Қазақстан – иран қатынастары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

Негізгі бөлім

І. Иран Ислам Республикасы және ирандық қазақтар
1.1 Иран Ислам Республикасы туралы жалпы мағлұматтар ... ... ... ... ... ... ... 7
1.2 Иран қазақтарының жек. жат жұрағаттық қатынастары ... ... ... ... ... ... ... 15

ІІ. Қазақстан . Иран қатынастары
2.1 Қазақстан. Иран қатынастарының тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22
2.2 Иран . Қазақстан арасындағы жоғарғы достық байланыстар байламы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..33

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Күрделі аймақтық және жаһандық үрдістерге қарамастан, біздің республика өз көршілерімен және әлемнің жетекші елдерімен тығыз серіктестігін дамытып келеді. Тиімді геостратегиялық жағдайы, елеулі экономикалық әлеуеті және саяси салмағы сияқты факторларына байланысты Оңтүстік Азия мемлекеттерінің қазақстандық дипломатия үшін үлкен тәжірибелік құндылығы бір бөлек. Азияның оңтүстігінде болып жатқан оқиғалардың даму үрдісі, осы жерде күшейіп келе жатқан интеграциялық тенденциялар Қазақстанның осы аймақтағы елдермен тұрақты және өзара тиімді қатынасты құруы қажеттігін талап етеді. Сондай елдердің бірі – Оңтүстік Азияда орналасқан Иран Ислам Республикасы. Қазақстан және Иран екіжақты ынтымақтастыққа ерекше көңіл бөледі. Қазақстан мен Иран арасындағы көліктік-коммуникациялық қиыншылықтарға қарамастан, екі елді, ондағы халықтарды байланыстыратын негіз көп, оларды геосаяси тұрғыдан туындайтын тарихи-мәдени байланыстар біріктіреді. Сондай-ақ екі мемлекет үшін XX ғасырдың соңғы онжылдығында орын алған өзгерістердің маңызы зор болды. Осы кезеңде Қазақстан дербес, тәуелсіз және қуатты мемлекет құру үрдісін бастаса, Иран Орталық Азия аймағында жаңа мемлекеттердің пайда болуымен аймаққа қатысты саясатын толығымен өзгерте бастады. Қазіргі кезде Иран алдында саяси және экономикалық трансформациядан өтудегі қиын әрі ауыр кезең тұрса, Қазақстан Республикасы алдында халықаралық құқықтың жас субъектісі ретінде халықаралық қатынастар жүйесінде өз орнын табу міндеті тұрды.
1 Попов В.И. Современная дипломатия. М., 2003 г.
2 Консульский Устав РК// Указ № 217 от 27 сентября 1999г.
3 Положение о Министерстве иностранных дел Республики Казахстан.-САПП.-1996.-М.,1993.
4 Внешняя политка Республики Казахстан. Сборник статей. – Алматы, 1995.
5 Бобылев Г.В. Зубков Н.Г. Основы консульской службы.-М., 1996.
6 Назарбаев Н.А. Стратегия становления и развития Казахстана как суверенного государства. Алматы. 1993 г.
7 История дипломатии/Под ред. А.А. Громыко.-В 5-ти т.-М., 1958-1963.
8 Селянинов О.П. Дипломатическое представительство.-М., 1986.
9 Токаев К.К. Под стягом независимости. Очерки о внешней политике.-Алматы, 1997.
10 Токаев К.К. Под стягом независимости / Очерки о внешней политике Казахстана. - Алматы, 1997. - С. 524.
11 Токаев К.К. Под стягом независимости / Очерки о внешней политике Казахстана. - Алматы, 1997. - С. 525.
12 Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2030. Ел Президентінің Қазақстан халқына жолдауы. – Алматы, 1998. – 39 б.
13 Назарбаев Н.А. Укреплять международные позиции Казахстана // www.president.kz.
14 Назарбаев Н.А. Критическое десятилетие. - Алматы, 2003. - С.132.
        
        Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігі
М. Өтемісов атындағы ... ... ... ... ... және ... ... жұмыс
Тақырыбы: «Қазақстан – Иран қатынастары»
Орындаған:
Тексерген:
Орал- 2015 жыл
Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.................................................3
Негізгі бөлім
І. Иран Ислам Республикасы және ирандық қазақтар
1.1 Иран ... ... ... ... Иран ... жек- жат ... қатынастары
............................15
ІІ. Қазақстан – Иран қатынастары
2.1 Қазақстан- Иран ... ... Иран – ... арасындағы жоғарғы достық байланыстар
байламы.....................................................................
.............................................26
Қорытынды...................................................................
.......................................33
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі....................................................................34
Кіріспе
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Күрделі аймақтық және жаһандық үрдістерге
қарамастан, біздің ... өз ... және ... ... тығыз серіктестігін дамытып келеді. Тиімді геостратегиялық
жағдайы, елеулі экономикалық ... және ... ... ... ... ... Азия ... қазақстандық дипломатия үшін үлкен
тәжірибелік құндылығы бір бөлек. Азияның оңтүстігінде болып ... даму ... осы ... ... келе ... ... ... осы аймақтағы елдермен тұрақты және өзара тиімді
қатынасты құруы қажеттігін талап етеді. Сондай елдердің бірі – ... ... Иран ... Республикасы. Қазақстан және Иран екіжақты
ынтымақтастыққа ерекше көңіл бөледі. Қазақстан мен Иран арасындағы көліктік-
коммуникациялық ... ... екі ... ... ... ... көп, ... геосаяси тұрғыдан туындайтын тарихи-
мәдени ... ... ... екі ... үшін XX ғасырдың
соңғы онжылдығында орын алған ... ... зор ... Осы ... ... ... және қуатты мемлекет құру үрдісін бастаса, Иран
Орталық Азия аймағында жаңа мемлекеттердің пайда ... ... ... ... ... ... ... кезде Иран алдында саяси және
экономикалық трансформациядан өтудегі қиын әрі ауыр ... ... ... ... ... құқықтың жас субъектісі ретінде
халықаралық қатынастар жүйесінде өз орнын табу міндеті тұрды. ... ... ... ... Азия ... әртүрлі геосаяси жағдайда бола тұрып,
өзіндік жол кешті. Екі мемлекет те XXI ... ... ... ... Енді екі жақ ... ... ... байланыстарын дамыту
үстінде.
Қазақ-Иран қатынастары өз тарихи бастауын сонау XV-XVI ғасырдан алады.
Ежелгі Ұлы Жібек жолы бойында жатқан ... және Иран ... ... ... ғана шектеліп қоймай, мәдени қатынастар орын
алған. 1916 ж. Ақ ... ... ... ... ... ... ... большевиктер жүзеге асырған ұжымдастырудан және 1932 ж. ашаршылықтан өз
туған жерін тастап кетуге мәжбүр болған қазақтар Қытай және Иран ... бас ... ... Осы ... ... тарапы қазақтарды өз
территориясынан ығыстыруға тырысып, қудалаған болса, Иран ... ... өз ... ... ... ... күнде сол ирандық қазақтар
ұрпағының көбі Түркия ... ... ... ... Олар сол ... өздерін
сақтап қалған Пәкістан халқын үнемі мадақтап, өз разылықтарын білдіріп
отырады. Екі халықтың шығу ... ... ... ... ... ... ортақ нәрсе көп болды, олардың ең бастысы -
бауырлас мұсылман халық ... және ... ... ... Азиядан Иранға және Еуропаға мұнай және газ құбырларын салуда.
Бүгінгі таңда Орталық Азия аймағы ... мен Иран ... рөл ... Азия ... ... ... ... ынтымақтастықсыз
әлемнің осы бөлігінде тұрақты дамудың орын алуы ... емес ... ... Қазақстан Республикасының президенті Н. ... ... және ... қауіпсіздікті аймақ шекарасы периметріндегі
мемлекеттермен қауіпсіздік саласында ынтымақтастық негізінде ... ... Азия ... территориялық жақындығы бойынша маңызды және Орталық
Азия аймағындағы геосаяси үрдістерге ең басты және тікелей ықпал ... бірі - Иран ... ... ... сөзсіз. 
Иран мен Қазақстан аймақтық қатынастарды дамытуда белсенді іс-әрекеттер
жүргізіп, ЭЫҰ, ШЫҰ және ... ... ... құрылымдар шекарасында
көпжақты қатынастар орнатқан. 
Иранмен ынтымақтастықты дамытуда Қазақстанды қызықтыратын басты бір
маңызды нәрсе бар. Бұл – ... ашық суға шыға ... ... ... байланысты. Бүгінгі күнде «ежелгі Жібек Жолы» ... ... ... жол (ТАТЖ) жобасы бойынша екі мемлекет
арасындағы ... ... ... ... келе ... Ал ... ... Парсы шығанағы мен Суэц каналына шығуға ... ... ... ... өте зор. Осы ... пайдалану арқылы қазақстандық
кәсіпкерлер тек қана Иран және ... ... ... қатынастарын
дамытып қана қоймай, Батыс мемлекеттерінен ... ... ... ... ... және Иран ... өтетін қысқа жолды қолдана ... ... ... ... ... ... ... Иран арқылы біздің транзит әлеуетімізді пайдаланушы салалар
болашақ дамуымызға зор көмегін беретіндігі анықталып отыр. 
Иранның ... ... ... және ... ... Саяси жағдайларға байланысты Иран Ислам Республикасы Каспий
теңізінің құқықтық мәртебесі мен ... ... ... ... өзін ... серіктес іздеуі және аймақтық қауіпсіздікті
қамтамасыз ету жатса, ... ... ... бай ... ... ... пайдалану болып табылады. 
Он жеті жылдан бері қайсыбір саланы ... та, ... мен ... ... ... ... ... Екі мемлекеттің бір-
біріне тигізер ықпалы мол әрі ... ... ... ... Иран ... ... ... орын алады. Қазақстан – ... ... ... ... болса, Иран – Қазақстанның Орта Шығыстағы
серіктесі болып табылады.
Зерттеу ... ... ... Иран ... ... ... мен оның ... салаларын зерттеу, нық сенімді
қатынас жақтарын айқындау, ирандық қазақтардың өмірін зерттеу, ... ... ... ... ... ... мақсатына сай келесі міндеттер анықталды:
1)Иран Ислам республикасының тарихы мен ... ... ... Қазақстан – Иран арасындағы қарым- қатынастар жағдайын қарастыру;
Зерттеу объектісі: Иран ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық,
тиiстi әдебиеттер мен мұрағат мәлiметтерiне теориялық талдау, материалдарды
саралау, модельдеу.
Зерттеу болжамы: егер, ... Иран ... ... қатынастар
жағдайы теориялық тұрғыда дәлелденсе, онда, оқу орындарында қосымша
немесе ... ... ... ... болады.
Курстық жұмыстың құрылымы: Курстық жұмыс кіріспеден, екітараудан,
қорытындыдан, әдебиеттер тізімінен тұрады.
І. Иран Ислам ... және ... ... Иран ... Республикасы туралы жалпы мағлұматтар
Иран (1935 жылға дейін ... ... ... ... орналасқан мемлекет. Жер
көлемі 1,648 млн. км². ... 65,2 млн. адам (1999). ... ... т.б. Қала ... 58,3%. ... ... ... 12 млн-нан астам). Одан басқа Мешхед (1,5
млн.), Исфаһан (1 млн.), Тебриз (852 мың), ... (800 мың) ... ... бар. ... тілі — парсы тілі. Мемлекеттік діні — ислам дінінің ... Иран — діни ... ... саяси және діни билік аятолла Сейд
Әли Хаменеидің қолында. Президент (1997 жылдан бастап Сейд Мохаммед ... ... ... және Министр Кабинетін басқарады. Жоғарғы заң ... — бір ... ...... кеңесі жиналысы (меджлис) 4 жыл
сайын сайланып отыратын 270 ... ... 1981 ... ... елде ... және діни емес ... ... салынған. Ұлттық мейрамы
11 ақпан — Революция күні (1979). ... ақша ...... Армян таулы қыратының оңтүстік-шығысы мен Иран таулы қыратының
батыс бөлігінде орналасқан. Шет ... ... Иран ...... Оңтүстік Иран (Загрос, Мекран), Шығысы Иран (Серхед,
Пеленган, Боран, Келат) таулары, ортасында ... ... ... ... ... ... Оңтүстік Каспий және Кура-
Аракс ойпаттары, солтүстік-шығысын Горган жазығы, оңтүстікн — Гермезир шөлі
алып ... ... ... ... ... ... континенттік,
жазы ыстық, қысы солтүстігінде салқын, оңтүстігінде жылы. Парсы және Оман
шығанақтары жағалауларының климаты тропиктік.
Қаңтардағы орташа ... ... ... ... шілде айында
29,4 — 32,5°С. Жауын-шашынның жылдық мөлш. 500 мм. Эльбурс тауы беткейінде
2000 мм, ... ... 50 — 60 мм. Жер беті суы аз. Ірі ... Қиыр ... ... Аракс өзендері бар.
Таулы аудандарда көптеген көлдер кездеседі. Жері сары, қоңыр және қызғылт
топырақты. Тау ... ... ... бойы шалғын, ішкі аудандары шөл,
шөлейт. Иран жерінде сүтқоректілердің 100-ге тарта, құстардың 400-ге жуық,
бауырымен жорғалаушылардың 80-ге жуық түрі бар. ... ... ... ... ... ... газ, тас көмір, темір, хромит, т.б.
Тарихы
Иран жеріне адам баласы тым ерте заманнан бері қоныстанған. Б.з.б. ... ... ... ... ... ... құрыла
бастады. Б.з.б. 2-мыңжылдықта бұл аймаққа Орталық Азиядан арий тайпалары
келіп қоныстанды. Б.з.б. ... ж. ... ... ... мемлекеті пайда болып, 616–605 ж. Ассирияны талқандап, аса ірі
мемлекетке ... 550 ж. ... ... ... ... әулетіне көшті (қ. Ахемен
әулеті). Ахемен әулеті мемлекетінің шекарасы шығыста Үнді ... ... ... дейін, солтүстікте Армениядан оңтүстікте Ніл өзендеріне дейін
жетті. Батыс пен ... ... ... жолдары үшін бұл мемлекет
гректермен ұзаққа созылған соғыс жүргізді. Сақтар ... ... ... ... ... (қ. Кир ІІ, Дарий І).
Ахемен әулеті мемлекетін б.з.б. 330 ж. ... ... Иран ... ... ... ... б.з.б. 2 ғасырдың
орта тұсынан бастап Парфия патшалығына бағынды. 224 ж. ... ... ... Сасани әулеті мемлекеті құрылды. ... ... ... ... ... Палестинаны, Мысырды жаулап алды. Византияға
қауіп ... ... ... ... ... ... Сасани әулеті
мемлекеті арабтардың шабуылынан құлап, 7 ғасырдың ... Иран ... ... ... ... Араб ... билеушісі Әбу әл-Аббас әс-Саффах халифат
астанасын Бағдадқа көшірді. Иран ... ұзақ ... бойы ... ... ... ... құрамында болып, мәдени және экон. дамуды басынан
кешірді. 9 — 10 ғасырларда елде Араб халифатына ... ... ғана ... ... ... Елде ... және мәдени өрлеу байқалып,
қалалар өсе бастады. Сондай әмірліктердің бірі ... ... ... кейін Шығыс Иран Ауғанстанмен және Орта Азияның бір ... ... ... ... әулеті билеген мемлекеттің құрамына кірді (қ.
Ғазнауи әулеті). 11 ... ... ... ... басып кіре
бастады. Көп ұзамай олар Ғазнауи әулеті әскерін талқандап, бүкіл Иранды
және көрші ... ... алып ... ... ... 12 ... ... сұлтандыққа бөлініп кетті де, осы ғасырдың ... ... ... түркі қыпшақ тайпасынан шыққан Хорезм шаїы Текеш басып алды.
1220 — 56 ж. ... ... хан ... ... ... Олар елде Хулагу
әулетіне қарайтын ... ... ... 14 ... ... ... бірнеше иелікке бөлініп кетті де, 1380 — 93 ж. Иранды
Әмір Темір әскерлері басып алды. Әмір Темір өлгеннен ... ... Иран ... ... ... ... ... Қарақойлы мемлекеті құрылды. 16
ғасырда Кіші Азиядан шыққан түркі тайпалары ... ... ... 1501 — 1610 ж. елді толығымен бағындырып, ... ... ... 17 — 18 ... ... экономикасы құлдырап, халықтың жағдайы
нашарлап кетті. Ұсақ халықтар ... ... ... ... грузиндер) орталықтың езгісіне қарсы жиі-жиі көтеріліс
жасап тұрды. ... 18 ... ... ... ... үшін екі
әулеттің (Зенд және Каджар) арасындағы үздіксіз соғыс ... ... 18 ... ... ... Каджар әулеті келді. Осы ... ішкі ... еур. ... (Англия, Франция) араласа бастады. 19
ғасырдың басында болған орыс-иран соғысынан ... елде ... ... ... ... ... ... Иран еуропалық мемлекеттердің жартылай отарына
айнала бастады. 1901 ж. ағылшындар Иран мұнайын шығаруға ... ... ... ... ... ... ... құрылды. Елдің
солтүстігіне Ресей, оңтүстігіне Ұлыбритания қожалық ете бастады. 1905 — 11
ж. елде ... ... ... ... ... ... ... конституция жарияланып, меджлис шақырылды, ақсүйектік дәрежелер
жойылды. Бірақ 1918 ж. ағылшындар бүкіл Иранды басып ... 1919 ж. ... ... қол ... ... етті. Елде ағылшын үстемдігіне қарсы
жаңа толқулар ... 1921 ж. 21 ... ... Реза ... ... төңкеріс ұйымдастырып, жаңа үкімет құрды. Жаңа үкімет
халықтың қысымымен 1919 ж. ... ... ... деп ... ... Реза хан ... билігін күшейту үшін сепаратистік
пиғылдағы Иран ақсүйектерімен үздіксіз күрес жүргізді. 1925 ж. 31 ... ... ... ... тақтан түсті деп жариялады, 12 желтоқсанда Құрылтай
жиналысы Реза ханды Реза шаї ... деп ... ... ... тез дами бастады. Халықтың мәдени және
тұрмыстық өмірінде көптеген ... ... ... ... 1929 — 33 ж.
болған дүниежүз. экономикалық дағдарыс Иран экономикасын тұралатып тастады.
Халықтың тұрмысы нашарлап, елде ... ... Ол ... ... ... ... соғыс жылдарында Иранға одақтастар ... (1941 ж. ... ... және ... ... 1942 ж. ... 1941 ж. 16 ... Реза шаї тақтан өз еркімен бас
тартып, орнына баласы Мұхаммед Реза Пехлеви шаї болды. 1942 ж. 29 ... КСРО ... ... ... ... қол
қойды. 1943 ж. 9 қыркүйекте Иран Германияға соғыс жариялады, бірақ соғыс
қимылдарына араласқан жоқ.
Тегеран ... ... 1943 ж. 1 ... ... территориялық тұтастығын сақтауға
әзір екендіктерін мәлімдеді. Соғыстан кейін Иран үкіметі ... ... ... ... 1953 ж. ел ... күшейтуге тырысқан
М.Мосаддық үкіметі құлатылды. Иран шаһы М.Р. ... ... ... ... ... ... Ел 1955 ж. АҚШ-пен әскери келісімдер
жасасты, 1960 жылдан бастап Батыс ... дами ... Елде шет ... ... ... ... ... аяққа басылуы 1978 — 79 ж.
халықтың шаһ үкіметіне қарсы жаппай бас ... алып ... Оны ... дінбасылары басқарды. 1979 ж. 11 ақпанда болған революция нәтижесінде
шаї үкіметі құлап, 1 сәуірден бастап Иран ... ... ... басына шиит дінбасыларының көсемі аятолла Р.Хомейни ... ... ... ... шаһ ... ... Батыстың иелігіндегі барлық
компаниялар мүлкі мемлекет меншігіне алынды, ел СЕАТО ... ... ... ... мүше болып енді.
1980–1990 ж. болған иран-ирак соғысы ел экономикасына өте ауыр ... АҚШ ... ... зардаптар әкелді (қ. Иран — Ирак ... ... Иран ... ... ... ... отырған оқшаулау саясаты
ықпалын бәсеңдету үшін белсенді сыртқы саясат жүргізуде.
Экономикасы
Ел экономикасының негізі мұнай және мұнай мен газ өңдеу ... ... 1/3 және ... 90%-ына жуығы осы салалардан алынады.
Елде жыл сайын 180 млн. т-ға жуық мұнай, 58 ... ... ... 14 ... ... Экономиканың басқа салалары да дамыған, ... ... ... ... және қаржы жетіспеушілігінен толық
қуатымен жұмыс істей алмауда. Өнеркәсіпке қажетті ... ... ... ... ... ... дамыған. Тұрғындар үшін бидай, күріш, қант,
өсімдік майы, т.б. шеттен (жыл ... 2 ... АҚШ ... әкелінеді. Соңғы
жылдары туризм дами бастады. ... ... 36%-ы ... ... шаруашылығынан, қалғаны қызмет көрсету секторынан тұрады. Мұнай
экспортынан жыл сайын 16,3 ... АҚШ ... ... Ұлттық табыс 75 млрд.
АҚШ доллар көлемінде, жан басына шаққанда — 1250 ... ... ... проблеманың бірі — жұмыссыздық (3,5 млн. ... ... ... ... ... тауарлары, ауыл шаруашылығы өнімдері, кілем,
халық тұтыну тауарлары шығарылады. Шеттен — ... ... ... ... ... ... шикізаттары әкелінеді. Негізгі
сауда ... ... және ... ... 1992
ж. орнады.
Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев екі рет (1992; 1996) ... ... Сол ... Иран басшылары да (1993 ж. ... 1998 ж. ... ... ... Екі жақ ... ... ... қол қойылған, соның ішінде ең маңыздылары мұнай мен ... ... ... ... жаңа ... ... Иран жағының қатысуы,
Каспий ... ... ... т.б. ... ... темір жол байланысы орнатылды.
Әдебиеті
Иран әдебиеті ежелгі дәуірде және орта ғасырларда парсы тілі тобына
жататын халықтар ... ... ... күрд, т.б.) мен түркі тілінде
сөйлейтін (өзбек, түрікмен, ... ... ... әдебиеті арқылы
қалыптасты. Иран әдебиетінің классикалық дәуірін (7 — 16 ғасырлар) парсы не
парсы-тәжік әдебиеті деп атанды.
Сасани ... ... Араб ... ... алған соң (7 ғасыр), араб
тілі негізгі әдеби тіл ... ... ... құнды шығармалар араб тіліне
аударылды (“Қалила мен ... т.б.). ... ... ... — 941) тұсында толық қалыптасты, кейін Фирдауси (940 —
1020 ж.ш.) “Шаһнама” ... ... ... ақын әрі ... ж. ш. т. — 1122 ... кейін) сол заманның әлеум. болмысын
жырлады. Әзірбайжан ақыны Низамидің (1141 —1209) “Бестік” (“Хамса”) атты
шығармасы ... ... ... Иран ... ... ... ... Иран әдебиетінің гүлденген кезі — 13 — 14 ғасырлар. Бұл кезде
Закани, ибн-Ямин, ... ... ... ... ... (1905 — 11) және ... ... (1918 — 21)
кезінде А.Фарахани, ... М.Т. ... т.б. ... ... ... ... Бұл ... С.Хедаяттың “Қаңғыбас төбет” (1943), “Азғындық”
(1944) әңгімелер жинақтары мен “Хаджи аға” повесі (1945), ... ... (1942), ... ... (1941) ... түнек жылдарын суреттеген
романдары жарияланды. Ирандағы әлеуметтік проблемаларды көрсеткен Ускуидің
“Періште жылағанда” (1963), ... ... ... зары” (1965), А.М.
Афганидің “Аху-ханумның күйеуі” (1962), т.б. роман-повестері жарияланды.
Иран әдебиетінен “Парсы ... (1958), Омар ... ... ... ... ... (1970), т.б. ... тіліне аударылды.
Өнері
Иран территориясында неолит дәуіріне жататын, қабырғалары өрнектелген
егіншілік құрылыстары, адам және жануарлар бейнелері, әшекейлі қыш ... 5 — 4 ... ... ... Тали-Бакун) сақталған. Хұзыстан,
Курдстан жартастарындағы рельефтер, Сұзыдан табылған, асыл ... ... ... Иран ... өз ... ... ... болғанын
дәлелдейді. Иран жерінде сақтар тарихына қатысты мәдени ескерткіштер де мол
сақталған (қ. ... сына ... т.б.). ... ... ... (3 — ... ... қорған ішіне жүйелі жоба бойынша салу қанат ... ... ... ... ... ... Мүсін жасау, жартастарға
рельеф қашау елеулі орын алды. Алтын, күміс, қола және әйнектен әр ... ... жүн және ... мата тоқу ... ... 7 ғасырда арабтардың
ислам дінін таратуына байланысты мұнаралы мешіттер, ... ... ... 1305 — 13 ж. осы ... ... ... ... ескерткіші
Ольджейту-Ходабенде кесенесі (сәулетші Әли шаї) тұрғызылды. 14 ғасырдан
кейін қолжазба көркемдеу, қабырғаға сурет салу ... ... Иран ... ... Герат мектебі үлкен әсер
етті. 16 — 17 ғасырларда пайда болған Тебриз, Шираз, Исфаһан (Риза ... ... ... өнерін жоғары дәрежеге көтерді. 18 — ... еур. ... ... сулы және майлы бояумен ... ... ... ... 20 ғасырда жаңа типті архитектуралық
құрылыстар ... ... ... жаңа ... ... ... мен ... үлгідегі сәулет өнерін ұштастырған. 20 ғасырдың басынан
мүсін, ... ... ... дамып келеді. Сән және қосалқы өнердің
дәстүрлі ... ... және ... ... ... ... бар. Иран ... монодиялық (бір дауысты) түрде кездеседі. Халық музыкасының
теснифа ... ... ... ... ... ... ғазел (лирикалық
ән) түрлері көп тараған. Музыкалық аспаптары: саз, тар (ішекті), кеманча
(әшекті-ысқылы), керней, зурна ... зарб ... ... ... кейін Иран музыкасына мұсылмандық араб мәдениетінің ықпалы ... ... ... ... ... ... халық арасында мутребтердің (әнші-
бишілер) даңқы жойылды. 19 ғасырдың 2-жартысынан Иран ... еур. ... әсер ... 20 ғасырдың 20-жылдары композитор әрі шебер орындаушы,
Тегеран университетінің профессоры Әли Наги Уәзири ұлттық музыканы ... ... ... музыкалық теориясынан оқулық жазып, Тегеранда
музыкалық мектебін ашты. Иранда Рудаки атынд. Опера және ... ... ... ... ... ... филармония (1953), 2 симф.
оркестр ... ... ... ... ... ... ... Ежелгі базигер
театры жайлы деректер сақталған. Пантомима, көлеңке және қуыршақ театрлары
болған. 10 ... ... ... ... діни ... шахсей-вахсейдің
құрамына енді. 17 — 18 ғасырларда ол ... ... ... бірі ... ... ... 20 ... 30-жылдарына дейін кезбе актерлер ... өнер ... ... 1911 — 12 ж. еур. театрлар тәжірибелерін
пайдалана отырып Ұлттық театр, 1917 ж. ... ... ... ашылды. Бұл
театрларды құруда актер Сейед Әли Нәсірдің еңбегі зор. 1929 жылдан бастап
әйел актерлер көріне бастады.
1930 — 40 ж. ... ... ... ... ... орын алды. 1940 жылдан Иран театры дағдарысқа ұшырады, 1960
жылдардың басында қайта өрлеу ... ... 1963 ж. ... кәсіби
актерлер дайындайтын драм. студия ашылды. Тегеранда “25-шахривар”, “Касра”,
“Нәсір”, “Жамейе Барбод”, Мешхедте Ұлттық ... ... ... ... ... ... істеді. 1968 жылдан бастап Ширазда театр
фестивалы өткізіліп тұрды. 1973 ж. осы ... ... ... ... қатысып, Ш.Айтматовтың “Ана — Жер-ана” спектаклін көрсетті.
1930 ж. тұңғыш “Әб аби” атты фарстық фильм (реж. Эханиян), 1934 ... ... ... ... (реж. А.Х. ... түсірілді. 20 ғасырдың 40-
жылдарына дейін, көбінесе, шетелдік фильмдер көрсетіліп ... 1946 ... ... киностудиясы құрылды. 1960 — 1970 ж. музыкалық
комедияларға, ... ... ... және ... сюжеттерге құрылған
фильмдер қойылды. Тегеранда 1955 жылдан халықар., 1970 жылдан ... ... ... Иран ... ... реж.
И.Кушан, М.Мисагие, Мохтасем, М.Мохсени, С.Ясеми, ... ... ... Иран ... жек- жат ... ... ... жеті атаға дейін бір атаның баласындай үлкен шаңырақтың
мүшелері ... өмір ... ... ... ... ... қалындығын көшеде танысып,
қосылмайды. Ата-аналары арнайы рұқсат ... құда ... екі ... ... кейін ғана қосылып, некелері қиылған күні ғана ... ... ... ... ... жиі айтады. Бұл сөз тегін айтылмаған
сияқты. Жылқы да өз ... өзге ... ... ... Қосыла қалған
жағдайда ол үйірден ... ... ... Осы ... келгенде
қазақтарда ежелден ата атаға бөлініп өздерінің ұлттық ... ... ... ... топ жеті ... ... кезде арнайы ру ақсақалдары екі
рудың жастарын боз биенің сүтіне шомылдырып қол ... бата ... ... ... ... ... барып қазақ ұлтында жаңа ру ... ... оның ... Иран  қазақтары еліміздің осы дәстүріне
қатты мән беретінін біз көріп ... ... ... ... ... ... рулық қатынастарының
маңызы зор болғандықтан әр қазақ өзінің аталық шежіресін жақсы білуге тиіс.
Сондықтан қазақтар аталық шежіресін есте сақтауды ... ... ... қатаң ұстанған.
Иран қазақтары өздерін Әнес ... ... ибн ... Әбу ... ... Ол ... Бәни Нәжжар тайпасынан шыққан «Әнсар»
(Пайғамбардың жанында жүрген достарының қатарында болған). Пайғамбар ... ... ... ... ... ... ... бір рауаятқа
қарағанда өгей әкесі Әбу Тәлһе оны пайғамбардың хұзырына алып ... ... ... ... Әнес ... соңғы деміне дейін оның
жанында болды. Пайғамбардың қасында ирандықтармен болған Шуштер ... ... ... ... тізе ... ... Әнес ... шыққан аса бай жан болған. Көп балалы отбасыдан шыққан Әнес мол
байлығын, ұзақ ғұмырын, үлкен ... ... ... Алла ... ... ... ... Пайғамбар оған Алла тағалаға мінәжат
етуін бұйырған екен. Оның перзенттерінің қатарынан  фиқһ  ... ... ... ... ... биік ... қол жеткізген атақты
тұлғалар болды.  Әнес жасы жүзден асқан шақта 712 жылы ... ... ... ... Әнес баба ... деп ... қаласы, Шәйбойы ауылында тұратын қазақтар өзедерін «Елтай»
ұрпағынан санайды. Олар Елтайды шамамен 850 (1446) жылы өмір ... Оның ... ... Елу батыр Харезм мен Хожәнд ... ... ... мол, бай кісі екен . Елу ... ... ... ретінде өз қарамағында көптеген қызметшілері мен ... малы және ... да ... ... Сол ... ауа ... қарай жаз жайлауға қыс қыстауға көшіп-қонып жүре беретін.
Олардың ... өзге ұлт ... мен оның ... ... ... үйленіп,
тұрмыс құруға қатаң тыйым салынған. Дегенмен адай ... ... бірі ... ата ... бір ... ... ... өзінің
отбасы мүшелері, бауырлары мен ағайындарын алып қашуға мәжбүр ... ... ... ... мұз қатқан дарияның (теңіз) үстінен өтуге тура келеді.
Қосай арғымағымен алға түсіп, арттағы ... ... ... ... арғы ... күтеді. Олардан хабар болмағаннан кейін, сезіктеніп
артқа оралады.  Қайта келген Қосай өзінің отбасы мүшелерін көре ... ... ... мұзы ... ... су ... ... екен. Оларды
құтқаратын қолынан шара келмей, қайғылы жағдайға тап келіп, өзінің ... ... ... тура ... Қосай сол оқиғадан біраз уақыт
өткен соң бір түркімен қызымен үйленеді. Одан туған баланың атын ... ... ... кезде Иран қазақтарының бірнеше руы ... ... Бұл ... өзі Адай ... ... ... ... жағдайда өзге де ұлт-ұлыстармен некелесуді жөн көргенін байқатады.
Қорыта айтқанда, қазақтар ... ... заңы ... өз ... ... ... салынған (Endogamy). Сондықтан ешқашан
ағайындардың ұл-қыздары бір-бірімен ... ... ... ... ... да ... ... ұл-қыз бір-бірін бейне бір әке-шешенің
перзенттеріндей көреді. Яғни қазақтар өзге ... ... ... бар ... ... әке басшы болып, ұл-қыздардың үйлену тәртібі,
әкенің тегіне қарап іске асатын-ды. Мәселен, ұл баланың ... ... ... ... ... ол ... (сүттес бауыр болмаған жағдайда) қызына
үйленуге болады. Осындай үйлену ережелеріне орай ... ... ауру ... ... ... ... ... әрі өзге ұлт
өкілдерімен үйленуге  тыйым салып, ... ... ... ... ... ... ... айта аламыз».
Иран қазақтарының қыз ұзату тойындағы бір ерекшелік – қыздың жеңгелері
оны киіндеріп, ... ... ... ... жабады. Ал, бұл кезде
қыздың басындағы «телпекті» алып тастап, оның орнына мақпал ... ... ... Ал, жаңа ... өз ... шығып, той рәсімдеріне қатысу
кездеріне «жадағайды» басына дейін жауып, бүркініп жүреді (суретке қараңыз)
кешке таман қыз ... ... ... бір топ ... күйеу баланы алып келуге шығады. Араларындағы жасы үлкен
келіншек күйеу балаға ... ... ... ... бала ... қол ... Содан кейін күйеу балаға арналған ... бет ... ... ... үй иесінің рұқсатын күтіп, рұқсат ... соң ... ... ... ... ... түспейтін жағдайда бұрынан үйдің ... ... ... ... ... ... ... бөлменің оң жағына орналасады. Күйеу бала шымылдықтың арғы жағында
түргеліп тұрады. Үй иесі ... ... ... ... ... Бұның тағы
бір ерекшелігі күйеу бала ... ... ... да ... ... дегенін орындайды. Мәселен күйеу бала отырған бөлмеге қыз
жақтың бір туысы кіре қалса, ... ... оның ... ... тартып,
белгі бергенде күйеу бала орнынан тұрады. Ал, кірген адам оған рұқсат ... бала ... ... ... ... ... күйеу аяғын жазсын деп отыру
рұқсатын біразға созады. Бұл жерде баса айту керек, мәселен – ... ... ... бір кісі ... қанша рет кіріп-шықса да күйеу сонша рет
орнынан тұрып, оның рұқсатынсыз ... ... ... ... ... ... оған шәй немесе тамақ алып
келген кезде орнынан тұрып рұқсат бергенде қана ... ... той ... ... ... ... жерге дастарқан жайып
марқайып  отырады. Дастарқанда жеміс-жидек басымдау. Ал етті ... ... ... ... ... Тек ... ... болады. Себебі қазан
қайнап жатқанда-ақ томат соусын құйып жібереді.
Иранда той ... ... ... ... ... реті ... тілегін  қысқаша ғана айтады. Арақ деген атымен болмайды. Сондықтан да
тойдағы дастарқан мәзірі ұзаққа созылмайды. Бірақ ... той ... ... Күйеу – құда қыз ауылында оншақты ... ... ... шақырып, думан-тартыс жалғасып жатады.
Қазіргі кезде Қазақтың ұлттық өнері  тапшылау ... ... ... ... мұңды, парсы әндері орындалады.
Қыз баланың жасауы. Қалыңдықтың киімі – үлде мен ... ... ... ең кемі ... қалы кілем, ыдыс-аяқ.
Бұл жақта қалыңмал алынады. Міндетті түрде берілуі керек. Бірақ сол
қалыңмал түгелдей ... ... ... және ол жетпей қыздың үйі
тағы ... ... ... бәле той ... бір ... ... қалыңмал
алды десе де, қыздың үйі үлкен шығында қалады.
Жаңа түскен келін-баланың сәніне көз де, сөз де жетпейді. ... ... ... ісмерлік, кілем тоқу мен киім тігуді үйренеді. Жас ... ... ... ... қима-қиынды желектер, зерлі ою, бедерлі
белбеумен сәндене киініп ... ... киім ... тиіс . Ақ ... ақ көйлек, (галстук ол жақта
дәріптелмейді), ақшыл ... ... ... ақ ... ... ... ... «ақтан жарылқасын» деген ырымы.
Күйеу сызылып, бір тізерлеп отырады. Және жай бір тізерлеу ... ... ... Есіктен біреу кіріп келсе, ұшып тұрады. Неше адам кіріп, шықса
да (үлкен болсын, кіші ... бәрі бір) ұшып ... ... береді.
Ирандағы қазақтарда неке қию рәсімі жақсы сақталған. Ақсақалдар бұл
дәстүр бұдан 60-70жыл ... ... ... еш өзгеріс жоқ
дегенді айтады.
Әуелі молда қол ... бата ... ... ... оның екі ... екі ... ... жігіттің өкіл әкесі, екіншісі қыздың өкіл әкесі. Жігіттің
өкіл әкесі бір жас ... ... оны ... ... етіп ... Енді
сол уәкілді қыздың өкіл әкесіне жұмсайды. Құда түсіп, ... ... бере ме, ... ме? Тап осы жерде қызық ойын басталады. Қыздың өкіл
әкесі ... ... бала ... ... ... ... Басы таз ... Көзі қыли емес пе? Ал уәкіл күйеу баланы майпаздап, ... ... ...... сол ... ... ... Содан кейін уәкілден түрлі сұраныстар
талап етіледі. Бұл қалыңмал емес, қалыңмал тойдан бұрын келісіліп беріліп
қойған. Тек ойын ... ... ... күлкілі сұраулар қойылады.
Тоқсан тоғыз тасбақа,
Алпыс алты құрбақа,
Жетпіс жеті құмырсқа әкел дейді. Уәкіл жігіт етегін ... ... ... Ән айту, би билеу бәрін қыздың өкіл ... ... ал ... ... Тағы да ... қызғылықты сұрақ, ойындардан кейін
қыздың өкіл ... ... енді мен ... енді ... ... дейді. Уәкіл жігіт жүгіріп жігіттің өкіл әкесіне келіп, қыздың
өкіл әкесінің көнгенін хабарлайды. ... өкіл ... мұны ... ... жеткізеді. Молда ишарат етіп, енді қыз бен ... ... ...... Енді уәкіл жігіт жүгіріп, келесі бөлмеде
шымылдықтың тасасында отырған қызға келеді.
Куәдірміз, куәдірміз,
Куәлікке жүрәдүрміз.
Таңда хақ қасында
Бүгінде халық ... ... ... ризамысыз ба?, – деп сұрайды. Қыз ұялып ... ... деп ... Ал ... ... қызық үшін қазымырланып қайта-қайта сұрай береді.
Сонда қасында отырған жеңгелері «Әй, қу ... ... ... бұл ... айта ... ... деп ... қуып жібереді екен.
Бірақ соңғы кезде қыздар ұялмай-ақ «разымын» деп, ... ... ... деп күліседі.
Содан кейін күйеу жігіттен сұрайды. Ол ... ... ... ... бен ... өкіл ... жастардың разы екендіктерін хабарлайды. Екі
өкіл әке бұл мәселені ортада отырған молдаға мәлім етеді. Осы кезде ... және ... ... бар бір кесе су әкелінеді. Секер өмірлерінің
тәтті ... ... ал ... ... – Омар ... ... ... қаде
деседі. «Омардың он теңгесі» деп аталады екен. Себебі сол кезде шыққан бұл
күміс пұлдың мөлшері, бұл отбасының ... ... ... ... әуелі молда, өкіл әкелер, уәкіл жігіт және үйленіп жатқан
жастар ішеді. Содан ... ... ... дені таза адамдар дәм тату керек.
Содан кейін молда бата қылады. Міне, осы сәттен бастап неке ... ... ... ... деп ... Оны ... ... некені бұзып қайта
ашу тек ер адамның «талақ, талақ, ... ... үш ... ... ғана ... деп сенеді. Түйіндеп айтқанда азаматтық қоғамның психологиясы
кеңейе түскен сайын ұлттық дәстүрдің орындалу ... ... ... ... ... жаңа ... күтетін құбылыс демекпіз.
ІІ. Қазақстан – Иран қатынастары
2.1 Қазақстан- Иран ... ... мен ... ... ... ... ... бірқатар
сарапшылар күткендей қоян-қолтық болып кетпесе де, ... ... ... ... ... Орталық Азия елдері темір қырсаудан босап шыққаннан
кейін көршісі Түркия ... алға ... ... ... ... бұрып,
қоғамның барлық саласында байланыстарды жандандырып жатқанда ресми Тегеран
самарқау ... ... ... Иран да діни және тарихи жақындығын
пайдаланып Орталық Азияға қарай ашылады деп күткен еді. Иран ... ... ... ... дөп ... айту қиын. Мүмкін мемлекетке сыртқы
күштердің қысымы адымын аштырмады немесе ішкі жағдайы мүмкіндік бермеген
шығар, болмаса осы ... ... ... ... ... яки
жақын аралассақ түрік елдерінің ықпалында қалып ... деп ... ... ... Иран жағы тек ... ... қалды (оның өзі де көңіл көншітерлік емес). Тек, соңғы жылдары
«сең жібіп» бұл ... ... ... назар салуды қолға алды. Ол,
Иранның сыртқы саясаттағы басым ... ... ... ... да орын ... байқалады. Сөйтіп, кейінгі жылдары ресми
Тегеранның Иранды ... ... ... ... ... ... түрлі барыс-келіс те көбейді.
ҚР сыртқы істер министрлігінің мәліметтеріне ... екі ... ... қатынастар 1992 жылдың 22 қаңтарынан бастау алады.
Иран ... ... ... ... 1993 жылы ашылған. Ал
Иранның Қазақстанның астанасындағы елшілігі 1992 жылдан бері ... ... ... Н. Ә. ... 1999 жылы 6 ... Тегеранға жасаған
ресми сапарында «Қазақстан Республикасы мен Иран ... ... ... ... туралы Декларация» қабылданды. Қазақстан
Республикасы мен Иран Ислам Республикасы арасындағы саясат, ... ... ... ... ... және ... әрі
достық байланыстарды тереңдету мақсатында қабылданған ... ... ... ... ... бағытталған:
І-тарауы: Саясат саласындағы ынтымақтастық;
ІІ-тарауы:  Экономикалық ынтымақтастық;
ІІІ – тарауы:  Ғылым және ... ... ... ... ... ... ынтымақтастық,
достық, Орталық Азия мен Кавказ аймағындағы тұрақтылықты сақтау, ... ... ... келісім жолдарын іздеу және құқықтық статусын
анықтауға күш ... ... ... ... ... күш ... ... сақтау, сондай-ақ Ауғанстандағы
бейбітшілікті қалпына келтіруге мән беру сияқты мәселелер қамтылған.
Экономикалық ынтымақтастық тарауын екі ел ... ... ... ... ... ... Каспийдің экономикалық әлеуетін
тиімді пайдалану, мұнай саласында, оның ішінде оны ... ... ... істеуді көтерген. Сондай-ақ осы тарауда ... ... ... мен ... ... экспорттау және
жекелеген кәсіпорындардың өзара байланыс мәселелері де ... және ... ... ынтымақтастық тарауында көтерілген
тарихи-мәдени салалардағы әріптестік мәселесі, екі ел осы ... ... ... қолдау білдіру және Жібек жолы бойындағы ойшылдардың
мұраларын зерттеу мәселелерінде де уағдаласылды.
Қазақстан ... ... мен Иран ... Республикасы
Үкіметінің арасындағы Мәдени ынтымақтастық туралы ... ... ... болатын. Алайда бұл келісім тек қана алты ... ... ... жылы ... ... ... Қаулысы 1999 жылғы 30 наурыз N
318 қаулысынан кейін ... ... Осы ... екі ... арасындағы мәдени
байланыстардың төлқұжаты болды.  Бұдан бөлек «Қазақстан ... және ... ... мен Иран ... ... Ұлттық
кітапхана және мұрағаты арасындағы кітапхана, мұарағат ісі және ... ... ... ... ... оған 15.10.2007 жылы
Тегеранда қол қойылған. Осының арқасында Ирандағы ... ... ... құжаттарды зерттеуге мүмкіндік туды.
Жоғарыдағы мәдени ынтымақтастық туралы келісімнен бөлек мұнай-газ,
кедендік істер, ... ... ... қатынасы, әуе қатынасы ... ... беру ... ... ... ... Сонымен бірге Каспий мәселесі бойынша немесе басқа да ... бар ... ... ... ... ... жасалған арнайы
халықаралық құжаттар аясында да екі ел ... ... ... ... Екі ... ... жалпы келісімдердің саны 60-тан асады.
Екі елдің арасындағы байланыстардың бірқалыпты дамып отырғанын,
кейінгі жылдары ... ... ... ... ... ... министрлігінен алынған төмендегі мәліметтер де көрсетеді:
«Азық-түлік келісім шарт корпорациясы» Ұлттық компаниясы» Акционерлік
қоғамының инвестициялық жобаларына сәйкес, 2010 ж. 19 ... ... ... ... ... және ұн дайындау диірмені іске қосылды.
Қазақстаның батыс облыстарының Каспий теңізі жағалауындағы ... ... ... байланыстары орнатылған.
2011 жылғы екіжақты тауар айналымының көлемі 1,11 млрд. АҚШ ... – 1,08 ... ... ... – 34,9 млн. долл.) құрады.
Екі ел арасында қол қойылған 60-тан ... ... ... ... келісімдер мен құжаттар екі жақты қатынастар дамуының
негізін қалады.
Қазақстан және Иран ... ... және ... ... ... ... бірлескен комиссиясының
(ҮБК) отырыстары тұрақты түрде өткізіледі.
Алайда Қазақстан мер Иран өздерінің экономикалық әлеуетін ... отыр деп ... әлі ... ... екі ... ... тауар
айналымы 2012 жылы небәрі 1,2 млрд. долл құрапты, бұл ... ... ... мүмкіндік бар екенін сарапшылардың барлығы алға ... ... ... ... ... ... кедергі логистиканың дұрыс
дамымағандығында жатыр, яғни елдерді ... тас жол мен ... ... ал ... жол ... жоқ. ... алдағы уақытта бұл олқылықтың
орны толтырылады деп үміттенуге болады.
«2007 жылы ... ... ... ... және Иран ... ... теміржолын салу туралы
үкіметаралық келісімге қол ... ... ... 934,5 ... ... 10-12 млн. ... ... жүк тасымалдауға мүмкіндік
беретін», бұл теміржол Қазақстанды Парсы шығанағымен байланыстыратын ... ... ие. ... ... ... мен Парсы шығанағы елдерін
байланыстыратын халықаралық «солтүстік-оңтүстік» жолының бір бөлігі ретінде
қарастырылып отырған бұл жоба, Азия мен ... ... ... ... ... де көп. 2013 жылдың жазында бітеді деп күтіліп отырған
Қазақстан мен Иран арасын жалғайтын жол (бастапқыда 2011 ... ... ... тиіс ... алайда Түркіменстан тарапы кешеуілдетті) екі
елдің арасындағы сауда айналымын бірнеше есеге ұлғайтары анық. Иран ... ... ... және өкілетті елшісі Горбан ... жылы екі ... ... тауар айналымы 1,2 млрд. АҚШ долларын
құраса, болашақта бұл соманың 5 млрд. дейін жету ... ... ... ... де, ... ... атом жобасынан бас тартпауына байланысты
2012 жылы салынған экономикалық ... да екі ... ... ... ... болуы ықтимал.
2.2 Иран – Қазақстан арасындағы жоғарғы достық байланыстар байламы
Қазақстан өзінің тәуелсіздігін жариялағанда оны ... ... ... ашқан ең алғашқы мемлекеттердің бірі – Иран. Тарихта ... ... діни ... негізінде жалғасып келген қарым-қатынастар
Қазақстан Үкіметінің құрылуымен жаңа ... аяқ ... ... ... ... ... ... айналысып жатқан тәуелсіздіктің
алғашқы онжылдығында Иран ... ... және ... ... ... ... байланыстарын кеңейте түсті. Иранның геосаяси
орналасуы Орталық ... ... ... ... ең ... ең ... және
ең тиімді бағыты болғандықтан, осы аймақтың ... ... ... негізгі себебінің біріне айналды. 1996 жылы Иранның солтүстік-
шығыс шекарасында Серахс-Теджен теміржолының ... ... ... қоршалған мемлекеттердің, атап айтқанда, Қазақстанның сыртқы
әлеммен байланысу жолының ашылу кезеңі болды. Енді, міне, 18 жыл ... Иран ... ... ... бірге Қазақстан
Республикасы мен Түрікменстан президенттері Нұрсұлтан ... ... ... қатысуымен 2014 жылғы 3 желтоқсанда Инчебурун
шекарасында ашылған Иран – Түрікменстан ... ... ... ... теңізі шығысындағы өнеркәсіптік және мұнайлы аймақтардың
ашық теңіздермен ең жақын байланысына жаңа бағыт ... ... – Иран ... ... ... ... ... халқы оның бастауында ирандықтар
тұр деп біледі және жыл сайын көктем мезгілі келгенде осы ... ... ... ... атап ... ... ... атадан балаға жеткен
дәстүрлерін Наурызда жаңғыртып, оны сақтап қорғауға зор мән береді. Тарихи
кезеңдерде ұлы ... бір ... ... ... ... ... ... жақындығы көп. Мәуереннаһр мен ... ... мен ... бесігі Тараз қаласы болса, ұлы философ
әл-Фараби мен әйгілі ... ... ... ... ұлы ... осы ... Ал Қазақстан мұрағаттары мен кітапханаларындағы көптеген парсылық
қолжазбалар қос ... жазу мен тіл ... ... ... ... ұлттық кітапханасында жүзге жуық парсы қолжазбалары
болса, Ұлттық ... ... ... да ... ... ... Олардың қатарында Хафиз, Сағди, Бидел және Жамидің
өлең жинақтары бар және екі ... те осы ... ... ... және ... ... ... қалайды. Фирдоусидің
«Шахнамасы» қазақ ... әсер ... ... ... бірі ... Абай ... әйгілі қазақ ақындары мен ... ... мен ... дәріптейді.
Қазіргі таңда Қазақстанда бірқатар ... ... ... ... осы ... ... қазақ тіліне аудару үстінде. Осы күнге дейін
бұл шығарманың төрт томы аударылып, жарық көрді. Айта кетейік, қазақтың ... Абай ... қара ... ... ... ана тілін үйреніп,
кейін түркі мен парсы, сонан соң арап және орыс тілдерін үйренгені жақсы»,
десе, ақын ... ... да осы ... ... еді және ... әсер алғаны аян. Қазақстан тәуелсіздік тізгінін ұстаған соң, ортақ
тарихи және мәдени мұралардан бастама алатын қолдағы ... екі ... ... ... ... соңғы жиырма жылда мәдени
саладағы қатынастарды қалыпты ... ... ... Иран ... ... ... 1993 жылы ... мәдени келісімге
қол қойылуы мен елшіліктің мәдени өкілдігін ашуымен басталды. ... осы ... ... ... ... ... және білім қарым-
қатынастары орнықты. Иран мен Қазақстан ... ... ... ... тілі ... ... оның ... нығайту болды.
Қазіргі уақытта Қазақстанның әл-Фараби, Абылай хан, Абай атындағы, ... ... ... және ... қаласының университеттерінде
парсы тілі оқытылады, сондай-ақ, әр жыл ... ... ... ... мен ... білім арттыру курстарына қатысуға және Иранның
мәдениетімен көбірек танысу ... жол ... Екі ... ... ... ... ... нығайту саяси, экономикалық және мәдени
салалардағы байланыстарды ... ... ... Мәдени
байланыстар Иран мен Қазақстан қарым-қатынастарында маңызды үлеске ие болып
қана қоймай, басқа ... ... ... ... ... айтқанда,
экономикалық және саяси байланыстардың дамуы екі елдің салт-дәстүрлері және
мәдениетімен ... ... ... Бұл іс, ... өнер салаларының
өкілдерінің, жоғары оқу орындарының байланыста болуымен және олардың ынталы
түрде араласуымен жүзеге ... ... Иран ... ... ... доктор Руханидің
жуықтағы Қазақстанға сапары барысында ... ... ... өте маңызды. Доктор Рухани осы сөзінде ... ... ... ... ... өркениетінің адамзат
қоғамына жасаған бағалы қызметін атап өтіп, Әл-Фараби сынды ... ... ... ... Иран мен ... үшін ортақ мирас және
біріктіруші фактор деп атады. ... ... ... мен ... ... ... ... мүдделерін жүзеге асыру
құралына айналған қазіргі ... Иран мен ... ... бар ... ... біле ... оларды өз қарым-қатынастарын тереңдетуге жұмсауға
ниетті. Қазақстан ... ... ... ... ... және
халықаралық аренадағы жұмысында Иранмен арада байланыс орнатты. Таяу Шығыс
және ... ... ... ... ... ... ... бағытына айналдырған Қазақстан тез арада Экономикалық
ынтымақтастық ұйымы мен Ислам Ынтымақтастығы Ұйымына мүше ... ... ... Иранның қолдауымен, ИЫҰ сыртқы істер министрлері кеңесін қабылдауға
және төрағалық міндетін атқару ... ие ... ... ... және ... ... кеңесті құру Қазақстанның аймақтық
әріптестік шеңбердегі шараларының бірі ... ... Иран осы ... мүшелерінің бірі болып есептеледі. Өткен ... ... Иран ... ... саяси, экономикалық және мәдени ... ... ... ... ... ... ... оның екпіні көптеген
себептермен, ... ... он ... ... ... зор әлеуеті бар екендігін түсіне отырып, алдағы ... бел ... ... ... ең ірі және ең ... ... экономикалық даму үдерісі, жақсы ... мен ... ие ... компанияларға көптеген мұрсат, мүмкіндіктер ашуда.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... тұрғын үй
салу, ауылшаруашылығы және жол құрылысы салаларында белсенділік көрсетуде.
Қосжақты экономикалық келісімдер ... 2014 жылы ... ... ... ... бірлескен комиссиясының 13-ші отырысы мен ... ... ... ... ... ... ... экономикалық қарым-қатынастар көлемі қазіргі 1 млрд. долларға
жуық мөлшерден алдағы уақытта 2 млрд. доллардан астам ... ... ... БҰҰ мен оған қарасты ұйымдар тәрізді халықаралық ... ... ... екі елдің әлемдік
сахнадағы байланыстарының маңызды бөлігін құрайды. Иран ... ... ... ...... түрлі аймақтарымен
тең байланыста болуды қалайтын мемлекет ретінде ынтымақтастық жасауға зор
мән береді. Осы орайда өткен ... ... ... ... ... ... кеңесінің отырысында екі мемлекет бір-бірінің ұстанымдарын ... ... ... және Иран ... ... ... ... тұрақсыз мүше болуға үміткерліктерін жариялады және
доктор Рухани мырзаның Қазақстанға соңғы сапары ... ... ... өзара қолдау көрсетуді ұйғарды. Ортақ ... ... ... ... ... және ... ... қабылдау
үдерісіне белсенді қатысу екі елдің осы форматтағы ынтымақтастығын құрайды.
Қазақстан тәуелсіздікке қол жеткізген соң ... ... ... ... ... ... ... қарусыздандыру мен ядролық
қаруларды таратпау саласындағы белсенді мемлекетке айналды. Соңғы жылдары
атом электр ... ... және күн ... ұлғайып келе жатқан өзінің
энергия саласындағы ... ... ... ... отырған, әлемдегі
ең ірі уран өндіруші ретіндегі Қазақстан, Иранның бейбіт ядролық қуатқа ... ... ... 2011 ... ... ... ... қысымдар мен
санкциялар өршіп тұрған кезде Қазақстан Президенті Иранның ... ... ... ... ... мен ... өзге
елдердің ядролық қарулары жөнінде жақ ашпауды сынға алды. Өткен жылғы тамыз
айында екі мемлекет ... ... ... ... де бұл ... ... ... ұстаным, 2013 жылғы наурыз бен сәуірде Алматыда
Иранның алтылық топпен ядролық ... екі ... ... ... ... сахнадағы маңызды үдерістің бірі болып есептелетін
бұл келіссөздер, Қазақстанның ... ... ... ... айналдыру талпыныстарына айтарлықтай септігін тигізді. Қазақстан
Сыртқы істер министрі Ерлан Ыдырысов 2014 жылы желтоқсанда, мемлекетінің
келіссөздерді қайта ... ... ... ... Иран мен ... ... келіссөздер 2015 жылдың бірінші жартысында нәтижеге
жетер деген үміт ... ... мен ... арасындағы келісім Қазақстан
үшін маңызды, ол аймаққа әсіресе экономикалық ... аса ... ... деп ... ол. Иран мен Қазақстанның құрылықтағы ортақ шекарасы
болмағанымен, Каспий теңізі арқылы көршілес болып саналады. Екі мемлекеттің
Каспий ... ... ... ... ... бөлігін құрайды. Иран мен Қазақстан Каспийге байланысты істерде
үшінші тараптың араласпауы мен ... ... ... ... ... дүниесін қорғау, сауда кемелерінің жүзу еркіндігі мен осы
теңіздің қауіпсіздігін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... қаласында Каспий теңізі жағалау ... ... ... барысында доктор Рухани және ... ... ... ... үшін 15 ... аумақты тағайындау
туралы шешім қабылданды, бұл, ... ... ... ... ... ілгерілеу болып саналады. Бұған қоса, екі
мемлекеттің порттары арасында да осы ... ... ... сауда қарым-
қатынастар бар. Иранда 11- ші үкімет қызметке кіріскен соң, оны ... ... бірі ... ... және ... ... ... тамызында доктор Руханидің ұлықтау рәсіміне ... Иран ... ... ... жылы ... ... ресми сапары,
яғни доктор Руханидің Орталық Азияға алғашқы қосжақты сапары, ... ... ... ... орнын ғана емес, екі тараптың
ынтымақтастықты дамытудың алдында жаңа бағыттар ... ... ... ... қол ... ... құжаттармен қатар, доктор Рухани мен
Нұрсұлтан Назарбаевтың ... ... екі ... ... форумында Иран мен Қазақстанның жекеменшік салаларының арасында
көптеген сауда келісімдері ... Екі ... ... көп ұзамай тағы екі
маңызды аймақтық оқиғаға, яғни Душанбеде өткен ШЫҰ ... ... ... ... өткен Каспий теңізі жағалау ... ... ... ... бір жыл ... екі мемлекет
басшыларының екіжақты және көпжақты бағдарламалар ... жеті ... ... ... ... әрекетті аңғартады, осы саяси
жақындық іс-жүзінде, атап айтқанда, экономикалық және халықтар арасындағы
алыс-берістегі екіжақты ынтымақтастықтарды ... ... ... ... өзара тауар айналымы соңғы кезде әлемдік экономикадағы ахуалға
байланысты төмендеген болатын. ... ... ... ... ... өсіп келе ... байқатып отыр. Осы орайда биыл оның
көлемі 1 млрд. доллардан асады деп ... ... ... мен ... ... жақындығы, ортақ теңіздік
шекаралар, ежелден жалғасып келе жатқан мәдени-гуманитарлық және ... ... ... экономикалық әлеует екі елдің игілігі үшін
екіжақты ынтымақтастыққа бағытталуы тиіс екендігін атап өтті.
Айта кетейік, өткен жылы ... мен Иран ... ... ... 620 млн. долларды құрады.
Мәселе Қазақстан мен Иран арасындағы өнеркәсіп және тау-кен өндірісі,
ауыл шаруашылығы және агроөнеркәсіп, ... және ... ... мен
мәдениет салаларындағы ынтымақтастық туралы болып отыр.
Қазақстан Иран Ислам Республикасына әлемдегі маңызды әріптестердің бірі
әрі Каспий жағалауындағы тату көрші ретінде қарайды.
Қазақстан ... ... ... екі ел ... ... ... бірақ биылғы көрсеткіштердің жаман емес екенін атап өтті.
Иранның саясаты – Иран мен ... ... ... алып ... ... ету болып табылады.
Қазақстан халқының 70 пайыздан астамы мұсылмандар және ... Иран мен ... ... ... ... ортақтастықтар
бар. Мәдени, тарихи және діни тұрғыдан болсын, ... ... ... бар екі ... ... ... екі ... оңай келіп-кетіп, әріптестік жасаулары үшін визаны алып тастау
түрінде болғаны жөн деп ... ... ... ... В.И. ... ... М., 2003 ... Консульский Устав РК// Указ № 217 от 27 сентября 1999г.
3. ... о ... ... дел ... ... ... ... Республики Казахстан. Сборник статей. – Алматы, 1995.
5. ... Г.В. ... Н.Г. ... ... ... 1996.
6. Назарбаев Н.А. Стратегия становления и ... ... ... ... Алматы. 1993 г.
7. История дипломатии/Под ред. А.А. Громыко.-В 5-ти т.-М., 1958-1963.
8. ... О.П. ... ... ... Токаев К.К. Под стягом независимости. Очерки о внешней политике.-
Алматы, ... ... К.К. Под ... ... / ... о ... ... - Алматы, 1997. - С. 524.
11. Токаев К.К. Под ... ... / ... о ... ... - Алматы, 1997. - С. 525.
12. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2030. Ел ... ... ...... 1998. – 39 б.
13. Назарбаев Н.А. ... ... ... Казахстана
// www.president.kz. 
14. Назарбаев Н.А. Критическое десятилетие. - Алматы, 2003. - С.132. 

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Иран-Америка қақтығысы73 бет
М.мағауин шығармашылығы4 бет
Қазақстан жеріндегі ортағасырлық мемлекеттер3 бет
Ұлы Жібек жолының пайда болу тарихы3 бет
1978-1979 жылдардағы Иран революциясы. Хомейни ролі41 бет
50-70 жылдардағы Ирандағы саяси оқиғалар9 бет
III – VII ғасырлардағы иран21 бет
VІІ – Х ғасырлардағы түркілердіің соғдылармен және ирандықтармен байланысы46 бет
Иран мәдениеті8 бет
Иран тарихы3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь