Бастауыш мектепте сөз таптарын оқыту

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
Негізгі бөлім:
І. Бастауыш сыныпта алғаш сөз таптары жайлы түсінік берудің әдіс.тәсілдері
1.1. Зат есімді оқыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2. Сын есімді оқыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ...6
1.3. Сан есімді оқыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ...7
1.4. Етістікті оқыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ..8

ІІ. Бастауыш сыныпта грамматикалық күрделі материалдарды оқыту
2.1. Жаңа материалды түсіндірудің әдіс.тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
2.2. Оқушылардың тілін дамыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16
2.3. 3.сыныпта зат есімді оқыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18
2.4.3.сыныпта сын есімді оқыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22
2.5. 3.сыныпта есімдікті оқыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
2.6. 3.сыныпта етістікті оқыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
2.7. Шылауды оқыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28
2.8. Сөз таптарын оқытудың сабақ үлгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..34

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
Зерттеудің өзектілігі. Грамматикалық күрделі материалдарды оқытудағы ең күрделі тақырып сөз таптарын оқыту болып табылғандықтан, жұмысты жазуда 2 және 3-сыныпта сөз таптарын оқытудың әдіс-тәсілдерін зерттеу басшылыққа алынды.
Бұл тақырыпты өткенде, 1-сыныпта сөз таптары жайында бастапқы түсінік алса, алдағы уақытта сөз таптарын жүйелі түрде оқыту мақсаты қойылады. Сондықтан бірден зат есім, сын есім, сан есім, етістік деп атамай,1-сы-ныпта аталғанындай басталады да, артынан солардың грамматикадағы үйреншікті атаулары беріледі. Осылайша есім сөздерді 2-сынып оқушыларына білдірудің мақсаты морфологияны жүйелі түрде білдіруге алғашқы саты ғана емес, сондай-ақ бұл тақырып оқушылардың тілін дамытуға да көмегін тигізеді: сөз байлығын молайтады, ой өрісін кеңейтеді, сөйлем құрауды үйретеді.
Сөз – сөйлем құраудың матеиалы. Сондықтан бұл тарау бойынша жұмыс жүрізгенде, оқушы сөйлем ішіндегі керекті сөздерді дұрыс танып, ол сөздерге сұрақтарды дұрыс қоя алатын болсын. Сөздерге сұрақ қоя отырып айыруды керемет күшке айналдырмау керек. Әдетте, мұғалімдер балаға сөз, сөйлем мүшелерін танытқанда, пәлендей сұраққа жауап болатындар, мысалы, зат есім болады, не бастауыш болады деп жатады. Ол дұрыс емес. Дұрысы – керісінше: зат есім, сын есім, бастауыш, баяндауыш болғандығынан белгілі сұраққа жауап болады.
1. Әуелбаев Ш. Бастауыш кластарда қазақ тілін оқыту методикасы.Алматы, 1987.
2. Рахметова С. Қазақ тілін оқыту методикасы. Алматы,1998.
3. Байтұрсынов А. Тіл тағылымы. Алматы:Ана тілі,1992.
4. Әуелбаев Ш. Бастауыш класс оқушыларының каллиграфиясын жетілдіру. А.,1987.
5. Жұбанов Қ. Қазақ тілінің жоғарғы курсы. Алматы,1999.
6.Жұбанова М.Сауат ашу методикасының мәселелері.Алматы,1987.
7.Жұбанова М.Бастауыш кластарда қазақ тілін оқыту методикасы. Алматы, 1987.
8. «Қазақ тілін оқыту методикасы». Ә.Исабаев. Ташкент, 2003 ж
9. Е.Абдувалидов. Жаңа педагогикалық технология.
Ташкент, 2001 ж.
10. Ж.Бұзаубақова. Жаңа педагогикалық технологиялар. Алматы, 2003 ж.
11. Қ.Қабдықайырұлы. Оқытудың педагогикалық жаңа технологиясы. Аламты, 1999 ж.
12. Ф.Оразбаева. Тілдік қатынастар: теориясы және әдістемесі. Алматы, 2000 ж.
13. С.Рахметова. Қазақ тілін оқыту методикасы. Алматы, 1991 ж.
14. Ә.Ишмухамедов. Қызықты грамматика. Алматы, 1984 ж.
15. С.Рахметова. Кіші жастағы оқушылардың тілін дамыту. Алматы, 1978 ж.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
Ж.Досмұхамедов атындағы педагогикалық колледж
Педагогика және
психология кафедрасы
Курстық ... ... сөз ... оқыту»
Орындаған:
тобының студенті
Жетекшісі:
Орал қаласы - 2015
МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
............................................3
Негізгі бөлім:
І. Бастауыш сыныпта алғаш сөз таптары жайлы ... ... ... Зат ... Сын ... ... Сан ... Етістікті
оқыту.........................................................
..................................8
ІІ. Бастауыш сыныпта грамматикалық күрделі материалдарды оқыту
2.1. Жаңа материалды түсіндірудің әдіс-
тәсілдері.........................................10
2.2. Оқушылардың тілін
дамыту......................................................................
16
2.3. ... зат ... сын ... ... ... ... ... Шылауды
оқыту.......................................................................
..................28
2.8. Сөз таптарын оқытудың сабақ
үлгілері....................................................29
Қорытынды...................................................................
...................................34
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі................................................................35
Кіріспе
Зерттеудің өзектілігі. Грамматикалық күрделі материалдарды оқытудағы
ең күрделі тақырып сөз таптарын оқыту болып табылғандықтан, ... ... және ... сөз ... ... ... зерттеу басшылыққа
алынды.
Бұл тақырыпты өткенде, 1-сыныпта сөз таптары жайында бастапқы түсінік
алса, алдағы уақытта сөз ... ... ... ... мақсаты қойылады.
Сондықтан бірден зат есім, сын есім, сан ... ... деп ... ... ... да, ... ... грамматикадағы үйреншікті
атаулары беріледі. Осылайша есім сөздерді 2-сынып оқушыларына білдірудің
мақсаты морфологияны ... ... ... ... саты ғана ... ... бұл тақырып оқушылардың тілін дамытуға да көмегін тигізеді: сөз байлығын
молайтады, ой өрісін кеңейтеді, сөйлем құрауды үйретеді.
Сөз – сөйлем ... ... ... бұл ... ... ... ... сөйлем ішіндегі керекті сөздерді дұрыс танып, ол сөздерге
сұрақтарды ... қоя ... ... ... сұрақ қоя отырып айыруды
керемет күшке айналдырмау керек. Әдетте, мұғалімдер балаға сөз, ... ... ... ... жауап болатындар, мысалы, зат есім
болады, не бастауыш болады деп жатады. Ол дұрыс ... ...... ... сын ... бастауыш, баяндауыш болғандығынан белгілі сұраққа жауап
болады. Алдымен сұрақты қоя білу керек. Жеке ... ... ... оған ... ... өзі ... қара дүрсіндікке үйретеді. Асылында сұрақ
қойылған сөздің өзі екінші сөзбен байланысып жатады. Оқушыларды сұрақ ... ... осы ... естен шықпау керек. Сонда оқушылар біртіндеп
сөйлемдегі сөздердің ... ... ... ... ... ... ... оңай емес. Сөздердің әрбір грамматикалық тобына
сұрақты дұрыс қоя ... жыл бойы ... ... ... ... ... ... оның мазмұнын айттырғанда, көшірткенде, тіл
дамыту, дұрыс жаздыру мақсаттары қойылатыны белгілі.
Сөз таптарын оқытудың осы сияқты күрделі мәселелері диплом ... ... ... пәні: қазақ тілі
Зерттеу объектісі: сөз таптары
Зерттеудің мақсаты: Бастауыш сыныпта сөз таптарын оқытудың ... ... жай және ... ... ... қыр-сырын
ашып көрсету.
Зерттеудің міндеттері: 2 және 3-сыныптарда сөз таптарын оқытудың әдіс-
тәсілдерін зерттеуде озық ... ... өту ... ... ... ... теориялық маңызы: Педагогикалық іс-әрекетте ... сөз ... ... ... ... теориялық және тәжірибелік
тұрғыдан тұтастық принципін басшылыққа ала ... ... ... ... ... сөз ... оықут
әдіс- тәсілдерін анықтайтын әдістемелер ... ... ... ... ... тіл ... ... ғылыми-әдістемелік
материалдар мен әдебиеттердегі сөз таптары мен сөз таптарын оқыту туралы
ғылыми ... ... ... ... ... ... нысаны мен
пәніне байланысты негізгі ұғымдарды сараптау.
Зерттеу көздері: педагогика, тіл ... ... ... жалпыға міндетті білім берудің мемлекеттік стандарттары, ... ... ... Егер ... сынып мұғалімі грамматиканы
оқытудың әдіс-тәсілдерін теориялық жағынан меңгеріп, практикамен ұштастыра
білсе, болашақ ұрпаққа ... ... ... ... ... Курстық жұмыс кіріспеден, екі тараудан,
қорытындыдан, ... ... ... тұрады;
І. Бастауыш сыныпта алғаш сөз таптары жайлы ... ... ... Зат ... ... есімді сөйлем ішінде танытудың мәні зор. Сондықтан сұрақты
сөйлемдегі сөз бен ... ... ... лайықтап қойдыру керек.
Тақырыпты оқытқанда ... ... ... мәні зор. ... мақсат –
адам туралы кім? ... ... ... ... не? ... сұрақ
қойылатынын түсіндіру. Содан кейін ережелерді оқып қана қоймай, берілген
мысалдарды талдап ... ... ... ... тағы бір ...... заттардың әр алуан
болатынын, мағыналық тобын, жігін, ара қатынасын ... әрі ... көп ... ... зат есім ... есімдірді
қойдырып, сөйлемдер құратып жаттықтыру керек.
Зат есімнің көпше түрі. 2-кластың оқушылары жүзге дейін ... ... икс ... ... қиын ... ... ... Ол балаларға бір үйрек
үш үйректен көп еместігін, бір алмадан төрт алманың көп екенін ... ... ... сол оңай ... ... ... және көпше деген ұғымды
білдірудің грамматикалық тәсілі балаларға үлкен жаңалық. ... ... ... ... үшін ... асытна сол тұлғадағы зат есімдерді қатар
жазып, мағыналарын сурет арқылы дәлелдеп, оңай түсіндіру, ... ... үшін ... ... ... ... ... түсіндіріп алып, зат
есімдер жекеше, көпше тұлғада жұмсалатыны, заттың көптігін білдіру үшін
түбірге көптік ... ... ... ... ... беріледі. Бала бұл
арада жекешені көпшеге, көпшені жекешеге айналдыра білумен ... ... ... ... ... ... ... дұрыс жаза алатын
болсын. Содан кейін текстерден зат есімнің жекеше, ... ... ... сұрақтарды дұрыс қоя алатын болсын.
1.2. Сын есімді оқыту
Заттың ... ... ... ... ... ... сын есім
туралы бұрын алған түсінігін кеңейтіп ... ... ... ... ... ... таныту, сын есімдерді зат есімдермен дұрыс тіркестіре
білу, негізгі, туынды сын есімдерді ... ... ... ... ... оған ... ... сөздері мол текстерді
пайдаланған жақсы нәтиже береді. Мысалы:
Гүлдер, гүлдер, шоқ гүлдер,
Қызыл гүлдер, көк гүлдер...
сияқты тексті ... ... ... осындағы гүлдер сөзіне қандай сұрақ
қойылады? Ол қандай есім? Қандай тұлғада? деген ... ... ... ... ... гүлдер деген сөздің екі ... екі ... ... оқушы аңғаратын болсын, соларды салыстырсын, қызыл, көк сөздері
заттың түсін білдіретін сын есімдер екенін айтсын. Сол ... ... мен ... ... ... өзі-ақ құрастыра алады. Заттардың түсін
білдіретін тағы қандай сөздерді білесіңдер? деген сұраққа ... ... ... білген оқушы оған дейінгі сабақты дұрыс түсінген дейміз.
Ойланбай, сөздердің ... ... ... кез келген затпен кез
келген сын есімді тіркестірудің дұрыс еместігіне оқушының көзі ... ғана ... ... дегеннен басқа да сын есімдерді оқушының ... ... айта ... бойынша берілген сын есімдерді оқушылар зат есімдерге қатыстырып
айтуға тиіс. Тиісті зат есімдерді оқушылардың ... ... Олар ... ... ... Сонымен, сол сын есімдер тіркесе алатын да, ... да ... ... бала білсін. Мысалы, семіз қой, семіз сиыр
деуге болады, ал семіз ағаш, семіз ... ... ... жуан ... ... ... ... баланың да күлкісін келтіретін оғаш ... ... ... ... мысалдар ойшыл, сезімтал, талғампаз болуға
итермелейді. Сондай-ақ балалар екі затты салыстырып – ... ... ... кішкене кітап, үлкен кітап, үлкен кесе, кіші кесе сияқтыларды ... Олар ... ... ... ... тән көп ... қайсысын бұрын
айтып, оны дұрыс тани алуында үлкен мән бар. ... ... ... ... ... ... ... үлкен, кіші кесе дегені – ең дұрысы. Сын
есімдерді сұраққа қарап танумен ... ... ... ... ... ... тобын айыруымыз керек. Сын есімнің мағыналық тобын
сөйлем ішінде танып, ... ... ... жеке ... ... есімдерге қатысты болатын сын есімдерді, сын есімге қатысты ... ... ... тіркестіре білуге үйрететін жаттығулар жүргізу
тиімді. Сондай-ақ жаттығулардың ерекшеліктерін ескере ... ... ... ... ... ... болу ... білдіру керек. Бұл
класта туынды сын есім ... ... ... ... ... ... қосымшалар арқылы жасалған туынды сын есімдерден түсінік беріледі.
1.3. Сан ... ... ... ... сөздер 2-класс балаларына математика
сабақтарынан да жақсы таныс. Олар сан ... ... әр ... ... ... алады. Бірақ олар 3,5,12,35 сияқты сандарды ... ... ... ... ... санау таңбалары ретінде ұғынады.
Ал олардың сан есім екенін, затқа қатысты сөздердің ... ... ... ұқпайды. Оқулықта осылар ескеріледі де, сан ... ... ... бірі ... ... Әзірге бұл класта сан есімнің
есептік, реттік түрлерінен бастапқы ... ... Ол үшін ... ... ... нешінші?деген сұрақтарды қойдыру арқылы ... сол екі ... ... ... ... материалдарды
игеріп, тапсырмаларды дұрыс орындау нәтижесінде оқушылар ережелерді жадында
сақтап, жүзге дейін дара, күрделі сан ... ... ... ... ... тиіс, есептік сан есімдерді реттік сан есімдерге айналдырумен
қатар соңғыларының тұлғалық варианттарын есептік сандарға дұрыс ... ... ... сан ... ... сан есімдерге айналдыру талап
етіледі. Содан кейін берілген сөз ... бала оқып ... ... есептік сан есімдер мен зат есімдер бар екенін түсініп алғаннан
кейін, олардағы сан есімдерді реттік сан ... ... ... ... айта ... ... ... ғана қандай сұрақ қойылады? Дегенге
баланың беретін жауабы осы айырмашылықты түсінгендігінің белгісі болмақ.
1.4. Етістікті ... ... ... ... ... ... 1-класта аздап
мағлұмат алған болатын. Бірақ етістіктің үлкен сөз табын ... ... ... ... ... ... білдіретіні, тағы басқа грамматикалық
сипаттары әлі оларға түсініксіз. 2-класта да ... бұл ... ... ... Алайда түсінуге жетелейміз. Ол үшін алдымен етістікті
таныту жағы ескеріледі.
Етістікті ... ... ... ... ... қимылын
білдіретін сөздерге баланың назарын аударып, не істеді?деген сұраққа жауап
болатын ... ... ... ... ... ... ... балаға
оқыта салып, көшірте қойғанмен іс ... ... ... ... ... анық ... тиіс.
Оқушыларды осылай етістіктерді танытуға жетектей отырып, ережесін
оқытса, бірден ... ... Одан әрі ... жаттығулар ережелерде
айтылғандарды бекітуге арналған. Сөйлем ішіндегі етістіктерді балалардың
өздеріне таптыру көзделеді.
Кел, достар Күл де ... ... ... оңай мысалдан бастаймыз. Оны бала көшіріп, етістіктердің астын
сызғанда, ... кел, күл, ойна ... ... ... ... ... таптырудың методикалық оңай жолы деп сұрақ қоюды
айтамыз. Мұғалім оны ... іс, ... ... ... ... алса, жүргізілген жұмыстар өз мақсатына жеткен болып есептеледі.
Бастауыш мектепте ... ... ... ... ... ескерілетін бір жай – оқушылардың сауатты болу қамы. ... ... ... ... көп ... бірі ... ... тіреледі. Кейбір тақырып алдымен сол мақсатқа ... ... кей ... оқытуда орфографиялық, пунктуациялық
ережелерді ... ... ... міндет деп саналады. Соның бәрінде
оқығанды пысықтау, ... ... ... ... ... әр түрлі
диктант жұмыстары жүргізіледі. Оның түрлері мұғалімдерге аян. ... ... ... ... баса ... ... ... Бастауыш сыныпта грамматикалық күрделі материалдарды оқыту
2.1. Жаңа материалды түсіндірудің әдіс-тәсілдері
Оқушылар 3-класта грамматикалық ... ... ... ... ... қиын болу себебі – ... өте ... ... ... ... ... білім
тиянақты, терең болу үшін, оқушыларды сабаққа белсенді, саналы қатыстыру
керек.
Ол үшін оқушылар материалдардың ... ... ... ... ... Сондықтан мұғалім оқу жылының басында, алғашқы
сабақтарда грамматика пәні – ... ... ... ... ... ... пән екенін, грамматиканы білу арқылы дұрыс сөйлеуді,
қатесіз, сауатты жазуды оңай меңгеретінін түсіндіру жөн. Осы ... ... әр ... ... ... ... сайын өткізіліп
тұрады.
Жаңа материалды түсіндіру екі түрлі әдіспен ... Бірі ... ... ... – дедуктивтік ... ... ... ... ... осы ... бірін таңдайды. Жаңа тақырыпты
өту кезінде оқушылардың белсенділігін арттыру үшін ең ... ... ... ... әдіс ... ... жаңа тақырыпқа
байланысты мысалдар талданады, содан кейін сол ... ... ... ... ... ... ... оқушылар
қатыстырып отырылады.
Дедуктивтік әдіс бойынша оқытқанда, алдымен ереже айтылады да,
соңынан ережені анықтайтын мысалдар ... Бұл әдіс ... ... ... өте абстрактылы тақырыптарға байланысты қолданылады. Мұғалім
қай әдісті қолданса да, өтілетін форманың грамматикалық сипатын оқушыларға
анық, ... етіп ... ... ... танытып, түсіндіргеннен кейінгі істейтін
жұмыс – оқушыларды сол грамматикалық ... ... ... ... мысалдан бірден ажырата алуға үйрету. Бұл ... ... ... ... жазуда, сөйлеуде дұрыс қолдануы үшін қажет.
Оқушылар сөздің морфологиялық құрамын тез ... ... ғана ... жаза алады. Мұғалім оқушыларды грамматикалық формаларды тез, ... ... ... ... жаттығу жұмыстарын дұрыс ұйымдастыра білуі керек.
Тақырып түсіндірілгеннен кейін, жаңа форманы мағына, ... ... ... ... жаттығулар ұйымдастырылады. Ол жаттығулардың
түрі мынадай:
1. Тексте өтілген объектіні ерекшелеп беріп, оның ... ... ... ... ... ... бөлек беріледі де, оқушылар
сөйлемдерді толықтырып көшіреді, объектінің ... ... ... ... ... ... ... өз бетімен танып,
табуға үйрете бастайды. Ол үшін мына түрдегі жаттығулар ұйымдастырылады:
1. ... ... ... ... де, ... өз бетімен оның
мағынасын, формасын, қызметін талдап ажыратады.
2. ... ... ... ... ... ... ... жасайды.
3. Сөздерді өтілген грамматикалық формаға қойып, сөйлем құрайды, ... ... ... ... әр ... ... ... объектіні атап қана қоймай,
мағынасын, ... ... ... ... ... керек екенін
ескерттік. Бұл - өте қажет талап. Өйткені грамматикалық ... ... ... формасын талдап танытқанда ғана оқушының білімі
саналы, тиянақты болады.
Грамматикалық ... ... етіп ... ... ... ... қояды. Оқушылар жазғанда, сөйлегенде өтілген грамматикалық ... ... ... ... ... пайдаланып отыруға тиіс. Бұлай
машықтану үшін мынадай ... ... ... ... ... өтілген грамматикалық материалдарға байланысты
объектіні тауып, талдау жасау. Бұл жаттығудың пайдасы көп. Өйткені ... ... ... не ... ... ... ... жазады.
2. Бұрын өтілген тақырыптармен қатар текст бойынша түгел ... ... Бұл ... ... – жаңа объектіні басқа материалдарды
талдаумен қатар іздеп табуға үйрету.
3. Грамматикалық ... ... ... да ... Мысалы: түбірдің
соңындағы қатаң қ, к, п дыбыстарының өзгеру себебін таптыру, зат ... ... ... ... ... ... болу себебін сұрау т.б.
Бұл сияқты жаттығулар оқушыларды дұрыс жазу үшін ... ... ... ... Диктант, шығарма жаздыру. Бұл жұмыстар – оқушылардың грамматикадан алған
білімін дұрыс жазу, сөйлеу қажетіне пайдалануға жетектейді.
3-класта оқушылар орыс тілінен енген, ... ... ... ... сөздерді жазып дағдылануға көп көңіл бөледі. Бұл сөздердің жазылуын
есте сақтау үшін ... ... ... ... ... ... өтуде мұғалім дыбыстардың айтылу ерекшелігін байқатып, дұрыс
оқытып, ол дыбыстар бар сөздердің жазылуын есте ... ... ... ... морфологиялық құрылысына негізделген біраз
материалдарды өтеді. Бұл материалдар оқушылардың бұрын танысып, үйренген
емле ережелерінен ... қиын ... ... ... бұл ... жаттығу үшін күрделі ой жұмыстарын істеуі керек: сөздердің
морфологиялық құрамын ажыратып, ... әр ... ... ... ... еске ... жазуда пайдалануға тиіс. Осындай емле
ережелері ... ... ... ... ... ... ... сөздердің жазылуына байланысты келеді.
Оқушылар бұл жаңа материалдармен қатар, 2-класта өтілген ... ... ... оларды дұрыс жазуға машықтана түседі.
Пунктуациядан ерекше ... ... ... ... – бастауыш пен
баяндауыш арасына ... ... ... емле ... ... осындай. Ендігі
айтылатын сөз осы емле ережелерін ... ... ... ... ... алу, ... зерттеуі бойынша, үш кезеңнен
тұрады. ... ... – емле ... ... ... ... кезең – емле
ережесін жазу кезінде пайдаланып жаттығу. Үшінші кезең – емле ... ... ... ... ... жеткізу, яғни ережені оқушы
автоматты түрде ... ету. ... ... ... ... ажыратып, оған қатысты емле ережесін есіне түсіріп, содан кейін
барып ... ... ... ... кезеңнің талабы – емле объектісін
тауып, емле ережесін қолдануды, ... ... ... ... процесс ету. Осы
дәрежеге жеткенде ғана оқушылар жылдам, еркін жазатын болады. ... ... тән ... ... ... ... ... түсіндіру. Емле ережесін түсіндіруде де мүмкін болғанша
оқушыларды мысалдарды талдауға, қорытынды шығаруға еркін қатыстырып ... Ол үшін ... ... ала дайындық қажет. Дайындықтың алды – оқушылар
емлені үйренуге ... ... ... ... ... ... ... қайталап еске түсіруге тиіс. Екінші ескеретін жай ... ... мен ... ... ... Мысалдар, көрнекі құралдар
тартымды, түсінікті болғаны дұрыс. Үшіншіден, мұғалім мысалдарды талдап,
қорытынды ... ... ... ... сұрақтарын дайындап келуге тиіс.
Сұрақ тұжырымды, әрі оқушылардың жауабын жинақтап, қорытынды шығаруға ... ... ... ... ... ... фонетикалық немесе
графикалық ерекшеліктеріне қарай бірнеше емле өтілуге ... ... ... ... ... ... ... түбірдің
өзгермейтіні өтіледі, содан кейін түбірдің соңындағы қ, к, п ... г, б ... ... айтылып, өзгеріп жазылатыны, сөз соңындағы жіңішкелік
белгісінің түсетіні өтіледі.
Емле ережесін таныту, түсіндіру жұмыстың алғашқы қадамы ғана. Емлені
жақсы ... ... – жазу ... ... арнайы ойлап, еске
түсіріп жатпай-ақ, объектіні бірден танып, әдетке сүйеніп дұрыс жазу екенін
өткенде айтқанбыз. Бұл әдет ... ... ... емле ... ... ол ... ... емле ережесін есте
сақтау үшін мынадай жаттығулар ... ... емле ... ... ... жеке беріп, оқушылардан оның
қиыншылығын сұрау, емле ережесін айтқызу. Мысалы, қос сөздер жеке беріледі
де, мұғалім ... ... ... сөз ... ... ... ереже бар екенін сұрайды.
2. Берілген сөйлем ішінен жаңа ... емле ... ... жазылу
ережесін түсіндіру, тексті көшірту.
3. Оқушылардың өздеріне өтілген емлеге сай мысал таптырып, оларды жаздыру,
жазылу ережесін айтқызу.
Оқушыларды жазу үстінде ... ... емле ... ... ... үшін ... ... ұйымдастырылады:
1. Жаңа өтілген орфограмма тексте (сөздің жазуға қиын бөлшегі) ... де, ... емле ... ... ... ... ... Жаңа өтілген орфограммаға қатысты сөз ... ... ... ... көшіреді. Бұл жаттығу алдыңғыдан қиынырақ. Өйткені
орфограмманы сөз ішінен оқушылардың өздері тауып, ережені пайдалана ... ... Жаңа ... ... ... ... ... берілген
жаттығуларды орындату. Бұл жұмыс арқылы оқушылар жаңа емлені басқа емлемен
қатар есте ... ... ... ... Жаңа ... ... бар сөздерді сурет бойынша немесе басқа
амалдармен жатқа айтқызу.
5. ... ... ... ... жаңа емле ... ... ... жаза білуін
автоматтандыру үшін, мына жазба жұмыстары ұйымдастырылады:
1. Бақылау диктантын өткізу.
2. Мазмұндама, шығарма жаздыру.
Оқушыларды емлеге ... ... ... бір жай бар. Ол ... ... емлеге объект болатын бөлшегін біліп, ол объектінің
жазуда қандай қате тудыратынын есте сақтауға ... ... ... ... жазуда бірінші буындағы о дыбысы а болып естіліп, оны сол ... ... қате ... ... деген біріккен сөзді жазғанда, екінші
түбірдегі қ дыбысы ғ болып естіліп, сол әріпті ... қате ... ... емле ... ... ... ғана оқушы жазу жұмысына мұқият
болады.
Бұл міндетті орындау үшін жазба жұмысының үстінде сөздердің емлеге
объект ... ... ... ... ... ... түрін атату керек.
Оқу сабағында да тексте кездескен ... қиын ... ... ... ... ережелерін есте ұстап, сауатты жазуға машықтандыру ... ... олқы ... ... үшін қателер бойынша
істелетін жұмысты дұрыс ұйымдастыра білу керек. Қате ... ... түрі ... Қате ... ... ... қате жазылған әріптің, ... ... Бұл ... ... белгілі бір жалпы ережеге келтіруге болмайтын
сөздерге қатысты ұйымдастырылады.
2. Қате ... ... ... ... ... жазуға қатысы бар емле
ережесін қайталату, ауызша айтқызу, оқулықтан оқыту.
3. Қатені ... тек ... ... ... оны оқушылардың өзіне
жөндету, емле ережесін айтқызу.
Емле ережесін танып, тиісті дағды алған соң, ... оны ... ... ... бар емле ережелерімен салыстырады. Мысалы, тәуелдік
жалғау жалғанғанда қ, к, п дыбыстарының ғ, г, б ... ... ... ... сөздердегі түбірлердің аралығында келген к, қ, ... ... ... Бұл салыстырудың пайдасы – оқушылар
емле объектісінің жалпы сипатын, оның жазылуы қалай ... ... ... шатастырмай дұрыс жазатын болады.
2.2.Оқушылардың тілін дамыту
Тіл сабақтарында ылғи назарда ұстайтын мәселенің бірі – ... ... ... Тіл дамыту жұмысына қойылатын талаптар мыналар:
1. Оқушыларға әдеби тіл ... ... ... ... ... ... тән ... қалыпта айтудан арылтып, әдеби тілге
үйрету.
2. Сөздерді орфоэпиялық ... сай ... ... ... да ... ... ... нормасын сақтап оқуға үйрету.
3. Оқушының сөздік қорын молайту, сөздерді мағынасына сай таңдап, ... ... ... ... ... тиянақты етіп құруға үйрету.
5. Сөйлемдерді өзара дұрыс байланыстырып, ойды ... ... ... ... тек арнаулы сабақтарда ғана емес, ... ... ... ... да ескеріліп отырады. Оқулықта тіл дамыту
жұмысына ... осы ... ... ... Оқулықта шығарма,
мазмұндама жұмыстарына арналған ... бар, ... ... ... ... пысықтауға арналған жаттығулар да оқушының ... ... етіп ... ... ... ... мақсаты оқулықта былай іске
асырылды. Біріншіден, жаттығулар мазмұны бай, өмірдің әр ... ... ... ... оқулықта оқушыларға жаңа сөз үйрететін жаттығулар,
олардың естуінде, көңілінде бар сөздерді ... ... ... әңгіме құрауға арналған жаттығулар тек оқиғаның
ретімен жүйелеп айтуға үйретіп қана қоймай, затты, табиғатты образды түрде
суреттеп айтуға да ... етіп ... ... ... әр ... тіл ... байланысты жағын
анықтап, есекріп отыруға тиіс.
Ескеретін ең бірінші мәселе - әр жаттығу арқылы енген, оқушыға ... ... ... ... ... тосын көрінетін сөздер ... ... ... емле, грамматика материалдарын пысықтау
үшін берілген жаттығулардың тіл дамытуға қатысты ... ... ... Сөйлем құрауға берілген сөздер орнымен жұмсалды ма, сөйлем
дұрыс құралды ма – ... ... ... мән ... ... ... ... отырады. Сөйлем құратқанда оқушыдан сөйлемді үйреншікті
тақырып, мазмұн бойынша ғана ... ... әр ... ... ... бай етіп ... талап ету керпек.
Мазмұндама, шығарма мазмұнға бай, көркем болу үшін, оқушылар
тақырыпты эмоциямен ... ... ... ... ғана олар ... ... ... жазады. Мұғалім оқушылардың тақырыпты эмоциямен
қабылдауын мақсат етіп ... ... Ол үшін ... ... ... ... ... пайдаланылады, экскурсиялар ұйымдастырылады.
Шығармаға оқушылардың өз бастарынан кешірген оқиғаларды ... ... ... ... дамыту жұмыстары тек оқулықтағы материалдармен ғана шектелмейді.
Бұл жұмысты мұағлімдердің ... іске ... ... ... ... ... білім, икем де ескеріліп отырылуға
тиіс. Мұғалімдер оқушылардың әсіресе жаңа ... ... ... ... көп ... ... Ол үшін сол ... қатыстырып сөйлем
құратады, сөздерді мағынасына қарай топтатып, ататып отырады.
2.3. 3-сыныпта зат ... ... есім – ... ... ... ең ... ... Бұл тақырыпқа
байланысты өтілетін материалдар грамматика мен емлеге ғана қатысты ... ... ... ... да көп ... ... есімді оқытуда ескеретін жай – тақырып бұрын ... ... соны ... ... етіп ... ... тиіс.
Тәуелдік, септік тұлғалар өтілгенде, оқушылар жалғау туралы білгенін еске
түсіріп, ... ... ... ... қатарына жататынын біліп алуы
қажет.
Зат есімнің тәуелдеулі түрі, септелуі – ... ... ... көп ... бар ... ... ... сөздің
мағыналық ерекшелігін, формасын жете танып меңгермей, зат есімнің бұл түрін
сөйлемнен дұрыс ажырата алмайды. Олар көп ... тек сырт ... ... ... ... сияқты сөздерді тәуелдеулі тұлға деп
қателеседі. ... ... ... қарап ілік септік жалғаудағы
сөздерді де ... ... ... ... ... таныту, оның мағыналық ерекшелігін байқатудан
басталып, ... ... ... оқушылар жалғаулардың жаққа бөлінуін өтеді.
Оқушыларға септік жалғаулардың синтаксистік қызметін тірек етіп
танытамыз. Оқушылар бұл ... ... ... жақсы түсініп
алу үшін, оны көптік жалғаумен, тәуелдік жалғауларымен салыстыру қажет.
Олар алдымен септік ... ... ... ... ... ... түрде танысады. Осыдан кейін әр септік
жалғауы жеке өтіліп, зат ... ... ... ... ... жеке танытқанның өзінде әр септікті ... ... ... ... ... ... салыстыра отырып тануға тиіс. Сонда ғана
олар септікті жақсы танитын, ... ... ... Бұл ... ... түсіндіру үстінде де ескеріліп отырады. Мұғалім өтілетін
септікті оқушыларға ... ... ... ... ... ... ... қатар салыстыра көретіндей етіп таныстырады.
Зат есімнің тәуелді түріне жалғанатын ерекше жалғаулар бөлек, арнайы
өтілгенмен, зат ... жай ... ... жалғаулармен қатар қойылып,
салыстыра танытылады. Салыстырғанда ... бәрі ... тек ... ғана ... септелетіні ескертіледі. Мысалға тәуелді зат есімнің
барыс септікте септелу ерекшелігін таныту үлгісін ... зат ... ... ... ... ... ... есте
сақтауы үшін, септіктер түгел өтіліп болған соң, ... ... ... ... қай септікте олардың ерекше жалғау жалғайтынын түгел
жинақтап байқату ... ... ... ... ... ... ... үшін мынадай жаттықтыру жұмыстары ұйымдастырылады.
1. Зат есім ... ... ... ... ... ... ... тұрған сөздерді ажыратып, сұрақ қойып,
септік жалғауларын тауып, астын сызу, не ауызша талдау.
Мұндай жаттықтыру жұмыстары ... жаңа ... ... да, ... ... келе күрделенеді. Олар тек септік
жалғауларын атап қоймай, зат есім сөздің ... ... ... ... ... зат есім сөздердің морфологиялық құрамын жақсы танып алатын
болады.
3. Ауызекі айтылған сөзден, сөйлемнен зат ... ... оның ... ... Бұл ... ... білімін дұрыс жазу қажетіне пайдалана
алуға мүмкіндік береді.
4. Септіктің сұрағын, жалғауларын жаттау, жатқа айту. Бұл жалғауларды
жатқа ... ... ... Тек ... ... жуан, жіңішкелігіне
қарай парлап айтуды үйрету қажет: -ның, -нің, -тың, -тің, -дың, -дің ... ... ... көп ... ... ... зат есімнің формасын оңай танитын болады.
Олар сөзді сұрақ қойып, түбірінен талдап, содан кейін септік жалғауын ... ... ... ... ... алып, соған қарай ... ... ... Бұл дұрыс та. Бірақ осылай талдауға кейбір ... ... ... осы ... ... деп ... ... бөліп
алады да, сөздің жалпы құрамын талдап, ... ... Бұл ... ... ... Олар көбіне ілік септікті екінші жақ тәуелдік жалғауымен
шатастырады. ... ... ... ... ... кезде түбірден бастатып
талдатып, түбірді дұрыс ... ... ... ... қай ... ... оны ... үйрету керек. Жайшылықта оқушы сөздің қай
септікте тұрғанын дұрыс айтқанмен, неге осы септікте тұр? деген ... бере ... ... тек ... ... ... ... оқушылардың
өзі көше бастайды. Бірақ мұғалім оларға жалғауды тапқан соң, ... ... ... ... ... ... ... қаласына деген сөзді
талдағанда оқушылар – на ... ... деп, ... ... ... ... деп кейбір оқушылар тек соңғы а деген дыбысты бөліп алады.
Міне осындай қатені болдырмау үшін олар түбірді, ... ... ... ойын ... ... тиіс.
Оқушылар ілік септік жалғауды тәуелдіктің екінші жақ ... ... ... ... Бұл ... болдырмау үшін
мұғалім арнайы жаттығу ұйымдастырады.
Тәуелді сөз бен ілік ... ... ... ... ... ... құрамын талдап, жалғауын көрсетеді, бұларды шатастырмау керек
екенін ескертеді. Оқушылар ... ... ... ... сөздерді табыс
септік деп қателеседі. Бұл ... ... үшін ... осы формалас
сөздерді қатыстырмау керек.
Зат есімнің септелуін өту үстінде оқушылар қосарлы дауыстыға ... ... ... емлені біледі. Мұғалім ол үшін арнайы
жаттығулар ұйымдастырады: қосарлы дауыссызға біткен сөзді қатыстырып ... ... ... ... ... жалғау жалғанғанда, кейде қос
дауыссыздың қатар келетінін танып, оны дұрыс жазуға машықтанады. Ол ... ... осы ... сөздерді септейді, сондай сөздерді қатыстырып
сөйлем ... ... ... үстінде түбірдің соңғы дыбысы мен қосымшаның
да бірінші дыбысы ... ... ... ... ... жазылатынын
ескертеді. Бұл ереже оқушылардың қатесін түзеу үстінде де ескертіліп
отырады.
Зат есім ... ... тіл ... ... ... ... ... өз алдына, оқушылардың сөздік қорын молайтуға
мүмкіншілік көп. Мұғалім жаттығу жұмысына, оқушының төңірегіндегі ... зат ... ... ... мол қатыстыруға тиіс. Ол сөздер
ескерусіз ... ... ... қайталап, пысықтап отыратын жаттығулар
ұйымдастырған жөн. ... ... ... ... үлгі ... Мұнымен қатар сөздерді топтату не жалпы ұғымды тарату сияқты
жұмыстар да ... ... ... бұл ... І,ІІ ... болуға тиіс. Мысалы: кісілерді қызмет жағынан атату, туыстық қатысы
жағынан атату, немесе жауынның, ... ... ... ... сын есімді оқыту
3-класта оқушылар сын есімнің дара, күрделі түрін тани отырып, олардың
емлесін, айтылу нормасын біліп алады. Сын есімді оқыту үстінде ... ... көп ... ... оқушылардың сөздік қорын толықтырады, мағыналас
сөздерді танытады, олардың ... дәл ... ... ... сын есім ... ... ... І, ІІ класта алған
біліміне сүйеніп оқытады. Бұл тақырыпқа арналған сабақтарды ... ... ... ... сабақ үлгісі ретінде дара, күрделі сын
есімнің өтілуін келтіреміз. Бұл тың, әрі қиын тақырып.
Күрделі сын ... ... ... ... ... ... ... сары ала, қара көк деген сөздерді бұрыннан бір сөз ретінде
таниды. ... ол ... бір ... ... ... ... ... да қара көк, сары ала деген сөздерді бір сөз деп ... ... ... ... ... күрделі сөздің құрамындағы сыңарларды
жеке-жеке сөз деп атауы мүмкін. Осылай болғандықтан дара, күрделі ... ... ... ... айтылған мысалдан бастау керек. Мұғалім
футболшылар сары ала ... ... ... ... ал ... жалау ту
желбіреп тұр. Алаң ... ... ... ... ... ... сын есімдерді таптырады, ол сөздерге сұрақ ... ... қай ... ... ... тұрғанын айтады. Осыдан кейін мұғалім
сөйлемдерді тақтаға жазып, оны оқиды, сын есімдердің астын ... ... ... түрін танытады.
Күрделі сын есімдерді жазғанда, олардың әр сөзі бөлек жазылады, ал
айткда бірігіп ... ... ... қарагөк. Мұғалім күрделі сын
есімдердің айтылу нормасын практикалық ... әр ... оқу, жазу ... қадағалап отырады.
2.5. 3-сыныпта есімдікті оқыту
Есімдіктер – зат есімнің орнына жұмсалатын ... ... зат ... ... ... ... ... білу үшін, бұл
топқа жататын әр сөзді текстен, сөйлеуден көріп, естіп, ... ... ... өту ... ... ... ... қызметін байқап,
сөйлегенде, жазғанда ол сөздерді орнымен пайдалана білуге ... ... ... ... үшін, мұғалім тақтаға мынадай
сөйлемдер жазады.
1. Інім үйге кірді. Мен оны терезеден көрдім.
2. Ара гүлге қонды. Ол ... ... ... ... жаңа тақырыпты айтып, тақтаға жазып қояды. Содан
кейін сөйлемдерді оқып, оны, ол ... ... қай ... ... ... ... Ол ... асты сызылады.
- Оны деген сөз қандай мағына береді? Ол қай сөздің орнына жұмсалып
тұр.?
- Ол деген сөз ... ... ... Қай ... орнына жұмсалып тұр?
- Інім, ара дегендер қай сөз тобына жатады?
Осы сұрақтарға жауап алған соң, мұғалім есімдікке ... ... ... атап, жаққа бөліп тақтаға жазып қояды, есімдіктің үш ... ... ... тақтада жазылған есімдікті оқытып, есте
сақтау ескертіледі.
Есімдіктердің стильдік қызметін байқату үшін, ... ... ... ... қаланың шетінде тұр. Завод тыңайтқыш шығарады.
Осы сөйлемдерді оқып, мұғалім завод деген сөздің екі рет ... ... ... екінші сөйлемдегі заводтың орнына есімдік қояға
болатынын айтады, екінші сөйлемдегі завод деген сөзді ... ... ... ... ... септелуін үйрету үшін тақтаға мынадай таблица ілінеді.
А. Кім? Не? мен ... ... ... менің ... ... ... ... ... ... Нені? мені ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Немен? ... ... ... есімдіктердің зат есім сияқты септелетінін
ескертіп, таблица бойынша әр есімдіктің септелу үлгісін ... ... ... ... түбір өзгеріп, оның жалғауын табу қиындап
кетеді.
Сондықтан мұғалім оқушылардан есімдіктердің түбірін, септік жалғауын
ажыратуды талап етпейді. Олар бір ... ... ... ... ... септелген тұлға ретінде біліп алса жеткілікті.
Оқушылар таблицаны оқып, есімдіктердің септік формаларымен бір-бір рет
танысып алған соң, мұғалім септік ... ... ... ... да, ... ... оған сұрақ қойдырып, қай септікке жататынын айтқызады.
2.6. 3-сыныпта етістікті оқыту
Оқушыларға етістік туралы ұғым І,ІІ ... ... ... ... ... ... алдыңғы кластарда алған білімін қайталау
ретінде өтіледі.
Оқушыларға тың, жаңа мәлімет болып көрінетін тақырыптар – ... ... Бұл ... ... мағынасын, грамматикалық
формаларын ашып, олардың осы тақырып жөніндегі білімін кеңейте ... ... мына ... ... ... ... ... мағынасына сүйеніп таниды.
Оқушылар жіктік форма туралы ұғымды зат есімдерді өткенде ... ... ... осы ... ... соған ұштастырып өтеді.
Етістіктің дара, күрделі түрін оқытудың емлеге де, орфографияға да
қатысы бар. Бұл тақырыпты ... ... осы ... ... ... ... ... күрделі етістіктерді сыңарларының үндесуіне сай оқып,
айтып машықтанады.
Етістіктің дара, күрделі түрі кейін шақ формасына (осы шақ ... тағы ... ... оқу сабағына ұштасып пысықталып отыруға тиіс. Оқу
сабақтарында мұғалім оқушыларды ... ... ... ... ... ... ... үйретіп отырады.
Етістіктің шақтық формаларын да тек ... ... ... шақтық мағына беретін қосымшаларды даралап танымайды. Бірақ олар
әр шақтағы етістіктерге сұрақ қоюды біліп алуы тиіс. Бұл – ... ... анық ... ... ... болады. Оқушыларды бір шақтағы
етістікті екінші шаққа (келді-келеді, келе жатыр) ... ... Бұл ... ... шақтық мағына беретін тұлғаның форма екенін, ... ... ... ... мағынада айтуға болатынын байқатады.
Осы шақ мағыналы күрделі етістіктер кездескенде, мұғалім ... ... ... ... ... байланысты материалдар түгел өтіліп болған соң, қорытынды
сабақ ... Бұл ... ... ... ... ... оған тән грамматикалық тұлғаларды (жіктелуі), етістіктерді зат
есіммен салыстырып, мағыналық, ... ... ... ... жіктік формаларын мағынасына қарап таниды. Ол
үшін мұғалім төмендегідей таблица дайындап келеді.
Етістіктердің жіктелуі
Жекеше ... жақ (мен) ... (біз) ... жақ (сен) ... ... ... ... ... жақ (ол) ... ... ... тақырыпты таныстырып, етістіктің де зат есім сияқты
жіктелетінін ... ... зат ... неше ... ... ... үш жақты айтқызады. Осыдан ... олар ... ... ... жіктелу үлгісімен танысады. Оқығанда әр жақты
жекеше, көпше түрінде қатар оқиды.
Етістіктің дара, күрделі түрін таныту үшін ... ... ... жүрді. Кісілер егістің басында кешке дейін жүріп алды.
Су ақты. Су аға жөнелді.
Күректі сен әкел. Күректі сен ала ... ... ... ... ... түрін өтеміз, күрделі
етістіктердің айтылу, жазылу ережелерімен танысамыз», - деді. Осыдан кейін
оқушылар ... ... ... ... оларға сұрақ қояды. Мұғалім:
«Бірінші сөйлемдердегі етістіктер бір сөзден тұрады, бұл сөйлемдерде ... ... сөз ... тұр, - ... ... дара ... Екінші сөйлемдегі етістіктер екі сөзден құралған, екі ... ... ... етістіктер дейміз», - деп түсінік береді.
Мұғалім оқушыларға күрделі ... ... ... ... ... алды – ... ... алды, ала кел – ала гел)
түсіндіреді, күрделі етістіктің ... ... ... әрі бастапқы
қалпын сақтап жазылатынын айтады. Осыдан кейін ... ... ... ... ... Қандай етістіктерді дара, күрделі дейміз?
2. Күрделі етістіктер қалай жазылады, қалай айтылады?
Мұғалімнің қорытындысы: ... ... ... ... ... ... ... оны дара етістік дейміз. Етістік екі, үш сөзден болса, ... ... ... ... ... құрамындағы сыңарлардың аралық
қ, п дыбыстары өзгеріп айтылады (оқыб жатыр, ала ... ... ... ... қалпын сақтап, өзгертпей жазамыз».
Етістіктің шақтарын түсіндіру үшін мұғалім тақтаға мынадай мысалдарды
жазып қояды:
Етістіктің шақтары
Өткен шақ ... шақ Осы ... ... тұрмын
жаздым ... ... ... ... сөзді морфологиялық форма ретінде танып, талдап үйренуге
тиіс. Мұғалім тақырыпты айтады, содан кейін әр бағанадағы сөздерді оқып, ... ... ... ... - Көрдім деген сөз қай уақытта болған істі (оқиғаны деп
айтуға болмайды, ... ол ... ... байланысты
жұмсалатын сөз) білдіреді?
Оқушы: Бұл сөз бұрын болған істі білдіреді.
Мұғалім сөздерді талдағанда оқушыларға сұрақтарын қоса ... ... ... сөздер талданып болған соң, мұғалім қорытынды
жасайды: ... ... ...... ... ... ... істі білдіреді.
Бұлар - өткен шақ етістіктер. Сұрақтары – не істеді? Не істедің?
Көремін, жазасың, ...... ... келер шақта болатын істі
білдіреді. Бұлар келер шақ ... ... – не ... Не ... ... ... ... жатырсың, жазып тұр – ... осы ... ... істі білдіреді. Бұлар – осы шақ ... ... – не ... Не істеп жатырсың?
Тақырыпты пысықтау былай ұйымдастырылады.
Оқушылар тақырыпты алдымен тақтадағы мысалдар арқылы пысықтайды.
Мысалдарды, ... ... ... оқып ... соң, мұғалім етістіктердің
шақтық түрін көрсететін сөздерді өшіреді. Оқушылар жеке сөздерді ... ... ... ... ... қояды, қай жақта тұрғанын айтады.
2.7. Шылауды оқыту
Шылау сөздерді оқушылар жеке тұрғанда мағынасы жоқ ... ... ... ... ... сөздердің белгілерінің бірі – осы. Бірақ
шылаулар мағынасы жағынан бірдей емес. Бірінің ... өте ... (да, де, ақ, әрі т.б.), бірі ... ... сөздерге жуық келеді
(сияқты, үшін, қарай т.б.). Осылай болғандықтан, оқушылар шылау сөздердің
белгілерін білсе, олардың кез ... өз ... ... ... ... ... ең қажетті деген шылаулар ғана іріктеліп өтіледі. Оқушылардан
осы өтілген, оқып таныған сөздерді ғана білу ... ... ... әсіресе көңіл қоятын мәселе – олардың ... ... ... ... ұқсас септік жалғауларымен шатастырып көп
қате жібереді. Бұл ... ... үшін ... ... мен ... салыстырып, мағына ерекшеліктерін байқататын арнаулы жаттығулар
өткізеді.
Оқушылар шылаулардың қызметін жалпы түрде біледі. ... әр ... ... ... ... білу талап етілмейді.
Шылаулар туралы түсінік беру үшін олардың мағына ... ... ... ... ... ... тып-тыныш. Алыстан трактордың ғана даусы естіледі.
Қарға мен сауысқандар жолдың ... ... жүр. Олар ... дейін
жер кезіп тынбайды.
Мұғалім оқушыларға сөйлемдерді оқытып, шылау ... ... ... ... байқатады.
- Ғана жеке алғанда қандай мағына береді? деген сұрақ қояды. ... ... айта ... ... ... «Сөйлемдердегі ғана, мен, дейін
сөздері жеке тұрып мағына бермейді», - деп ... ... ... мен, ...... ... жүрді).
Осыдан кейін оқушылар шылаулардың қызметімен танысады. Мұғалім
сөйлемдерден әр ... ... ... ... тұрғанын көрсетіп (ғана –
трактордың деген сөзге қосымша мағына үстеп тұр, мен – ... ... ... ... тұр, ...... ... сөзді тынбайды деген
сөзбен байланыстырып тұр: ... ... ... ... ... ... мағыналы сөздерге қосымша мағына үстейді, сөз бен ... Сөз ... ... сабақ үлгілері
Сонымен, бастауышта сөз таптарын оқытудың әдіс-тәсілдерін ... ... Енді сөз ... оқытудың сабақ үлгілерін көрсетейік.
Сабақтың тақырыбы: Зат есім.
Сабақтың ... Зат ... ... ... ... Зат есімді сөйлем ішінен
тауып, оған дұрыс сұрақ қоя ... ... ... таза ... ... орындау арқылы оқушылардың сын тұрғысынан ойлауын
дамыту.
3. Оқушыларды ұйымшылдыққа, ізденімпаздыққа, ... ... ... ... үлестірмелі суреттер, парақшалар, жазбақағаз.
Сабақтың түрі: қайталау.
Сабақтың әдісі: сұрақ-жауап, көрнекілік, ... ... ... аралау стратегиялары.
Сабақтың барысы:
1. Ұйымдастыру кезеңі.
Оқушыларды берілген саны ... ... 4 ... ... ... ... ... қозғау»
Білесіңдер КІМ? НЕ? деген сұрағын
Сөйлемдегі ой иесі боламын.
Не істеді? Сұрағымен көркейемін, толамын.
Жұмбақты ... ... де, мына ... ... ... зат есім ... не?
- зат есімге қандай сұрақтар қойылады?
- Зат есімге мысал ... ... ... топ берілген сұрақтарға бірнеше мысалдар жазып оқуы керек.
1 топ. Кім? (әнші, ақын, оқушы, дәрігер т.б.).
2 топ. Кімдер? (Балалар, күйшілер, аңшылар ... топ. Не? ... ... ... шелек т.б.).
4 топ. Нелер? (дәптерлер, бақалар аңдар т.б.).
«Суретті билет» ойыны арқылы.
Әр топтың оқушыларына сурет ... оған ... ... атын ... оқушылар ақылдаса отырып, қалаған бір суретке шағын әңгіме жазады.
Оқулықпен жұмыс. «Ой толғаныс».
1 топ: 307 жаттығу
2 топ: 308 ... топ: 309 ... топ: 310 ... ... 4 ... ... ... беріліп орындалады.
«Бес жол өлең» стратегиясы
1 топ: тоқылдақ
2 топ: түлкі
3 топ: кітап
4 топ: Абай.
«Көрнекілік» стратегиясы
Әр топ плакатқа зат ... ... ... ... бір оқушы өз
тобының суретін қорғап ... ... ... ... ... суретті аралап қарап, оқушылар өз пікірлерін айтады.
Жұмбақ шешу. «Ой толғау». Әр топтан бір оқушы жұмбақ айтады да, ... оны ... ... ойлап айтады.
«Топтастыру» стратегиясы
3. Ой толғау.
Біз нені үйрендік?
Зат есім туралы не білгеніңді айт.
Зат есімге ... ... ... ... ... 311 ... ... Сын есім.
Сабақтың барысы: Ұйымдастыру. Өткен материалмен жұмыс.
Үй тапсырмасымен жұмыс.
- балалар, біз қандай үлкен ... өтіп ... Сын ... ... ... ... ... берілді?
- Сын есім және оның мағынасына қарай топталуы.
- Сын есім дегеніміз не?
- Заттың түрін, түсін, сапасын білдіретін ... сын есім ... Сын есім ... ... ... береді?
- Сын есім Қандай? Қай? деген сұрақтарға жауап береді.
- Мағынасына қарай ... ... ... келген суретпен жұмыс.
Көркем жазу: Жж.
Жамбыл, Жайық, жақұт, жирен, жазық,
Жақсының жаны жанат.
396 жаттығу. Жазбаша ... Сын есім ... ... қай сөз ... ... айту.
Көктем қандай көңілді
Күміс жаңбыр төгілді.
Мөлдір аспан ашылып,
Күннің көзі көрінді.
Көктем сөзіне дыбыстық талдау жасау.
Көңілді сөзін сөз ... ... ... ... ... сөз топтарына талдау.
Өлеңді мәнерлеп оқу. 399 жаттығу. Жазбаша орындау. ... ашу. ... зат ... ... ба, жасарғандай кәрі жер,
Жасыл шапан жамылыпты сары бел.
Бар тамырға қан ... ... сұлу ... бір ... ... ... ақ ... және қызғалдақтар арқылы
орындау. Сын есімді табу.
Келді көктем далаға,
Келді сұлу шағала.
Аспандағы ақ құстар,
Айдын көлді арала.
Жазба жұмыс.
1. Сөйлемдегі сын ... ... ... табиғат гүлді кілемдей құлпырады. Раушангүл – томпиған ... ... ... ... әдемі қыз бала.
2. Жұмбақтың шешуін тап. Сын есімнің астын сыз.
А)Әжем сақтар тапқанын,
Қоймасы бар шап-шағын.
Ә)Есек ... ... ... ... 397 жаттығу. Мақалдарды оқу, мағынасын ашу. Сын ... Қай ... ... ... ... көрсету.
1. Өтірік сөз өрге баспас.
2. Жылы киім тәнді жылытар
Жылы сөз жанды жылытар.
3. Жалған сөз – жанға қас,
Жалқау қойшы – ... ... ... ... ... ... Ел ... күн туса,
Ереуіл атқа ер салар.
Қорыту. Қосымша мақалдар, өлең, ... ... ... ... сыныпта алғаш сөз таптары жайлы түсінік 2-
сыныптан бастап ... де, ... ... біртіндеп күрделеніп
баратындығын айқындадық.
Яғни, І тарауда 2-сыныпта зат есім, сын ... сан ... ... сөз таптарын оқытудың әдістемесі көрсетілсе,
ІІ тарауда бастауыш сыныпта грамматикалық ... ... ... зерттелді. Мұнда есімдер және етістік, шылауды ... ... ... ... ... ... ... мұғалімі грамматиканы оқытудың әдіс-тәсілдерін
теориялық ... ... ... ұштастыра білсе, болашақ ұрпаққа
сапалы білім беріледі. Әрқашанда біздің алдымызға ... ең ... - ... ... ... ... тәрбие беру. Осы талапты
орындауда мұғалімдер оқытудың әдіс-тәсілдерін ... ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі:
1. Әуелбаев Ш. Бастауыш кластарда қазақ тілін оқыту методикасы.Алматы,
1987.
2. Рахметова С. Қазақ тілін оқыту ... ... ... А. Тіл тағылымы. Алматы:Ана тілі,1992.
4. Әуелбаев Ш. Бастауыш класс ... ... ... ... Қ. ... ... ... курсы. Алматы,1999.
6.Жұбанова М.Сауат ашу методикасының мәселелері.Алматы,1987.
7.Жұбанова М.Бастауыш кластарда қазақ тілін оқыту методикасы. Алматы,
1987.
8. «Қазақ ... ... ... ... ... 2003 ... Е.Абдувалидов. Жаңа педагогикалық технология.
Ташкент, 2001 ж.
10. Ж.Бұзаубақова. Жаңа педагогикалық технологиялар. Алматы, 2003 ж.
11. Қ.Қабдықайырұлы. Оқытудың педагогикалық жаңа ... ... ... ... ... ... теориясы және әдістемесі. Алматы,
2000 ж.
13. С.Рахметова. Қазақ тілін оқыту методикасы. Алматы, 1991 ... ... ... ... ... 1984 ... С.Рахметова. Кіші жастағы оқушылардың тілін дамыту. Алматы, 1978 ж.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш мектепте сөздік қорды молайтуға септігі бар есім сөздерді іріктеу52 бет
Сөйлем мүшелеріндегі бастауыш пен баяндауыштың рөлі9 бет
«Қазақ тіліндегі терминдік атаулар мен ұғымдарды білдіретін лингвостатистикалық сөздер мен сөз тіркестері»29 бет
Біріккен терминдер жасаудағы сөз таптарының орны27 бет
Манихей жазба ескерткіштеріндегі есім сөз таптарының жасалуы70 бет
Сөз таптарына жалпы шолу20 бет
Сөз таптарындағы семантикалық тәсілдің қызметі31 бет
Қазақ тілі сабақтарында сөз таптарын меңгертудің жолдары28 бет
Абай жолы романындағы антропонимдер38 бет
Антропонимика мен лингвомәдениеттанудың сабақтастығы11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь