Ұлы жібек жолының құрылу себептері мен құрылуы

Жүздесу мен тілдесу және алыс-беріс байланыстар б.з. дейінгі ІІІ-ІІ мыңжылдықтарда басталған. Бадахшан тауының лазурит және Хотан маңындағы Яркендария өзенінің жоғарғы жағынан нефрит кен орындары тыбылып, оларды өндіре бастағанға сәйкес бұл байланыстар реттеліп, жөнге келтірілді. Б.з. дейінгі І-мыңжылдықтың орта кезінде Кара теңіз өнірінен Дон бойына, Оңтүстік Орал өніріндегі савроматтарға, Ертіске, одан әрі созылып Алтайға, жоғарғы Ертіс пен Зайсан көлі алқабын мекендеген агрипейлер еліне кететін Дала жолы жұмыс істей бастаған еді. Осынау жолмен жібек, ұлпандар мен терілер, иран кілемдер, асыл металдардан жасалған бұйымдар сауда арқылы таратылып жататын. Қымбат бағалы жібек қатысқан, осылардың дәнекерлік демеуі арқасында сол кез үшін тансық болған бұл тауар Орта Азия мен Орта теңіз аймағына дейін жеткен.
Б.з. дейінгі ІІғ. орта шенінде Жібек жолы елшіліктің және сауда–саттықтың тұрақты желісі ретінде қызмет атқара бастайды. Б.з.ІІ-V ғғ егер Шығыстан жүре бастай, Жібек жолы Қытайдың ежелгі астанасы Чаньаннан шығып, Ланчжоу маңындағы Хуанхэ өткеліне барып, одан әрі Нань-Шаннің солтүстік сілемдерімен жүріп отырып, Ұлы Қытай қамалының батыс шетінен, Яшма қақпасының шебінен барып шығады. Осы арадан сара жол екіге айырылып, Такла-Макан шөлін солтүстік және оңтүстік жағынан айналып өтетін. Терістік жолы Хами, Тұрфан, Бесбалық, Шихо көгал аймақтары арқылы Іле алқабына жететін; ортадағы жол Чаочаннан Қарашарға, Ақсұға, сосын Бедел асуы арқылы Ыссық көлдің оңтүстік жағалауынан шығып, Дунхуан, хотан Яркенд, Бақтрияларды басып өтіп, Үндістан мен Орта теңіз аймағына қарай шырқап кететін; бұл Оңтүстік жолы деп аталатын. Ал, Солтүстік жолы Қашғардан Ферғанаға, одан әрі Самарқанд, Бұқар, Мерв арқылы Хамаданға, Сирияға баратын.
1. Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы, Атамұра, 2003ж. Б. 65-68
2. А. Тұңғыш «Түркілер тарихынан»
3. Заман – Қазақстан – 1995ж. №13 — 8-бет
4. Аманжолов К.Р. Қазақстан тарихының дәрістер курсы. 1-кітап. Ежелгі заманнан 1917 жылғы Қазан төңкерісіне дейін. А., 2004, 118 б
5. М. Қани. Қазақтың көне тарихы. А., 1993, 187 б.
6. Мусин. Ч. Қазақстан тарихы. А., 2003, 39-56 беттер
7. Қозыбаев, М.Қ.. Қазақстан тарихы.-Атамұра, 2010ж.
        
        Кіріспе
Ұлы Жібек жолы - әлемдік өркениет тарихындағы неғұрлым ... ... ... жолдарының тарамдалған жүйесі Жерорта теңізінен
Қытайға дейін ... мен ... ... ... ... ерте ... мен орта
ғасыр дәуірінде сауда байланыстары мен Батыс пен ... ... ... ... ... қызметін атқарды. Жолдың неғұрлым
ұзақ ... ... мен Орта Азия ... ... Б.д. дейінгі 2 ғасырдың
ортасында пайда болған Жібек жолы, егер Шығыстан ... ... ... да, ... ауданында Хуанхе асуы арқылы өтіп, одан әрі Нан-
Шаньнің солтүстік сілемдері арқылы ұлы ... ... ... ... "Яшмалық қақпалар бекетіне" жетеді. Такла-Макан шөлін солтүстіктен
және оңтүстіктен жиектей ... бұл ... ... жол ... жол Хами, Тұрфан, Бесбалық, Шихо ... ... Іле ... ... Ортаңғысы - Чаочаннан Қарашарға, Ақсуға және Бедел асуы
арқылы ... ... ... ... тіреледі. Оңтүстігі - Дунхуан, Хотан,
Жаркент арқылы Бактрияға, Үндістан мен Жерорта теңізіне ... ... жол" деп ... Ал ... жол" ... ... ... әрі Самарқант арқылы Бұқараға, Мерв арқылы Хамадан мен Сирияға асады.
Бұрынғы ... ... жол төте әрі ... ... да, ... ... мен Оңтүстік Қазақстан арқылы өтетін жол 6-7 ғасырларда неғұрлым
жандана ... ... ... ... ... түсіндіруге
болады. Біріншіден, Жетісуда Орта Азия арқылы сауда жолдарын бақылайтын
түрік қағандарының ордасы ... ... 7 ... ... жолы ... қауіпті бола түсті. Үшіншіден, бай түрік қағандарымен олардың
төңірегі ... арғы ... ... ... ірі ... ... бұл ... жолға айналды және де елшілік пен ... 7-14 ... дәл осы ... ... жолының бағыттары қатып қалған бірдеңе болмағанын атап көрсеткен
жөн, жүз жылдың барысында оның жеке учаскелері мен тармақтарының бағыттары
өзгеріп ... ... ... ... ... ... болып қалды,
басқалары, керісінше, қызу жұмыс істеді, ал жолдармен бірге сауда жолдары
мен қиылыстарында тұрған ... ... және ... ... ... қаңырап қалды.
Негізгі бөлім
2.1 Ұлы Жібек жолының құрылу себептері мен құрылуы.
Жүздесу мен тілдесу және алыс-беріс байланыстар б.з. ... ... ... ... ... ... және Хотан маңындағы
Яркендария өзенінің ... ... ... кен ... ... оларды
өндіре бастағанға сәйкес бұл байланыстар реттеліп, жөнге келтірілді. Б.з.
дейінгі І-мыңжылдықтың орта кезінде Кара ... ... Дон ... Орал ... ... Ертіске, одан әрі созылып Алтайға,
жоғарғы Ертіс пен ... көлі ... ... ... ... кететін
Дала жолы жұмыс істей бастаған еді. Осынау жолмен жібек, ... ... иран ... асыл ... ... ... сауда арқылы
таратылып жататын. ... ... ... ... осылардың дәнекерлік
демеуі арқасында сол кез үшін тансық болған бұл тауар Орта Азия мен ... ... ... ... ... ІІғ. орта ... Жібек жолы елшіліктің ... ... ... ретінде қызмет атқара бастайды. Б.з.ІІ-V ғғ
егер Шығыстан жүре бастай, ... жолы ... ... ... ... Ланчжоу маңындағы Хуанхэ өткеліне барып, одан әрі Нань-Шаннің
солтүстік сілемдерімен жүріп ... Ұлы ... ... ... ... ... шебінен барып шығады. Осы арадан сара жол екіге айырылып,
Такла-Макан шөлін ... және ... ... ... өтетін. Терістік
жолы Хами, Тұрфан, Бесбалық, Шихо ... ... ... Іле ... ... жол ... Қарашарға, Ақсұға, сосын Бедел асуы арқылы
Ыссық көлдің оңтүстік жағалауынан шығып, ... ... ... басып өтіп, Үндістан мен Орта теңіз аймағына қарай шырқап
кететін; бұл Оңтүстік жолы деп ... Ал, ... жолы ... одан әрі ... ... Мерв ... ... Сирияға
баратын.
Б.з. VI-XII ғасырда Орта Азия мен Қазақстанда қалалар тез өсті. Олар
сауда мен қолөнердің, дін мен ... ... ... ... ... ... ... Мерке, Тараз, Отырар, Испиджаб сияқты қалалар ... ... ... ... ... шығуының айқын көрінісі еді.
Орта ғасырда Қазақстан өзінің ... ... ... ... ... ... және Азия елдерімен Жібек жолы арқылы сауда жасасып,
байланысын үзген жоқ. Бұл ... ... ... ... және ... бірі-Испиджаб (қазіргі Сайрам) болды. Оның толық сипаттамсын Әл-
Макдиси берген. «Испиджаб ірі ... - деп ... ол. Оның ... ... ... ... бар. Онда ... жоқ базарлар, мата базары мен үлкен
мешіт бар. Оның 4 ... ... ... ... ... ... ... қақпасы әр қақпаның жанында рабады бар». VI-XII ғасырларда
тікелей орталығы ретінде ... ... ... ... ... ... осы жерден басқа жақтарға мата, қару-жарақ, мыс пен
темір әкетіліп тұрды. Ағын суы мол, ... көп және ... ... бар ... ... кенттердің бірі болған Испиджаб қаласының қазылып,
зерттеліп осы ... ... сыры ... жоқ. ... оның қандай рөлі
болғаны туралы жазба деректер аз емес. ... ... орта ... ірі ... бірі - ... ... деректемелерінде
Отырар қаласы Фараб, одан бұрын Тарбан деп те ... ІХ ... ... арабтар Фадл-Ибн Сахлдың басқаруымен Отырар аймағын басып алуға
тырысты. Ол ... ... ... ... және ... ... қолға түсірді деп хабарлайды деректемелер.VII-VIII ғасырларда
Отырар шахристаны мұнаралары бар дуалдармен ... Бұл ... ... ... IX-X ... ... ... Жібек жолының керуен жолдары.
Жібек жолының ең ұзын және үлкен керуен ... бір ... ... мен ... аумағы арқылы өтті. Жетісу мен Оңтүстік Қазақстанда
қалалық феодалдық ... ... Ұлы ... жолы үлкен рөл атқарды.
Бұл Жетісуда жаңа қалалардың пайда болуынан, ал Оңтүстік Қазақстанда ... ... ... пайда болуынан немесе сол қалалармен сауда
баланыстары болған ... тез өсуі мен ... ... ... Қазақстандық бөлігі осындай еді. Егер, осы жолмен ... ... ... ... оны ... түрде көз алдымызға елестете аламыз: Шам
(Ташкент) қаласынан асулар арқылы Турбат пен Испиджабқа, одан ... ... ... ... жолы ... ... ... Сайтан асуы арқылы Іле
алқабында, содан кейін Іленің сол жақ жағалауын үлкен Хмек және ... ... ... одан Такла-Макан шөлінің солтүстік жүйегі, Хами
оазисі арқылы бүкіл Іле ... ... ... ... ... ... кейін жолдың бір тармағы Қастек, ... ... ... ... өтіп, Талғар-Талхизге жететін. Бұдан кейін жол Шеңгелдіге
қарай созылады да, ... Емел асуы ... ... ... ... түсіп,
қазіргі Дунгановка селосының ... ... ... қаласына жетеді.
Қытайдың жібегі, ... ... мен асыл ... ... ... ... ... Афранияб керамикасы тағы басқа жүктер
тиелген керуен Қызылқұм мен Қарақұм шөлдері, Мерв және ... ... , ... ... ... ... Памир мен Тянь-Шаньнің,
Алтай мен Қартаудың асу бермес шыңдарынан, Сырдария мен ... ... ... ... жолында Мерв, Бұхара, Самарқан, Үргеніш,
Отырар, Шымкент, Баласағұн, Тараз, Сауран, Талғар сияқты бай ... ... ... ... ... шығатын жол Құлан қаласына қуаң даламен жетеді.
Тараз бен Құлан арасындағы дала қарлұқтарға қарады. Құланға барар ... ... пен ... басып өтуге тура келетін. Касрибастың
қалдықтары Қырғыз жотасын ... ... ... жол ... ... ... ... бұл құрылыс Ақыртас деген атауымен белгілі, мұның өзі
салыну мәнеріне қарағанда бір ... тас ... ... ... ... ... Куль-Шуб ескі Өрнек қаласына келіңкірейді: бұл өз
мешіті, жасақтар жататын жатаханалары мен айнала кәсіпкерлік шеберханалары
бар нақты ... ... ... ... Археология және архивтік материалдар бойынша.
VII-VIII ғасырларда Отырардың билеушісі өзін теңдесі жоқ «Отырарбенді
патшасы» деп ... Қала ... ... ... ұсақ қоныстар мен
қалалардың бірі – ... IX-X ... ... ... ... ... көтерілген, мұның өзі саяси жағдайдың өзгеруіне және ... ... ... ... еді. ... ... ... ғасырлардан
кейін де жалғасып, оның орта Сырдария өңірінің экономикасы мен мәдениетіне
ықпалы күшті болған. Отырар көлемі жағынан ең ... қала ... ... ... орта ... ... бірі - Тараз. Ол
жазба деректемелерде 568 ... ... ... ... ... ... ... Килликискийдің Батыс түрік қағанаты Дизабулға
берген ... ... да аты ... Шамамен 680 жылы Қытай саяхатшысы
Сюань Цзан Таразды (Далассы) шеңбері 8-9 лиге ... ... ... ... ... VII ... Тараз «Ұлы Жібек жолындағы» ірі мекенге
айналды. Оны ... ... ... түрік, қарлұқ, оғыз тайпалары,
араб және иран жауынгерлерінің басын ... ... рет ... шығарғаны
жөнінде тарихи мағлұматтар бар. X-XII ... ... ... су
құбырлары, сонымен қатар күйген кірпіштен көпшілік үшін ... ... Оған ... ... Айша-бибінің күмбезі көтерілген. Ол жақсы
күйдірілген кірпішпен ... ... ... ... Қатты қирап тек батыс жақ қабырғасы мен ... ... ... ... ... ... келтірілді. Тараз жеріндегі ортағасырлық сәулет
өнерінің тағы бір ескерткіші-Қарахан ... ... ... ... күмбез
XX ғасырдың басында қайта тұрғызылып, сәнді өрнектері өшіп кеткен. ... ... тек оның ... ... ... Жетісудың саяси, экономикалық
және мәдени өмірінің ірі орталығы болған. Оның ... ... ... өзендердің бойында төменгі Барысхан, Хамукет, Жікіл, Адахкет, Ден,
Нуджикет, ... ... ... Жұл, ... ... ... мен
қоныстары бір-біріне тізбектеліп жалғасып жатты. Сондай-ақ Іле ... ... ... ... ... ... да қалалар орналасқан.
XI ғасырда Ясы (Түркістан) қаласы Шауғар округінің орталығы саналған. Мұнда
XII ... ... ... ... ... салынып, қала діни орталыққа
айналады.
Сырдариядағы ірі қала - ... ... ... мен ... ... керуен жолдарының қилысында орналасқан ол XII ғасырда
қыпшақ бірлестігінің орталығы болды. Қазір ... ... ... ... ғ. Орта Азия мен ... ... айтылған кенттерден басқа
жаңа бірқатар қалалар – Қарашоқы, Қарнақ, ... ... т.б. ... ... алып ... жер көлемі ұлғайып, сауда шаруашылық орталығы-
шахристаннан рабадқа ауысқан. Қазақстан жеріндегі халықтардың экономикалық
өмірінде сауда ... зор рөл ... ... ... ... мен ... қалаларының Визиантия, Иран, Орта Азия, Кавказ, Алтай,
Сібір, Шығыс Түркістанмен тығыз ... ... ... ... VI- ... ... ... «Ұлы Жібек жолының» зор маңызы болды. Бұл жол ... одан ... ... одан әрі керуендер Тараз қаласына
беттеген. Исфиджаб пен ... ... ... ... қалалар мен керуендер
аялдайтын сарайлар ... ... ... ... қимақтарға қарай
Адахкет, Дех-Нуджикент қалаларын ... ... ... ... жолымен»
Төменгі Барысханға, Құланға, одан әрі Меркеге және Аспараға ... ... ... ... ... Бедел мен Ақсудан асқан керуендер Шығыс
Түркістанға барып жетеді екен.
Исфиджаб қаласынан солтүстікке қарай шыққан ... жолы ... ... ... ... Созақ қалаларын, одан кейін Орталық
Қазақстан далаларын басып өтіп, Кеңгір, Жезді, Нұра, ... ... ... ... ... ... ... аудандарға қарай
беттейтін болған. Маңызды сауда жолдарында керуен сарайлар, жолда құдықтар
мен су қоймалары орналасқан. ... ... ... ... ... ірі ... болған. Орта Азиядан шыны, асыл заттар, көп қолданылатын
өнер бұйымдары, жылқы малы т.б шығарылып, Қытайдан жібек, ... ... ... ... ... ... маржаннан
жасалған немесе солармен әшекейленген заттар. Қалалардың өсіп өркендеуі,
сауданың дамуы, ауыл шаруашылығы өнімдеріне сұранымды арттырған. ... ... пен мал ... дамуына себепкер болды. Жауын-шашынның аз
болуына байланысты Қазақстанда егіншілік ... ... ... ... ... елдің Оңтүстігінде, Сырдария, Арыс, Бадам өзендері
алқабында, ... Іле ... ... ... ... ... егіншілікпен судың тапшылығына байланысты тек өзен алқаптары мен
тау бауырындағы жерлерде ғана шұғылданды.Елдің барлық жерлерінде ... мал ... ... ... ... Отырар өңірі суармалы егіншіліктің орталығы болды.
Мұнда егістік көп тармақты суландырмалы жүйемен жабдықталды. Су жолы ... су ... ... жүргізіліп, оның бір саласы Отырар қаласына
келді, екінші саласы Құйрық ... ... ... ... ... ... барды.Отырарға баратын су жолы төңіректегі рабадтарды сумен
қамтамасыз етіп, сонымен бірге қаланың солтүстігіндегі алқапты ... ... су жолы ... мен ... және сол ... ... Аққорған және Үзкентті сумен қамтамасыз еткен. Талас
жотасының тау бауырларындағы жерді суландыру үшін Бадам, ... ... ... суы ... ... ... темір шоттар және темір, не шойын ұштары бар, жер
жыртатын құралдармен өңделіп, егін ору темір ... ... ... үшін тас ... қолданылған. Қолдан суару негізінде Жетісу
тұрғындары астық өсіріп, жүзім ... және ... ... ... және бау ... ... ... төменгі етектерінде
Талғар, Есік, Қаскелең, Үлкен және Кіші ... ... ... ... орта және ... ағыстарының бойында да суландыру құрылыстары
болған. Талас өзенінен Тараз қаласына ... су жолы ... ... ... ... ... ... Қазақстан жерінде
халықтар өздерінің даму дәрежесіне қарай қолөнер кәсібімен де шұғылданды.
Қорытынды
«Жібек жолының» сан ... ... ... мен ... ... ... тау шатқалдарына кіре берісте, ... мен ... ... мен ... ... тепкен үлкенді-кішілі қалаларға барып
тіреліп жатты. Бұл қалалардың ... ... ... ... ... олар ... ... сөз болды, аңыздар сыр ақтарады.
Олар–Отырар мен Тараз, Түркістан мен ... ... пен ... ... ... - ... ... тәуелді аралық сауда бекеттері ретінде
белгілі болды. Далалық өлкелермен шектес аймақта орналасып, шекаралық сауда-
саттық байланыстары арқылы ... ... ... немесе Дех Нуджикес
сияқты қалалар да болды. Дегенмен, қалай болған күнде де ... ... да сан ... ... үнді және ... ... ... шек жоқ.
Олар белгілі бір дәрежеде тарихтың қозғаушысы, көптеген оқиғалардың
кейіпкерлі әрі ... ... ... ... ... ... - ... жолы проблемасына қысқаша
шолуды аяқтай, Еуропадан ... және кері ... ... ... ... де ... кең даланы кесе, биік таулардан аса, құнарлы
алқаптарға түсе, ... ... ... ... өнер мен ... суреттей отырып, орта ғасырдың тарихи және рухани өмірінің
күрделілігін баса көрсеткен жөн. ... пен ... ... мен Азия ... ... ұқсамайтын мәдениеттердің өзара байуына қолайлы да құнарлы
топырақ жасалды. ¤зара ықпалдасу нәтижесінде отырықшы ... ... ... ... ... мәдениетінің моншағында інжу-маржан
болып жарқырайтын таңғажайып ... ... ... ... жолы тек ... ... қана қалмастан, дүние жүзі өркениетін тоғыстырып, адамзат
қоғамының дамуына өшпес үлес ... ... ... Орта ... ... ... Атамұра, 2003ж. Б. 65-68
2. А. Тұңғыш  «Түркілер тарихынан»
3. Заман – Қазақстан – 1995ж. №13  — ... ... К.Р. ... ... дәрістер курсы. 1-кітап. Ежелгі
заманнан 1917 жылғы Қазан ... ... А., 2004, 118 ... М. ... ... көне тарихы. А., 1993, 187 б.
6. Мусин. Ч. Қазақстан тарихы. А., 2003, 39-56 беттер
7. Қозыбаев, М.Қ.. Қазақстан тарихы.-Атамұра, 2010ж.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Ұлы Жібек жолының – Қазақстан туристік экскурсияны жандандыру мен дамытудағы маңызы»65 бет
Жiбек жолының Қазақстанның экономикасына әсерi6 бет
Жібек жолының қалыптасуы28 бет
Оңтүстік Қазақстандағы ортағасырлық қалалар71 бет
Х–XII ғасырлардағы Қарахандар мемлекетінің мәдени мұрасы53 бет
Экономикадағы көлік саласы77 бет
Қазақ мәдениетінің бастаулары. Ұлы Жібек жолының пайда болу тарихы27 бет
Қазақстан жеріндегі Ұлы жібек жолы6 бет
Ұлы Жiбек Жолы жайлы36 бет
Ұлы Жібек жолы жеріміздегі өркениеттің даму жолы9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь