен
басқа үш негізгі түрге топтауға ... ... ... тәсілдері қолданылады.
Жиынтық шығын тәсілі немесе шығынды тәсіл. Аталған
тәсілдің ... ... ... және ... ... ... ... негізделген. Брендты жылжыту шаралары
мыналардан тұрады:
- Нарықты және болжалды өнімнің сегментін маркетингтік
талдау, нысанды, сыртқы дизайнын моделдеу және сынақтан
өткізу, өнімнің функционалды ерекшеліктері.
- ... және ... ... ... ... Компанияның тауар және қызмет көрсету таңбаларын, МЕА
барлық түрлерін ... ... ... таңбасын және НМА қорғау шаралары.
- Жарнамалық шаралар және ... ... ... ... ... айналдыруды сипаттау және
франчайзингтік пакетті құрастыру.
- Брендты жасауға және жылжытуға байланысты басқа да
шығындар.
Нәтижесінде, барлық ... іс ... ... ... ... ... ... құнына айналады. Бұл
компанияның сырттан мамандарды шақырмай, өз ... ... ... ... ... тәсіл. Бірақ,
тәсілдің қарапайымдылығы, оның әлсіз жағы болып табылады.
Өйткені бренд шығынының құны, брендтың өзіндік ... ... ... Әрбір тауар таңбасы жылжытуға мол шығын шығарғанына
қарамастан, бренд болып табылмайды. Соңында, брендтың құнын
сатып алушы анықтайды, егер өнім ... ... ... ... бренд қалыптасады да, егер тауар таңбасы құйылған
біршама инвестицияға қарамастан, қолдануы нарыққа қызықсыз
болса, онда брендқа айналмайды. Мысалы, ... ... да бір ... ... және ... үшін бір ... ... шығындаса, бірақ өнім теріс стратегияның әсерінен
нарықтық сұранысқа ие болмаса, ол тауар таңбасының миллион
долларға сатылатынына кепіл ... ... ... ... құнын анықтауда
салыстыру аналогы ретінде нарықтағы брендталмаған ұқсас
тауарды алады. Нарықтағы ұқсас брендталмаған тауар құны мен
компанияның өзіндік брендталған тауары арасындағы
айырмашылықты анықтайды. ... ... ... құны ... ... ... және қол ... алайда ұқсас аналогты табуда қиындық бар, өйткені әрбір
компания өзінше дара ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігіне негізделген. Тәсіл бірнеше түрге бөлінеді:
1. Роялтидан босату тәсілі. Бұл басқа тұлғаға ... ... ... ... оны ... үшін болжалды
төлемнің гипотетикалық бағалауына құрылған тәсіл. Бұл ... ... ... мен қызмет көрсетудің
болашақтағысатылымына болжам жасалады, осы цифрдан роялти
шамасы ... ... ... ... ... брен құны
анықталады. Бұл өте субъективті тәсіл болып табылады.
2. Бренд есебінен үстеме табыс (немесе дисконторлық
қосымша құн) тәсілі. Бұл ... ... және ... ... сату ... ... айырмашылыққа құралған.
Бұл айырмашылықты брендтың бүкіл өміршеңдік кезеңіндегі сату
көлеміне көбейтіледі. Нәтижесінде бренд ... ... ... Бұл ... табыс бренд құны болып табылады.
3. Уақытша қалдық құны тәсілі немесе ... ... ... құны ... ... тәсілмен анықталады:
бірінші кезекте, компанияның барлық активтарының жалпы
нарықтық құнын анықтайды. Одан материалды активтардың,
қаржылық активтардың, брендқа жатпайтын ... ... ... ... тасталады. Қалған шама бренд құны
болып табылады. Тәсілдің негізі қиындығы-компанияның нарықтық
құнын бағалау, ол Қазақстанда ғана емес, әлемде қиындық
тудыратын мәселе. Бұл ... тек бір ... ... анықтауға
болады. Егер компанияда брендтар қоржыны болса, онда ... ... ... ... ... ... әдісі ( Discounted Cash Flow
). Бұл тәсілде негізгі ықпал кәсіпорын үшін қаржы ағынын
болжауға бағытталады. Сосын тауарлық таңба есебінен ... ... ... ... ... ... ... Батыста қолданылады.
ТМД елдерінде осы тәсілдерді негізге алып, брендты бағалаудың
жергілікті әдістемесі шықты, бірақ олар әмбебап болып
табылмайды.
Материалды емес активтерді ... ... ... ... ... ... ... айтуға болады . Аталған жоба ірі
Қазақстан компаниялар қатарының брендтарын ... ... ... ... ... ... ... тәсілімен анық танысу мүмкін емес, ол
құпияда ұсталады.
МЕА бағалау тәсілдері, көріп отырғаныңыздай, өте жұқа
санат және әрбір жағдайда ... ... ... ... ... ... бұл ... бойынша құнды анықтау:
ол үшін сатып алушы қанша береді?
Франшиза құнын анықтау МЕА ... ... ... қолданылады және бренд құндылығының жеке анықтаушы
өлшемі болып табылады.
Бүгінгі таңда Қазақстанда материалдық емес активтерді
бағалау институты қалыптасу сатысында. ... ... ... ... ... ... бағалауда бренд құнын есептемейді. Алайда,
аудиторлар брендті бағалау құралдарын қолдану ... ... ... МЕА және ... ... ... енгізу қарастырылған. Осылайша, МЕА-ға
компанияның эквивалентті материалдық активтері мәртебесін
береді.
Отандық ... ... сату ... брендтың
материалдық емес құнын есептемейді немесе болымшы ғана
көрсетеді. Кейде МЕА-ның құнын асыра бағалау жағдайы да
кездеседі. Әрбір жағдайда бұл ... ... ... ... ... ... ... бар бағалау институттары, яғни бағалау нарығы
қалыптасуда. МЕА есептеу әдістемесіне және бренд жөніндегі
мамандарға сұраныс жыл сайын артуда. Франшиза қалыптастыруда,
компанияны сатуда, біріктіруде және ... МЕА ... ... ... ... ... болып табылады.
Халықаралық франчайзингтік нарықта тек қаржылық
құралдарға негізделген франшизаны бағалау тәсілдері көптеп
таралған. Мысалы, құрал-жабдықтардың ... ... ... жалдағанда қолданатын «әділетті нарықтық құны» (Fair
Market Valuation) немесе таза пайда мен қаржылық ағымға
негізделген «әрекет етуші кәсіпорын» (Going Concern ... ... ... ... ... ... тәсілі бар, ал брендты бағалау жағдайында, франшизаны
бағалаудың әмбебап тәсілі жоқ. Компания брендтың және МЕА-дың
болжамды құнын көп таралған әдістемелермен анықтайды, содан
кейін ... ... ... қояды. Франчайзингтік
пакетте тауар таңбасынан басқа (және оның-брендтың абстракталы
жұтылуы), патент, ноу-хау, авторлық құқық тәрізді МЕА болуы
мүмкін. МЕА құнын ... үшін ... ... ... ... МЕА құнын анықтау кезінде брендты
жылжытуға кеткен шығындардың жалпы сомасынан және субъективті
қаржы бағасынан тұратын өзіндік ішкі ... ... ... ... ... ... құны ... табылады, өз кезегінде онда компанияның
материалдық емес активтердің жиынтығы бар. Сондықтанда,
паушалды жарнаның анықтамасы франчайзингтік ... ... ... ... ... құнына франшиза
сатумен байланысты франчайзердің шығыны да кіруі мүмкін
(мәмілені рәсімдеу, әлеуетті ... ... ... ... ... мамандарының барып көруі
және т.б.). Кей жағдайда, паушалды жарнаға тауар және қызмет
көрсетуді ұсыну үшін франчайзиге қажетті құрал-жабдықтардың
жиынтық құны да қосылуы ... ... ... ... ... ... франчайзерге ұсынылған тауардың
немесе оның құрамдас бөліктерінің үстеме бағасы есебінен
жарнаны өтейді. Бірмезеттік роялти төлемімен және жыл ... ... ... ... ... ... құнын есептеу әдістемелері бар.
Бренд құны жоғарлаған сайын, паушалды жарна шамасы өседі.
Бірақ тәжірибеде басқаша, мысалы, ... ... құны 45 мың АҚШ ... ... ... ... құны да ... тең. Алайда, Макдональдс бренд құны
(32,275 млрд доллар) халықаралық емес брендтың орташа құнынан
(орташа 20-100 млн.АҚШ доллары) жоғары. Сондықтанда, бренд
құны әр ... ... ... ... ... анықтаушы
ретінде бола алмайды. Оған көптеген субъективті және
объективті факторлар: компанияның стратегиясы, нүктенің жалпы
саны, франчайзи саны, сату және ... ... ... деңгейі, географиялық ерекшелік, франчайзингтік нүкте
құны, франчайзингтік шарт талаптары, тәуекелдікті талдау,
франшизаны сату шығындары, франшизаның демократиялығы және
дегдарлығы, ... ... ... және ... басқа
себептер әсер етеді.
Жергілікті және халықаралық франшизаны салыстыруға
болмайды. Франчайзингтікжелісінің 27 000 нүктелері бар ... ... ... ... ... ... –500 ... долларын (бір фирмалық нүктесінің паушалдық жарнасының
құны 15000 АҚШ долларына тең) құрайды. Франшизаның паушалды
жарнасының төмен құны нүктелері есебінен өтеледі. Ал
франчайзингтік желілері ... 5-30 ... ... жететін
жергілікті/ұлттық компаниялардың паушалды жарналар құны
шығындар құны болып табылады. Франчайзер үшін паушалды
жарнаның бағасын анықтағанда сараланған ... ... ... ... жоғарғы құны әлеуетті франчайзиларға
қолайсыз болса, ал төмен баға франшизаның шығынға ұшырауына
алып келеді.
Әлемдік тәжірибеге сәйкес, ... ... ... 5 ... % дейін франчайзингтік нүктенің инвестиция құнын құрайды.
Мысалы, Dunkin` Donuts паушалды жарна құны 40 000 $ дан ... ... ... ал жоба құны 225700 $ дан 1 100 000 $ дейін
барады.
МЕА бағасы сияқты паушалды ... ... ... ... ... ... да, ... жоспарымен анықталады.
Франчайзингтің өзге төлемін роялти деп аталады. Бұл
франшиза иесінің негізгі пайдасы болып табылатындықтан,
роялтиды дұрыс есептеу франчайзер мен франчайзиға ... ... ... ... мөлшерлемесін анықтау біршама
субъективті және объективті себептермен байланысты. Роялти
шамасын белгілеудің кең таралған тәсілі ... ай ... ... ... пайызды анықтау табылады. Ең үлкен роялти
12,5 % Макдональдс компаниясына тиесілі деп саналады.
ТМД аймағында бекітілген роялти мөлшерлемесіне немесе
роялти бағасына тасымалданатын ... ... ... т.б. ... кең ... жарна және роялтидан басқа, франчайзерлар басқа
төлем түрлерін: маркетингтік және жарнама қорына ... ... және ... сайтқа қызмет көрсету үшін
төлемдердітәжірибеде кең пайдаланады. Ереже бойынша, бұл сату
көлемінен түскен белгілі бір пайыз немесе бекітілген
мөлшерлеме болып табылады.
Франчайзингті дамыту болашағы
Дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... ... Яғни, франчайзингті ынталандыру жөніндегі барлық
бағдарламалар шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту
бағдарламасына ұқсас болып келеді. Бұл логикаға ... ... ... ... құрамы болып,
кәсіпкерлік алаңында әрекет етеді.
Егер елде кәсіпкерлікті ... ... ... онда ... дами ... Әрине,
франчайзингтің дамуына өте көп әсер ететін кейбір түрлерді
кеткеніміз жөн: зияткерлік меншіктің қорғалуы, нарықтың
айқындылығы, салықтық мәдениет, халықаралық стандарттар және
бизнесмендердің ... ... ... ... ашық ... сұраныс пен ұсыныс заңына бағынады. Ең үлкен тұтынушы
нарығы АҚШ, сондықтанда франчайзинг флагманы АҚШ болып
табылады.
Франчайзингтік нарық, кез-келген ашық нарық
тәрізді сұраныс пен ... ... ... Ең ... ... АҚШ, ... франчайзинг флагманы АҚШ болып
табылатыны таңсық емес. Егер нарық қол ... ... ... қандай да бір қолдауды қажет етпейді, сұраныс пен
ұсыныс заңына сәйкес дами береді. Әлемдік тәжірибеге сүйенсек,
онда ең алдымен франчайзинг ... ... ... ... ... ... ... қолдау жүзеге асқан. Оның жарқын
мысалы: Қытайдағы зияткерлік меншікті қорғау нормасы төмен
деңгейде, франчайзинг туралы заң 1997 жылы пайда болса,
бірінші ... ... 80 ... ... ... ... пайда болған.
Алайда, франчайзингті дамытудағы мемлекеттің
қолдау ролін бағаламауға болмайды. Өркениетті кәсіпкерлікті
дамыту үшін франчайзингтің маңыздылығын ескере келе,
мемлекеттік институттар франчайзингке жағдай туғызуға
ұмтылады. АҚШ ... ... ... заңының шығуы,
оның ішінде франчайзердің сату алдындағы ақпаратты міндетті
жариялауы туралы тармағы АҚШ-тағы алаяқтық франчайзингтік
сызбасының санын қысқартты. Мемлекет арқасында ... мен ... ... ... ... ... ... зейнеткерлерге
зейнеткерлік қорларда жинаған қаржысын франшиза сатып алу үшін
пайдалануға ... ... ОПИК ... корпорациясы
американдық франшизаны бүкіләлемге экспортқа шығару қызметін
ынталандырады.
Франчайзингтік даму туралы әртүрлі бағдарламалар
АҚШ ғана ... ... және Азия ... де ... ... бағдарламасын атап өткен
қызықты, онда франчайзингті ынталандыру мақсатында шетелдік
компанияларының франчайзингтік жобаларына міндетті түрде қытай
кәсіпкерлерінің қатысуы ... ... бар. ... ... ... ... ... он
мыңдаған франчайзингтік нүктелер ашылды. Мысалы: Кодак
компаниясының Қытай мемлекеттік банкісімен бірлесіп ашқан «KEX
photo express» сауда маркасымен мыңдаған кәсіпорын құрылды.
Франчайзингті дамыту ... ... ... ... ... ... ... қаржылық
мүмкіндіктерінен шетел франчайзерларының көптеген ұсыныстары
жүзеге асырлмады. Малайзия Кәсіпкерлікті дамыту ... ... ... ... ... ... ... оның ішінде, франчайзиларға кеңестер
беру және қаржылық қолдау механизмін дайындады. Мұндай
бастамадан кейін, елде көптеген франчайзингтік кәсіпорындар
пайда ... ... ... ... дамытуда
мемлекет тарапынан қолдаудың жүзеге асуы өте маңызды.
Отандық франчайзингті дамыту үшін аса маңызды болып
«Бизнестің жол картасы – 2020» бағдарламасы (әрі ... ... ... Бұл ... франчайзингті дамыту шаралары
жазылмаса да, онда көрсетілген сапалы ... ... ... қолайлы болары сөзсіз. Бүгінгі таңда,
бұл бағдарлама ауқымы өте кең және ... ... ... ... шаралары жинақталған БЖК 3 негізгі
бағыттары бар :
1) жаңа бизнес-бастамаларды қолдау;
2) кәсіпкерлік секторды сауықтыру;
3) экспортқа ... ... ... іске асырудың екінші бағыты
экономиканың шикізат емес секторының кәсіпорындарын
сауықтыруға бағытталуы барысы кәсіпкерлікті қаржылық қолдау
арқылы кәсіпкерлік ортаны сауықтырудың тиімді құралы болып
табылады. Франчайзингтің ... ... ... ... халықаралық нарықта ұлттық брендтарды экспорттау үрдісін
дамытуға франчайзингтік мәмілені қаржыландырулар ықпал етті.
ОРІС-тың экспортты қаржыландыруы арқылы ірі американдық
компаниялардың франчайзингтік брендтары әлемнің әр ... ... ... ... ... ретінде келтіруге болады.
Экспортқа бағдарланған өндірістерді қолдау франчайзингтің
дамуы үшін өте маңызды, қазақстандық өнімді, яғни қазақстандық
сауда маркасын экспортқа шығару ұлттық франшизаның
экспортталуына әсер ... ... ... ... үшін ... құру үшін ... Франчайзинг кәсіпкерліктің нысаны
ретінде тек қаржылық қолдау арқылы дамымайды, сонымен қатар,
білім, яғни «менеджменттегі ноу-хау» арқылы да даму ... ... ... ... ... ... ... менеджментті бойына сіңіру арқылы келешегі мол
франчайзингтік жүйе құруға ықпал етеді. Бұл жерде
бағдарламаның бірінші ... ... БЖК ... атап өту ... атап ... және ... ... көрсету;
Кәсіпорын менеджментін, жұмыс үрдісін қалыптастыру
бойынша қызмет көрсету;
Өнімнің (қызмет көрсетудің) нақты түрімен нарыққа кіру
бойынша маркетингтік зерттеу ;
жылжыту (брендинг) және өнімді ... ... ... т.б.;
әрекет етуші бизнесті оңтайландыру және құру бойынша
консультациялар;
мемлекеттік сатып алу жөніндегі конкурстарға қатысу
бойынша және сыртқы нарықта ... ... ... ... ... ... нарығы
қымбат, әрі қолжетімді емес, ал бастысы – кәсіпкерлерге
абсолютті қажет емес консалтингтік қызметтер крсетіледі.
Тіпті, ... ... жоқ ... ... да ... ... ... қымбат қызмет көрсетулер және ол
көп жағдайда шағын кәсіпкерлер үшін қолжетімді еместер
арасында кәсіби мамандар ұсынатын ... ... ... айта ... жөн. ... бұл ... гөрі ... табылады. Алайда, бұл жерде кәсіпкерлікке консалтинг
керек емес дегенді білдірмейді, қайта қазіргі уақытта ... ... ... ... бір ... ... Интернеттен ақпарат алады, ал бір бөлігі ұйымдық
үрдісті бетімен жіберген. Бірақ, консалтинг әрбір кәсіпорынға
қажет, БЖК арқасында кәсіпкерлер орталықтандырылған сапалы
консалтингтік көмек алуға ... бар. БЖК к ... ... ҚР ... ... ... серпін беруі мүмкін.
Әрине , ұсынылған консалтингтік материалдардың сапасын бағалау
өте маңызды.
БЖК консалтингтік қызмет көрсету арасында
франчайзингті дамыту тұрғысынан жылжыту (брендинг) және ... ... ... ... ... ... көңіл
аударған дұрысырақ. Брендинг – франчайзингтің құрамдас бөлімі,
онсыз франчайзингтік жүйелердің тиімділігі жоғалады. ... бар ... – бұл ... ... ... ... ... брендинг туралы айтпастан бұрын,
тауар таңбаларын қарапайым тіркеуге көңіл аудармайды. Егер,
БЖК бағдарламасының мамандары ... ... ... назар аударса, кәсіпорын брендты жалдау мәмілелер
санының көбеюі арқылы франчайзинг нарығының дамуына ... өз ... ... ... мүдделі болады.
Бағдарламаның қаржы агенті болып «Даму» қоры
табылады. «Даму» қоры жоғарыда айтылып өткендей, ... ... ... ... ... ... Қор өткізген шаралар көптеген франчайзерлар мен
франчайзиларға, сонымен ... ... ... ... ... көмектесіп отыр. Бірақ, БЖК - 2020
секілді ауқымы кең мұндай бағдарламаның қаржы агентінің
ролінен қордың орны ... ... ... ... келеді.
Қорытынды
Сонымен, зерттеменің қорытындысында келесі
мәселені белгілегім келеді. Қазақстанда франчайзингтің
бастамасы белгілі шарада жаңа франшизалардың ойдағыдай жұмыс
істеуімен және бұл секторға жаңа қызметтерді тарту
мүмкіндігімен ... ... ... бұл ... едәуір  көп мәселелер және
шешілмеген сұрақтар бар.
Ең негізгі мәселенің бірі, шарттық ... ... және ... ... ... ... қиянатшыл франчайзиден және франчайзиді
франчайзердің әдепті емес әрекетінен қорғау болып табылады.
Осы орайда, белгілі құқықтық механизмдердің жоқтығынан
басқа, республикада бұл ... ... ... ... ... ... қуатты инфрақұрылымның
жоқтығы кедергі келтіреді.
Шынында, шет елде франшизаларды сату ... ... ... ... жүйелер жасалған. Солардың
ішінде – кеңес беру, болашақ кәсіпорынның бизнес-жоспарын
дайындау, несиелеу, жабдықтардың лизингі, франшизаның өзін ... ... ... франшизаны алу бойынша несиелеу
фактісін сақтандыру.
Дегенмен бұл механизмдер бара-бара бізде де пайда ... ... ... ... ... үшін ... мемлекеттік және нарықтық енгізу механизмдерінің
жетіспеушілігіне арта салуға болмайды. ... ... ... қолдау кәсіпкерлік
қолдаумен бірге тұтас жүргізіледі. Яғни, франчайзингті
ынталандыру жөніндегі ... ... ... және ... ... ... ... болып келеді. Бұл
логикаға сәйкес, өйткені, франчайзинг кәсіпкерліктің бөлінбес
құрамы болып, кәсіпкерлік алаңында әрекет ... елде ... ... ... ... онда ... дами ... Әрине,
франчайзингтің дамуына өте көп әсер ететін кейбір түрлерді
кеткеніміз жөн: зияткерлік меншіктің қорғалуы, нарықтың
айқындылығы, салықтық мәдениет, халықаралық стандарттар және
бизнесмендердің іскерлік ... ... ... ашық ... ... пен ... ... бағынады. Ең үлкен тұтынушы
нарығы АҚШ, сондықтанда франчайзинг флагманы АҚШ болып
табылады.
Франчайзингтік нарық, кез-келген ашық нарық
тәрізді сұраныс пен ұсыныс ... ... Ең ... ... АҚШ, ... франчайзинг флагманы АҚШ болып
табылатыны таңсық емес. Егер нарық қол жетімді болса, онда
франчайзинг қандай да бір қолдауды қажет етпейді, ... ... ... ... дами ... ... тәжірибеге сүйенсек,
онда ең алдымен франчайзинг пайда болған, ... ... ... кейін франчайзингті қолдау жүзеге асқан. Оның жарқын
мысалы: Қытайдағы зияткерлік меншікті ... ... ... ... ... заң 1997 жылы ... болса,
бірінші франчайзингтік нүкте 80 жылдардың аяғында заңдық
реттеуден бұрын пайда болған.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Бекболат Ж. Франчайзинг ұғымы және оның Қазақстанда қалыптасу
негіздері. Заң., 2006 №1. ... ... А. ... Вам нужен кредит. Евразийский
вестник аудитора. 2006., № 7 (55). ... ... Ж. ... ... және оның Қазақстанда қалыптасу
негіздері. Заң., 2006 №1. 25-б.
4. ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Франчайзингтың теориялық аспектілері83 бет
Саясат4 бет
Тауарды несиеге сатудың есебі, қолма - қол, қолма - қолсыз есеппен сатудың теориялық аспектісі67 бет
Постдағдарыстан кейінгі Қазақстан Республикасында франчайзингті жетілдіру жолдары5 бет
Франчайзинг14 бет
Франчайзинг жүйесі23 бет
Франчайзингтік қатынастар жүйесі талдау24 бет
Қазақстан Республикасында кәсіпкерліктің дамуы10 бет
Қазақстандағы франчайзинг31 бет
Қазақстандағы франчайзинг. Франчайзингтің даму және құрылу ерекшеліктері28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь