Жеке тұлганың танымдық қызығушылықтарын арттыру

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1 Жеке тұлғаның танымдық қызығушылықты арттырудың теориялық негізі
1.1 Таным процестерінің педагогика.психологиялық негіздерінің дамуы және қалыптасу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2 Танымның негіздері және оның қоғамдағы алатын орны ... ... ... ... ... ... ..11
1.3Таным қызығушылықтың бағыттары дәрежелері және белгілері мен компененттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14

2 Жеке тұлғаның танымдық дық қызығушылықтың арттыру
2.1 Танымдық қызығушылықты арттырудағы әдістер жүйесі ... ... ... ... ... ... ..18
2.2 Танымдық қызығушылықтың даму деңгейлерін анықтаудағы тәжірибелік зерттеулер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20
2.3 Танымдық қызығушылықты арттыруды ұйымдастыру жолдарының оқушы танымын қалыптастырудағы тәжірибелік зерттеулер ... ... ... ... ... ... ...22
2.4 Жеке тұлғаны қалыптастырудағы оқушының қызығушылығын арттыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
Тақырыптың өзектілігі. Елбасы Н.Ә. Назарбаев 2002-жылғы сәуір айындағы Қазақстан халқына жолдауына орай 2003-2005 жылдар «Ауыл жылы» болып жарияланды. Қазақстан халқына Жолдауында: «Білім беру жүйесіндегі істің жағдайын түбегейлі өзгертудің стратегиялық міндет деп санаймын. Еліміз үшін мұғалім мәртебесін арттыру, ең алдымен, ауылдық жерді арттыру- ең бір өзекті мәселе», деп атап көрсетті.
Оқу үрдісінде оқу белсенділігін арттырудың жолдары мен тәсілдерін, танымдық ізденімпаздық, танымдық белсенділігін қалыптастыру мәселелері туралы жазылған еңбектерді атап өтсек: Я. А. Коменский, Ы. Алтынсарин, А.Е. Әбілқасымова, Т.С. А.Ж. Қараев , Р.С.Омарова. т.б еңбектері.
Жеке адам тәрбиелеу мен қалыптастырудың тарихы ерте кезден басталған. Бұл мәселені ежелгі грек философтары біздің жыл санауымыздан бұрын қарастырса, ал қазіргі кезде белгілі педагогтар, психолог-тар, социологтар, мәдениеттанушылар және тағы басқа да көптеген мамандар мәселені зерттеп, жаңа турғыдан жан-жақты ғылыми негіздегі талдауларды жасауда.
Ежелгі философтар Платон және Аристотель адамның дамуы мен қалыптасуына ықпал ететін әлеуметтік факторлар мен тәрбиенің әсерін ескермей, ол тағдыр белгілеген тұқым қуалаушылық табиғатынан деген дәлелдерді алға тартса, бихевиоризм бағытының негізін салушы американ психологы әдуард Торндайк ежелгі грек ойшылдарының тужырымдарына қолдау жасайды. Атап айтқанда, тұлғаның барлық қасиеттері геналарға, яғни шыққан тегіне байланысты деп есептелген. Ал ағылшын философы социологизаторлық бағыттың негізін салушылардың алғашқыларының бірі Джон Локк адамның көзқарастары мен адамгершілік қасиеттерін қалыптастырудағы тәрбиенің шешуші рөлін мойындай келіп, адам тәрбие арқылы жетіледі деген сыңаржақ қорытындыға келді.
Сонымен жоғарыда қаралған мәселенің түйінін қорыта айтар болсақ, баланың дамуына ықпал ететін факторларға: тұқым қуалаушылық; әлеуметтік орта және тәрбие жатады екен.
1. Ж.Б. Қоянбаев, Р.М. Қоянбаев. Педагогика 3 басылым. Алматы 2004 226-228; 296-297 бет.
2. Әбиев Ж.Ә., Бабаева С.Б., Құдиярова А.М. Педагогика Дарын. Алматы 2004. 189-191бет.
3. Т.А. Ильина. Педагогиканың жалпы негіздері. Мектеп. Алматы 1977. 223-225, 229-230 бет.
4. Сабыров Т.С. Оқушылардың оқу белсенділігін арттыру жолдары. Мектеп. Алматы 1978. 135-137 бет.
5. Н.В. Савин. Педагогика. Мектеп. Алматы 1983. 100-101, 104-105 бет.
6. Ю.К. Бабанский. Педагогика. Москва. Просвещение 1988. 214-216 бет.
7. В.А. Сластенин. Педагогика. Издание третье. Москва “Школа-Пресс” 2000. 193-196 бет.
8. П.Г. Сидоренко. Школа и педагогическая наука. Москва 1975. 323-325 бет.
9. М. Жұмабаев. Педагогика. Алматы “Ана тілі” 1992 152-154 бет.
10. М.К. Крупская. Педагогическое сочинение 1 том Издательство АПН 1960. 280-281 бет.
11. Ж.Б. Қоянбаев. Педагогика Алматы. Рауан 1992. 195-197 бет.
12. Қазақстан мектебі журналы. №11-12 2005. 11-12 бет. 2006ж. №1-2 8-9, 13-14 бет.
13. Бастауыш мектеп журналы 2006. № 2-3 3-4,15-16 бет.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
Ж.Досмұхамедов атындағы педагогикалық колледж
Педагогика және
психология кафедрасы
Курстық жұмыс
Тақырыбы:
«Жеке тұлганың танымдық қызығушылықтарын ... ... ... - ... Жеке ... танымдық қызығушылықты арттырудың теориялық негізі
1.1 Таным процестерінің педагогика-психологиялық негіздерінің дамуы және
қалыптасу жолдары
............................................................................
..........5
1.2 ... ... және оның ... алатын
орны..........................11
1.3Таным қызығушылықтың бағыттары дәрежелері және белгілері мен
компененттері...............................................................
.........................................14
2 Жеке тұлғаның танымдық дық ... ... ... ... арттырудағы әдістер
жүйесі..........................18
2.2 Танымдық қызығушылықтың даму деңгейлерін анықтаудағы тәжірибелік
зерттеулер..................................................................
.............................................20
2.3 Танымдық қызығушылықты арттыруды ... ... ... ... ... зерттеулер...........................22
2.4 Жеке тұлғаны қалыптастырудағы оқушының қызығушылығын
арттыру.....................................................................
................................................
Қорытынды
............................................................................
.............................29
Қолданылған әдебиеттер
тізімі......................................................................
...30
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі. Елбасы Н.Ә. Назарбаев 2002-жылғы сәуір айындағы
Қазақстан ... ... орай ... ... ... жылы» болып
жарияланды. Қазақстан халқына Жолдауында: ... беру ... ... ... өзгертудің стратегиялық міндет деп санаймын. Еліміз үшін
мұғалім мәртебесін арттыру, ең алдымен, ауылдық жерді ... ең ... ... деп атап ... ... оқу ... арттырудың жолдары мен тәсілдерін,
танымдық ізденімпаздық, танымдық белсенділігін ... ... ... ... атап ... Я. А. Коменский, Ы. Алтынсарин, А.Е.
Әбілқасымова, Т.С. А.Ж. Қараев , Р.С.Омарова. т.б еңбектері.
Жеке адам тәрбиелеу мен қалыптастырудың ... ерте ... ... ... ... грек ... ... жыл санауымыздан бұрын
қарастырса, ал ... ... ... ... ... ... және тағы ... да көптеген мамандар мәселені зерттеп,
жаңа турғыдан жан-жақты ғылыми негіздегі талдауларды жасауда.
Ежелгі ... ... және ... ... дамуы мен қалыптасуына
ықпал ететін әлеуметтік факторлар мен тәрбиенің әсерін ескермей, ол тағдыр
белгілеген тұқым қуалаушылық ... ... ... алға ... ... негізін салушы американ психологы әдуард Торндайк
ежелгі грек ойшылдарының ... ... ... Атап ... ... ... геналарға, яғни шыққан тегіне байланысты деп
есептелген. Ал ... ... ... ... негізін
салушылардың алғашқыларының бірі Джон Локк ... ... ... ... ... тәрбиенің шешуші рөлін мойындай
келіп, адам тәрбие арқылы жетіледі деген сыңаржақ қорытындыға келді.
Сонымен жоғарыда ... ... ... ... ... ... дамуына ықпал ететін факторларға: тұқым қуалаушылық; әлеуметтік
орта және тәрбие жатады ... ... орта ... ... ... ... отыратын дүние
жағдайларында алынған терең білімнің, ... ... ... ... ... ... іске асыруға, өзін-өзі дамытуға және өз бетінше
дұрыс, адамгершілік тұрғысынан жауапты шешімдер қабылдауға қабілетті жеқе
тұлғаны ... Яғни ... ... жаңа білім парадигмасы бірінші
орынға баланың ... ... ғана ... оның жеке ... ... ... қойып отыр. Бұл дегеніміз тұлғаның маңызды құндылықтарының және ... ... ... ... даралығымен айқындалады.
Білімділікті, біліктілікті тұлғаның ... ... ... ... ... ... Бұл ... байланысты
белгілі орыс педагог ғалымы ... ... ... ... жағдай жасап, оның құндылық-эмоциональдық қабылдауына зиянын
тигізе жүргізген оқыту ... ... ... ойлауымен
сыңаржақтылыққа әкелетіндігін айтады. Технократтық парадигмаға тән ұран
"Күш - ... ал ... ... нәтижелер "иә-жоқ", "біледі-
білмейді", "тәрбиелі-тәрбиесіз", "меңгерген-меңгермеген",- деп бағаланады.
Баланың құндылығы ... ... ... ... ... Ал бұл өз ... ... туғызады.
Кемшіліктерге қарамастан, технократтық парадигма білімнің жоғары деңгейін
көрсетеді.
К.Д.Ушинский балаларды зерттеп ... жеке адам ... ... ... білу ... талай рет атап көрсеткен болатын. Н.Х.Вессель
баланы "субъект" және "объект" ретінде қарастыра келе субъект ретінде ... ... ... ие ... ал ... ... ... рөлі
басым екендігін айтады.
Қазақстандық ғалымдар Ж.Әбиев, С.Бабаев, және ... ... ... ... ... бөлек өкілін, оның сапа қасиеттеріне қатысынсыз
тануға болатын және бұл тұрғыдан әрбір ... ... адам ... ... ... ... қатар бұл авторлар "жеке адам" ұғымын ... ... ... ... ... ... ... сипатын
танытып, оның өмір барысында өзіне топтаған әлеуметтік сапалар мен
қасиеттер ... ... ... ... және сөйлеу сыйына, ... ... және ... ... оны ... ... қабілетіне ие тірі
организм, ол физикалық және руха-ни, табиғи және ... ... және ... бірлікті білдіреді. "Тұлға" деп ... ... ... қарым-қатынас және таным субъектісін, ... ... ... ... анықталған адамды айтуға болады."Адам",
"индивид", "тұлға", "даралықтағы жеке бас" ... ... ... әрбір адамзат баласы өмірге жеке адам болып ... ... ... ал даралықтағы жеке бас ретінде өзін сақтап қалады -
деген ... ... ... өмір ... ... "қалыптасуы"
ұғымдарымен қатар, соңғы кезде педагогика ғылымында "социализация" ұғымы да
кеңінен қолданылып жүр. Социализация ... адам мен ... ... ... ... ортаға интеграция процесі, яғни бейімделуі.
Тұлғаның жан-жақты ... ... ... ... мен тәрбиелеу
септігін тигізуі тиіс. Бұның басты принципі ... ... ... және шығармашылық қабілетін көрсетуге ... ... ... ... ... жан-жақты әрекеті, яғни өзін-өзі көрсетудің
барлық түріне және адамдардың жан-жақты ... ... ... ... ... ... бар және оған ... талант керек
емес деген пікірді айтады.
Курстық жұмыстың мақсаты: Жеке адамды тәрбиелеу мен ... ... ... ашып көрсетіп, оларды тәрбие процесінде тиімді
қолдану жолдарын қарастыру .
Зерттеу пәні: Педагогика.
Зерттеудің міндеттері:
1.Оқушылардың танымдық ... ... ... ... ... және оны ... ... дамытудың перспективалық
бағыттарын айқындау.
2.Орта мектептердегі бастауыш сынып ... ... ... ... ... ... ... қызығушылығын қалыптастырудың нақты
әдістемесін жасау және оның тиімділігін тәжірибе жүзінде тексеру.
4. Бастауыш сынып ... ... ... ... ... ... таным деңгейін анықтау
5.Оқушылардың танымдық қызығушылығын анықтау мақсатындағы тәжірибелік
сауалнамалар құру
6.Жүргізілген тәжірибеге негіздей отырып, оқушылардың ... ... ... ... ... Егер оқу үрдісінің әр кезеңдерінде оқушылардың
танымдық қызығушылығын арттыру ғылыми-педагогикалық, жан-жақты ... ... ... ... ... мәні ... және ол
әдістемелік тұрғыда қамтамасыз етілсе, онда ... ... ... ... ... ... ... деңгейі көтеріліп, дербестігі
мен шығармашылығы қалыптасады.
Зерттеу әдістері: ... ... ... ... және әдістемелік әдебиеттерге теориялық талдау жасау;
белгіленген міндеттерді шешу және ... ... ... үшін ... қолдану; бастауыш сынып оқушылардың оқу үрдісін бақылау;
оқушылармен әңгіме ... ... алу; ... ... ... ... әдістемелік жүйенің ... ... ... тиімділігін эксперимент арқылы тексеру; тәжірибелік ... ... ... сандық жағынан сараптап қорытындылау.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы мен теориялық мәні.
1.Оқушылардың танымдық қызығушылығын белсенділігін арттыру теориялық
негіздері айқындалып, ... ... ... бір ... ... ... ... анықтамасы нақтыланды.
2.Бастауыш сынып оқушыларының танымдық қызығушылығын арттырудың моделі
жасалып, өлшемдері мен көрсеткіштері, деңгейлері айқындалды.
Зерттеудің тәжірибелік ... ... ... орта ... ... ... қызығушылығын
арттырудың әдістемесі жасалынды;
-Оқушылардың танымдық қызығушылығын ... ... ... ... ... танымдық қызығушылығын белсенділігін арттырудың теориялық
әдістемесі, қорытындылары, зерттеу нәтижелері мектеп мұғалімдер қызметінде,
педагог кадрлардың біліктілігін ... ... осы ... ... ... жетілдіру мақсатында пайдалануға болады.
Курстық жұмыстың құрылымы: Курстық жұмыс кіріспеден, екі ... ... ... ... ... ... ҚЫЗЫҒУШЫЛЫҚТЫ АРТТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Таным процестерінің педгогика- психологиялық негіздерінің дамуы және
қалыптасу жолдары
Балаларда түйсіктер дүниеге келген ... ... ... ... ... ... ... соң бала қант қосқан судан сүтті ... Оның ... ... ... ... ... ... реакция
білдіреді. Осы айтылғандар балада дәм ... ерте ... ... есту ... ... ... ... күндері құлақ
түтігі суға толы болады да, ештеңені есітпейді. Бірер аптадан кейін ғана
бала дыбысқа ... ... ... Егер бала үш ... ... ... оның ... болып қалуы ықтимал. Мұндайда ... ... ... ... ... Үш ... бала ... дауысын естіп, көңілденеді, қатты жекіре сөйлесе, ... ... 2-3 ... ... қарай бала көзін жарық түсіріп тұрған
затқа бұра ... ... ... ... тұрақтатуға тырысады.
Жарықты түйсіну тіпті жаңа туған нәрестелерден де байқалады. ... ... ... өзі де ... күннен кейін жарық пен қараңғыға ... ... ... ... айыру кейінірек дамиды. Мәселен, 5 айлық
бала алдымен заттың түріне, ... оның ... одан соң ... ... ... болады. Бала тілінің шығуы, оның жүре бастауы-
түйсіктердің дамуына ... әсер ... ... ... ... ... ... (көру, есту, сипай сезу, қозғалыс т.б.)
біршама қалыптасып үлгереді. Мектеп оқушыларының түйсіктерін де ... ... мол. Бұл үшін ... оқу ... белсенді де
творчествалы, қызғылықты да сан қилы болып ұйымдастырылуы тиіс. Түйсік
дамытуды баланың өзі ... ... ... Егер ... ... ... ... әуестенсе, және оның салғандары сәтті шықса, мектепте де
сурет салуға ынталанып, бояу біткеннің қасиетін ... ... ... ... ... ... ... өз құрбыларынан әлдеқайда жоғары
болады. Түйсікті дамытуға нұқсан келтіретін факторлардың бар екенін ұмытпау
қажет. Мәселен, бала ... ... ... ... болса, оқыған немесе,
жазған кезде қисайып жатып алса, кітапқа, дәптерге ... өте ... оның көру ... ... ... осы ... ... оқудың да зияндылығын балаға ескертуі тиіс. Мұғалім көзі
нашар көретін оқушыны жеке бақылауға алып, ... ... ... нашар көретін баланы қадағаламаса, оның сабақты нашар үлгеруі де
мүмкін. Бастауыш ... ... есту ... ... де маңызы
зор.
Оқушылар жоғары дыбыстарды да сезе алатын болуы ... ... ... ... ... ... 1-ші сынып оқушыларының көпке дейін дыбыстарды бір-бірінен
ажырата алмауы, оқу жазу ... ... ... эксперименттік
зерттеулерде анықталып отыр. Сөйтіп оқушылардың түйсіктері тәжірибе жүзінде
дамитындығы атап айтқанда, ән айту – есту түйсігін, ... салу – ... ... ... – қозғалыс, сипай сезу түйсіктерін кемеліне
келітіріп отыратындығы байқалды.
Қабылдау. Балаларда ... ... ... ... ... ... жүріп, отырады. Қабылдаудың дамуында тілдің шығуының маңызы
зор. Өйткені қабылдаған нәрсенің аты-жөнін атап ... – оның ... ... етеді, мағынасын ұғыну арқылы ғана затты жақсы қабылдауға
болады.
Мектеп жасына дейінгі балалардың өмір ... аз. ... ... ... ... қабылдамайды. Мәселен, 4-5 жастағы бөбектер
кеңістік пен уақытты, алыстық пен қашықтықты, нашар ажыратады
Уақытты ... ... да ... ... ... күн мен ... төрт маусымын бір сыдырғы ажыратқанымен, бүгін мен ... ... ... ... ... ... ... дейінгі балалардың қабылдауы олардың ... ... және ... ... бай ... ... Мәселен, олардың
қозғалмалы, бояулы заттарға тез зер ... ... ... бояулы
нәрселерге ерекше құмартатыны да осыдан Бастауыш сыныптарда оқитын
балалардың ... мына ... ... ... Олар ... ... ... зат күйінде жөндеп қабылдай алмайды. Бала заттың
көлденеңнен кезіккен жеке қасиеттері мен ... ғана ... ... ... жағы да ... ... Мәселен, ол заттың өзіне ұнағанын,
олардың көзге ... ... ... ... ... ... қабылдауда белсенділік жағы да аз болады. Егер объектіні қабылдау
қиынға соқса, бала оған ... ... ... ... жеке ... тізбектей алғанмен, бірақ онда жүйе болмайды.
Үшінші сыныптан бастап ... ... ... ... ... ... ... заттың негізгі белгілерін байқай алатын болады.
Қабылдауда анализ бен синтез қатар жүреді. Бала әр заттың ... ... ... оның ... ішкі, сыртқы құрылысына, жасалу принципіне зер
сала бастайды, Енді затты жан-жағынан байқап көргісі келеді. Заттарды дұрыс
қабылдай алу мәніне ... ... ... ... ... болмайды. Мәселен,
күнбе-күн өтілетін ана тілі сабақтарына қарағанда сирек ... ... ... бала қабылдауының даму дәрежесі баяу болады.
Қабылдау процесінің күрделене түсуі балаларда байқай алу ... ... ... ... ... бірінші сынып
оқушыларында да бар. Мәселен, «қоңыздың мұртшасы, көзі, табаны, аяғы ... ... ... – оның ... алатындығының белгісі. Үшінші,
төртінші ... ... ... ... ... ... ... аудара алады, байқаудың мақсатын түсінеді, нәтижесін сөз арқылы
тұжырымдап, бірнеше объектілерді ... ... ... ... ... ... ... отыруына сезім мен қызығу жақсы әсер ... да ... ... ... оқушылардың әрқайсысының белсенділігін
қадағалап отырғаны абзал. Өйткені бала объектілерді қарауға ... ... ... ... өте ... болады.
Бала қабылдауын дамытудағы ерекше ролін ескере келіп, мұғалім мына
төмендегі шарттарды орындап отыруы тиіс:
1)Көрнекті ... ... ... мақсатын айқын ұғынып, қабылданатын
заттар мен құбылыстардың мәнін түсінген болу шарты
3)Қабылданатын ... мен ... ... ... жаңа
материалды оқушылардың бұрынға білімдерімен үнемі байланыстырып отыруға ... ... ... ... ... оқу ... түрі,
көлемі, қиындығын мұғалім еске алу шарты
5)Оқушылардың байқағыштық қасиетін тәрбиелеу, ... ... ... ... ... елес және оны ... Қайта жаңғырту процесі
елеспен тығыз байланысты. Өйткені өткендегіні ... ... ... ... жарыққа шығып отырады.
Елесті түйсікпен қабылдаудан ойлауға өтердегі көпір деуге болады. ... адам ... мен ... аз да ... ... ... ... алады.
Мәселен, баланы оқуға, жазуға үйрету анық, дәл елестерсіз мүмкін емес.
Егер оқушы да әріптердің жазылуы жөнінде анық елес ... ол ... ... Көру ... ... сабағында аса қажет. Баланың ... ... анық ... ғана ол ... ... ... етіп сала
алады. Елестер қабылдаудың негізінде қалыптасып отырады. Сондықтан ... ... ... ғана ... де ... болады. Оқушы өзі байқап
отырған нәрсені кейін қажет блатындығын сезінетін болса, оның ... ... ... Мәселен, оқушы табиғаттану сабағында үй қояндары
туралы мәлімет алғанда, кейін мұны ... ... ... ... тереңірек болып, елесіне жақсы тірек болады. ... ... ... ... ... ... ... Мәселен, сурет сабағында
алдымен салынатын затқа баланың зейінін аударып, кейін одан жатқа сол ... ... етсе және ... ... ... рет ... баланың көру
елесі дами түседі. Бастауыш ... ... өмір ... аз, ... ... ... ... алу қабілеті нашар болады. Мұғалім осы
жағдайды ескере отырып, балада нақтылы ... мол ... ... Мектеп жасына дейінгі балалардың елестерін дамытып отыру, оларды оқу
әрекетіне ... ... бір ... ... ... ... ... дамуы және оны тәрбиелеу. Балаларда тілдің шығуына байланысты
ырықты зейіннің саңылауы байқала бастайды. ... ... ... ... ... ... ... үйретуіне орай дамытып
отырады (тазалық сақтау, ... ... ... ... ... ... баулу т.б) Мектеп жасына дейінгі
балалардың зейінінің ... ойын ... ... орын ... Ойын
арқылы бала түрлі обьектілерді көреді, естиді, байқай ... ... ... бір-бірінен ажыратып, оларға назар аудара бастайды. Балаларды
зейіннің ... ... ... ... ... т.б) ... ... бәрі үлкендердің басшылығымен жетіледі. Мектеп-
оқушылардың зейінін ... ... ... байланысты жүйелі
түрде қалыптастырып дамытатын негізгі орын ... ...... ... негізгі тұлға. Бұрын ойлағаннан басқаға көңіл бөлмей
келген бала оқуға бірден беріліп кетпейді, ... ... ... дейін
отыруға оның шыдамы жетпейді. Олардың алғашқы кезде сабақтың ... ... ... да ... ... ырықсыз зейіннің басымырақ болуы
ой-өрісінің көрнекілігіне де байланысты. Мәселен, ... ... ... ... ... ... ... сыртқы формасына, бояуына
көңіл аударады да, ең негізгі міндеті есеп шығаруды ұмытып ... ... ... ... ... бір ... ... көлемінің өте
тары келетіндігі. Мұғалім осы жағдайды есінде ... ... ... ... бала ... ... тіл ... жеңіл етіп берсе, көрнекі
құралдарды тиісінше пайдаланса, бала зейіні бір обьектіге ... ... ... ... ... ... Оқушы зейіні негізінен сабақ үстінде
тәрбиеленеді. Сабақтың әрбір минуты бала ... ... ... сөзі оның ... ... ... ... тәрбиесінде әр бір мұғалімнің еске алатын кейбір шаралары мына
төмендегілер:
1. Бірінші сыныптан бастап оқушыларды зейінділікке ... ... ... түрлерін дамыту естен шықпайтын болсын.
2. Бүкіл сыныпқа не жеке ... ... ... дәл, ... болып келсін.
3. Бала қайда жүрсе де, (мектепте, үйде, ... ... ... Зейінді күшті және тұрақты ететін құбылыстың бірі –ерік. Сондықтан
зейін тәрбиесін ерік тәрбиесімен ұштастырып отыру қажет.
5. ... ... ... ... ... әлде ... ... еске алынсын. Олардың шаршап кетпеуін қадағалау, орынсыз
жалықтырмау, ... ... әр ... ... ... ... кестесіне
талапқа сай орналастыру секілді мәселелер де зейін тәрбиесіне қатысы ... Ы. ... ... балалар бірдемені түсінбейтін болса, оқытушы
оларды кінәлауға тиіс ... ... ... ... ... өзін кінәлауға
тиіс» -деп өте дұрыс айтқан.
Ойлаудың дамуы және оны қалыптастыру Жаңа туған балада ешқандай ... ... ... ... ортамен белсенді қарым-қатынас жасаудың
нәтижесінде, оның өмір тәжірибесімен қосақталып ... ... Он бес ... өзі ... ... ... ішіндегі нәрселерді көріп, біртіндеп
оларды азайта бастайды, содан соң оны жылжытатын болады.
Тілдің ... бала ... ... ... ... болып табылады.
мектепке түскенге дейін бала ... ... ... ... Ойлау бұл
кезеңде нақтылы-бейнелі болып, әрекетпен әлде де тығыз байланысып жатады.
Балалардың ойлауын дамытуда ... ... ... ... роль
атқарады. Бастауыш мектеп жағдайында бала ойлауын дамыту үшін мұғалім
тиісті жұмыстар ... ... ... ... ... ... қатысты
кейбірі мына төмендегілер:
1.Балаларды белгілі ережелер (грамматикалық математикалық) жөнінде өз
беттерінше қорытынды жасай ... ... үшін ... ... ... ... жиі пайдаланып отыруы қажет.
2.Балалардың сөйлеу қабілетін дамытып отыру ... ... ... әсерін тигізеді
3.Ойлау қабылдаулар мен елестердің негізінде жазылады.
4.Мұғалім ... ... ... ... бағыттауы тиіс. Бұған оқу
процесін жүйелі ұйымдастыру, сабақта бала логикасын ... ... мол ... ... жетуге болады.
5.Оқушылардың өз беттерінше жасаған ой операцияларының дұрыс-бұрыстығын
тексерткізу, оларды бір мәселенің өзін түрлі ... ... ... ... тәрбиелеу бала психологиясын жан-жақты дамытумен тығыз
ұштасып ... Бұл оның ... ... ... ... ... ... қоса жүргізілуі тиіс.
Сөйлеудің дамуы және оны тәрбиелеу. Бала алдымен дауысты дыбыстарды,
кейінірек дауыссыз және сыңар дыбыстарды, соңынан дауыссыздардың ... ... ... Екіден былай қарай баланың сөздік қоры қауырт ... жас ... ... 10-15 сөз ... ... келгенде 300, үш жаста
мыңға жуық сөзі болады. Үш ... ... ... ана ... ... ... ... кіріседі.
Жанұяда баланың сөйлеу әрекетінің дұрыс қалыптасуына жеткілікті көңіл
бөлінсе, мектепке келгенде оңай хат ... ... ... ... ... балалардың ана тіліндегі сөз қоры 4000-ға дейін жетіп ... ... ... ... тек ... ролін атқарса, мектепте
жүргенде білім жүйелері меңгерудің негізгі ... ... ... түсу бала ... ... ... ... өте қолайлы жағдай
туғызады. Сауат ашу, оқып, жаза алуға үйрену, ... ... өз ... ана ... енді арнаулы пән ретінде (фонетикалық, лексикалық,
грамматикалық трғыдан) оқып-үйрену бала тілін ... ... ... ... ... енгізеді. Тілді меңгеру барысында баланың сөйлеу
ерекшеліктері онан сайын жетіле, дами ... ...... тіл ... ... ерекше ықпал
жасайтын қуатты фактор. Жазбаша сөйлеуді меңгеруге бала ... ... ... ... кіріседі. Балалардың орфографиялық дағдылармен
қатар жазу жұмысы дағдыларын үйрену жазба ... ... ... ... табылады.
Жазба сөйлеудің дамуы хат тани білуден басталады. Хат тану арқылы
арнаулы дағдылары болуын қажет етеді. Мұндай дағдыларды оқу ... ... ... үш кезеңнен тұрады.
Мұның бірінші кезеңде оқушы әріптің аттарымен ... Оқу ... ... ... ... ... ... деп атайды.
Екінші кезеңде оқушы сөздің элементтерін онша қиналмай-ақ бір-біріне
жеңіл қоса алатын болады.
Үшінші кезеңде бала әріптерді тез ... ... ... оқи ... ... ... ... бастап оқу дағдысымен қатар жазу
дағдысын да ... ... ... машықтану да өте күрделі процесс. Мұның үш кезеңі
бар. Жазу ... осы үш ... ... тез ... ... дайындық
кезеңі болып табылады.
Баланың жазу қарқыны әр сыныпта әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... шұғылданатын – бірінші
сыныптағылар. Өйткені бұл ... ... көп ... ... ... ... ... жазу қарқыны біршама төмендейді де, төртінші сыныпта
қайтадан ... ... ... ... ... ... жазу темпі минутына 60-70 әріп болатындығы анықталған.
Балалар сөйлеу мәдениетіне төселдіруді әсіресе мектеп жағдайында қолға
алу үшін мұғалімге төмендегідей ... ... ... жеке ... ... ... ... дұрыс жаза айта алуына қамқорлық жасау керек.
2) Оқушының тілінде байқалатын кемшіліктерді (мәселен, кекеш, тұтықпа,
кей ... ... ... т.б.) ... ... екі ... ... сөйлей алуына көңіл бөлу
4)Оқушылардың сөйлеу мәдениетін
Халқымыздың классик жазушысы Мұхтар ... «Бұл ... өз ... ... қадірлемеген адам толық мәнді интеллигент емес деуге де
болады»- ... ... және оны ... ... ... көріністері үш
жасар бөбектерде байқалады. Мұны бөбектердің қызық ... шын ... ... ... ... Бір ... жас бала қиялға өте бай
сияқты болып көрінгенімен, ондағы образдар ... өте алыс ... – бала ... ... ... роль ... ... оқылатын
сабақтардың мәніне түсіну қиялсыз мүмкін емес. ... ... ... ... да ... оқиғаны баяндайтын бір материалды
түсіндіргенде мұғалім арнаулы тәсілдер арқылы оқушылардың қиялын ... ... бала ... жанды бейнелерді көз алдына елестеткендей, қолымен
ұстағандай, құлағымен «еститіндей» күйге түседі. Бастауш ... ... ... ... ... ... ... Мәселен, бірінші
сыныптағылар суретке не оқығанға қарап, өз бетімен жаңадан ... ... Осы ... ... істейтін іс – ұшан теңіз. Мәселен, мұғалім
балаларды орманға экскурсияға апарған екен ... Онда ... ... ... түрлерін көздерісен көріп, қолдарымен ... ... ... не ... ... ... ... оқу сабағында балалардан көрмеген ... ... ... т.б.) ... ... ... десе, бұл олардың қиялын тәрбиелеуге
көп пайдасын ... ... ... ... ... ... түсуі балалардың қиялын
да дамыта түседі. Мәселен, үшінші сыныптағылар ... ... ... заттардың бейнесін айнытпай сала алады, оны ... ... ... ... ... ... ... дамитындықтан не нәрсеге болмасын өзін
қатыстырып, оның икемділігі мен ... ... ... ... ... ... ән ... тәсілдері мен техникасын үйренбейінше, баланың
осыған орай ... ... да ... ... сынып оқушыларының қиялын дамыту – олардың ... ... жас, дара ... ... ... қиялы күшті дамыған
балалармен дербес жұмыс жүргізу, табиғатқа, өндіріс орындарына топ ... ... ... дербес орындатып отырғызу, оқу барысында
кездескен қиыншылықтарды жеңе ... ... т.б. ... ... бала ... түрлері болып табылады.
1.2 Танымның негіздері және оның қоғамдағы алатын ... ... білу ... ... ... – адам санасын
дамытудың негізі және ол арқылы адам өзін қоршаған ... ... ... – филисофиялық ұғым,»... айналадағы материалдық шындықты адам
санасында бейнелеуі. ... ... ... ... өмір ... оның заттары мен құбылыстары санада бейнеленеді. ... ... ... сезім мүшелерімізге материалдық заттар әсер етеді
де, біз ... ... ... ... ... білеміз. Сезім арқылы
таныған дүниені ғылыми біліммен ... ғана ... ... барысында сыртқы сезім мен ішкі сезімдер біріге отырып, танымды
нақтылай түседі. Сезінуді ойлау ... ... ... ... ... дамиды.
Адам баласы таным арқылы білмеуден білуге көшіп отырады. Осылайша таным
нақты дүниеге, қоршаған ортада бар ... ... оны өз ... үшін ... ... Дүниетанымды қалыптастыру үшін биологиялық,
химиялы, тілдік және басқа ғылым ... өз ... ... қазіргі таңда рухани өмірде жеткен жітістіктерін бір-бірімен
байланыстыра отырып білім беруді қамтамасыз ету керек.
Көптеген ... ... ... ... ... ... Қазақ халқының қоғам, адам, ... ... ... ... ... ... көксеу, имандылықты
дәріптеу, зорлы-зомбылыққа қарсы күресу, мемлекет пен адам тағдырының мәнін
түсіну тұрғысында қалыптаса ... ... ... шыққан ақындар
табиғат пен әлеуметтік ортаның байланысы туралы ... ... ... ... ... ... да ... көрген-білгендерін терең
біліммен байланыстыра отырып, ауқымды ой жүйесін құрады. ... ... және ... ... туады. Адамзаттың даму ... ... ... де ... ... түсті. Неғұрлым табиғи
ортаға икемделіп, оның сырын аша бастаған сайын адамның оны меңгеру мақсаты
да, ... орай ... ... түрі де ... Енді ... оның дүлей күшінен қорқатын қалыпта қалмай, оны бағындырушы,
керегіне ... ... ... ... Сөйтіп табиғатты меңгеру
деңгейінің өсуімен байланысты адам ... мен ... де өсе ... ... қай-қайсысы да адамның дүниетанымын қалыптастыруға
үлесін қосады. ... да ... ... ... ... орай
дүниетанымдық деңгей де кезеңнен өтті. Оның ең алғашқы кезеңі – ... ... ... ...... аңыздар, айтысра, батырлар жырлары
негізінде қалыптасқан дүниетанымдық деңгей.
Бұл кезеңдегі ... ... ... өз тәжірибесінен,
күнделікті өмірден, олардың арасындағы қарым-қатынастан дүниетанымдықпен
сабақтаса байып отырады. Ертегілерде қоршаған ... ... ... ... оның ... тән ... ... тапқырлық, күштілік,
ақылдылық, сұлулық, ізгілік, адамгершілік және т.б,) сол ... ... ... ... ... дамыған деңгейін уағыздап, ортаға салған.
Мұны көшпенді дәуірдегі қазақ ... ... ... ... болады. Мұндай пікірлерді қазақ философтары М. С. Орынбеков пен
Ә. Нысанбаев еңбектерінде ... ауыз ... ... (Асан қайғы, Бұхар жырау, ... ... ... ... ... Майлықожа, Ақан сері,
Махамбет, Шернияз, Сүйінбай т.б.) ... ... ... ... ... ақыл-парасатты, адамгершілік, қоғамдық,
байлықты игеру мақсаттарын паш етті. Мұндай дүниені көркемдеп жеткізу, Абай
тілімен айтқанда, «Жан ... еді. ... ... ... ... ... қажетіне сәйкестендіріп, қол я тіл арқылы көріктендіріп
жіберу ол жанға, яғни көңіл күйіне, ... ... әсер ... әрі адам ... ... ... табиғатты меңгеру жолындағы өздігінен
атқаратын әрекеттер етек алып, күнделікті көргендерін тек ... ... ... мен құбылыстардың байланыстарын іздестіруге, олардың себеп-
салдарын білуге талпынды. Сананың, ой-өрістің ... ... ... жаңа ... ... Осы ... білімі бар, парасатты ойшылдарымыз да
көріне бастады.
Адам мен қоғам ... ... ... ... ... ... ... Абай, Шәкәрім, С. Торайғыров және т.б.
ойшылдар туындыларында бұл ... ... ... ... адам мен ... мұратын еңбекпен, біліммен, ақыл-ой ... және ... ... ... мен ... ... мақсаткерлігімен тікелей байланыстыра қарастырады», - дейді М. ... Бұл ... ... ... – дүниетанымдық деңгейдің көтерілу
сатысын ... ... ... логикалық ойға салып талдау
арқылы сол ... ... адам ... ... ... ... ... ғылымға, қоршаған ортаға, алған білімді меңгеру және
ұғыну деңгейіне ... ... ... ... ... қалыптасқан
көзқарасқа байланысты дүниетаным да ... ... ... қоғамның тарихи дамуына байланысты өзгерсе, екіншіден, сол
қоғамдағы халықтың сана-сезімінің өсуі, ... ... ... ... отырады. Дүниетанудың ең өркендеу шыңы – ғылыми таным.
Дүниені ғылым жолымен тану үшін ... ... ... ... ... ... ойлау – бәрі қатысуға тиіс. «...Адам
сезім ... ... ... ... қасиеттері мен ерекшеліктерін
қабылдап, біле ... ал оның ішкі ... даму ... тек
абстрактілі ойлау арқылы игеруге болады». Сонда ғана ... ... ... ... «Ғылыми теория зерттеліп отырған объектінің
ішкі, қажетті жақтарымен ... оның өмір сүру және ... ... ... ... қалыптасуында, әсіресе, биология ғылымының алатын
орны ерекшк. Биология жетістіктері көзқарасты ... қана ... ... ... ... ... дүние жайындағы қалыптасқан
көзқарасы деп қарасақ, адам сол ... ... ... ... ... ... оның өмірге көзқарасынан бөліп қарауға болмайды.
Биология ... ... адам ... тыс өмір сүретінін
дәлелдесе, көзқарас сол дүниені адам ойынан ... ... ... ... Биология ғылымының салалары дүниені теориялық тұрғыдан
дәлелдесе, көзқарас бұл дүниенің адам үшін қандай мәні, маңызы ... ... ... ... өзін ... ... ... неге талпынуы, неден
сақтануы жөн екенін қарастырады. Сөйтіп, биология ғылымы қоршаған ... ... ... ... етсе, қалыптасқан көзқарас осы ұғымды
бағалау тұрғысынан қарайды.
Көзқарастың қалыптасуы мен даму ... көз ... оның ... ... ... ... байланыстылығын көреміз.
Табиғатты танып білу өте күрделі процесс. Оған қажетті алғы ... ... ... іс ... ара ... ... ... адам арасындағы
қарым-қатынас; қоғамның рухани мәдениеті, ой мәдениеті, ғылым жетістігі,
жалпы философиялық көзқарастар т.б.
Білім мен ... беру ... ... ... ... әсер ... ... Ғұлама ойшыл Әл-Фараби айтқандай, ... ... ... дене ... жан құмарлығы, ой парасаты) дұрыс
жолға қойып тәрбиелеу ... ... ... жетуге мүмкіндік туады.
1.3 Оқушының дамуындағы танымдық қызығушылық бағыттары, дәрежелері мен
белгілері мен ... ... ... даму ... ... қатарлы педагогикалық
ой өкілдерінің танымдық әрекетке қатысты, әсіресе танымдық қызығушылықты
дамыту идеяларын ... және ... ... жалпы төрт бағытты бөліп
көрсетуге болады.
Әлеуметтік-педагогикалық бағыт ежелгі дәуірден бастап ... ... ... ... грек оқымыстылары: Сократ, Платон, Аристотель
баланың белсенді және өз бетімен білім алыуының маңыздылығын, өз ... ... ... өзін-өзі тәрбиелеуде маңызды ... ... ... әрі ... әрі ... ... ... негіздеген.
Олардың пікірінше, белсенді ойлау адамның заттық, тәжірибелік іс-әрекетінің
алғышарты болып табылады және ойлап ... ... ... ... өз ... алады. Өзіндік іс-әрекеті нәтижесінде балада қанағаттану, қуаныш
сезімі оянып, білімді игеруге белсенділігі артады деген пікірде ... ... ... ... бойы ... ... ... келді.
Ол Мишель Монтень, Томас Мор, Томаззо Компанелла еңбектерінде жалғасын
тапты. Енді баланы өз бетінше әрекет ететін, саналы, ойлы, ... ... ... ... Ол үшін жаңа білімді игеруде өз ... ... өзі ... ... бет бұрып, таным өрісінің жаңа шеңберіне жету жолын
дұрыс таңдап алуы ... ... ... Я. А. ... еңбектерінен бастау
алады. Оның «Ұлы дидактика» еңбегінде жазылған дидактикалық принциптерін
ұсына ... ... өз ... ... ... ... ұйымдастыру
және оқыту, мұғалім мен оқушының әрекетін талдау мәселелерін қарастырды.
Бұл бағыт бірнеше ... бойы ... ... одан әрі ... Бұл Ж. ... И. Г. ... А. Дистервергтің және т.б. еңбектерінде дами
түсті.
Үшінші бағыт психологиялық-дидактикалық бағыт К. Д. Ушинский, ... ... ... ... ... ... әрекеті тек қана
оқытудың педагогикалық әдістері мен құралдары төңірегінде ғана емес, сондай-
ақ зерттеу нысаны ретінде танылуымен сипатталады.
К. Д. ... ... ... ... мән беріп, «өз бетінше
жұмыс – оқытуды жетістікке жеткізудің бірден-бір ... деп ... ... ... жету үшін ... мен оқушының оқу үрдісіндегі еңбегін
дұрыс болуы деп түсіндірді. К. Д. Ушинский ... ... ... рет
оқушылардың өзіндік жұмысына философиялық және психологиялық-педагогикалық
тұрғыда талдау жасайды.
Ы. Алтынсарин оқыту арқылы өз ... ... ... жол ... ой-
әрекетін жаттықтыруда мұғалімнің ролін жоғары бағалады. Ал
К. Д. Ушинский мұғалімнің ролін ескере ... ол ... ... ... ... ... бақылау мен тәжірибе
өткізу, көрнекіліктер дайындау сияқты жұмыстардың маңыздылығына тоқталады.
К. Д. Ушинскийдің пікірін П. Ф. ... одан әрі ... ... ... ... ... ғана, ал оқушының білімді игеруі
өзіндік ішкі мүмкіндіктеріне байланыстылығын атап көрсетті.
Бұл бағытта П. Ф. ... А. П. ... Ы. ... ... педагогикалық ойларын жатқызуға болады. В. П. Вахтерев оқушының ... ... ... әдіс-тәсілдерді көрсетіп, көптеген
экспериметтер жүргізді.
Төртінші жаңашыл педагогикалық бағыт. ... ... ... ... ... барлық саласындағы уақыт тудырған күрделі ... ... ... беру ... ... жеке ... оқу ... тиімді әдіс-тәсілдерді іздестіруге баланың
шығармашылық, рухани, дене ... ... ... ... өмір ... ... ... бағытталады.
Оқытудың жаңа технологиясы (инноватика, танымдық белсенділікті
дамыту, модуль жүйесі, саралап, көп ... ... ... ... т.б.) озат ... ... ... идеясы орта мектеп
жағдайындағы білім берудің қызметіне жаңаша сипатәкелді.
Танымдық іс-әрекет, ... ... ... ... ... ... психология-педагогикалық әдебиеттерге
ғылыми зерттеулерге шолу жасау барысында танылған жаңашыл педагогикалық
бағытты бөліп ... ... К. ... ... ... оңтайландыру жүйесін ұсынса, М. ... пен Б. П. ... ... ... міндеттерін шешуде танымдық
белсенділікті қалыптастыратын оқыту әдістерінің дидактикалық тұрғыдағы
классификациясын жасады.
Оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... маңызын В. И. Зазвязинский, М. И. Махмутов,
Ж. Б. Қоянбаев, А. А. Бейсенбаева атап көрсеткен.
Оқушының ... ... ... ... ... ... бірі – оқушының өзіндік жұмысы, өздігінен білім алу
әрекеті жайлы Т. С. ... А. Е. ... С. ... М. А.
Құдайқұлов, Р. С. Омарованың еңбектері маңызды.
Оқушылардың оқыту мәселесін жетілдіру жөнінде А. Н. ... Д. ... С. А. ... Р. Н. ... О. С. Сыздықов, Б. И.
Мұқанова, М. С. Молдабекова, Г.Ж Менлибекова, т.б. ... ... ... болады.
Танымдық әрекет – шәкірттің білімге деген өте белсенді ақыл-ой
әрекеті. Ол танымдық ... ... ... қисындарынан және
әрекетті орындаудың тәсіл-амалдарынан тұрады.
Танымдық белсенділікті бір ғана белгімен көрсетуге болмайтын ... ... ... ... ... ... адамның әрекетке қатынасын өз бетінше әрекет етуге дайын
болудан, ұмтылыстан, алға ... ... жету үшін ... ... ... көрініс табатын жеке тұлғаның сипаты ретінде айқындалады.
Оқушының танымдық белсенділігі өз кезегінде ... есте ... ... ... мен зейіннің тұрақты күйін қажет етеді. Оқу
барысында оқушының таным белсенділігін арттыруда олардың ... ... ... ... ... етіп ... ... негізінен, мұғалімнің сабақты жүйелі түрде
жүргізуіне байланысты. Оқушылардың жаңа ... ... ... даярлық жұмыстары жүргізіледі. Оқушылардың оқу-танымдық қызметін
арттыру дұрыс әрі нақты әрекеттер негізінде іске асады. ... ... ... ... ... ... негізінде
қабылданған білім, дағды, ептілік әлдеқайда нәтижелі әрі жемісті болады.
Танымдық қызығушылықтың үш дәрежесі бар:
1-дәреже – ... ... ... ... ... ... оны үлгі ... қолдануға, меңгеруге ұмтылысымен сипатталады.
Белсенділіктің ... тән ...... бойында білімін
тереңдетуге деген ұмтылыстың болмауы.
2-дәреже – ... ... ... оқығанын зерделеуге, оны
өзіне белгілі ұғымдармен байланыстыруға, білімін жаңа ... ... ... ... ... ... тән көрсеткіш оқушының
бастаған істі аяғына дейін жеткізуге ұмтылуынан, қиындыққа тап болғанда ... ... ... байқалатын үлкен дербестігі.
3-дәреже –қызығушылықтың шығармашылық дәрежесі – оқушының тапсырманы
(мәселені) шешудің тың жолдарын іздестіруге деген ... ... ... ...... жетудегі табандылық, танымдық ынтаның
негіздері мен әр алуандығы.
Сөйтіп оқудағы белсенділік – оқушының іс-қимыл жағдайы ғана емес, осы
іс-қимылдың санасы, онда ... ... ... мен ... ... ... ... оқу-танымдық мақсаттарға жетуге жұмылдыруға
деген ұмтылысымен айқындалатын ... ... ... ... ... сапалық көрінісімен, мотивті
және белсенді қылықтың оқушыға тән арнаулы ... мен ... өмір ... ... бір ... оқушының тұрлаулы,
мінез-құлықта тиянақталған ... ... ... білім алу
ретінде қарастырылады.
Танымдық қызығушылық туралы анықтамаларға талдау жасай отырып, сондай-
ақ педагогикалық экспериметтік нәтижелерін пайдаланып, оқушылардың ... ... ... Мұстаяпова былай анықтайды. [14] Оған үш
белгі тән:
1)оқу-танымдық әрекеттің қоғамдағы маңыздылық бағыты;
2)оқу-танымдық әрекеттің интеллектуалдық сипаты;
3)оқу-танымдық ... ... ... үш ... ... ... ... зерттеулер
нәтижесінде, әрі ғалымдардың әртүрлі топтастыруларын қарай отырып ең тиімді
деп өз қорытындыларымен топтастырады. Мен бұл ... ... ... ... ... әлеуметтік және педагогика-психологиялық
жағынан интеллектуалдық тұрғыдан алып ... ... Яғни ... ... белсенділігі осы үш белгі нәтижесінде жан-жақты
қарастырылғанда оның белсенділік деңгейін ... көп ... алға ... ... бірі 12 ... ... беруді жүзеге
асыруда бастауыш білім стандартында бірінші ... ... ... ... ... ... оқытылатыны белгілі. Міне, сол ... ... ... ... ... ... ... болады. Танымды оқуда
қызығушылық белгілері, оның компоненттері ерекше рол атқарады.
Оқушының ... ... оның ... көзқарасын
қалыптастыру, дамытуда таным компоненттерінің алатын орны ерекше. Таным
компоненттерін зерттеген ... оны ... ... ... ... ... компоненттерінің құрамын төртке бөліп
қарастырады:
- ... ... ... ... белсенділік компонентерінің құрамы 1- суретте көрсетілген.
Сонымен, танымдық қызығушылық пен жалпы танымдық іс-әрекет проблемасына
арналған көптеген еңбектерді зерттеу ... ... ... әкелді:
белсенділік – жеке тұлғаның алуан қырлы болмыс-бітімі ... ... ... ... және ... үрдіс нәтижесі, танымдық мотив пен өз
беттілік ... ... ... ... ... ... ... танымдық әрекетке бейімделуімен сипатталады.
Танымдық қызығушылық ... ... ... онда
оқушылардың танымын арттыруда барлық жағынан қарастырылып, зерттелген.
Оқушы ... ... ... ... ... ... ... оны қалыптастырудағы барлық бірліктер қарастырылған.
2. ОҚУШЫНЫҢ ТАНЫМДЫҚ ҚЫЗЫҒУШЫЛЫҒЫН АРТТЫРУ
2.1 Танымдық қызығушылықты ... ... ... ... ... ... мазмұнына, қолданылуы мен іс-әрекет
түрлеріне, мақсатына, мәніне қарай түрліше ... ... ... ... ... ... отырмын.
Мұнда жалпы оқыту әдістерін талдап, жүйелей отырып, оқушылардың
танымдық белсенділігін арттырудағы ... ... ... ... бойынша:
1. Ақпараттың берілуі мен қабылдау сипаты бойынша – дәстүрлі әдістер
жүйесі (Е. Я. Голанд, И. Т. ... С. П. ... ... әдіс
(әңгіме, әңгімелесу, дәріс т.б.) көрнекілік (демонстрация, көрсету т.б.)
практикалық (сарамандық жұмыс, жұмыс т.б.) .
2. Оқушы мен ... ... ... ......... әдістер жүйесі баяндау – иллюстративті әдіс, репродуктивтік әдіс,
проблемалық баяндау әдісі, ішінара – іздену ... ... ... ... ... ... ... бойынша – Ю. К. Бабанскийдің әдістер
жүйесі, бұл оқыту әдісіне 3 үлкен топ ... ... ... ... ұйымдастыру және жүзеге асыру (сөздік,
көрнекілік, практикалық, репродуктивті және проблемалық индуктивті, өзіндік
жұмыс.).
б) оқу-танымдық әрекеттегі ... және ... ... ... әдісі: танымдық ойындар, өмірдегі жағдайларды талдау т.б.;
оқытуда жауапкершілік пен міндетті қалыптастыру: ... ... ... ... ... ... педагогикалық шарттарды ұсыну);
в) бақылау және өзіндік әдістері ... және ... ... және ... ... ... ... т.б.)
4.Оқушы мен мұғалімнің ішкі және сыртқы іс-әрекеттерінің сабақтастығы
бойынша – М. И. Махмутовтың әдістер жүйесі: проблемалы – ... ... ... орта ... ... ... ... оқушыларының танымдық
белсенділігін қалыптастыруда тиімділігі тәжірибе жүзінде анықталады. Әдісті
нақты жағдайда ... үшін оны ... ... ... ......... қызметі – ережесі – қолданылуы – басқа
әдістерден айырмашылығы.
Оқу үрдісіндегі әдістердің ... ... И. П. ... ... ... ол: ... ... өте талантты емес адам да көп
нәрсе жасайды, ал нашар әдіспен ұлы адамның өзі де ... ... ... ... ... Осы ... ... кәсіби біліктілік әлеуетінің
құрылымының компоненттерін ғылыми зерттеулер ... ... ... ... ... ... ... кәсіби білімдері,
қабілеттері мен біліктері: ... ... ... ... мен ... жүзеге асыру, нәтижеге жетуі ретінде белгілі болады. ... ... ... – бұл мұғалімнің біріккен әр алуан ... мен ... ... ... іс-әрекетке қатынасын білдіреді.
Педагогтың кәсіби біліктілік әлеуеті педагогикалық мамандыққа жүктелген
міндеттерді орындаудағы еңбекте ... ... ... жеке ... оқу – тәрбиелеу әрекетін үйлестіру мүмкіндігі ретінде қаралады.
5. Оқытудың жаңа технологияларының бірі оқу мен жазу ... ... ... (СТО) ... ... Бұл ... әлемнің түкпір-
түкпірінен жиылған білім берушілердің бірлескен еңбегі. Тәжірибені жүйеге
келтірген Джинни Л. ... ... С. ... ... ... Жобаның негізі
Ж.Пиаже, Л. С. Выготский теорияларын басшылыққа алады» Оқушының ... ... оны ... ... ... үшін ... стратегиялар
қарастырылады. Жаңа технологияның өзгеге ұқсамайтын ерекшелігі сол, ... үш ... ... ... ... ... басынан аяғына дейін
оқушының ізденуі, танымын арттыруы, ойлау, даму жүйесінен ... ... ... ... болу үшін, әрі ол белсенді ... өту үшін ... ... ... ... ... А. Г. ... оның шәкіртттері В.В.Архипова, В.К.Дьяченконың ұжымдық
ойлау технологиялары деп бөлуге болады. Соның ішінде мен ... ... ... ... ... ... белсенділігін арттыру
тәжірибе жұмысын жасадым.
Ұжымдық ойлау технологиясы дегеніміз – ... ... ... ұжыммен
ынтымақтаса бірін-бірі оқыту арқылы білім ... ... ... үш ... ... Оқу ақпараттарын (материалдарын) дайындау
2) Оқушылар біліміне сүйену
3) Өзін-өзі оқыту технологиясын негізге алу
Оқушылардың біліміне ... ... ... оқу ... ... ... ... Дайындық кезеңі. Мұнда оқушылар өз жұбымен жұмыс жасап үйрену, оған өз
білгенін және жұбының айтқанын оқу ... ... ... жұмыс
үстінде түсіндіру, ұғындыру, өзі ұғып алу дағдыларын қалыптастырады.
2) Оқу үрдісі барысындағы оқушылардың өзара ауысуы, өзгеруі ... ... ... ... ойлау технололгиясын пайдаланған кезде төмендегідей үш кезең
байқалады.
1) әрбір оқушы өзі жеке жұмыс ... ... ... ... бөлігі,
сөйлемдер, есептер т.б)
2) Қасындағы жұбымен ... ... ... ... ролін
ойнауына итермелейді.
3) Жұмыс барысындағы ауысу жұбын және өзін-өзі оқыту негізін қалайды.
Бұның өзі жеке ... пен ... ... ... ... ... көзі.
2.2 Танымдық қызығушылықтың даму деңгейлерін анықтаудағы тәжірибелік
зерттеулер
Мен бұл технологияны қолданбас бұрын ең ... ... ... ... мақсатында зерттеу жұмысын жүргіздім.
Зерттеу мақсаты: Оқушыларды зерттемес бұрын оқуға деген белсенділік
деңгейлерін анықтау, оны ... ... ... ... ... жоспар жасау. Зерттеу жұмысы 2005-2006 оқу жылын қамтыды.
Зерттеу ... ... үшін ... ... ... және Карасевка
орта мектептерінің екінші сыныптарына төмендегідей ... ... ... беру ... ... ... ... бастадым.
Оқушыларға қойылатын сұрақтар мен тапсырмаларды ... ... ... ... еске ала ... ... ... ең әуелі өткен
бірінші және екінші тоқсандағы дүниеитану пәні бойынша бөлімдер, тақырыптар
сараланып, сол ... ... ... ... ... берген кезде
қорытынды шығара отырып жауап жазатын ... ... ... ... ... ... ... өткен бөлімдерді өздері топтап, жүйелеп,
оларды ... ... ... жазатындай талаптарды ескере отырып таңдалды.
1. Адамға тәуелсіз не?
2. Табиғат деген не?
3. Табиғатты неге ... ... Өлі ... пен тірі ... ... неде?
5. Олардың арасындағы байланыс қандай?
6. Тірі табиғат туралы не айта аласың?
7. Табиғат ... ... Адам ... ... ... мысалдар келтір
9. Суретке қарай отырып берілген заттардың артығын тап.
10. Сурет қиындыларын құрастырып, артындағы берілген тапсырмаларды
орында
11. ... ... ... ... жаса.
12. Табиғатқа байланысты сөздерді іріктеп жаз.
Жұмысты ұйымдастыру әдісі: Бұл ... ... ... ... оқушылар жеке-
жеке жұмыс жасады.
Ұйымдастырылу формасы: Сұрақтар мен тапсырмаларға жауап алу бақылау
жұмысын жүргізу формасымен ұйымдастырылды.
Зерттеу ... ... ... ... орта ... ... ... мұғалімі Ыбыраева Бөтагөз ... ... ... ... ... соншама оқушы, мұғалімі өзім болдым.
Оқушылардан алынған жауаптарды саралай келе, оқу үрдісіндегі оқушының
танымдық белсенділігінің даму ... ... 1 ... ... ... ... қорытынды шығардым. Мұнда:
Зерттеуге қатысқан барлық оқушы саны 20. Оқушының оқу ... ... ... ... кестеде сандық көрсеткіштер
арқылы бердім. 1-кесте
|Деңгейлер көрсеткіші ... орта ... ... орта мектебі |
|1. Жоғарғы деңгей |20 % |10% ... |( 2 ... |(1 ... ... ... деңгей |65% |70% ... |(7 ... |(7 ... ... ... ... |15% |20% ... |(1 ... |(2 ... ... ... 4- ... көре аласыз]
Кестеде көрсетілген сандық көрсеткіштерге сараптау жасасақ:
1. Екі ... да ... ... ... ... ... ... Үш түрлі деңгей анық байқалады.
3. Шығармашылық деңгейдегі оқушы саны барлығы үшеу ... оның ... ... орта ... ... Жалпы кестедегі көрсеткішпен
салыстырғанда ... ... ... ... ... өте аз ... көрінеді.
4. Орташа деңгейдегі танымдық белсенділігі бар оқушылар саны 65%-70%
-дан асса, бұның өзі ... оқу ... ... белсенділігінің
орташа ғана екендігін, көп оқушыларымыз белсенді түрде оқу ... ... ... ... ... саны үшеу ... ... деңгейдегі оқушы
санымен бірдей болғаны ... ... ... ... ... ... ... оқушыларды оқытуда, олардың ... ... ... ... ... қорытынды нәтижесі көрсетіп
отыр.
Бұл қорытындыға қарай отырып маған оқушы белсенділігін арттыру үшін ... ... ... ой ... Ол үшін ең ... оқу ... жақсартуда
оқушының белсенділігін қалай қалыптастыра аламын? Ол үшін не ... ... ... қалай? деген мәселелерді шешу мақсаттар мен міндеттерді
алдыма ... ... шешу ... қарастырғанда төмендегі ұйымдастыру
жұмыстарын ең бірінші жүргіздім.
2.3 Танымдық қызығушылықты арттыруда ұйымдастыру жолдарының оқушытанымын
қалыптастырудағы тәжірибелік ... ... ... ... ... ... ... отырып,
оқушының оқуға деген белсенділігін арттыру үшін ... ... ... арттыру жолдарын жаңадан қарастырып ... ... ... ойға ... ... ... Ботагөз Әлімқызы
екеуміз біріге отырып оқу үрдісінде ... ... ... үшін ... ... беру ... бірыңғай дәстүрлі әдіс-тәсілдерді
өзгертіп, оқушыларға құрметпен қарау көзқарасын қалыптастырдық.
Оқушыларға құрметпен қарап, олармен санасу, ... да ... ... ... ... артып, өзгергендігіне көзіміз
жетті. Мұнда біз оқушылардың оқуға деген танымдық белсенділігін арттыруда
төмендегі көрсеткендей ... ... ... [Қосымшадағы 2-суретті
қараңыз]
а) Оқушыны оқытуда жағымды жағдай туғызу
ә) Оқушының стандартқа сай емес ... ... ... ... Оқушылардың азғантай болса да жетістіктерін мадақтау
в) Оқушыларды өзара жарыстырып, ... ... ... Оқу ... ... ... алу дағдыларын үйрету
ғ) Оқушылардың қабілеттері мен қызығушылығын ескере отырып жұмыс ... ... өзін ... ... ... ... ... отыру
е) Оқушылардың табыстарын «марапаттау»
Бұл жолдар оқушылардың таным белсенділігін қалыптастыру үшін маңызды
рол атқарды. ... ... ... оқу ... ... белсенді болу,
қызығушылығы арту, оқуға деген ынтасының қалыптаса бастағандығын ... ... ... ... ол ... ... ... сүйене отырып жасағанымыз жайлы оқу үрдісі ... ... ... ... ... ... ... дәлел
келтірейін.
а ) Оқушылардың белсенділігін арттыруда оқушыға оқуға ... ... ... ... ... ... бұрын мұғалімдерін ғана тыңдап ... ... ... ... еркін, бір-бірімен алдымен
жұпта, сосын шағын топта, одан ... өз ... ... ... шығаруы
жайлы ұсыныс жасалды. Міне, сол кезде оқушылар өздерін еркін сезініп, өз
ойларын ашық айта ... ... ... ... деген оқушы: « Суда
дәм жоқ. Біздің ... суы тұщы оны ... ... ... қасындағы жұбы
болып отырған оқушы Қилаз Ғани: «Сенімен келіспеймін, оған қант ... ал тұз ... ащы ... кетеді ғой. Суға дәм шықпаса ол қалай тәтті,
ащы ... ... ... суы ащы ... болмайды, ауырып қаласың. Сонда
мұхиттың суында дәм бар. Міне, суда дәм болмаса ол неге ащы ... ... өз ойын ... берді.
Бұл бұра тартушылық емес, оқушы шын мәнінде өз ойын еркін, өз ... ... ... түрде дәлелдеу деп қабылдаған дұрыс. Керісінше
оқушы бұл ойы арқылы ... ... бір ... алып ... қасиеті бар
екендігін айта алмаса да, сол ... ұшын ... тұр. ... ... ... ... ... Себебі мұғалім Қилаз Ғанидың ойын ары ... ... ой ... ... ... да, ... сұрақты қойды:
Шынында да суда дәм бар ғой, ол дәм қалай ... ... ... ... ... ой ... сол проблеманы табуға оқушылардың қызығушылығын
арттыруға, танымдық белсенділігін оятуға түрткі ... ... ... ... белсенді қатысып қана қоймай, ... ... ... ... ... болушы болып, өздерін өздері оқытушы ролін ... алып ... ... ... бір рет қана ... жоқ, ... рет ... өткен кезде болып отырды. Бұның өзі ... ... ... үшін ... ... ... ... керек деген жолды
көрсетіп берді.
ә) Оқушылардың белсенділігін арттыруда стандартқа сай емес ... ... ... жолды табуда сабақ жүргізу барысындағы тәжірибелеріміз көмектесті.
Бұл мәселе әрбір сабақта болмаса да, бірнеше сабақта ... ... ... Мен ... ішінен ең қызықты болған сабақ барысынан үзінді
келтірейін. ... «Өлі және тірі ... ... ... ... деген оқушы өз дәлелін былай деп келтіреді.
Шағын топтар аталған тақырып бойынша сыныпта өз дәлелдерін ... ... ... ... ... Еламан: «Жоқ мен келіспеймін. Күнде,
жерде өледі. Менің атам маған мынадай жыр айтқан.
Арайлап атар ... ... ... емей ... ... қар жастап,
Қар астына батқаны
Өлгені емей немене-деген. Мұнда күн, жер өледі деп
тұр ғой» ... ... ... ... бұл ... мұғалім сенікі дұрыс
емес, стандартта ол жоқ, бұл оймен келіспеймін, ... ... ... ... ... деп ... ... ғой. Ендеше бұл проблеманы қалай
шешеміз, оқушылар сендер не деп ойлайсыңдар? ... ... өзі ... ... ... ... ... мәселе қозғап
тұрғандығын ескерген жөн.
Мұның өзі ... ... ... ... ... білсем деген қызығушылығын тудырып тұрғандығының айқын дәлелі
болмақ. Міне, осылай ... ... ... жұмыс жасау арқылы ерекше
қабілеттерін ашуына мұғалім жәрдем- көмекке әрқашан дайын болу ... ... Бұл ... ... ... бала ... ... түсінгенімен
артында ол неге өледі? деген үлкен тынымдық, қызығушылық ... ... қиын ... ... белсенділікті арттырудың тағы бір жолы ... ... ... ... да сабақ барысындағы тәжірибеміз көмектесті.
Бұл ... ... ... ... ... ... тәжірибеміз
көрсетті. Бұл жағдайды дәлелдеу үшін тағы да сабақ ... ... ... ... ... кезде оқу үлгерімі төмен деңгейдегі Құбаш
Мейрам деген оқушым: «Құстарды үй және дала ... деп ... Үй ... қолына үйретуіне байланысты қолға үйренген.» деген жап-жақсы ой
қорытынды жасады. Мен осы ... ... ... - ... ... ... ... ой-пікірлер айтты деп мадақтасам, оқу үлгерімі
жақсы оқушым Дулатова Жанелдің: «Құстар ұша алатын ерекше ... бар. ... ... ... ... күз бола ... өз өмірлерін сақтап
қалу үшін жылы жаққа ұшып кетеді. ... ... ... мың ... дейін
алысқа ұшады» деген ойларына, құстардың ішінде алысқа ұша ... де бар ғой. Олар құс бола тұра ... ұша ... деп ойлайсың?
Сен бұл проблеманы шеше аласың.- деген сияқты ... ... ... да
мадақтаулар жасаймын.
Бұл жағдайларды сараптай келе мадақтау жолдарын үш түрлі мақсатпен
қолдануға болады деген қорытынды ... ... ... тереңірек ойлауға итермелеу, онан әрмен
танымын, қызығушылығын ояту үшін ... ... ... ... жақсылар қатарына тарту үшін бұл жолдың
құдіреті ерекше екенідігіне көз жеткіздік.(Бұның дәлелін ... ... ... ... тағы да ... үлгерімі төмен оқушылардың танымын арттыруға, қызығушылығын
оятуға, намысын ... ... ... жол ... ... ... белсенділігін жарыс арқылы қалыптастыру жолдары
Бұл жол зерттеу тобының сабақты жүргізу барысында жасалған қорытынды
нәтижесінде шықты.
Мәселен, «Бақа» тақырыбын ойын ... ... ... ... ... өтпес бұрын келесі сабақ «Бақа» жайлы ... ... ... екі топ ... жарысып сабақ өтетіндігін, ол үшін қыздар,
ұлдар өздері бірігіп бақа ... ... ... ... ... ... келген соң бір-біріне қоя ... ... ... ... ... мен ... ... екі топқа бөліп «Бақа» өлеңін оқумен
басталды.
|Қыздар ... ... ... ... ... телпек көп киіп, |
|Басың неге ... ... ... ... ... ... ... ... көп ... ... неге ... ... ... ... ... ... ... |Су ... көп жүзіп ... неге ... ... ... талтақ ... ... ... үйде ... ... сұрақтарын бір-біріне
қойды.
|Қыздар тобы дайындаған сұрақтары ... тобы ... ... ... ... мінездеме бер |1. ... ... бір күні ... |
| ... ... ... кішкене |
| ... ... ... ... |
| ... ... Ол ... үйін |
| ... |
| ... Итшабақ деген не? ... ... ... ... ... |2. Бақа ... қандай пайда ... айт ... ... Бақа ... ... | 3. ... ... пайдасы бар ма? |
Міне, бұл ... ... ... дайындалып, тіпті дүниетану
оқулығында жоқ мәліметтерді жинап келді. Бұл әрекет ... ... ... ... ... ... ... берді.
г) Оқушылардың белсенділігін арттыруда дербес білім дағдыларын үйрету
жолдарының ... ... ... ... ... бұл ... ... барысына тоқталып өтейін. «Дала өсімдіктері ... ... ... ... ... ... алу үшін ... алдын-ала беріліп, сыныпта тыңдалды.
1. Шығармашылық , яғни ... ... ... ... ... сыры мен ... ... оқушылармен таныстырды.
2. Төлегенова Гұлнұр мен Валиахметова Әзиза ... ... ... гербарийі, яғни дәрілік өсімдіктерге арналған ... ... ... мәліметтер» - бұл тапсырма бойынша жаңа сабаққа қатысты
бірнеше аң, жануар жайында оқушылар өздері дербес іздеп ... ... 7 жыл, ... 40 жыл, бұлбұл 45 жыл өмір сүреді.
Еламан: Сары сілеусін, егін жаулары – суыр, ... ... ... ... Қоян ... оның бойындағы артық жылуды, ыстық күндері қан
тамырлары ұзын ... ... ... ... ... ... ... шөгірді тісімен алады, егер ол ауырса,
өзіне-өзі аштық жариялап, шөптермен емделеді екен.
Арайлым: Түлкі құйрығының ... ... әтір ... хош иіс ... ... екен. Оның себебін ғалымдар әлі анықтай алмауда.-деген
мәліметтрді «Ол – кім? Бұл не?» ... ... ... ... бұл ... ... ... біріге
отырып, дербес білім алғандарының куәсі болдық. Яғни, ... ... ... ... ... ... бірігіп орындау барысында
тиянақтап алғанын көрсетті. ... ... ... сұрақтарды бірігіп
тауып, әр түрлі ... өз ... ... ... ... белсенділігін арттыруда қабілеттері мен қызығушылығын
ескеру жолдары.
Бұл жолды анықтаған кезде оқу барысы, ... ... ... ... әдіс-тәсілдеріміз өз септігін тигізді. Аталаған жолды
анықтау да сол ... ... ... ... ... ... сәйкес әрбір сабақта мұғалімдер тпасырмалар беріп отырдық
Енді ... ... ... ... ... ... атты
тәрбие сағатын дайындау барысында мен оқушыларды жиып ... Ал, ... ... не ... соны ... керек деп өз қызығушылықтарымен
тапсырмалар бөліп ... Бұл ... ... ... ... қабілет сурет
салуға жететіндігін айтса, Дулатова Жанел ... ... оқи ... Ал ... Ердос пен Махметов «Аңшы мен ... атты ... ... оны ... ... деп уәде ... Ал
Даяна мен Мөлдір «Қасқалдақ» әнін орындайтын болып келісті.
Тек ғана сонау шетте ... ... ... ... ... Мен оны
шақырып алдым да: - Ал, Мейрам сен не істей ... ... ... ... ... ... ... ақырын ғана -Мұғалім, мен ештеме істей алмаймын деп
өзін кінәлі адамдай ... ... Мен оның ... ... сен былтыр
жаңа жылда өте әдемі жасадың ғой?!- деп едім ол қуана келісіп, ... ... Ғани мен ... ... ... ... жайнап сала берді»
2.4 Жеке тұлғаны қалыптастырудағы оқушының қызығушылығын арттыру
XXI-ғасырда ... ... ... ... ... техниканы
игерген жеке тұлға ретінде қалыптасқанын ... ... ... ... дұрыс сөйлей білуі қажет.Бала жан-жақты, алған білімін өмірінде
пайдаланып ... ... ... ... оқу ... ... ... менде сыныпты топтарға
бөліп оқыту идеясы пайда болды. ... ... ... қабілетін дамытып
пікірлерін бір-біріне айта біледі. Селқос оқушылар жолдастарының ықпалы мен
алға ұмытылып өз пікірлерін айта алады.
Қазіргі XXI-ғасыр ... ... Жаңа ... ... ... игерген мұғалім болу керек.Оқушылардың жоғары күтілген
нәтижеге жетуін ... ... ... өз дамуы барысында, дамудың тиімді жолдарын
іздеп, түрлі өзгерістер, реформалар жасап ... ... ... ... де өз даму ... ... ... жасаумен келе жатыр.
Тәуелсіздік алғаннан ... ... ... тек ... ғана ... оның ... негізін, ... ... , оның ... аспектілерін (нормативті-
құқықтық, мазмұнды-әдістемелік, басқару-қаражаттық, т.б.) тұтас ... ... ... ететін реформа. Әрине қай реформаның да түп мақсаты-
жоғарыда айтылғандай, жүйенің тиімділігін арттыру. Ал ... беру ... ... көрсеткіш - білім сапасы. Енді мектептегі білім
сапасының төмендеуінің себептеріне ... оның көп ... және ... шешуді қажет ететін проблема екенін көреміз. Біздің ... ... ... мыналар табылады: 1) оқу материалын толық
игеруге қол ... ... мен ... ... 2) оқу ... жүктемесінің қалыпты нормадан асып кетуі;
3) оқушы ынтасын ... ... ... формасыныңпайдаланылуы;
4) мұғалімнің шеберлігіің төмендігі;
5) оқулық пен әдістемелік құралдардың сапасының ... ... ... ... ... ... ... бар ма, деген сұраққа
жауап іздесек , біздіңше-бар. Жоғарыда аталған ... ... ... шешетін бір жол бар, ол - оқыту ... ... ... енгізу. Педагогикалық әдебиеттерде ... ... ... ... дегеніміз:- педагогикалық
жүйенің практикада іске асырылатын жобасы. Ал педагогикалық жүйе ... ... ... мақсаты, мазмұны, әдістері, формасы
мен құралдары) мен оған ... ... ... ... ... да мұғалім сабақ жоспарын құрып, методикалық ... ... ... ... ... ... қойылатын
талаптар мүлдем басқаша. Ол біріншіден (2,3) , оқу ... ... ... ... оқу ... ... деңгейде
меңгеруіне кепілдік беруі тиісті, Екіншіден, ... ... ... етіп дәл ... ... ... объективті түрде бағалауды
жүзеге асыру қажет. Үшіншіден, дидактикалық процестің ... яғни оның ... ... қызмет және басқару аспектілерінің
біртұтас, ... ... ... етілуі қажет. ... ... ... ... өз ... ... ... жасауына
бағытталып құрылуы тиісті. Бесіншіден, оқу процесінің ... зиян ... етіп ... қамтамасыз етілуі
қажет. Оқу ... ... ... зиян ... үшін
Ресей ғалымдары М.М Поташник, А.М.Моисеев, т.б. ... ... ... ... енгізуді ұсынады. Мұндай технологиялар
төмендегідей 4 шартты қанағатт андыру ... 1. ... жеке ... ( ... ... ... т.б.) ескерілуі, оқу
материалын қабылдау сипатының , темпераменттік еске сақтау қабілетінің
ескерілуі. 2. Оқу ... ... ... ... күш түсіретін
интеллектуалдық , эмоциялық әсерлерден аулақ болу, оқушының уақытты аз
жұмсап , тиімді ... ... ... ... 3. ... ... ... моральдық-психологиялық климат жағдайында өтуін қамтамасыз етіп,
дөрекі қатынастарға жол бермеу. 4. Оқу ... ... ... ... ... қолданумен қатар, оларды стрестерден өзін-өзі
қорғауға үйрету. Оқытудың деңгейлік саралау ... ... көп ... білім сапасын жоғарыда көрсетілген компоненттері
арқылы дәл сипаттауға мүмкіндік береді. Бірақ бұл жағдай бес балдық бағалау
жүйесін кеңейтуге , көп ... ... ... ... ... Шет ... ... былай қойғанда бұрынғы ... ... ( ... ... т.б. ) көп ... ... жүйесіне
көшуі осындай қажеттіліктен болуы керек. Әрине бағалаудың мұндай жүйесін
енгізу, жаңа ... ... - жаңа ... ... ... ... ... етеді. Мұндай бағалау объективті болумен қатар ,
әр оқушының даму мониторингін құруға мүмкіндік береді. Тек ... ... ... ... ... бітіргендегі бағалары бойынша бірден жоғары
оқу орындарына ... ... Енді біз ... ... оқыту
технологиясының қалайша оқушылардың оқу ... ... ... ... меңгеруіне кепілдеме беретіндігі, білім сапасын ... ... ... сипаттайық . Біріншіден, бұл ... ... , ... ... ... ... жеке ... тәрбиелеу , қызметтік (деятельностная) педагогика (С.
Рубинштейн, Л.С.Выготский , ... ... , Ю.К. ... , ... ... ... Екіншіден, біз дәстүрлі ... ғана ... ал ... жету ... ... қоя алмайтын
кемшілігін жоюға бағыттап , шетелдің озық тәжірибесін пайдаландық. Бұл
ретте біз ... ... Б. ... толық меңгеру теориясын ... Ол ... ... ... ететіндей етіп оқу мақсатын
диагностикалық түрде дәл анықтауға жәрдемдесті. ... ... ... өзі ... мақсаттың алынған нәтижеге сәйкес келуі.Дәлірек
айтқанда ... ... ... ... ... күнделікті тәжірибеде ол
білім сапасы деп қолданып жүргендіктен біз де осы ... ... ... беретін оқыту процесін ұйымдастыру үшін Б.Блум оқытудың
мақсатының мынадай иерархиялық ... ... ... ... ... ... Анализ; 5) Синтез ;6)Бағалау.
Мысалы, танып-білу мақсаты қойылғанда оқушылар сол ... ... ... т.б. ... ... элементтерін еске сақтап, қайта
айтып беруге тиісті. Ал түсіну деңгейінде оқушылар ... ... ... ... ... ... алған білімді стандартты жағдайда қайталап
орындай алуы,түрлендіре білуі қажет. ... ... ... ... ... ... ... деңгейде меңгеруі саналады да,
бұл жағдайдағы білім сапасының көрсеткіші оның дұрыстылығымен сипатталады.
Ал түсіну мақсатына сәйкес нәтижеге -оқу ... ... ... ... ... ... Сөйтіп біздің технологиямыз жағдайында
оқыту мақсаты иерархиялық түрде қойылып, ал алынған ... ... ... ... ... Бұл ... оқушының оқу материалын жеңілден күрделіге қарай жүйелі меңгеруі;
ә) алынған нәтижені ... ... оқу ... ... түрінде ұйымдастырылуы; в ) бағалаудың
жетелеушілік қасиеті;
г)дамыта ... ... ... ыңғайлы жағдайлар жасалуы,
т.б. себептерге байланысты оқушының оқу ... ... ... ... ... ... әр кезекті деңгейіне өтіп отырған ... ... ... ... пен ... да өсіп ... ... оқыту технологиясын
оқу процесіне енгізу- білім сапасын қажетті деңгейде қамтамасыз етуге оны
көтеруге, ... ... ... ... ... ... сапасын мұғалімнің шеберлігіне де байланысты екенін
айттық. ... ... ... ... ... ... ... құрал екенін, оны әр мұғалім өз қабілетіне сәйкес мазмұнмен
толықтырып, шығармашылық жұмыс ... ... ... ... ... ... ... Оқыту технологиясын пайдалану
процесінің «субьект-субьект» ... ... ... ... етеді. Оқушы
да,оқытушы да, белсенді ... ... ... ... ... туған әдістемелік құрал-болашақ жаңа тұрпаттағы
оқулықтардың негізі. 1.Теориялық алғышарттар туралы түсінік.
Тәуелсіз Қазақстанда өркениетке барар жолдың ...... ... басты тұлғасы, жүрегі – МҰҒАЛІМ.
Елбасымыз Назарбаевтың Болашақта Қазақстан мектептерінің педагогикалық
ұжымдарының ... ... ... тұр. Аталған мақсатқа қол жеткізу үшін,
ең алдымен бізде ... ... беру ... ... ... ... ... өйткені ең алдымен балалардың ... ... ... деңгейіне байланысты болады дегендей Біз жасұрпаққа сапалы ... үшін осы әдіс ... ... Қазіргі таңда білім берудің
өзіндік ... ... ... ... ның ... қаттар
жүруде.Білім берудің ескісінің үстіне жаңасы келуде.Я.А.Коменскийдің
,И.Герберттің дәстүрлі обьект-субьектілі ... ... ... ол балаға оқу қызметінің ... ... ... және өзін ... ... асыруға ұмтылатын
дамушы тұлға ретінде бағытайды.Жаңа ... ... ... ... тұлғасын білім алу арқылы дамуын қойыа отыр.Бұл технологиялардың ... ... ... ... ... танымдық қабілеттерін және
танымдық процестерді :яғни жадының алуан түрлерін (есту ... ... ... ... ... оқу және ... ... дамыту. Сондай ақ тұлғаның қауіпсіздігінжөзін-өзі
өзектелендіруін ... ... ... ... қанағатандыруға ,белсенді сөздік қорын(ауызша
және жазбаша тілінде) дамытуға бағыталған.Егер мен сабақ ... ... ... ... ... сапасын арттыруға оқу материалын ... ... өз ... ... технологиялардың тағы ерекшелігі
дарында балалармен тұрақты және ... ... ... мүмкіндік
береді.Псиологтардың пайымдауынша әрбір тақырып оқып үйрену негізігі
кезеңнен тұрады.Қызықтырушылық,танымдық,рефлексиялық ... осы ... ... ... ... тақырыпты
өздері ашып,неге,және не үшін оқып ... ... ... нақты нені
меңгеріп үйренулері тиіс екендігін біз тек бағыт ... ... ... бір ... ... ... ол ... процесінде өзара
сөйлесу арқылы ұйымдастырушы оған қатысушы адамдардың талабы мен ниетіне
,ойына,көңіл-күйіне және сезіміне едәуір күшті ... ... ... ... беру ... тоқталар болсақ, әр елдің ... ... ... ... және ГДР ... ... ... жоғары деңгейде жұмыстар
жүргізілді. ГДР-ның бұрыңғы білім беру жүйесі КСРО-ның ... беру ... ... ... ... ... орындалуымен, шамадан тыс идиологиялық
білім беру басым болды. Сондықтан ГДР білім беру жүйесі ГФР білім жүйесінің
қағидаттарын қабылдады. ... ГФР ... ... ... құндылықтар
сақталған. Бірақ білім беру жүйесінде заңға ... ... ... ... балабақшалар аз болған. Жекеменшік балабақшалар 3-5жас аралығын
қамтыған. ... ... 6 ... ... ... мектеп 9-10 жасқа
дейін. Мектеп жүйесінде бастауыш сынып 1-4 сынып, ... ... 1-6 ... аралығын қамтыған.
Бастауыш мектепте алғашқы 2 жылында жиынтық оқу ... ... ... ... ... ... дене ... өткізіледі. 3-4 сыныптарда сабақтар бөлек-бөлек ... ... ... ... ... ... ... Алғашқы 6 жылда
барлық оқушылар бірге оқиды. Оқушының оқуды әрі ... ... ... ... ... оқуды таңдауы ұлттық, негізгі және гимназия
болып анықталады. Бұл оқу таңдауы ата-аналардың ... ... ... мен ... ... ... Толық ұлттық мектепте
білім алу 9-10- сыныпқа созылады. Осындай оқу орындарында кәсіптік ... ... ... ... сабақтары басқа сабақтарңа қарағанда
оқушы қызығушылықтарымен оқытылады. ... 67% ... ... 33% ... ... ... Жыл өткен сайын кәсіптік білімге
деген қызығушылық артуда. Кәсіптік ... ... алға ... жету үшін перспективалық даму ... ... ... ГФР білім беру жүйесі ешуақытта шектеулі емес, оқушының келешекте
кәсіби ... жол ... ... ... ... және жазбаша емтихан
тапсырады. Кейін ... ... 1) ... 2)
гуманитарлық, 3) экономикалық бағыттарға оқуын ... Бұл ... ... ... деп ... ... гимназия сыныптардағы
оқушылардың жартысы ғана ... ... ... ... ... Онда 8% ... оқиды. Жекеменшік мектепте
бағдарлама таңдауда еркіндік бар.
Енді Италияның ... беру ... ... ... ... ... ... енген реформаларға 13жыл
болған.Италияндықтар 3жасқа келгенде балаларын балабақшаға ... ... ... ... әр ... ... ... саны.Кейбір жерлерде католиктік балабақшалар бар,оларда
салт-дәстүр ... ... ... қабылданады.1-2ступенде бастауыш білім ақысыз
оқытылады.Бастауыш білімде оқу,жазу,сурет,арифметика,музыка осылардан басқа
олардың тілектеріне байланысты дін тану ... ... ... ... 5күн оқиды.Әр ступенде тест тапсырып келесіге
өтеді.2ступенде баспалдақ 5жыл ... ... орта ... білімін
оқиды.Оны 14жасқа дейін оқиды.Оқушылар сөз бен жазылатын ... деп ... ... италиян ... ... ... ... ... тапсырған жоқ деген сөздермен
бағаланады.Егер баға алмаса ... ... өтсе ... ... тапсырады.Италиян ... ... ... ... мен ... ... ... білім беру жүйесінің айырмашылықтарын
білдік,Жақсы жақтарын Қазақстанның мектептерінде де ... нұр ... ... еді. ... ... беру жүйесіндегі бейімділік оқыту,кәсптік
білім беру және ... ... ... ... ... ... ұштастырып беретін білім беруді өзгерістер ретіндке
Қазақстанның білім беру жүйесіне енгізілсе ... ... ... ... және ... білім жүйесіндегі жақсы ... ... ... неге болмасқа.Мысалы:Италияның мектептерінде
бірінші сыныптан бастап ... және ... ... бойынша салт-
дәстүр үйрететін,имандылыққа баулыйтын сабақтар ... ... ... ... және 9-10сыныпта тәжірибие
жүзінде кәсіби білім беру жолға қойылған.Оқушы 9-10негізгі ... өз ... ... ... ... ... ... толық дайын болуы үшін осындай бейімділік жоспар қажет.Баланы
алда үлкен өмір жолы күтеді сондықтан мектепте оны өмірге дайындап ... өмір ... ... ... бойы ... ерекше
қадір-қасиеттері ғана төтеп бере алады.Сол ... ... ... ... ... қауымы екендігі
даусыз.Кез келген білім беру ... ... ... кәсіби шеберлігі білім беруді жаңа ... ... ... ... ... ... келтіреді.Халық
даналығы:Айтқан ұмытылады,көрсеткен есте сақталады,ал өзім ... ... ... ... ... ... адам ... алдында жауапты:Ол бәрін біліп қана қоймай,білгенін іс жүзіне асырада
алады.Мұғалімдік-бұл өнер.Оның еңбегі шығармашылық пен ... ... ... кем ... адам ... ... музыка,сөз,бояу,арқылы емес тікелей өзі енеді.Ол жас ұрпақты
өзінің жеке тұлғасы арқылы бәлімімен,шексіз ... ... ... ... ... ... ... беру
жүйесін жаңарту болып отыр Жаңарту жаңа ... ... ... ... беру ... ... жаңа технологияларын
меңгермейінше білімді ұрпақ тәрбиелеу мұмкін емес.Сонымен Қазақстанға
Білім беруде реформа жұрғізу және оны толық ... ... ... ... ... ... өзгеруі оқушыларымыздың
дағдылары мен өз-өзіне сенімділігін қамтамасыз ететін
ҚОРЫТЫНДЫ
«Бастауыш сыныптарда оқушылардың танымдық қызығушылығын арттыру» атты
аталған ... ... ... ... ... ... ... танымдық әрекеті мен шығармашылығы, белсенділігі, ізденімпаздығы
өзара тығыз байланыста дамитындығын айқындадық.
Сонымен ... ... ... теориялық қағидалар мен бастауыш
сынып оқушыларының танымдық белсенділігін қалыптастыру жолдары, формалары
негізінде және тәжірибе, ... оқу ... ... ... ... ... мен ... жасауға мүмкіндік
береді.
1) Қоғамның саяси, экономикалық, әлеуметтік, мәдени, ғылым-білім
салаларындағы ... ... ... ... оқушыларға білім
беру сапасына қайта қарап, жақсартуды талап ... ... ... ... ... ... ... арттыруда ұсынылып отырған оқу іс ... ... ... ... ... Оқушылардың танымдық қызығушылығын арттыру арқылы оның
жеке азаматтық тұлғасын қалыптастыруға әсер етуге болады.
4) ... ... ... ... компененттерін бір арнаға
біріктірген тиімді болады
5) Тәжірибелік ... ... ... ... ... ... танымдық қызығушылығын арттыру көрсеткіштер ... ... ... жолдары жалпы білім беретін орта
мектептерде оқу үрдісін жетілдіруді ... ... ... ... айтамын.
6) Оқу үрдісінде оқушылардың танымдық қызығушылығын арттыру ... ... ... ... ... деңгейін көтереді.
7) Оқушылардың танымдық қызығушылығын арттыратын педагогикалық шарттар
жиынтығы мен ... ... ... түрлі формаларын қолдану
арқылы оқушылардың білім ... ... ... ой ... болатынын тәжірибе жұмыстарының қорытындыларынан көруге
болады.
8) Қоғамның әлеуметтік дамуына сай, ... ... ... жаңа
технологиясына сай бастауыш сынып оқушыларының танымдық қызығушылығын
арттырудың әдіснамалық, ғылыми-теориялық ... жеке ... ... ... жеке ... педагогикалық процестің субьектісі
ретінде қалыптастыру көкейкесті мәселе болып отыр.Бастауыш ... ... мен ... ... ... негізгі кезеңі ретінде
ерекшеленеді. Бастауыш мектепті бітіргенен кейін бала еркін ойлап, қоршаған
ортамен белсенді ... ... ... ... толығымен алдында тұрған
міндеттерді шешу дағдыларын игере алуы қажет. Мұның өзі бастауыш ... ... ... жаңа ... ... ... Ал оқытуды жаңашылдық тұрғыдан ұйымдастыру өз кезегінде
оқушылардың танымдық ... ... ... ... әрекетін
дамытуға жол ашады.
Қазақтың көрнекті ағартушылары мен ойшылдары да балалардың қызығушылығы
жөнінде ой-пікірлер айтып,баланы оқыту мен ... ... атап ... Құнанбаев бала міңезінің қалыптасуы жөргектен басталатынын айта
келіп, « Жас бала анадан туғанда екі түрлі мінезбен туады: ...... жан ... ... ... көрсем екен, үйренсем екен», — деген
тұжырым жасайды. Абай бала психологиясының ... ...... деп ... ... ... ... « бір сабақтан бала күшті әсер алуы үшін
баланың сол сабаққа ... ... ... ... ... қылу үшін ... ... болуы керек» — дейді. Сонымен бірге бала бір ... ... ... көбі ... ол зат ... ... бір ... де көрсет, дыбысын да естірт, ұстатып та көр, иіскет, дәмін татқыз,
сипат, ... ... ... ... жаратылысының өзі осыны тілейді.
Бала өзінің естіген нәрсесін көргісі келеді, көрген ... ... ... ... ... татқысы келеді. Осы ... ... ... ... ... ... ... айтады.
Қызығушылық ұғымы философия, психология, педагогика ғылымдары саласына
еніп, оқыту мен тәбиелеу тәжірибесінде маңызды орын ... ... ... ... ... ... оның негізгі мәнін ашуға
нақты қ қадамдар жасалған. Бастауыш ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін былай
бөліп көрсетуге болады:
- оқушының танымдық көкжиегін кеңейтеді, шығармашылық белсенділігін
арттырады,
- проблемалық оқыту оқушының ... ... мен ... ... ... арқылы жүзеге асырады;
- білімді игеру қарқынын тездетеді, қасиет сапасын жақсартады, жаңа
тапсырмаларды орындау кезінде өз ... ... ... ... деген ынта-ықыласын оятады;
Проблемалық оқыту кезінде мына ... ... ... проблеманың
тууы және оны сезіну, шешімін табуға және іздену, оның ... ... ... ... қиын жағдайдан шығу жолдарын табуға жетелейді.
Бұл, сөз жоқ, оқушыны өз ... ... ... ... ... ... ... проблеманың өзі, білімнің жеткіліктілігі, өз
бетінше жағдайдан шығу мүмкіндігі, оқушылардың дүниетанымдық ... ... ... ... ... танымдық қызығушылығын қалыптастыруда
жаңа педагогикалық технологиялары арқылы ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі:
1. Ж.Б. Қоянбаев, Р.М. Қоянбаев. Педагогика 3 басылым. Алматы 2004 226-
228; 296-297 ... ... Ж.Ә., ... С.Б., ... А.М. ... ... Алматы
2004. 189-191бет.
3. Т.А. Ильина. Педагогиканың жалпы негіздері. Мектеп. Алматы 1977. ... 229-230 ... ... Т.С. ... оқу ... арттыру жолдары. Мектеп.
Алматы 1978. 135-137 бет.
5. Н.В. Савин. Педагогика. Мектеп. ... 1983. 100-101, 104-105 ... Ю.К. ... ... ... ... 1988. 214-216 ... В.А. Сластенин. Педагогика. Издание третье. Москва “Школа-Пресс” 2000.
193-196 бет.
8. П.Г. Сидоренко. Школа и ... ... ... 1975. ... М. ... Педагогика. Алматы “Ана тілі” 1992 152-154 бет.
10. М.К. ... ... ... 1 том ... АПН 1960.
280-281 бет.
11. Ж.Б. Қоянбаев. Педагогика Алматы. Рауан 1992. 195-197 бет.
12. Қазақстан мектебі журналы. №11-12 2005. 11-12 бет. 2006ж. №1-2 ... ... ... ... ... 2006. № 2-3 ... ... А. Тіл тағылымы. – Алматы: Ана тілі, 1992.
2. Сарбасова Қ.А. Жаңа ... ... ... // ...... Сарбасова Қ.А., Сарбасова Қ.А. Сабақтың тиімділігін арттыру // Бастауыш
мектеп. – 2004. — №11.
4. Қанатаева Р. Қазақ тіліне арналған кеш. ... ... 1968, ... ... Ә. ... ...... Мектеп, 1972.
6. Қазақ мақал-мәтелдері. – Алматы: Ана тілі, ... ... Г. Тіл ... ... ... дамыту. //
Бастауыш білім. – 2007. — №3
8. Отарбай А. Оқытудың жаңа әдістері // Бастауыш мектеп. – 2004. — №1

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 45 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ойын арқылы мектепке дейінгі балалардың танымдық белсенділігін арттыру51 бет
Жеке тұлғаның даму психологиясы4 бет
Студенттердің даму ерекшеліктерінің ғылыми-психологиялық негіздері53 бет
Тұлғаның танымдық іс-әрекетінің қарым-қатынас арқылы дамуы172 бет
"көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні"12 бет
«Қыз Жібек» жырындағы сын есімдердің танымдық сипаты114 бет
Адамның дүниеге танымдық көзқарасы4 бет
Акционерлiк қоғам-заңды тұлғаның ұйымдық-құқықтық нысаны ретiнде42 бет
Ақжан Әл-Машанидің ғылыми-танымдық публицистикасы63 бет
Балаларды ойын арқылы танымдық әрекетін дамыту14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь