Ұлы жібек жолының құрылу себептері мен құрылуы


Жүздесу мен тілдесу және алыс-беріс байланыстар б.з. дейінгі ІІІ-ІІ мыңжылдықтарда басталған. Бадахшан тауының лазурит және Хотан маңындағы Яркендария өзенінің жоғарғы жағынан нефрит кен орындары тыбылып, оларды өндіре бастағанға сәйкес бұл байланыстар реттеліп, жөнге келтірілді. Б.з. дейінгі І-мыңжылдықтың орта кезінде Кара теңіз өнірінен Дон бойына, Оңтүстік Орал өніріндегі савроматтарға, Ертіске, одан әрі созылып Алтайға, жоғарғы Ертіс пен Зайсан көлі алқабын мекендеген агрипейлер еліне кететін Дала жолы жұмыс істей бастаған еді. Осынау жолмен жібек, ұлпандар мен терілер, иран кілемдер, асыл металдардан жасалған бұйымдар сауда арқылы таратылып жататын. Қымбат бағалы жібек қатысқан, осылардың дәнекерлік демеуі арқасында сол кез үшін тансық болған бұл тауар Орта Азия мен Орта теңіз аймағына дейін жеткен.
Б.з. дейінгі ІІғ. орта шенінде Жібек жолы елшіліктің және сауда–саттықтың тұрақты желісі ретінде қызмет атқара бастайды. Б.з.ІІ-V ғғ егер Шығыстан жүре бастай, Жібек жолы Қытайдың ежелгі астанасы Чаньаннан шығып, Ланчжоу маңындағы Хуанхэ өткеліне барып, одан әрі Нань-Шаннің солтүстік сілемдерімен жүріп отырып, Ұлы Қытай қамалының батыс шетінен, Яшма қақпасының шебінен барып шығады. Осы арадан сара жол екіге айырылып, Такла-Макан шөлін солтүстік және оңтүстік жағынан айналып өтетін. Терістік жолы Хами, Тұрфан, Бесбалық, Шихо көгал аймақтары арқылы Іле алқабына жететін; ортадағы жол Чаочаннан Қарашарға, Ақсұға, сосын Бедел асуы арқылы Ыссық көлдің оңтүстік жағалауынан шығып, Дунхуан, хотан Яркенд, Бақтрияларды басып өтіп, Үндістан мен Орта теңіз аймағына қарай шырқап кететін; бұл Оңтүстік жолы деп аталатын. Ал, Солтүстік жолы Қашғардан Ферғанаға, одан әрі Самарқанд, Бұқар, Мерв арқылы Хамаданға, Сирияға баратын.
1. Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы, Атамұра, 2003ж. Б. 65-68
2. А. Тұңғыш «Түркілер тарихынан»
3. Заман – Қазақстан – 1995ж. №13 — 8-бет
4. Аманжолов К.Р. Қазақстан тарихының дәрістер курсы. 1-кітап. Ежелгі заманнан 1917 жылғы Қазан төңкерісіне дейін. А., 2004, 118 б
5. М. Қани. Қазақтың көне тарихы. А., 1993, 187 б.
6. Мусин. Ч. Қазақстан тарихы. А., 2003, 39-56 беттер
7. Қозыбаев, М.Қ.. Қазақстан тарихы.-Атамұра, 2010ж.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Кіріспе

Ұлы Жібек жолы - әлемдік өркениет тарихындағы неғұрлым елеулі
жетістіктердің бірі. Керуен жолдарының тарамдалған жүйесі Жерорта теңізінен
Қытайға дейін Еуропа мен Азияны қым-қиғаш кесіп өтіп, ерте дүние мен орта
ғасыр дәуірінде сауда байланыстары мен Батыс пен Шығыс мәдениеттері
арасындағы тілдесуінің маңызды құралы қызметін атқарды. Жолдың неғұрлым
ұзақ үзігі Қазақстан мен Орта Азия арқылы өтті. Б.д. дейінгі 2 ғасырдың
ортасында пайда болған Жібек жолы, егер Шығыстан жүрсек, Қытайдан (Чаньани)
басталады да, Ланчжоу ауданында Хуанхе асуы арқылы өтіп, одан әрі Нан-
Шаньнің солтүстік сілемдері арқылы ұлы Қытай қабырғаларының батыс шетіне
және "Яшмалық қақпалар бекетіне" жетеді. Такла-Макан шөлін солтүстіктен
және оңтүстіктен жиектей отырып, бұл жерде бірыңғай жол тармақталады.
Солтүстік жол Хами, Тұрфан, Бесбалық, Шихо алқаптары арқылы Іле өзені
даласына тартады. Ортаңғысы - Чаочаннан Қарашарға, Ақсуға және Бедел асуы
арқылы Ыстық көлдің оңтүстік жағасына тіреледі. Оңтүстігі - Дунхуан, Хотан,
Жаркент арқылы Бактрияға, Үндістан мен Жерорта теңізіне келеді. Бұл
"Оңтүстік жол" деп аталады. Ал "Солтүстік жол" Қашқардан Ферғанаға және
одан әрі Самарқант арқылы Бұқараға, Мерв арқылы Хамадан мен Сирияға асады.

Бұрынғы Ферғана арқылы жол төте әрі қолайлы болса да, Қытайдан Батысқа
Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан арқылы өтетін жол 6-7 ғасырларда неғұрлым
жандана түседі. Жолдардың ауысуын төмендегідей себептермен түсіндіруге
болады. Біріншіден, Жетісуда Орта Азия арқылы сауда жолдарын бақылайтын
түрік қағандарының ордасы тұрды. Екіншіден, 7 ғасырда Ферғана жолы өзара
қырқыстан қауіпті бола түсті. Үшіншіден, бай түрік қағандарымен олардың
төңірегі теңіздің арғы жағынан келетін тауарлардың ірі тұтынушыларына
айналды. Осылайша бұл негізгі жолға айналды және де елшілік пен сауда
керуендері 7-14 ғасырларда дәл осы жермен өтті.

Жібек жолының бағыттары қатып қалған бірдеңе болмағанын атап көрсеткен
жөн, жүз жылдың барысында оның жеке учаскелері мен тармақтарының бағыттары
өзгеріп отырды. Негізгі жолдан басталған біреулері жарамсыз болып қалды,
басқалары, керісінше, қызу жұмыс істеді, ал жолдармен бірге сауда жолдары
мен қиылыстарында тұрған қалалар, селендер және керуен сарайлары дамыды
немесе қаңырап қалды.

Негізгі бөлім

2.1 Ұлы Жібек жолының құрылу себептері мен құрылуы.

Жүздесу мен тілдесу және алыс-беріс байланыстар б.з. дейінгі ІІІ-ІІ
мыңжылдықтарда басталған. Бадахшан тауының лазурит және Хотан маңындағы
Яркендария өзенінің жоғарғы жағынан нефрит кен орындары тыбылып, оларды
өндіре бастағанға сәйкес бұл байланыстар реттеліп, жөнге келтірілді. Б.з.
дейінгі І-мыңжылдықтың орта кезінде Кара теңіз өнірінен Дон бойына,
Оңтүстік Орал өніріндегі савроматтарға, Ертіске, одан әрі созылып Алтайға,
жоғарғы Ертіс пен Зайсан көлі алқабын мекендеген агрипейлер еліне кететін
Дала жолы жұмыс істей бастаған еді. Осынау жолмен жібек, ұлпандар мен
терілер, иран кілемдер, асыл металдардан жасалған бұйымдар сауда арқылы
таратылып жататын. Қымбат бағалы жібек қатысқан, осылардың дәнекерлік
демеуі арқасында сол кез үшін тансық болған бұл тауар Орта Азия мен Орта
теңіз аймағына дейін жеткен.

Б.з. дейінгі ІІғ. орта шенінде Жібек жолы елшіліктің және
сауда–саттықтың тұрақты желісі ретінде қызмет атқара бастайды. Б.з.ІІ-V ғғ
егер Шығыстан жүре бастай, Жібек жолы Қытайдың ежелгі астанасы Чаньаннан
шығып, Ланчжоу маңындағы Хуанхэ өткеліне барып, одан әрі Нань-Шаннің
солтүстік сілемдерімен жүріп отырып, Ұлы Қытай қамалының батыс шетінен,
Яшма қақпасының шебінен барып шығады. Осы арадан сара жол екіге айырылып,
Такла-Макан шөлін солтүстік және оңтүстік жағынан айналып өтетін. Терістік
жолы Хами, Тұрфан, Бесбалық, Шихо көгал аймақтары арқылы Іле алқабына
жететін; ортадағы жол Чаочаннан Қарашарға, Ақсұға, сосын Бедел асуы арқылы
Ыссық көлдің оңтүстік жағалауынан шығып, Дунхуан, хотан Яркенд,
Бақтрияларды басып өтіп, Үндістан мен Орта теңіз аймағына қарай шырқап
кететін; бұл Оңтүстік жолы деп аталатын. Ал, Солтүстік жолы Қашғардан
Ферғанаға, одан әрі Самарқанд, Бұқар, Мерв арқылы Хамаданға, Сирияға
баратын.

Б.з. VI-XII ғасырда Орта Азия мен Қазақстанда қалалар тез өсті. Олар
сауда мен қолөнердің, дін мен мәдениеттің тірегіне айналды. Батыс Түркістан
жерінде Суяб, Құлан, Мерке, Тараз, Отырар, Испиджаб сияқты қалалар бой
көтерді. Олардың көтерілуі таптық қоғамның шығуының айқын көрінісі еді.
Орта ғасырда Қазақстан өзінің қалалары арқылы әлемдік қарым-қатынастан
тысқары қалмай, Еуропа және Азия елдерімен Жібек жолы арқылы сауда жасасып,
байланысын үзген жоқ. Бұл кезде Қазақстанның оңтүстігінде басты және ірі
қалалардың бірі-Испиджаб (қазіргі Сайрам) болды. Оның толық сипаттамсын Әл-
Макдиси берген. Испиджаб ірі қала, - деп жазды ол. Оның рабады (күзеті)
мен тұратын мединасы бар. Онда төбесі жоқ базарлар, мата базары мен үлкен
мешіт бар. Оның 4 қақпасы: Нуджакет қақпасы, Фархан қақпасы, Шахраны
қақпасы, Бұқара қақпасы әр қақпаның жанында рабады бар. VI-XII ғасырларда
тікелей орталығы ретінде мәлім болған Испиджабта тауарлардың көптеген
түрлері өндіріліп, осы жерден басқа жақтарға мата, қару-жарақ, мыс пен
темір әкетіліп тұрды. Ағын суы мол, ағашы көп және тамаша бақшалары бар ең
гүлденіп, көркейген кенттердің бірі болған Испиджаб қаласының қазылып,
зерттеліп осы уақытқа дейін сыры ашылған жоқ. Бірақ оның қандай рөлі
болғаны туралы жазба деректер аз емес. Қазақстанның Сырдарияның орта бойына
орналасқан ірі қалаларының бірі - Отырар. Араб-парсы деректемелерінде
Отырар қаласы Фараб, одан бұрын Тарбан деп те аталған. ІХ ғасырдың бас
кезінде арабтар Фадл-Ибн Сахлдың басқаруымен Отырар аймағын басып алуға
тырысты. Ол шекаралық әскерінің бастығын өлтірді және Қарлұқ жағбуының
ұлдарын қолға түсірді деп хабарлайды деректемелер.VII-VIII ғасырларда
Отырар шахристаны мұнаралары бар дуалдармен қоршалған. Бұл дуалдар қайта
салынған түрінде IX-X ғасырларға дейін сақталған.

2.2 Жібек жолының керуен жолдары.

Жібек жолының ең ұзын және үлкен керуен жолдарының бір бөлігі Орта
Азия мен Қазақстан аумағы арқылы өтті. Жетісу мен Оңтүстік Қазақстанда
қалалық феодалдық мәдениеттің дамуында Ұлы Жібек жолы үлкен рөл атқарды.
Бұл Жетісуда жаңа қалалардың пайда болуынан, ал Оңтүстік Қазақстанда Жібек
жолы бойындағы қалалардың пайда болуынан немесе сол қалалармен сауда
баланыстары болған қоныстардың тез өсуі мен дамуынан көрінеді. Жібек
жолының Қазақстандық бөлігі осындай еді. Егер, осы жолмен Батыстан Шығысқа
қарай жылжыр болсақ, оны мынадай түрде көз алдымызға елестете аламыз: Шам
(Ташкент) қаласынан асулар арқылы Турбат пен Испиджабқа, одан кейін керуен
Таразға (Жамбыл) жылжитын.

Жібек жолы Ыстықкөл Қазан шұңқырларынан Сайтан асуы арқылы Іле
алқабында, содан кейін Іленің сол жақ жағалауын үлкен Хмек және Қорғас
даласы арқылы Алмалыққа, одан Такла-Макан шөлінің солтүстік жүйегі, Хами
оазисі арқылы бүкіл Іле алқабын оңтүстік-батыстан шығысқа қарай кесіп
өтетін. Содан кейін жолдың бір тармағы Қастек, Қаскелең, Жетісудың ұсақ
қалаларын кесіп өтіп, Талғар-Талхизге жететін. Бұдан кейін жол Шеңгелдіге
қарай созылады да, Алтын Емел асуы арқылы Көксу алқабына қарай түсіп,
қазіргі Дунгановка селосының орнында болған Екіөгіз қаласына жетеді.
Қытайдың жібегі, Индияның тәттілері мен асыл тастары, Иранның күміс
бұйымдары, Византияның құлдары, Афранияб керамикасы тағы басқа жүктер
тиелген керуен Қызылқұм мен Қарақұм шөлдері, Мерв және Хорезмнің оазистері
арқылы , Сарыарқаның шетсіз-шексіз далалары арқылы Памир мен Тянь-Шаньнің,
Алтай мен Қартаудың асу бермес шыңдарынан, Сырдария мен Амудария, Шу
өзендерінен өтетін керуеннің жолында Мерв, Бұхара, Самарқан, Үргеніш,
Отырар, Шымкент, Баласағұн, Тараз, Сауран, Талғар сияқты бай қоныстар мен
қалалар болған.

Тараздан шығысқа қарай шығатын жол Құлан қаласына қуаң даламен жетеді.
Тараз бен Құлан арасындағы дала қарлұқтарға қарады. Құланға барар жолда
Касрибасты, Кульщуб пен Джуль-Шубті басып өтуге тура келетін. Касрибастың
қалдықтары Қырғыз жотасын бойлай өтетін ежелгі жол сорбында жатыр. Тұтастай
тастан қаланған бұл құрылыс Ақыртас деген атауымен белгілі, мұның өзі
салыну мәнеріне қарағанда бір кезде тас қамал болған тәрізді. Қазбалардың
сипаттауына қарағанда Куль-Шуб ескі Өрнек қаласына келіңкірейді: бұл өз
мешіті, жасақтар жататын жатаханалары мен айнала кәсіпкерлік шеберханалары
бар нақты ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ұлы Жібек жолының тарихына шолу
Ұлы жібек жолының тарихы
Ұлы Жiбек жолының даму тарихы
Ұлы Жібек жолының бағыттары мен тармақтары
Ұлы жібек жолының географиясы мен туристік мүмкіндіктері
Ұлы Жібек жолының ежелгі тайпалар өміріндегі рөлі
Ұлы Жібек жолының пайда болу тарихы
«Ұлы Жібек жолының – Қазақстан туристік экскурсияны жандандыру мен дамытудағы маңызы»
Жібек жолының қалыптасуы
Жібек жолының бағыттары
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь