Жеке тұлға туралы түсінік

1. Кіріспе.
1.1.Жеке тұлға туралы түсінік.
2. Адамгершілік құндылықтар.
2.2. Жеке тұлғаға адамгершілік тәрбие беру
3. Жеке тұлға ретінде қалыптасуда . мектептердің рөлі.
3.3. Рухани құндылықтар
4. Қорытынды.
5. Пайдаланылған әдебиеттер.
Адамгершіліктің негізі мінез-құлық нормалары мен ережелерінен тұрады. Олар адамдардың іс-қылықтарынан, мінез-құлықтарынан көрінеді, моральдық өзара қарым-қатынастарды басқарады. Отанға деген сүйіспеншілік, қоғам игілігі үшін адам еңбек ету, өзара көмек, сондай-ақ қоғамға тән адамгершіліктің өзге де формалары, бұл-сананың, сезімдердің, мінез-құлық пен өзара қарым-қатынастың бөлінбес элементтері, олардың негізінде қоғамымыздың қоғамдық-экономикалық құндылықтары жатады.
Баланың өмірге белсенді көзқарасының бағыты үлкендер арқылы тәрбиеленеді. Тәрбиелеу, білім беру жұмысының мазмұны мен формалары балалардың мүмкіндігін ескеру арқылы нақтыланады. Адамгершілікке, еңбекке тәрбиелеу күнделікті өмірде, үлкендердің қолдан келетін жұмысты ұйымдастыру процесінде, ойын және оқу ісінде жоспарлы түрде іске асады.
Руханилық жеке тұлғаның негізгі сапалық көрсеткші. Руханилықтың негізінде адамның мінез-құлқы қалыптасады, ар-ұят, өзін-зі бағалау және адамгершілік сапалары дамиды. Мұның өзі мейірімділікке, ізгілікке шақырады.
Рухани-адамгершілік тәрбие — бұл дұрыс дағдылар мен өзін-өзі ұстау дағдыларының нормалары, ұйымдағы қарым-қатынас мәдениетінің тұрақтылығын қалыптастырады. Жеке адамның адамгершілік санасының дәрежесі оның мінез-құлқы мен іс әрекетін анықтайды.
Сананың қалыптасуы-ол баланың мектепке бармастан бұрын, қоғам туралы алғашқы ұғымдарының қалыптасыуна, жақын адамдардың өзара қатынасынан басталады. Баланы жақсы адамгершілік қасиеттерге, мәдениетке тәрбиелеуде тәрбиелі адаммен жолдас болудың әсері күшті екенін халқымыз ежелден бағалай білген.
«Жақсымен жолдас болсаң- жетерсің мұратқа, жаманмен жолдас болсаң- қаларсың ұятқа...» «Жаман дос, жолдасын қалдырар жауға» — деген мақалдардан көруге болады. Мақал-мәтелдер, жұмбақ, айтыс, өлеңдер адамгершілік тәрбиенің арқауы. Үлкенді сыйлау адамгершіліктің бір негізі. Адамзаттық құндылықтар бала бойына іс-әрекет барысында, әр түрлі ойындар, хикаялар, ертегілер, қойылымдар арқылы беріледі.
1, Ә.Иржанова. Жаңа стандарт негізінде бала танымын қалыптастыру.
Республикалық ғылыми-педагогикалық журнал «Тәрбие құралы» №5, 2010
жыл. 39-41 б.
2, Р.Омарова. 12 жылдық мектепке оқушылардың оқу-танымдық іс-әрекетін
ұйымдастыру. Оқу құралы. Ақтөбе. 2007 ж.
3, Е.Б.Моргунов. позновательные процессы и способности в обучении. М., 1990.
321 бет.
4, Сайт бетінен Б.Жолмұханова «Ұрпақ тәрбиесі-ұлт болашағы» атты мақаласы.
5, С. Ғаббасов «Халық педагогикасының негіздері» тақырыбындағы жинағы.
        
        Жоспар:
1. Кіріспе.
1.1.Жеке тұлға туралы түсінік.
2. Адамгершілік құндылықтар.
2.2. Жеке тұлғаға адамгершілік тәрбие беру
3. Жеке тұлға ретінде қалыптасуда – мектептердің рөлі.
3.3. Рухани ... ... ... әдебиеттер.
Адамгершіліктің негізі мінез-құлық нормалары мен ережелерінен тұрады. Олар
адамдардың ... ... ... ... ... ... Отанға деген сүйіспеншілік, қоғам игілігі
үшін адам еңбек ету, өзара көмек, сондай-ақ қоғамға тән адамгершіліктің
өзге де формалары, бұл-сананың, сезімдердің, мінез-құлық пен өзара қарым-
қатынастың бөлінбес элементтері, олардың негізінде ... ... ... жатады.
Баланың өмірге белсенді көзқарасының бағыты үлкендер арқылы тәрбиеленеді.
Тәрбиелеу, білім беру жұмысының мазмұны мен формалары балалардың
мүмкіндігін ескеру арқылы нақтыланады. Адамгершілікке, еңбекке тәрбиелеу
күнделікті ... ... ... ... ... ... ойын және оқу ісінде жоспарлы түрде іске асады.
Руханилық жеке ... ... ... ... ... негізінде
адамның мінез-құлқы қалыптасады, ар-ұят, өзін-зі бағалау және адамгершілік
сапалары дамиды. Мұның өзі мейірімділікке, ізгілікке шақырады.
Рухани-адамгершілік тәрбие — бұл дұрыс дағдылар мен өзін-өзі ұстау
дағдыларының ... ... ... Жеке ... ... ... дәрежесі
оның мінез-құлқы мен іс әрекетін анықтайды.
Сананың қалыптасуы-ол баланың мектепке бармастан бұрын, ... ... ... ... ... ... жақсы адамгершілік қасиеттерге, мәдениетке тәрбиелеуде
тәрбиелі адаммен жолдас болудың әсері ... ... ... ежелден
бағалай білген.
«Жақсымен жолдас болсаң- жетерсің мұратқа, жаманмен жолдас болсаң- қаларсың
ұятқа...» ... дос, ... ... ... ... ... көруге
болады. Мақал-мәтелдер, жұмбақ, айтыс, өлеңдер адамгершілік тәрбиенің
арқауы. Үлкенді сыйлау адамгершіліктің бір ... ... ... бойына іс-әрекет барысында, әр түрлі ойындар, хикаялар, ертегілер,
қойылымдар арқылы беріледі.
Адамгершілік-адамның рухани байлығы, болашақ ұрпақты ізгілік
бесігіне бөлейтін руханиет дәуіріне жаңа қадам ... ... ... нәтижесі адамдық тәрбие болып табылады.
Ол тұлғаның қоғамдық бағалы қасиеттерімен сапалары, қарым-қатынастарында
қалыптасады. Адамгершілік ... ... ең ... ... ... ... қарым-қатынасы,
көзқарасымен сипатталады.
Олар адамды құрметтеу, оған сену, әдептілік, кішіпейілдік, қайырымдылық,
жанашарлық, ізеттілік, инабаттылық, қарапайымдылық т. б. Адамгершілік-ең
жоғары құндылық деп қарайтын жеке ... ... ... ... ... ... ... Ол ешқашан ескірмек емес. Жас ұрпақтың
бойына адамгершілік қасиеттерді сіңіру- ата-ана мен ұстаздардың басты
міндеті. Адамгершілік әр адамға тән асыл қасиеттер. Адамгершіліктің
қайнар бұлағы- халқында, отбасында, олардың өнерлерінде, әдет-ғұрпында.
Әр адам ... ... ... ... өзін
қоршаған табиғаттан бойына сіңіреді.
Көрнекті педагог В. Сухомлинский «Егер балаға қуаныш пен бақыт бере білсек,
ол бала солай бола ... ... ... ... ... оның жүрегіне адамгершіліктің асыл қасиеттерін үздіксіз
ұялата білсек, ертеңгі азамат жеке тұлғаның өзіндік көзқарасының
қалыптасуына, айналасымен санасуына ықпал етері ... ... ... ... ... ... ... өзінің ісін, өмірін жалғастыратын салауатты, саналы ұрпақ
тәрбиелеу.
Ұрпақ тәрбиесі — келешек қоғам тәрбиесі. Сол келешек қоғам иелерін жан-
жақты жетілген, ... мол, ... ... ... озық ... де қоғам алдындағы борышымыз.
Мектепке дейінгі адамгершілік тәрбие — балалардың адамгершілік сана-
сезімін, ... ... ... ... айтқанда, адалдық
пен шыншылдық, адамгершілік, кішіпейілдік, қоғамдағы және өмірдегі
қарапайымдылық пен сыпайылық, үлкенді сыйлау мен ибалық адамгершілік
тәрбиесінің жүйелі сатылап қамтитын мәселелері.
Адамгершілік тәрбиесінің әрқайсысының ерекшеліктерін ... ... ... ... бойы ... әдет-
ғұрыпты жан-жақты терең білумен қатар, өркениетті өмірмен байланыстыра
отырып, білім берудің барлық кезеңдерінде ... ... ... ... үшін жауапкершілігі ұрпақтан ұрпаққа жалғасуда.
«Балапан ұяда не көрсе, ұшқанда соны іледі»дегендей, ... ... ... жұмысы- балаға үлкен сабақ. Жас балалардың үлкендер айтса,
соны айтатынын, не істесе соны істегісі келетінін бәріміз де білеміз.
Баланың ... ... ... ... ... үшін адамгершілік
тәрбиесінің ең үлкені, демек жақсылыққа ұмтылып, жағымды істермен
айналысатын адамның айналасындағыларға көрсетер мен берер тәлімі мол
болмақ..
Жас өспірім тәлім-тәрбиені, адамгершілік ... ... ... ... емес, тек шынайы көру, сезім қатынасында
ғана алады.
Жеке тұлғаның бойындағы жалпы адамзаттық құндылықтардың қалыптасуы осы
бағытта жүзеге асады, сөйтіп оның өзі-өзі тануына, өзіндік ... ... ... ... ... керек.
Жақсы адамгершілік қасиеттердің түп негізі отбасында қалыптасатыны белгілі.
Адамгершілік қасиеттер ізгілікпен ұштастырады. Әсіресе еңбекке ... бар ... өзін ... ... ... ... ... міндет болып табылады.
Жеке тұлға дегеніміз - өзінің қайталанбас индивидуалдығымен
ерекшеленетін индивидтің әлеуметтік қатынас жүйесіне енуі, қоғам дамуының
өкілі ретінде адамдардың ... ... ... Жеке ... ... оның ... екі қарама-қайшы көзқарастарымен
негізделеді. Бірінің көзқарасы бойынша әрбір жеке тұлға өзінің туылған
қасиеттері мен қабілеттерінің қатынасында қалыптасады және дамиды, және
мұнда ... орта онша ... ... ие бола ... Ал екінші
көзқарастардың өкілдері жеке тұлғаның туылған ішкі қасиеттері мен
белгілерін толығымен терістейді және жеке ... ... ... толығымен қалыптасатын құбылыс деп санайды. Бұл жеке тұлғаның
қалыптасу процесіндегі көзқарастар болып ... ... ... жеке тұлғаның биологиялық ерекшеліктерімен қатар оның әлеуметтік
тәжірибелерін Жеке ... ... ... ... ... оның ... мен ... қоғамдық
процестің тенденцияларының әлеуметтік белгілер мен қасиеттердің айқын және
спецификалық көрініс табуы арқылы, оның іс-әрекетіндегі шығармашылық
қасиетінің деңгейі арқылы анықталады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... деген ұғыммен толықтырылуы қажет.
«Даралық» ұғымы бір адамды ... бір ... бір ... ... ... тән сұлулық пен қайталанбас қасиет беретін жалпы мен ... Адам ... ... тағы бір ұғым - «индивид». Бұл сөз латын
тілінен алынған және оның қазақша баламасы -«жекелік». Индивид - ... еш ... ... бір ... ... Рухани-
адамгершілік тәрбиесінде алдымен баланы тек жақсылыққа-қайырымдылық,
мейірімділік, ізгілікке тәрбиелеп, соны мақсат тұтса, ұстаздың, ата-ананың
да болашағы зор болмақ. «Мен ... ... ... ... ... ... жақсылықты сатпадым һәм ешкімнен ештеңені
қызғанбадым.
Бұл үш қасиет әркімнің өз құдайы. «Өз құдайынан айырылған адам бос кеуде,
өлгенмен тең» деген екен. Шындығында бұл ақиқат. Олай болса, жеке ... ... жан ... ... ... ... ... қоюға, жоспарлауға, оны орындауға, өзіне-өзі талап қоя білуге
тәрбиелеу — адамгершілік тәрбиенің басты мақсаты. Мақсатқа жету үшін сан
алуан кедергілер ... ... ... ... бала ... жас ... қалыптастыру жеке тұлғаны қалыптастырудың негізін қалайды.
Жеке тұлға дегеніміз - ... ... мен ... іс-
әрекеттің субъектісі ретіндегі ... Жеке ... ... ... ... ... ... болуы және оның әлеуметтік функцияларды атқаруы.
Жеке тұлғаның ең ... ... - оның ... ... қадір-қасиеті,даралығы.
      Жеке адам туралы әңгіме болғанда, адамзат ... жеке бір ... ... Жеке ... ... бірі, ол әлі тұлға емес. Осы ... ... ... және «тұлға”  ұғымдары көлем жағынан да, мазмұны
жағынан да бір-біріне ... ... ... Жеке адам ұғымында
адамның ешбір жекеше ерекше әлеуметтік белгі, сапасы ... оның ... аса ... болады, бірақ көлемі кең, өйткені ... ... Егер біз жеке адам ... онда ... ... жеке бір
түрін ғана, адам тегінің бір өкілін ғана алып отырмыз. Ал егер оның ... ... ... ... атап ... онда ол ... көлемін
кішірейтіп, бір әлеуметтік тобын бөліп аламыз. Бірдеде формальдық логиканың
ұғымының мазмұны мен ... ... кері ... ... көреміз.  Мысалы
бай адам ... ... адам ... біз ... белгілі бір тобын
басқаларынан бөліп көрсетеміз, сөйтіп ұғымның көлемін ... ... оның ... ... ... ... баии ... Сөйтіп адам
көлемінің мазмұнын  азайтып, жекелеген сайын бір ғана жеке ... ... ... Осылайша шегіне жеткізе жекеклендірген адам
тұлға деп аталады.
Сонымен, тұлға ... ... жеке адам ... ... ... тек ... және ерекше әлеуметтік қасиеттері тұрғысынан ғана ... ... ... ... ... ... да қарастырылады.
Тұлғаның адамдық құрылысы аса күрделі, сондықтан оны түрліше тұлғадан
қарастыруға болады. ... ... ... ... ... деп ... процестердің адам бойындағы біртұтас біріккен, сөйтіп оның мінез-
құлқына қажетті смпат беретін ... ... ... ... зерттеудің бастама принципі адамның жеке басының ерекшеліктерін
зерттеу емес, ол орындайтын әлеуметтік міндеттерді, ... ... ... Бұл ... мен ... ... анықтаушы қоғамның
әлеуметтік құрылымы, сол тұлға жататын әлеуметтік топ болып құрылады.
Адамға тән ең ... ... оны ... дүниеден ажыратып тұратын әлеуметтік
іс-әрекет, еңбек. Адам ... ең ... ... ... ... етуші,
өзінің өмір сүру жағдайларын өзгертуші әлеуметтік субъект, әлеуметтік ақыл-
ой және әлеуметтік сезім иесі- ... бәрі ... ... ... ... ... асатын сапалық белгілер. Адамның бұл сапалары оны әлеуметтендірудің
негізін құрады, ал ... ... адам ... ... адам ... ... меңгерген сайын, белгілі бір
қоғамдық қатынастарға және ... ... ... ... түседі.
Әлеуметтендіру филогенезде де және ... ... ... Бұл ... ... тұлға жеке адамның әлеуметтенуінің ... ... Бұл ... ... психолог А.И.Леонтьев адам тұлға ... ... ... ... ... ... ... үздіксіз жүріп
отыратын, процес болғандықтан, тұлғада ... ... ... ... қалған тұлға,  тоқыраушы тұлға. Жекек адам басқа ... шыға ... аған ... бағынса, өзіндік еркі болсада, тұлғаның
тоқырауы болады. Бөтенің ырқына толық ... өз ... ... ... ... ... ... сипатаушы аса бір сапасы – оның рухани адамгершілік мәні. ... ... ... бір ... ... санасының алған бағыты,
саналық деңгейіне, дүнеге көзқарасына және ... ... ... ... ... ... ... бағдары. Тұлғаның қалыптасуы
мен мінез-құлқына әлеуметтік ортаның күші әсер ... ... ... ... ... ... ... адамның ішкі рухани
дүниесінің тигізетін әсері де аз емес. Әркім ... ... ... ... сөздің айтылуы тегін емес. Адамның ақыл-парасатымен
адамгерщілік ерік күші неғұрлым айцқын ... оның өмір ... ... ... ... ... ... болса, және олар
адамгершілік сапаларының дамуымен нығаюына неғұрлым игі әсер ... ... ... соғұрлым айқын көрініс табады. Бұл жағдайда адамның
тұлғалық бейнесі ... және ерік ... ... Ал ерік күші мен ... ... ... мен адалдығы сөзінен емес, белгілі бір
әлеуметтік жағдайлардағы нақты практикалық ... ... ... ... ... адамның тұлғалығын сипаттайтын ең маңызды факторсөз емес, нақты
іс, яғни сөзбен істің ... ... ... ... сөзі мен ... ... яғни сөзінің жалғандығы, оның тұлғалық қасиеттерінің
төмендігінің, керек десе екіжүзділігінің ... ... ... ... адам өзін ... ... немесе тұлға болғысы келсе, онда ... сөз ... ғана ... оны ең ... ... ... көрсетуі тиіс,ал бұл көп жағдайда оңай бола бермейді.
Сонымен тұлғаға ... ... ... беру ... ... ... ... тұлғаны сипаттайтын бірінші қасиет. Алайда ... ... ... ... ... ... еркіндіктен маңызы артық болмаса кем қасиет емес, өйткені тек еркін
болғаннан гөрі әрі еркін, әрі ... болу ... қиын . Бұл ... ... ... қажет.
Егеменді еліміздің ертеңі болар келешек ұрпақты жеке тұлға ретінде
қалыптастырып, ... ... ... ... - ... ... ... болып отыр. Елбасы халыққа ... ... ... ... ... ... мен тәрбиесіне тікелей
байланысты екенін нақты айта келе, бұл орайда ... ... ... жүктеп, сенім артып отырғанын ерекше атап көрсеткен.
«Ел түзетуді бала оқыту ісін ... ... ... бұл ... алаштың ардағына айналған Ахмет Байтұрсыновтың сөзі. Сұңғыланың жүрек
түкпірінен суырыла шыққан осы бір сөзі ... ... ... ... да әлі ... ... ... басқандай мәні мен мазмұны сол қалпында.
Өркениет әлеміне нық қадам ... ... - ... ...... ... ... еліміздің еңсесін тік ұстап, ел ... ... бала деп, ... ... ... ... саналы азамат
тәрбиелеу ісі - білім беру саласының ... ... ... талаптың
ауыр жүгі білімдендірудің ошағы мектепке, яғни ұстаздар ... ... ... ... ... иізгілік", "имандылық" тәрізді ұғымдармен мәндес. Адамгершілік -
адамшылық, каталдықпен салыстырғанда жаксылық тілеу қарым-қатынастары.
Адамгершілік — бұл рухани тәрбие. Адамгершілік - адам ... ... ... және ... ... ең ... ... бағытталады. Бұл
қасиет адамды мейірімділікке, Отанын, ... ... ... ... ... адамгершілік қасиет болмаса, ол адам өз - өзін сыйламайды.
Рухани - ... ... - ... ... ... ... ... тұлғаның әдеп ұстанымын, оның қоғам өмірінің нормалары ... ... ... ... және ... болжайды. Оқушыларды рухани - ... ... жол ...... ... ... ... мәселе. Әсірсе,
мектеп жасына дейінгі балаларды адамгершілікке ... ... ... ... ерекшеліктеріне сай келуі тиіс. ... ... ... жақсы әдет, мінез - құлықын қалыптастыру. Баланың сезіміне ... ... ішкі жан ... ояту ... оның ... - адамгершілік
қасиеттері қалыптасады.
Жаңа кезеңдегі білім берудің өзекті мәселесі жас ұрпаққа - адамгершілік -
рухани тәрбие ... ... ... ...... пен ата - ... - деп, Ы. ... атамыз айтқандай, құнды қасиеттерге ие болу,
рухани бай адамды қалыптастыру ... ... ... ... ... «Ағаш түзу өсу үшін оған көшет кезінде көмектесуге болады, ал үлкен
ағаш болғанда оны түзете алмайсың» деп ... ... ... ... ... ... мейірімділік, қайырымдылық, яғни адамгершілік
құнды қасиеттерді сіңіріп, өз - өзіне ... ... ... ... шешуші роль атқарады. Рухани - адамгершілік тәрбие - екі ... ... ... ... күнделікті өмірде, үлкендердің
қолдан келетін жұмысты ұйымдастыру барысында, ойын және оқу ісінде жоспарлы
түрде іске ... ... ... ... сана - ... ... ... мінез
- құлқын қалыптастыруда даярлық тобының балаларына арналған ашық сабақтар:
«Мамандықтар», «Ұ дыбысы мен әрпі», тәрбие сағаты: және ойын - ... та, ... ... ... бәрі ... ... ... осыған кереғар қасиеттерді бала бойынан кездестірдім және оған керекті
әдіс - амалдарды да ... ... ... ... ойын ... сөзі тегін айтылмаса керек. Бала ойнап
жүріп, ойланады, жүйкесі тынығады, ойы сергиді, ... ... ... - ... жақсы араласуды үйренеді. Сан алуан ойындар
баланың дене тәрбиесін дамытып, жас ... ... ... ... ... ... ... көрсете білуге, қиыншылықтан
қорықпауға, мақсатқа жетуде төзімділікті ұлғайтуға тәрбиелеуде ерекше ... Ең ... ойын ... жан - ... тез ... ... ... шыншыл ойнауға кешірімді, жанашырлыққа тәрбиелейтіні анық.
Адамгершілік тақырыбы - мәңгілік. Жас ... ... ... ... - ата - ана мен ... ... міндеті. Көрнекті
педагог В. Сухомлинский «Егер балаға қуаныш пен бақыт бере білсек, ол бала
солай бола ...... ... ... жан - ... терең білім беріп,
оның жүрегіне адамгершіліктің асыл қасиеттерін үздіксіз ... ... ... жеке ... ... ... қалыптасуына, айналасымен
санасуына ықпал етері сөзсіз. Рухани - адамгершілік білім беру – ... ... ... ... ... бақыт, сыйластық, татулық,
бірлік, төзімділік сынды құндылықтарды дарыту арқылы адамның қоғамда өз
орнын ... ... - ... ... ... ақыл - ... яғни ... де мәнді өмір сүруіне қызмет ... жүк ... ... бала ... осындай міндеттерді іске
асырушылар – мектепке дейінгі мекемелер мен ... Осы екі ... ... - ... ... ... ... ғана көздеген
мақсат нәтижелі болары өзсіз. Бүгінгі жаңа ... ... ... жан ... ... ... ... сана, ұлттық психология қалыптасқан ертеңгі
қоғам ... ... ... ... ... ... – отбасының
балабақшаның, барша халықтың міндеті.
Адамгершілік тәрбиенің, адам бойында осы жақсы қасиеттердің болуы, жанұяға,
өскен ... ... Бала ... дұрыс екенін қоштап, оң бағыт беріп,
теріс жерін дереу жөндеп, демеп жіберу ата - ана мен ... ... ... ... ... ... көп ... оған бақ та, бақытта
қонады” ... ... ... ... қылық - қасиеттер болса одан арылту
қажет. ... ... ... ... жақсы мінез - құлықтарды өн бойыңа
жинап, ақылдылық танытсаң, міне адамшылдық болғаны.
Қорыта келгенде, уақыт талабынан туындап, білім беру ... ... ... баланы тәрбиелеу осы заман талабына сай үйлесімді деңгейді қайта
құруды міндеттейді. Тәрбие мен оқу егіз ... сөз бар. ... бар ... ... білім саналы ұрпақ болады» деген дана халқымыздың мақал сөзіне
сүйенеміз.
Жеке тұлғаға адамгершілік тәрбие беру – ... ... ... ... Адамгершілікке тәрбиелеудің маңызды ...... ... ... ... ... деген саналы
көзқарасын, сөз бен істің бірлігін, ... ... ... бермеуді қалыптастыру болып табылады. Саналы еңбек тәртібі, ... ... ... ... ... құралдар мен материалдардың сақталуы мен
үнемделуі үшін жауапкершілікке тәрбиелеу балабақшадан бастау алып, баланың
мектепке барған алғашқы ... – ақ ... ... керек.
Адамгершілікке тәрбиелеу – жеке тұлғаны қалыптастыру мен дамытудың
аса ... бір ... ... ... ол оның ата – анаға,
айналадағыларға, ұжымға, қоғамға, Отанға, ... өз ... және ... қатынасын қалыптастыруды көздейді. Адамгершілік тәрбиенің негізгі
міндеті – ... ... ... ... ... ... борыш,
намыс, ождан, қадір – ... ... биік ... ішкі стимулдарына
айналдыру болып табылады.
Жеке тұлға бойына ұлттық құндылықтарды және жалпы адамзаттық
құндылық ... ... үшін ... ... сал - дәстүр, халық
тағылымдары және т.б. мәселелеріне тоқталып өткеніміз жөн. Қазақ мәдениеті
– ғасырлар бойы ... ... ... Ол ... ... ... қалыптасты. Жалпы адамзаттық құндылық қасиеттер ұлттық
тәрбиемен ұлттық мәдениеттің дамуындағы қозғауышы күші ... ... ... ... ... мен рухани тәжірибесі бар. Халықтың тұрмыс
– тіршілігіндегі рухани тәжірибелері арқылы қалыптасқан ... ... ... біз ... ... дейміз.
Жас ұрпаққа ұлттық тәрбие берудің бағдарлы идеялары ... ... ... елім ... атты ... мемлекеттік
идеология мәселесін ұдайы есте ұстауымызды ескерте келе былай деп жазды:
«Біз ... ... ... зерде кешенінде мен қазақстандық
отаншылдық сезімін тәрбиелеуге көңіл ... ... ... ... кезеңде мектеп табалдырығынан бастап білім беруде ... ... ... ... ... ... зиялы қауымының еңбектерін,
қоғам дамуына ... ... ... ... ... ... ... бастап, жеке тұлға ретінде адами құндылық қасиеттеріне ... Жеке ... ... ... ... меймандостық, кісілік,
сыйласымдылық, имандылық, кішіпейілдік, кеңпейілділік, салауаттылық,
тіршілікке бейімділігі, ... ... ... ... т.б. ... арқылы ерекшеленеді.
Атақты педагог Сухомлинский: «Бала кезде үш жастан он екі ... ... әр адам ... ... ... ... ... бәрін де
ертегіден алады».
Руханилық жеке тұлғаның негізгі сапалық көрсеткіші. Руханилықтың негізінде
адамның ... ... ... ... ... және ... ... Мұның өзі мейірімділікке, ізгілікке шақырады.
Олар адамды құрметтеу, оған сену, ... ... ... ... ... ... т.б. Адамгершілік - ең
жоғары ... деп ... жеке ... ... ... ... қасиеттерінің жиынтығы.
Адамгершілік тақырыбы – ол мәңгілік. Ол ... ... ... ұрпақтың бойына адамгершілік ... ... - ... ... ... ... Адамгершілік әр адамға тән асыл ... ... ... - ... ... ... ... Әр адам адамгершілікті күнделікті тұрмыс-тіршілігінен, өзін
қоршаған табиғаттан бойына сіңіреді. Жеке ... ... ... ... ... рөлі зор ... ... Құнды
қасиеттерге ие болу, рухани бай адамды қалыптастыру оның туған кезінен
басталуы керек деген.
Қазақстан ... 2015 ... ... ... ... ... «Білім берудің мақсаты - жылдам өзгеріп отыратын дүние
жағдайларында алған терең білімнің, ... ... ... ... ... ... іске ... өзін-өзі дамытуға және өз бетінше
дұрыс, адамгершілік тұрғысынан жауапты ... ... ... ... жеке ... ... ... Жоғарыда аталған қағидаларды
ұстана отырып, қазақстанда ұлттық және жалпы ... ... ... сан ғасырлық мәдени ұлттық дәстүрлерді ескере отырып,
қазіргі білім мазмұнын жаңғыртуда, жаңа талаптар қоя отырып ұлттық ... ... ... керек деп санаймыз.
Әл-Фараби "Адам өз өмірінің қожасы, сондықтан өз ... өзі ... Ол не ... де ... қарап, жиған-тергенін орынсыз шашпай,
кез келген адамға сырын ашпай, өзінің мақсат мүдделері жөнінде достарымен
ғана бөлісіп ... ... ... тәрбиелеу құралы — еңбек пен ата-
ана үлгісі ... ... Жаңа ... ... берудің
өзекті мәселесі жас ұрпаққа - адамгершілік - рухани тәрбие беру. Құнды
қасиеттерге ие болу, ... бай ... ... оның ... ... керек. Халықта «Ағаш түзу өсу үшін оған көшет кезінде көмектесуге
болады, ал ... ағаш ... оны ... ... деп бекер айтылмаған.
Сондықтан баланың бойына жастайынан ізгілік, мейірімділік, қайырымдылық,
яғни ... ... ... сіңіріп, өз - өзіне сенімділікті
тәрбиелеуде отбасы мен педагогтар ... роль ... ... ... ... - екі жақты процесс. Бір жағынан ол үлкендердің, ата -
аналардың, педагогтардың балаларға ... ... ... жағынан -
тәрбиеленушілердің белсенділігін қамтитын қылықтарынан, сезімдері мен қарым
- қатынастарынан көрінеді. Сондықтан ... бір ... іске ... ... әр түрлі әдістерін пайдалана отырып, педагог істелген
жұмыстардың ... ... ... зер ... ... негізі мінез - құлық нормалары мен ... Олар ... іс - ... ... - ... көрінеді,
моральдық өзара қарым - қатынастарды басқарады. Отанға деген сүйіспеншілік,
қоғам игілігі үшін адам ... ету, ... ... сондай - ақ қоғамға тән
адамгершіліктің өзге де формалары, бұл - ... ... ... -
құлық пен өзара қарым - қатынастың бөлінбес элементтері, олардың негізінде
қоғамымыздың қоғамдық - экономикалық құндылықтары ... ... ... көзқарасының бағыты үлкендер арқылы
тәрбиеленеді. Тәрбиелеу, білім беру жұмысының мазмұны мен ... ... ... ... нақтыланады. Адамгершілікке, еңбекке
тәрбиелеу күнделікті өмірде, үлкендердің қолдан келетін жұмысты ұйымдастыру
процесінде, ойын және оқу ісінде ... ... іске ... ... ... ... ... балалармен мазмұнды қатынасында, жан - жақты
іс әрекетінде, қоғамдық өмірдің құбылыстарымен танысу кезінде, ... ... ... ... танысу негізінде іске
асады. Мұндай мақсатқа ... ... ... ... ... ... пен ... бастамасына тәрбиелеуге, көп дүниені өз
қолымен жасай алуды және жасалған дүниеге қуана ... ... ... ... бағалауға тәрбиелеуге мүмкіндік жасайды. ... ... ... ... ... бірге ойнау, бір нәрсемен шұғылдану,
ортақ мақсат қою және оны жүзеге асыру ісіне өздері ... ... ... ... бәрі де баланың жеке басының қоғамдық бағытын анықтайды, оның
өмірге белсенді ұстанымын бірте - бірте қалыптастырады.
Жеке тұлғаны адамгершілік жағынан қалыптасыу оның ... ...... ... ... ... балаларда бастапқы адамгершілік сезімдер
мен ұғымдар қалыптасады. Мектепте бұл жұмыс он жыл ... ... ... ... ... ... көзделген мақсатқа сай
жүргізіледі. Баланың мектеп жасына дейінгі кезде ... ... және ... ... ... ... адамгершілік білімдері мен сезімдері негізінде бастауыш сыныптарда
адамгершілік көзқарастардың, мінез – құлықтың, сезім – сананың жаңа түрлері
одан әрі дамытылады. Жеке ... ... ... ... үшін
баланың дербес қимыл- әрекеттерінің ерекше маңызы бар. Жеке тұлғаның
адамдық өзіндік ... ... ... бірі оның
адамгершілік ұғымдары мен түсініктерін молайту болып табылады. Балалардың
бұларды меңгеру ... ... ... ол ... ... ... тәжірибесіне байланысты. Біз: «Кітап – дүниеге ашылатын есік» деп
жиі ... ... да, бала ... оқи отырып, айналадағы өмірмен,
табиғатпен, адамдардың еңбегімен, құрбы – құрдастарымен танысады, ... ... ... ... ... сөз баланың
санасына ғана емес, сонымен бірге сезімі мен қимыл – ... де ... Сөз ... ... ... болуға, қандай да бір жақсылық
істеуге құштарландырады. Адамдық өзара қарым – қатынастарды түсінуге, ... ... ... ... ... мұндай сабақтар кезінде еңбек жөніндегі дұрыс көзқарасқа
және еңбекке ... ... ... тәрбиелейді. Балалар тәрбиесіне
олардың сабақ үстінде жасайтын бұйымдарының сипаты да әсер етеді. ... ... ... ... бір ... мәні болуы мектеп
оқушылардының өздеріне немесе басқа адамдарға пайдалы болуы ... ... ... ... ... асатынын және жасаған бұйымын жолдастыры немесе
ересек адамдар бағалайтынын білгенде, жұмысының сапасына өзі де ... ... өз ... ... ... болмауға ұмытыла бастайды.
Еңбек сабақтарында балалар өз еңбегі үшін жауапкершілікті сезіп,
оған қоса ортақ еңбектің нәтижелі ... ... үшін ... ... ... ... өз ... жолдастарына үйретуге баулып, мұны
дамыту өте маңызды. Балалар сабақ үстінде ортақ құралдарымен, жартылай даяр
материалдармен құрастыруды ... ... бір ... ... ... ... ... бір – біріне байланыстық қатынастары мектеп
оқушыларына ортақ жоспар бойынша қарқынды ... ... ... ... көре ... икемсіз оқушыларға көмектесуді үйретуге мүмкіндік
береді. Белгілі бір ... ... ... ... дербестігі мен
шеберлігі жағынан айырмашылық болса, онда олардың бастауын әлдебір нәрсені
істеп үйренгенге ... епті ... ... жұмыс істеу, ал одан соң ... ... ... бір ... жолдасына үйретуші етіп қою керек.
Басшының рөлін атқаратын жағдайға жеткенге оқушының өз күшіне ... ... ... ... балалар алдында дайындауға бейім тұратын зеректеу
оқушыларға ... етіп ... ... ... қою керек, сонда олар
ұжымда өзінен ... ... бар ... ... ... ... баланың көптеген қабілеттерінің алғашқы
белгілері: байқағыштық, көз ... ... ... ұмытпау, қабылдау
ерекшелігі ашылады. Сонымен қатар, баланың ... ... өмір ... ... ... қабілеті қалыптасады. Әсіресе,
жоғарғы сынып оқушыларында солай: олар ... мен ... ... әлі ... айырмайды, мұның бәрі ортақ «жақсы» деген бір ұғымға ... ... ... өмірін байытады, қоғамдық құбылыстардың кез
келген көрінісіне ықылас – ынтасын күшейтеді және де сұлу ... ... ... ... оның іс – ... ... ... балаға негізінен сезімдер арқылы әсер ... ал ... ... ... тұсында оп – оңай құбылып, немесе жойылып кетеді.
Сондықтан сурет салу сабақтары мұғалімнен айрықша шеберлікті және ... ... бір ... ...... ... ... әр баланың
қуанышы мен реніштерін түсінуді талап етеді. Сонымен қатар тақырыптық сурет
салудың ( яғни ... ... бір ... ... оқып береді, ал оқушылар
сол бойынша кейіпкер, табиғат,т.б. туралы суреттер салады) да маңызы зор.
Адамдардың ...... ... бір ... көрсететін нәрсе
баланың салған суреті емес, қайта баланың ... салу ... ... көңіл – күйге түсіп, сол адамдардың реніш – күйінішіне
қосыла, мүсіркеу сезіміне ... ... ... ... ... ... ... олардың негізгі қызметі – оқу ... ... ... ойын да ... рөл ... ... « ... адам
өміріндегі маңызы зор, ол еңбекке даярлық болып табылады және ... ... ... ... деп атап көрсеткен. Мұғалімдер балаларға ұдайы «
есею керектігін» айтумен болады, ол ата – ... бұл ... ... ... де ... ... уақытты шектеуге тырысады. Бірақ балалар бұған
қарамастан кез келген бос уақытында: үзіліс кезінде, аула ... ... да, ... ... ... де ... ... да алуан түрлі:
шығармашылық, стол ... ... ... келеді. Осы ... ... өз ... оны ... өмір, кітаптардың,
кинофильмдердің мазмұны, сюжет етіп ... Ойын ... ... ... ... байланыс орнауына, іштарту және жек көру
сезімдерінің тууына мүмкіндік береді. Балалардың бәрі де ... ... ... ... мұны ... болмайды. Енжар, тұйық,
жүрексінгіш балалар бар. Мұндай ... ... ... ... ... ... өз ... баянды етуіне көмектесуді оқу мен еңбек арқылы
жүзеге асырудан гөрі ойын арқылы іске ... ... ... ... ... ... ... үлкен биязылық, ептілік талап етіледі.
Олар өз дегенін күштеп ... ... ... әрқайсысының жеке
ерекшеліктерін ескеруге міндетті. Тұйық, енжар, жүрексінгіш балалар ... ... мен ... ... ... меңгеріп кете
алмайды. Егер оларға осындай рөлді мұғалімнің талап етуімен орындаға тура
келсе, олар мұны сөз жоқ, ... ... ... ойындар балаларды
топтастырады, олардың арасында ... ...... ... ненің жақсы, ненің жаман екені, қандай жолдастың жақсы, қандай
жолдастың жаман екені туралы түсінік қалыптасады. Ойын ... кей ...... туып, аяғы төбелесумен, жылаумен аяқталып жатады. Бұндай
жағдай көбіне бір – ... « ... ... балалардың бір топта
болуынан болады. Бұл жердегі мұғалімнің міндеті – ойнап жүрген ... ... ... ...... ... ... деңгейде
екенін анықтау, сөйтіп гуманистік ... ... ... ... ... Бұл үшін ең ... ойын ... құруға мұқият
ойланып кірісу, ұялшақ, жүрексінгіш балалардың өздеріне жолдастар табуына
көмектесу, олардың ойындағы ... ... ... ... қарым – қатынастары мен тілектестік сезімдерін ... ... ... ... ... бұрын – соңды болып көрмеген оқу мен тәрбие
бірлігіне қол жеткізуге ... ... ... бір мезгілде тәрбие де
бермейтін білім жоқ деген ой баса ... ... ... ... ... мұғалімі біздің оқушыларымыздың хабардарлық дәрежесінің жоғарғы
болуы тәрбие жұмысының стиліне қойылар талапты ... ... қала ... Тәрбие проблемасының әдістемелік жағына да ... ... ... ... педагогтық шеберлігі жасөспірімдермен
күнделікті қарым – қатынаста ... ... ... ... ... пен
мінез – құлық мәдениетін ... ... ... рөлі арта ... ... ... ... жеке басына құрметпен
қараушылық педагогикалық талаппен шебер ұштастырыла жүргізілуде.
Саналы тәртіпке тәрбиелеу процесі – бұл ...... ... іштей ұйымдастыруға бет алу, ішкі саналы ... ... асыл ... өту, ... мінез – құлықтардың қажетіне көз
жеткізу процессі. Оқушылардың басында саналы тәртіп қалай тәрбиеленеді?
Мектептегі саналы тәрбие – ... ... ... ... және ... ... орта білім берудің үлкен де күрделі
міндеттерін ойдағыдай жүзеге асырудың маңызды ... Оның ... ... еңбек етсе де оларды алдымен моральдық және іскерлік ... ... ... ... аса ... бірі – ... ... іске ұжымдық күшпен үйлестіру нормаларын саналы түрде жүзеге асыру
болып табылады. Тәртіптің ең алдымен ... ... ... ... ... ... ... тәртіп егер жеке адамға қойылмаса, ... ... ... тәртіптің орнауы мүмкін емес.
Оқушыларды саналы тәртіпке тәрбиелеу жөніндегі жұмысты ... ... беру ... мектептер басшыларының барлық педагогтық бірінші
кезектегі міндеті. Бұл жұмыс мектепте ғана емес, сонымен бірге балалардың
тұрған жері ... ... ... керек. Оның табысты болуы көп
жағдайда отбасымен, жұртшылық тығыз байланыс жасауға, ... өз ... , ... ... де ... ... ... болады.
Мұғалімдердің оқушыларға арналған Ережелерді ендіру жөніндегі
жұмысындағы басты бағыт оларды іс жүзінде орындауға үйрету ... ... үшін , ... ... әсерлі, қызықты түрде жүргізілсе де тек ... ... ... ... ... жоқ. ... ... жақсы
игеріп орындай білгенде, олар ... ...... ... ... саналы тәртіпке тәрбиелеуге көмектеседі. Оқушылар мінез-
құлқында Ережелерді іс жүзінде жүзеге асыру олардың ... ... ... ... ... бардық сыныпта жүйелі жүргізілуі керек.
Төменгі сынып оқушыларына арналған. Ережелерді түсіндірудің негізгі ... жоқ, ... ... және ... ... алынған тиісті
мәтіндерді оқып беру болып табылады. Орта және жоғары сыныптарда мектеп
оқушысына мінез – ... ... ... ... барынша белсенді
түрлерін пайдалану тиімді. Мәселен, оқушыларды қоғамдық пайдалы еңбекке
қатысуға міндеттейтін ереженің мектептегі « Болашақ» ... « ... ... ... ... түбі - ... ... тақырыпта конференцияға өткізу
кезінде жан – ... ... ... ... және ... ... барлық ереженің
түсіндірілгені маңызды. Мәселен, алматылық ... ... ... мен ... ... және оқушыларды ол сабақтарға үнемі
қатыстыру мақсатында жыл сайын спорттық кештер ... ... ... бұрынғы спортшы, спортқа еңбегі сіңген шебер сөз сөйлейді. Ол
балаларға спорттық ... адам ... ... ... да
қиындықты жеңе білуге қалай көмектесетіні жайында айтып береді. Одан ... ... дене ... институттарының студенттері сөз сөйлейді.
Осы кештен кейін көптеген оқушылар спортпен жүйелі түрде ... ... ... ... ... жетуді маңызды шарты балаға
тәрбиешілер тарапынан қойылатын құрмет пен талаптың тұтастығы ... ... ... ... жетекшісі мен оқушылар арасындағы өзара дұрыс қарым-
қатынасты іздеу болып табылады.
Тәжірибелі сынып жетекшілері ата- налар арасындағы ... ... ... ... ... ... және ... әңгімелер өткізеді,
отбасында балалардың тәртіптілік және мінез – құлық ... ... ... ұйымдастырады.
Ата – аналар үшін лекциялардың үлгі тақырыбы мынадай:
« Балаға отбасында имандылық пен ибалық тәрбиесін беру», « ... ... ... ... « ... ... оқушыларын
саналы тәртіпке тәрбиелеу туралы»,« Оқушы режимі туралы», « ...... ... мен ... ... « Ата – ... ... және оның оқушылардың мінез- құлқына тигізетін ықпалы»
т.с.с.
Саналы тәртіпке тәрбиелеу ұлттық ... ... ... ... ... ереженің өзі де оны сақтай білу ықыласы әлі
оның орындалуына кепілдік бермейтіні белгілі. Оқушылардың сан ... ... ... оқу ... ... ... – құлық дағдылары мен
әдеттерінің қалыптасуына, сөз жоқ, ... ... ... оқу ... оқушылар тәртіп сақтауға, мұғалімдерді, жолдастарын ықыласпен
тыңдауға үйренеді, ұжымдық жұмыс, үй ... ... ... Бірақ мұның бәрі бірден бола ... ... ... ... ... пен реттілікті сақтауға үйрету
мұғалімдердің сынып жетекшілерінің, ... ... ... ... және ... күш – ... ... талап етеді.
Жеке адамның сапалары адамның қылықтарын да, оның моральдық –
психологиялық ... да ... Жеке ... ішкі және ... ... ... ... өзі де міне осында.
Жеке адамның қалыптасуы мен оның мінез – құлқының арасындағы қарама
... жеңе білу – ... аса ... ... бірі. Мінез
– құлық мәдениеті секілді, тәртіптілік оқушы ... ... ... ...... ... ... болатын нормаларды
сақтауды талап етеді. Бұл ... ... ...... және
қарапайымдылықты, әдеттілік пен кішіпейілділікті, инабат пен ... ... мен ... құқылық білімділік пен қоғамдық өмір нормаларын орындауды,
адамгершілікке және ... жат ... ... ... етеді.
Егер саналы тәртіп және ... ... ... ... ... ... тұрғысынан қарастыратын болсақ, онда
көптеген ... ... ... ... негізінде жасалатын
бірыңғай педагогикалық талаптар соның ... ... ... тұтастай келуді жүзеге асыру мүмкін болатын ең маңызды құрал
болып ... Бұл ... ... ... талаптарды ұжым болып
ұйымдастырудың аса ... ... мен ... ... ... ... ... қызметін бірлескен қоғамдық пайдалы, педагогикалық
жағынан орынды ұйымдастыруға мүмкіндік береді;
← Тәрбиеленушілердің мінез – ... ... және ...... негізін салады;
← Ұжымда қоғамдық пікірдің дұрыс және принципті түрде дамуына
көмектеседі;
← Саналы ... ... ... ... мәнін
қарастырады.
Ол үшін мектепте оқушылардың сабақ, үзіліс және оқудан тыс кездегі
мінез – құлқына ... ... ... ... кезекшілердің
міндеттері туралы және мектептік өзін – өзі басқару туралы ережелер жазылып
қойылсын. ... ... ... ... осы ... ... олардың
өмірін және өзара қарым – қатынасын реттеп отыратын ережелер мен ...... ... ... ... ... мінез – құлқына қойылатын талаптарды саналы түсіну
үшін, мектепте адамгершілік ... беру ... ... ... ... жасына сәйкес тәртіптілік және мінез – құлық ... ... ... мәні ... ... ... ... өлшемдер бойынша әр оқушының, сондай ақ бүкіл сынып ... ... ... ( ... арқылы) жүргізілгені
орынды. Ол негізгі тәрбиелік міндетті айқындауға ғана емес, сонымен бірге
тәрбиенің нәтижелерін ... де ... ... бағыттылығы оның қызығушылығы мен ... ... ... мақсатының ерекшелігінен, өзінің жеке басынан,
сезімінен, сенімінен т.б. туындайды. ... ... ... ... қалыптасады. Барлық жағдайда жеке ... ... ... ... да анықтайды. Бағыттылық жеке адамның мақсатқа
талпынушылық сияқты мотивтік-еріктік қасиеттерінде көрініс табады.
Әуелі ... ... дара ... ... ... жөн. ... ғана қатып қалған бұрынғы қағидалар мен бұрынғы оқу-
тәрбиесін жүргізудегі ... ... ... адам (бала) бір әлем,
өзгеше тағдыр екенін түсінеміз. Сонда ғана ... ... ... ... Педагогтың, мұғалімнің, тәрбиеші-тәлімгердің негізгі мақсаты да сол
емеспе!? ... ... ... оқу ... ісі ... ... де осында жатқан болар.
Жеке адам туралы ұғым оның ерекшеліктеріне тән жеке қасиеттері ... ... жеке ... деп ... ... ... ... Жеке адамның психологиялық ерекшеліктеріне
жататындар – ... ... ... сезімі, сондай-ақ
психологиялық процестердің ерекшеліктері. Бұл қасиеттер әр адамда әр түрлі.
Жеке адам ... ... ... ... ... ... ... жас сәби дүниеге келген күннен ... Жеке ... ... көзі ... сан ... ... ... обьективтік қарым-қатынас субьективтік белгілер ... оның ... ... ... байқалады.
Жеке адамның дамуында белгілі қоғам жағдайында, ұжым ... ... ... берудің өзекті мәселесі жас ... ... ... ... қасиеттерге ие болу, рухани бай адамды
қалыптастыру оның туған кезінен басталуы керек.
Халықта «Ағаш түзу өсу үшін ... ... ... ... ағаш болғанда оны түзете алмайсың» деп бекер айтылмаған. Сондықтан
баланың бойына жастайынан ізгілік, ... ... ... ... сіңіріп, өз-өзіне сенімділікті
тәрбиелеуде отбасы мен педагогтар ... роль ... ... ... екі ... ... ... ата-аналардың, ... ... ... ... тәрбиеленушілердің
белсенділігін қамтитын қылықтарынан, сезімдері мен қарым- қатынастарынан
көрінеді. ... ... ... іске ... ... ... әдістерін пайдалана ... ... ... жұмыстардың
нәтижелерін, тәрбиелеушілерінің жетіктістерін зер ... ... ... негізі мінез-құлық нормалары мен ережелерінен тұрады. Олар
адамдардың ... ... ... ... ... ... Отанға деген сүйіспеншілік, қоғам игілігі
үшін адам еңбек ету, ... ... ... ... ... ... мінез-құлық пен өзара қарым-
қатынастың бөлінбес элементтері, олардың негізінде қоғамымыздың қоғамдық-
экономикалық құндылықтары ... ... ... ... ... ... ... тәрбиеленеді. Тәрбиелеу, білім беру жұмысының
мазмұны мен формалары балалардың мүмкіндігін ... ... ... еңбекке тәрбиелеу күнделікті өмірде, үлкендердің қолдан
келетін жұмысты ... ... ойын ... ... ... ... ... мақсатқа бағытталған педагогтық жұмыс еңбек сүйгіштікке,
ізгілікке, ұжымдық пен патриотизм бастамасына тәрбиелеуге, көп дүнеині
өз қолымен ... ... ... қуана білуді
дамытуға, үлкендер еңбегінің нәтижесін бағалауға тәрбиелеуге мүмкіндік
жасайды. ... ... ... ... ... тырысу, бірге ойнау, бір
нәрсемен шұғылдану, ортақ мақсат қою және оны ... ... ... ... пайда болады. Мұның бәрі де баланың жеке басының қоғамдық
бағытын анықтайды, оның ... ... ... Әр баланың жеке басы- оның моральдық дамуы үшін қамқорлық
жасау- бүгінгі күннің және алдағы күндердің ... ... ... ... ... «Балалар бақшасындағы тәрбие
бағдарламасы» ... ... ... жан-жақты дамуын, олардың
мектепке дайындығын қарастырады. Бұл бағдарланы жүзеге асыруда басты ... Оның ... ... ... ... ... үшін үлгі бола отыра , педагогтың ықпалы әсерлі енеді, баланың ... ... Оның ... неғұрлым белсендірек болса, баланың
сезімдерін ... ... ерік ... ... ықпал етеді. Мектепке дейінгі жастағы баланың рухани-адамгершлік
дамуы балабақшасы мен ... ... ... ... ... Әрбір бала қандай
да болмасын бір міндетті орындау үшін, өзіндік ерекше жағдайлар жасалады.
Мәселен, ойында ... ... ... ... ... ... еңбекте-еңбек сүйгіштік, үлкендер еңбегін құрметтеу,
сондай-ақ ұйымшылдық, жауапкершілік, парыздың сезімі сияқты қасиеттер,
патриоттық сезімдер ... ... т. б. ... ... ... балаларды адамгершілікке тәрбиелеудің негізгі міндеттері ... ... ... ... ... ... мен үлкендер
арасындағы саналы қарым-қатынас/ тұрмыстың қарапайым ережелерін орындау/
кеңпейілдік, қайырымдылық, жақын адамдарға қамқорлықпен қарау және т. б./
Ұжымға тәрбиелеу, ... ... ... қарым-қатынасын қалыптастыру,
Отанға деген сүйіспеншілікке тәрбиелеу, әр түрлі ұлт өкілдеріне қадір
тұту және сыйлау. ... ... ... ... ... болуына, құрбыларына, төңіректегі үлкендерге қалай
болса солай қарауға мүмкіндігі ... ... ... тәрбиелей
отырып педагог балдырғаннның бар істі шын ... әрі ... ... ... мінездері оның ішкі жан дүниесін, ... ... ... ... ... ... «Бала
кезде үш жастан он екі жасқа дейінгі аралықта әр адам өзінің рухани дамуына
қажетті нәрсенің бәрін де ертегіден алады.Тәрбиенің негізгі мақсаты- дені
сау, ... сана ... ... ... ... биік, мәдениетті,
парасатты, ар-ожданы мол, еңбекқор, іскер, бойында басқа да игі қасиеттер
қалыптасқан ұрпақ тәрбиелеу. ... ... ... мәні зор.
Ол балаға рухани ляззат беріп, қиялға қанат бітіретін, жасбаланың ... ... ... ... мол қоры бар ... ... деп атап
көрсеткен.
Руханилық жеке тұлғаның негізгі ... ... ... ... мінез-құлқы қалыптасады, ар-ұят, өзін-зі бағалау
және адамгершілік сапалары дамиды. ... өзі ... ... ... ... ... мен ... дағдыларының нормалары, ұйымдағы қарым-қатынас ... Жеке ... ... ... ... ... іс ... анықтайды. Сананың қалыптасуы-ол баланың
мектепке бармастан бұрын, қоғам туралы алғашқы ұғымдарының қалыптасыуна,
жақын адамдардың ... ... ... Баланы жақсы адамгершілік
қасиеттерге, мәдениетке тәрбиелеуде тәрбиелі адаммен жолдас болудың әсері
күшті екенін халқымыз ... ... ... ... ... ... жолдас болсаң- қаларсың ұятқа…» «Жаман дос,
жолдасын ... ... ... ... ... ... Мақал-мәтелдер,
жұмбақ, айтыс, өлеңдер адамгершілік тәрбиенің арқауы. Үлкенді сыйлау
адамгершіліктің бір ... ... ... бала бойына іс-әрекет
барысында, әр түрлі ойындар, ... ... ... ... Адамгершілік-адамның рухани байлығы, болашақ ұрпақты ізгілік
бесігіне бөлейтін руханиет ... ... ... ... Адамгершілік
тәрбиенің нәтижесі адамдық тәрбие болып ... ... ... ... ... қарым-қатынастарында қалыптасады.
Адамгершілік қоғамдық сананың ең басты белгілерінің бірі болғандықтан,
адамдардың ... ... ... Олар ... ... ... ... кішіпейілдік,
қайырымдылық, жанашарлық, ізеттілік, инабаттылық, қарапайымдылық т. ... ... ... деп қарайтын жеке ... ... ... ... жиынтығы. Адамгершілік
тақырыбы- мәңгілік. Ол ешқашан ескірмек емес. Жас ... ... ... ... ата-ана мен ұстаздардың басты міндеті.
Адамгершілік әр адамға тән асыл қасиеттер. Адамгершіліктің ... ... ... ... ... ... күнделікті тұрмыс — тіршілігінен, өзін қоршаған табиғаттан
бойына ... ... ... В. Сухомлинский «Егер балаға қуаныш пен
бақыт бере білсек, ол бала солай бола алады», — дейді. Демек, шәкіртке жан-
жақты терең білім беріп, оның ... ... асыл ... ұялата білсек, ертеңгі азамат жеке тұлғаның өзіндік көзқарасының
қалыптасуына, ... ... ... ... ... Қай заманда
болмасын адамзат алдында тұратын ... ең ... ... ... жалғастыратын салауатты, саналы ұрпақ тәрбиелеу. Ұрпақ
тәрбиесі — келешек қоғам тәрбиесі. Сол ... ... ... ... мол, мәдени — ғылыми ... озық ... ... ... ... тәрбие — балалардың адамгершілік сана-сезімін, мінез-
құлқын қалыптастыруды қамтиды. Дәлірек ... ... пен ... ... ... қарапайымдылық пен
сыпайылық, үлкенді ... мен ... ... ... ... ... мәселелері. Адамгершілік тәрбиесінің әрқайсысының
ерекшеліктерін жетік білетін ұстаз халық ... ... ... ... ғұрыпты жан-жақты терең білумен қатар,
өркениетті өмірмен байланыстыра отырып, білім ... ... ... ... ... болашақ тәрбиесі үшін жауапкершілігі
ұрпақтан ұрпаққа жалғасуда. «Балапан ұяда ... ... ... ... ... ... ... жұмысы- балаға үлкен
сабақ. Жас балалардың үлкендер айтса, соны айтатынын, не істесе ... ... ... ... үйден көргені, етене
жақындарынан ... үшін ... ... ең ... ... ... ... айналысатын адамның
айналасындағыларға көрсетер мен берер тәлімі мол болмақ.. Жас ... ... ... ... ... ... насихат
жолымен емес, тек шынайы көру, сезім қатынасында ғана ... Жеке ... ... ... ... осы ... жүзеге
асады, сөйтіп оның өзі-өзі тануына, өзіндік бағдарын анықтауына ... ... ... керек. Жақсы адамгершілік қасиеттердің
түп негізі отбасында қалыптасатыны ... ... ... ... ... ... ... тұрақты ықыласы бар
және еңбектене білуде өзін көрсететін балаларды еңбек сүйгіштікке тәрбиелеу
басты міндет болып табылады.
Өз халқының ... ... ... сүю арқылы
басқа халықтардың да тілі мен мәдениетіне, салт-дәстүріне ... ... ... ... ... ... ... үлкенді сыйлау ұлттық дәстүрге айналған. Отбасында, балабақшада ,
қоғамдық орындарда үлкенді сыйлау дәстүрін бұзбау және оны қастерлеу әрбір
адамнан ... ... ... тәлім- тәрбиелік мұрасына үңілсек,
ол адамгершілікті, ... ... ... ... ... ... ... бер, жолын кесіп өтпе» деген секілді ұлағатты сөздердің мәні
өте зор. Адамгершілікті, ... бар ... ... иманжүзді,
жарқын, биязы, өзі парасатты болады. Ондай адамды халық «Иман жүзді кісі»
деп құрметтеп ... ... ... үшін ... ар-
ұятын, намысын оятып, мейірімділік, қайырымдылық, кішіпейілдік, қамқорлық
көрсету, адалдық, ізеттілік сияқты қасиеттерді бойына сіңіру қажет. ... ... ізет ... ... болуға, адамгершілікке
баулу адамгершілік тәрбиесінің жемісі. Балаларды адамгершіліке тәрбиелеуде
ұлттық педагогика қашанда халық тәрбиесін үлгі ... ... жолы осы іске ... ... ... арттыру. Осы
қасиеттерді балаға жасынан бойына сіңіре білсек, адамгершілік қасиеттердің
берік ірге тасын қалағанымыз. Адамгершілік- адамның рухани ... ... ... ... өзінің жақсы адамгершілік қасиетімен, адамдығымен,
қайырымдылығымен ардақталады. Адам баласының ... ... ... мен ... тек біліммен ақылды ұштастыра білгенде ғана сіңетін, құдіретті,
қасиеті мол адамшылық атаулының көрініс болып ... ... ... ... ... ... қоғамға пайдалы,
үлкенге құрмет көрсетіп, кішіге қамқор бола білетін, жан-жақты дамыған жеке
тұлғаны қалыптастыру. Осы мақсатты ... ... ... ... Сара ... «Өзін-өзі тану» рухани-адамгершілік білім
жобасы біздің балабақшада эқсперименттік пән ретінде жүргізіліп ... ... ... ... ... ... ... сүюге, отбасын
сыйлауға, ұйымшылдыққа үйретеді. Адам бойына кішіпейілдік, ... ... ... ... ... дарыту
және өзгелерді қадірлей, сыйлай, құрметтей білу, тыңдай білу, ... ... ... ... ... де «Өзін-өзі тану»
пәнінің үйлесіне ... ... ... ... ... ... бесік жырлары, даналыққа толы мақал-мәтелдер, жұмбақ-
жаңылтпаштар, қиял- ғажайып ертегілері, ойындары, тәрбиелеп өсіру негіздері
адамгершілік ниеттерге ... Олай ... ... ... ... ... педагогикасында деуге болады. Ұлттық асыл қасиеттерді жас
ұрпақтың ақыл парасатта азық ... ... ... ... ... ... ... көркем шығармалар
хрестоматиясы және балалардың дәптерінен тұратын бұл оқу — ... ... ... ... ... ... ... негізгі құрылымдары «Амандасу рәсімі», «Шаттық
шеңбері», «Көңіл күйді көтеру» сабақтың негізгі ... ... ... ... «Шығармашылық тапсырма» ұжымдық жұмыс,
дәптермен жұмыс, жүректен-жүрекке шеңберінен тұрады. ... ... ... танымдық қызығушылықтарын қалыптастыру мен
қанағаттандыруға, әлеуметтік дағдыларын қалыптастыруға арналған алуан ... мен ... ... ... ... баланың мораль ұғымын, оны
бағалауын, жалпы адамгершілік қасиеттерге қатынасын дамытудан тұрады. Жұмыс
дәптерінде берілген шығармашылық ... ... пен ... ... қыры болып табылады. Мысалы: «Отбасы»
аялдамасында тақырыбында ата-аналармен бірлесіп ұйымдастырылған «Менің
отбасым»газетінде баланың ... ... ... жасына дейінгі және ата-
анасы, туысқандарының фото ... ... ... ... арасындағы байланыс, ынтымақтастық нығая түседі,
балаға деген ата-ана ... ... ... бала ... тығыз қарым-қатынаста болады. Бір сөзбен айтқанда отбасы мен
балабақша бірінің бастаған игілікті ісін ... ... ... ... ... арналған «Қыз сыны» сайысына ата-
аналар үлкен ... ... Олар ... ... ... тон пішер, әке көрген оқ жонар» — демекші қыздарымыз түйме
тігіп, өз шеберліктерін көрсетті. Жас ... ... етіп ... мен ... ... ... ... жолға қоюда ата-аналармен жұмыстың орны ... ... ... ... ... ... іске ... ата-аналар бұрышы жасалған. Онда «Білгенге
маржан», ... ... ... ... деген бұрыштар бар. Атап айтар болсақ, дәстүрлі ата-
аналар жиналыстарымен бірге тақырыптары: ... ... ... особенности возрастных особенностей ... ... ... ... ұйымдастырылып отырады. Әр ата-ананың бала бақшадағы болып
жатқан іс-шараларға деген қызығушылық білдіруі ... ... ... ... ... ... сөздік
қорын дамытуға арналған тапсырмалардың жазбаларын үйде баласымен сауат ашу,
математика, тіл ... ... ... үшін ... ... ... «Кәне сөз іздейік», моншақтан жасалған әріптерден сөздер құрастыру.
Ата-аналармен жүргізілген әңгіме-кеңесте бала тәрбиесі ... ... ... зор ... ... отбасында адам баласына
тән қасиеттерге ... ұяда ... ... ... боп мен ертең, Отанға қызмет етем»- атты ашық сабақ ... Сара ... ... ... ... ... ... сөздерімен жалғасты. ... ... ... ... ... толықтырды. «Құмыраға гүл салу» жұмысында балалар
өз қолдарымен әр түрлі гүлдерді ... Сара ... ... ... ... ... ... жаман
әдеттен, үйрен жақсы әдеппен» — дегендей халқымыз балалармен ... атты ... ... да өткізілді. Осы кеште балалар әдептілік
туралы мақал-мәтелдер ... ... ... ... баланың бойына ұлттық саналық қалыптасқан, халқының
әдет-ғұрпын салт-дәстүрлерін ... ... сау, ... ... ... рухани байлығы мол, жан-
жақты азамат тәрбиелеп өсіру. Ересектер тобында «Мен елімнің азаматымын»
тақырыбына ... ... ... ... ... атты көңілді жарыс өткізілді. Осындай
сайыстар арқылы өсіп келе ... ... ... ... ... ... Балалар осы жарыста өздерінің шапшаңдылығымен,
батылдығымен өз Отанының жас ұландары екенін көрсетіп, дәлелдеді. Жарыстар
жас ... ... ... ... ... патриот
болуға тәрбиелейді. Рухани-адамгершілік тәрбиесінде алдымен баланы тек
жақсылыққа-қайырымдылық, ... ... ... соны ... ұстаздың, ата-ананың да болашағы зор болмақ. «Мен үш қасиеттімді
мақтан ... ... ... ... жалған айтпадым,
жақсылықты сатпадым һәм ешкімнен ештеңені қызғанбадым.
Жеке адамның адамгершілік санасының дәрежесі оның мінез-құлқы мен
іс-әрекетін анықтайды. ... ... ... ... әсер етеді.
Тәрбиеде сезім сүйену ... ... ... ... ... ету шексіз және тәрбие жұмысының неғұрлым күрделі саласы ... ... да ... ... ... ... ... әсер етуге
болатындығына баса назар аударған жөн.
Қорытынды
Жеке тұлғаны жан – ... ... - бұл ең ... ... ... рухын, Еліне шексіз адалдығын, сенімге берілгендігін, адам
бақыты үшін ой-пікірдің бүкіл байлығын игеруде ... мен ... ... сөз. ... жеке адамды ұлттық педагогика тұрғысынан жан- жақты
тәрбиелеу-адамгершілік тәрбиенің ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасының мазмұнында ескеріліп, көзделген
эмоционалдық тұрғыдағы ауқымды жүргізілген алуан түрлі ... ... ... рухани дамуының негізін қалауға және ... ... ... ... Бұл ... ... жасына дейінгі,
мектеп жасындағы балалардың ... ең ... ... ... ... қалыптастыруы тиіс. «Өзін-өзі тану» бұл ... өзін ғана ... ... ғана ... ... оның ... Біз ... Қазақстан Республикасын өркениетті, бәсекеге
қабілетті 50 ... ... ... деп үміт етіп ... халықпыз.
Президентіміз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев Қазақстанның әлемдегі бәсекеге
барынша қабілетті 50 елдің ... кіру ... - ... беру
реформасы – Қазақстанның бәсекеге нақтылы қабілеттілігін қамтамасыз етуге
мүмкіндік беретін аса ... ... ... ... экономикалық және
қоғамдық жаңару қажеттіліктеріне сай ... осы ... ... беру ... ... ... Сондықтан сол елдердегі бар жетістіктер бізде де
болуы керек, өйткені жаңа ХХІ ғасыр – бәсеке ... ... қай ... ... қарым – қатынас адами
құндылықтар, оның ішінде адамгершілік құндылықтар қалыптастыру кез – ... ... ... жеке ... өзін ... ... ... дамуына «Өзін - өзі тану» пәні зор ... ... ... ... Жаңа ... негізінде бала танымын қалыптастыру.
Республикалық ғылыми-педагогикалық журнал «Тәрбие құралы» №5, 2010
жыл. 39-41 ... ... 12 ... ... ... ... ... Оқу құралы. Ақтөбе. 2007 ж.
- Е.Б.Моргунов. позновательные процессы и способности в обучении. М., 1990.
321 бет.
- Сайт ... ... ... ... ... атты мақаласы.
- С. Ғаббасов «Халық педагогикасының негіздері» тақырыбындағы жинағы.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адамға қатысты түсініктер: индивид, жеке тұлға, даралық ұғымдарындағы көлемдік және мазмұндық айырмашылықтар жайлы6 бет
Жеке тұлға туралы жалпы түсінік32 бет
Жалпы психология213 бет
Нотариаттың пайда болу негіздері.нотариаттың даму кезеңдері: нотариат туралы заңдардың реформасы. нотариаттың ұйымдастырылуы мен қызметтік реттейтін заңнама. Жеке және заңды тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауды нотариаттық заңнама негізінде жүзеге асыру9 бет
«Биология. Адам және оның денсаулығы» (8-сынып) пәнін оқытуда жеке тұлғаға бағытталған технологияны пайдалану39 бет
Азаматтар өтініштерімен жұмыс азаматтар өтініштерінің түрлері анықтамасы, азаматтардың хаттарын, өтініштерін және шағымдарын қарау жөніндегі құжаттармен жұмыс істеу30 бет
Америка этнологиясындағы психологиялық бағыттар4 бет
Жеке тұлғаларды несиелеу71 бет
Жеке тұлғалардың мүлік салығы42 бет
Жеке тұлғалардың мүліктеріне салынатын салық төлемдерін есепке алудың ақпараттық жүйесі37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь