Дене тәрбиесінің құралдары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
Негізгі бөлім:
І. тарау. Дене тәрбиесінің құралдары мен дене жаттығулары ... ... ... ... ..5
1.1. Дене тәрбиесі құралдарының жалпы сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2. Дене тәрбиесінің міндеттері мен дене жаттығулары ... ... ... ... ... ... ..7
1.3. Дене тәрбиесі жаттығуларының сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
1.4. Дене жаттығуларын қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18

ІІ. тарау. Дене тәрбиесі және төзімділік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20
2.1. Мектеп жасына дейінгі балаларға дене тәрбиесінің әсері ... ... ... ... ... ...20
2.2. Төзімділікті тәрбиелеу тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
2.3.Төзімділікке тәрбиелеу әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
2.4. Дене қасиеттерін тәрбиелеу құралдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .33
Зерттеудің өзектілігі. Дене тәрбиесінің әлеуметтік жүйе және қоғамдық құбылыс есебінде дене тәрбиесі жүйесін, оның қалыптасуы мен дамуының негізгі заңдылықтарын, оның қызметі мен құрылымын танып, білудің қажеттілігі білім мен тәрбие талаптарына сәйкес өсіп келе жатқан ұрпақтың дене тәрбиесін қамтамасыз ету үшін керек. Дене тәрбиесі тек мектепке дейінгі балалардың дене шынықтыру сабағы ғана емес, ол сабақтан тыс денсаулыққа байланысты шаралар жүйесі екенін ескерсек, қазіргі кезеңдегі білім беру орындарындағы дене тәрбиесінің жүйесі балалардың денсаулықтарын нығайтумен қоса, жан-жақты жетілуіне, өмірге деген құлшыныстарын арттырады.
Дене тәрбиесі міндеттерін жүзеге асыруға белсенді, салауаттылық пен дене мәдениетін меңгерген маман даярлаудың маңыздылығы артуда.
Мектепке дейінгі балалардың дене тәрбиесін және жеке тұлғаның дене мәдениетін қалыптастыру мәселелері бірқатар ғылыми зерттеулерге арқау болған М.Таникеев, Т.А. Ботағариев, А.Б. Нұрлыбекова, Б.А. Тойлыбаев, Ж.К.Оңалбек, А. Қарақов, Қ.Т. Жанабаев, Б.М. Сапарбаев, Е.Мұхитдинов және т.б.
Ж.К. Оңалбектің, О.А. Аяшевтің, Т.Ж. Бекбатчаевтың, С.И. Қасымбекова, Ж. Егізбаевтың еңбектері дене тәрбиесіне балаларды баулуға арналған.
Дене тәрбиесі мектепке дейінгі балардың білімі мен жан-жақты дамуына, күшті де қуатты болып өсуіне, Отан сүйгіштікке дайындауға қызмет етеді.
1. Аммарин Б. А. «Дене тәрбиесінің ілімі мен әдістемесі» М. 1999.
2. Ашмарин Б.А. Дене тәрбиесіндегі педагогикалық ізденістің ілімі мен әдістемесі. — М., ФиС, 1978
3. Балалар мен жасөспірімдердің салауатты өмір салтын қамтамасыз
етудегі дене тәрбиесі Республикалық ғылыми әдістемелік түтас жинақ
бағдарламасы 2001-2005 жыддарға. Алматы 2001.
4. Дене тәрбиесі іліміне кіріспе дене тәрбиесі институттарына арналған оқу құралы. Матвеев А. Т. редакциясы М. ФИС. 1993.
5. Дене тәрбиесі жэне спорт арқылы Қазақстан Республикасының халқын
сауықтыру бағдарламасы. Алматы 1999.
6. Дене тәрбиесі мүғалімдеріне арналған кітап. Каюрова С. редакциясы
бойынша. -М., ФиС, 1973 Н.Дене тәрбиесінің ілімі мен әдістемесі. 26. 7
7. Ұ.Б. Мұхамеджанова «Дене тәрбиесі пәнінің әдістемесі» Астана 2004ж
8. С. Қайжанов «Дене тәрбиесі» 5-6 сынып. Алматы 2001ж
9. Б. Төтенов «Қазақ спорт ойындары» Алматы 1990ж.
10. Ж. Қабланов «Спорт теминдерінің сөздігі мен тарихы» Алматы 2002ж
11. Ұ. Ж. Мұхаммеджанова «Дене шынықтыру пәнін оқыту әдістемесінің методиксын пайдалану жолдары» Астана 2007.
12. Т. Таймбетов «Дене тәрбиесі жаттығулары сабағындағы жалпы дамыту жаттығулар және терминология». 2009ж.
13. Тілеулов «Дене тәрбиесі ілімі мен әдістемесі» Шымкент 2003ж
14. Ә. Ж. Тілеулов «Спорт құрлымдары» Шымкент 2004.
15. Осокина Т.И. Бала-бақшадағы дене тәрбиесі. -М.,1973
16. Хухлева Д.В. Мектеп жасына дейІнгі балалардың дене тәрбиесІ. М.,
1976
17. И.Фомин И.А.,Филин В.П. Дене тәрбиесінің жас ерекшелік негізі.
18. М.,Фис, 1972 12. Дене тәрбиесі іліміне кіріспе. Дене тәрбиесі институттарына арналған оқу құралы. Матвеев Л.П. редакциясы бойынша. -М, ФиС, 1983 25.
19. Понамарев Н.И. Дене тәрбиесінің элуметтік қызметі. -М., ФиС. 1974
20. 1980,-31-41. 18.Гриченко М.Ф., Саноян Г.Г. Еңбек, денсаулық, дене тәрбиесі. -М., ФиС,1974 19
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
Ж.Досмұхамедов атындағы педагогикалық колледж
Педагогика және психология кафедрасы
Курстық жұмыс
Тақырыбы:
«Дене тәрбиесінің құралдары»
Орындаған:
3а КДО тобының студенті
Жетекшісі:
Орал ... - ... ... ... Дене тәрбиесінің құралдары мен дене
жаттығулары..................5
1. Дене тәрбиесі құралдарының жалпы
сипаттамасы..............................5
2. Дене ... ... мен ... Дене ... ... Дене ... ... Дене тәрбиесі және
төзімділік..........................................................20
2.1. Мектеп жасына дейінгі балаларға дене тәрбиесінің
әсері.......................20
2.2. Төзімділікті тәрбиелеу
тәсілдері.................................................................24
2.3.Төзімділікке тәрбиелеу
әдісі.......................................................................
....25
2.4. Дене қасиеттерін тәрбиелеу
құралдары.....................................................30
Қорытынды...................................................................
.......................................32
Пайдаланылған
әдебиеттер..................................................................
...........33
Кіріспе
Зерттеудің өзектілігі. Дене ... ... жүйе және ... ... дене ... жүйесін, оның қалыптасуы мен дамуының
негізгі заңдылықтарын, оның ... мен ... ... ... ... мен ... талаптарына сәйкес өсіп келе жатқан ұрпақтың
дене ... ... ету үшін ... Дене ... тек ... ... дене ... сабағы ғана емес, ол сабақтан тыс
денсаулыққа байланысты шаралар жүйесі екенін ескерсек, ... ... беру ... дене тәрбиесінің жүйесі балалардың денсаулықтарын
нығайтумен қоса, жан-жақты жетілуіне, өмірге деген құлшыныстарын арттырады.
Дене тәрбиесі міндеттерін жүзеге ... ... ... ... ... ... ... даярлаудың маңыздылығы артуда.
Мектепке дейінгі балалардың дене тәрбиесін және жеке тұлғаның ... ... ... ... ғылыми зерттеулерге арқау
болған М.Таникеев, Т.А. Ботағариев, А.Б. ... Б.А. ... А. ... Қ.Т. ... Б.М. Сапарбаев, Е.Мұхитдинов және
т.б.
Ж.К. Оңалбектің, О.А. Аяшевтің, Т.Ж. Бекбатчаевтың, С.И. ... ... ... дене ... ... ... арналған.
Дене тәрбиесі мектепке дейінгі балардың білімі мен жан-жақты дамуына,
күшті де қуатты болып өсуіне, Отан сүйгіштікке ... ... ... ... ... ... – денсаулықты нығайту, білім беру, дамыту,
тәрбиелеу міндеттерін шешуге арналған педагогикалық жұмыстардың бірі бола
отырып, ... ... ... ... ... ... табиғи күш-
қуатын нығайту, дене мүшелерін ... ... мен ... ... сай, өз бетінше қимыл-қозғалыс жаттығуларын
орындап, өзін-өзі ... ... ... де сергек жүруге баулиды.
Мектепке дейінгі балалардың денсаулығының мықтылығы, ... ... ... ... жұмысына жауапты адамның теориялық жеке
тәжірибелік дайындығының дәрежесіне ... ... ... орай
балалардың дене тәрбиесі жүйесін жүзеге асыру жұмыстарын ұйымдастыруға
болашақ мұғалімдерді ... ісін ... ... ... ... қарастыру керек. Дене тәрбиесі ... ... сай ... тиіс.
Мектепке дейінгі балалардың дене тәрбиесі жүйесін жүзеге асыруды ... ... ... мен бұл ... ... тұрғыда
талданбауы ғылыми - әдістемелік тұрғыдан жеткілікті деңгейде қамтамасыз ету
сұранысы мен осы ... ... ... ... ... алып отырғаны байқалады.
»
Зерттеу объектісі: мектепалды даярлық тобы
Зерттеу ... дене ... ... ... алды ... ... дене ... мен жаттығуларына тоқталып, дене тәрбиесінің құралдарын анықтау;
Зерттеудің міндеттері:
1) Дене тәрбиесінің құралдарының ерекшеліктерін анықтау;
2) Дене тәрбиесінің құралдарының критерийлері мен ... ... ... ... ... Педагогикалық іс-әрекеттегі дене
тәрбиесінің құралдарының ... және ... ... тұтастығы
басшылыққа алынды;
Зерттеудің әдістемелік маңызы: мектепке даярлық топтағы ... ... ... ... ... ... әдістері: психологиялық, педагогикалық, ... мен ... ... зерттеу нысаны мен пәніне байланысты
негізгі ұғымдарды сараптау.
Зерттеу ... ... ... философия, ғылымдарының
классиктерінің еңбектері,жалпыға міндетті ... ... ... оқу ... ... ... Курстық жұмыс кіріспеден, екі тараудан,
қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады
І- тарау. Дене ... ... мен дене ... Дене ... ... ... ... жасына дейінгі балалар дене тәрбиесінің міндеттерін шешу үшін,
гигиеналық факторлар табиғаттың жаратылыс ... дене ... ... ... Барлық құралдарды кешендік түрде пайдаланғанда ғана дене
тәрбиесін толық мәнде жүргізуге болады. ... ... ... ... әсер ... Гигиеналық факторлар (сабақ, ... ... және ... ... ... ... мен ... гигиенасы, т.б.).
Дене тәрбиесінің өзіндік мәні бар құралы болып ... Олар ... ... ... ... ... ... дене
жаттығуларымен айналысу, тамақтану мезгілінде және ... ... ... ... және бұлшық ет дамуына оңды әсерін тигізеді. Қалыпты ... және ... ... ... ... көтеруді қамтамасыз
етеді. Бөлменің, дене тәрбиесі жабдықтарының, құралдарының, ойыншықтардың,
балалар ... ... ... ... ... ... ... Жеке жастың және қоғамдық гигиена талаптарын сақтау, балаларға
оңды әсер ... ... дене ... ... ... ... ... факторлардың дербес мәні де бар. Олар барлық ағзалар
мен жүйелердің қалыпты ... ... ... ... ... және ... ас қорыту қызметтерінің жақсы жұмыс істеуіне әсерін ... ... ... қажетті қоректену заттарын мезгілінде жеткізуді қамтамасыз
етеді. Бұл баланың қалыпты өсіп, дамуына қажетті ... ... ... ... ... көз ауруынан сақтандырады (алысқа көз ... ... ... ... ... ... қолайлы жағдай туғызады.
Қатаң күн тәртібін сақтау балаларды тәртіппен жинақылыққа және т.б. ... ... ... ... күштері (күн, ауа және су) ... ... ... ... күшейтеді және адамның жұмыс
қабілетін ... ... ... суда дене жаттығуларымен айналысу
процесінде жекелеген органдары мен ағза жүйесінің ... ... ... жұту ... зат алмасу жақсарады және т.б.). ... ауа және су ... ... үшін ... ... ... ағзасы ауа райы құбылысының факторларына мезгілінде әсерленіп, қажетті
төзімділік танытады. Табиғаттың жаратылыс күштерін дене жаттығулары ... ... ... тиімділігін арттыра түседі. ... ... ... құрал ретінде де пайдалануы мүмкін. Су – теріні
кірден тазартуға, қан тамырларын кеңейтуге және ... адам ... ... ... пайдаланылады. Орман, бақша, парк ауасының
құрамында ерекше заттар (фитонциттар) болады. Олар микроптардың ... ... ... ... қамтамасыз етіп адам ағзасы не оңды әсер
етеді. Күн сәулесі – тері астына Р ... ... ... ... ... ... адам ағзасын түрлі аурулардан (рахид және ... ... ... күштерін пайдалану балалардың мінез-құлқына
оңды әсер етеді. Ағзаға жан-жақты әсер ету үшін, ... ... ... ... үйлестіріп пайдалануы керек;
3) Дене жаттығулары – дене ... ... ... ... ... ... ... түрлі әсерін тигізеді: дене жағдайын өзгертеді;
адамгершілігін ақыл-ой; ... және ... ... ... ... ... етеді. Сондай-ақ мінез-құлық ... әсер ... Дене ... ... би, ... Музыкамен қосарланып жүргізілетін би жаттығулары ағзаның бүкіл
жүйесіне әсерін тигізеді. ... ... ... (ептілікті,
жылдамдықты т.б.) дамытады. Сондай-ақ қозғалыстың әсем, байсалды, ... ... ... (сипау, уқалау, шапалақтау, жұмсарту және т.б.) теріге бұлшық
еттерге, сүйек жүйесіне әсер етеді. Демалысты күшейтеді, қан айналымын зат
алмасуды жақсартады және ... ... ... жағдайлары (еңбек, сурет салу, пішіндеу, музыка
аспаптарында ... және т.б.) ... ... ... ... ... адам ... әсерін тигізеді. Бірақ еңбек ... ... ең ... ... ... алуға бағытталған, ал
оның ағзаға тигізетін әсері қосалқы фактор болып есептеледі. ... ... ... ... ... баланың дұрыс жүріп тұруын,
оныңағзасына түсетін күштің жас ерекшелігіне сай ... ... ... ... ... дене дамуын және әзірлігін есепке ... ... жас ... дене ... тапсырмаларын жүзеге асыру негізгі
және қосалқы құралдарда дұрыс ұйымдастыру кезінде ғана тиімді ... ... ... алғашқы 3 айында гигиеналық факторлар мен табиғат
жаратылыс күштерінің маңызы ерекше. Одан әрі дене ... мен ... ... ... рольі ұлғаяды.
2. Дене тәрбиесінің міндеттері мен дене жаттығулары
Мектепке ... ... дене ... жүйесінің барлық
буындарындағы бір мақсат - өмірге, еңбекке, Отанды қорғауға ... ... ұзақ ... ... ... ... ... негізделген
педагогикалың үрдіс.
а) денсаулықты нығайту, денені шыныңтыру, дененің даму деңгейін көтеру,
дамыту, еңбек ету ... ... ... ... ... дағдылары мен іскерліктерін қалыптастыру,
оның ішінде қолданбалы сипаттағы қозғалыстар;
б) адамның ... ... ... тәрбиелеу;
в) дененің сапалық қасиеттерін (жылдамдық, күш, икемділік, төзімділік)
дамыту;
д) арнайы спорттық жаттығулардың орындалу ... ... ... ... өмір сүру ... ... дене
шынықтырудың негізгі міндеттерінің бірі болып табылады.
Әр түрлі дене шынықтыру құралдарын қолдану, қажетті дене ... ... ете ... адам ... ... ... ... лығын нығайтады.
Мектепке дейінгі балалардың дене жаттығулары - дене ... ... ... табылады. Дене жаттығуларымен жүйелі айналысу адамның
дене жағдайын өзгертеді, орталық жүйке ... ... ... ... қан ай- ... ... ... сондай-ақ бұлшық ет топтарының
қызметін күшейтеді, дамытады, еңбекке ... ... ... ... ... тағы бір ... ... аппаратын дамытуға және бекітуге ... ... ... жөне
уақтылы бекиді, омыртқа иілістері қалыптасады, байланыс буындық аппараттары
күшейеді, адам денесі икемді болады. ... ... ... ... ... ... аяқ, қол, алақан, саусақ, ... ... ... ... жүрек, қан тамырлары бұлшық ... ... Дене ... ішкі ... ... ... пен өкпе
қызметінің де жұмысын жақсартып отырады.
Дене жаттығуларымен айналысу барысында адамның бүкіл ... ... ... ... ... қызметі дамиды және жаттықтырылады.
Қарапайым жағдайдағы спортшының жүрегінің соғуы 1 минутта 50-60 рет
болса, ал ауыр ... ... ... ... ... ... (1 ... рет).
Зерттеу жүмыстарына қарағанда дене ... ... ... жұмыс істеу қалпы төмендемейді, қайта жүмыс ... ... ... ... ... ... әсерінен тыныс алу жолдарының жұмыс істеу қабілеті
дамиды және нығаяды, кеуде ... ... ... алудың
тереңдеуіне, ауаны үздіксіз жұмсауға, өкпенің ... ... ... ... ... тыныс алу жағдайы 4-6 см ... 10-15 ... ... балалардың жалпы дене шынықтыру дайындығы өмірде,
еңбек әрекетінде ... орын ... ... ... жүгіру іскерлігі, суда
жақсы жүзе білу, секіре білу, шаңғымен жүре білу, кедергілерге қарсы тұру,
алысқа нақты ... ... т.б. Осы ... дағдылар мен іскерліктерді
балалық шақтан қалыптастыру дене шыныңтырудың іс-жүзіндегі міндеттерінің
бірі ... ... ... ... ... ... ... негізгі және
қосымша (жаратылыстың табиғи күштері, жеке және ... ... ... ... ... арта ... адамның денсаулығының
жақсаруына әсерін тигізеді.
Дене жаттығуларымен жүйелі түрде айналысуда білім беру ... зор. Дене ... ... тигізетін әсерін біле отырып, еркін,
ырғақ, дұрыс орындау әдістерін үйренеді.
Сонымен қатар спортпен айналысушы күнделікті ... ... ... ... ... ... ... алады. Осы жағдайда
спортпен айналысушы арнайы білім ала ... дене ... ... жаттығуларын орындау ... ... ... қасиеттерін,
адамгершілік қасиеттерін (әділеттілік, адалдың, жолдастық сезім, ... ... ... ... ... дене ... ... күтіп
ұстай білу, т.б.) тәрбиелеу үшін жаңсы ... ... ... ... жаттығулар, саяхаттар, жарыстар,
мерекелер ... ... ... ... сүюге тәрбиелейді.
Адамның қозғалыс әрекетінде дененің сапалық қасиеттері - күш-қуат,
жылдамдық, ептілік, төзімділік, ... ... орын ... ... ... ... байланыстырылып, ұйымдастырылған жаттығулар
арқылы іске ... - ол ... ... еттері немесе бұлшық ет топтарын ширықтыру
арқылы қозғалыс әрекеті барысында қалыптастырылады. Күш-қуат әр ... ... аз күш ... пайда болады. Күштің пайда болуына
себепші жаттығуларға – көрмеге тартылу, белгілі ауыр заттарды көтеру, ... ... бір ... ... ... және т.б. ... ... сапалық
қасиеті - күш-қуатты дамытуға әр түрлі салмақтағы заттарды ... ... құм ... қаптар, шектеулі салмақты заттар) ... ... ... шыға білу жаттығулары, ... өз ... ... (көлбеу және тік қойылған сатының, тақтайдың бойымен
өрмелеу, гимнастикалық орындықта тартылу және т.б.), ... ... ... ... ... бар ... ... лақтыру және
итеру (соның ішінде алысқа) жаттығулары қолданылады.
Жылдамдық - бұл жаттығуларды мейлінше аз ... ... ... Ол ... да бір ... ... ... әрекет жылдамдығына
(қимыл реакциясының жылдамдығы деп аталатын) ... ... ... ... ... қимылдың жиілігіне байланысты
болады. Мысалы, қимыл жылдамдығын қысқа арақашықтықта жүгіргенде, ал қимыл
реакциясының жылдамдығын ... ... ... ... ... ... т.б. арқылы анықтайды. Дененің жылдамқың қасиеттерін тәрбиелеу
үшін әр ... ... ... ... дабыл, қимыл жиілігін
тездететін, эстафеталық жүгіру, ... ... ... ... ұзын және
қысқа секіртпелермен секіру, жылдам реакция ... ... ... ... ... т.б. ... - қозғалыс қызметін кездейсоқ жағдайлар барысында пайда болған
қызметке орай тез ауыстыру және жаңа қимылдарды меңгеру қабілеті. ... ... ... ... ... ... ... мен
амплитудасын, бұлшық еттердің қатаю және босаңсу ... ... ... ... және ... ... білудің негізінде жүзеге асады.
Ептілік қасиеттерін тәрбиелеу үшін күрделі гимнастикалық жаттығулар (жатып
жүгіру, акробатика снарядта ... ... суға ... шаңғымен
жүру, конькимен жүру, биіктікке ... ... және т.б. ... ... қасиетін дамытуға арналған жаттығулардың әр түрі
қиындықты жеңу және жаттығуларды сәйкестендіріп ... ... ... қолданылады.
Шыдамдылық қозғалыс әрекеті барысында алған қарқын мен ... ... ... жалпы және арнаулы шыдамдылық болып
бөлінеді.
Жалпы шыдамдылық - ол ... ... ... ... ... ... кезіндегі ұзақ уақыт жүмыс істеу, шаршауға қарсылық білдіру қабілеті
(мысалы: ұзақ жүру, жүгіру, шаңғымен жылжу, суда жүзу).
Арнаулы ... - ол ... ... өр ... ... жөне
жүмыс ерекшелігі жағдайында, сондай-ақ, спортта жоғары жетістікке жету үшін
денеге ауыртпалық түсіру кезінде ... ... ... ... ... ... жылдамдығы болуы мүмкін, бүл жерде
жүгіру жылдамдығының сапасы төзімділік ... ... ... ... ... жүгіргенде) күштілігі дегеніміз - күш- ... ... ... ... рет оты- ... ... ... т.б.).
Шыдамдылық қасиетін дамытудың қүралы - үдемелі салмақ ... ... бар өр ... ... ... ... ... жүгіру мен алмастыру,
жүгіру шаңғымен жылжу, коньки тебу, жүзу, секіртпелермен секі- ру, ... жөне ... ... ... ... - ол ... қажетті тербеліс шегінде қи- мыл жасау қабілеті,
бүлшық еттер жүйесі мен буындар, ... ... ... қызметімен
сипатталады.
Қимыл амплитудасы икемділік қасиетінің көрсеткі- шінің бірі ... ... ... жылдамдық, шыдамдылық, ептілік, тағы басқа
қасиеттерді қалыптастыруда қимыл амплитудасының әсері зор. ... ... ... ... сіңір созғыш жаттығулар мен
тербелісі кең аумақты жаттыгуларды орындау болып табылады. Бүл жаттығулар
қол, аяқ, ... бас ... ... ... ... адымдап секіру, бір
орында секіру, аяқты кеудеге бүгу, табанмен толық отыру, ... ... ... ... ... ... не арқасымен алға,
артқа, жан- жаққа түру.
Дененің сапалық қасиеттері ... ... ... ... ... ... ... қасиеттері: жылдамдық, күш-қуат, ептілік,
шыдамдылықтың пайда болуы ... ... ... ... ... ... ... болуын талап етеді.
Дене тәрбиесінің негізгі міндеттерінің бірі - адамның ... ... ... ... ... жан-жақты әсер етеді: денсаулығын нығайтады, дене жүмысын
дамытады, іс-жүзінде қажетті іскерліктерді меңгереді, сондай-ақ, жоғары
көңіл-күй жағдайын ... ... ... спортшылары дене шынықтыру және ... ... ... жетістіктері нәтижесімен көрсетіп келеді. Дене тәрбиесі
міндеттерінің бірі - жоғары спорт жетістіктері нәтижесін көру, ... ... ... ... және іске ... ... процесінде адамгершілік ақыл-ой, эстетика ... оқу ... ... ... асыруға үлкен мүмкіндіктер бар.
Ақыл-ой және дене тәрбиесі өзара тығыз байланысты. Дене жаттығуларымен
жөне дене ... ... ... ... ... денсаулықты
нығайтуға, жүйке жүйесінің және ағзаның барлық жүйелерінің ... ... ... жағдай туғызады, мұның өзі қабылдауға жөне есте сақтауға
көмектеседі, сондай-ақ нәтижелі ... ... ... жағдай жасайды.
Дене шынықтыруды ақыл-ой іс-әрекеті- мен ... ... ... қабілеті мен
жақсы қабылдау, білімді тиянақты меңгеру қабілетін қалыптастырады.
Дене шынықтыру мен ... ... ... спортпен
шұғылданушының дене шынықтыру құралдарының (дене жаттығулары, жаратылыстың
табиғи күштері, еңбек, ... ... әр ... есте ... ... ... қалыптастырады.
Дене шынықтыру адамгершілік тәрбиесімен тығыз байланысты.
Жүйелі ұйымдастырылған дене ... ... ... ... ұйымдастырылған сабақтар, секциялар, айналысушылар
арасындағы өзара дұрыс қарым-қатынас, ... ... бір ... жеке басының қызығушылығын қоғамдық қызығушылыққа айналдыруға
көмектеседі. Мүндай ... ... ... ... алаңдарын ұйымдастыру,
спорттық құралдарды реттеу, дайындау, ... ... ... ... ... ... ... үрдісінде оқудағы, тұрмыстағы, жұмыс орнындағы тәртіп
көрсеткіші бекемдене түседі. Оқушылардың ... ... ... ... ... алатын орны бөлек. Спорттық жарыстарда
қатысушылардың моральдық, дененің сапалық ... ... ... ... сақтай білу талаптары іске асырылады.
Еліміздегі дене шынықтыру мен спорт жөніндегі жұмыстарды ұйымдастыру
және дамытуда ... ... ... ... ... ... жарыстар мен Олимпиада ойындарындағы жоғары
жетістіктері Отанға деген патриоттың сезімін ... ... ... ... ... бай- ланысты. Дене шынықтыру
арңылы ңимыл-қозғалыс үйлесімділігі, дене түлғасының сүлулығы, өсемдігі, мө-
нерлігі, киімі, дене шыныңтыру ... ... да ... ... өдемілігін қабылдау, сезіну, түсіну, дүрыс бағалау қабілеті дамиды.
Дене жаттығула- ры өсерінен адамның ... ... ... қимылы үйлесімді,
жеңіл, сенімді болады.
Мерекелерде дене шынықтыру шерулерінде, ... би ... ... ... ... ... ... Бүл жаттығулар көркем
гимнастика, коньки тебу арңылы өр түрлі фигуралар ... ... ... ... ... төр- ... негізгі талаптарының орындалуына
сөйкес келеді.
Дене шынықтыру сабақтары көбінесе табиғи жағдай- да өткізіледі. Мүндай
сабақтар кең-байтаң ... ... ... ... ... политехникалық оқу жөне еңбек төрбиесіне өсерін
тигізеді.
Дене шыныңтыру ... ... ... пай- ... денсаулықты
жақсарту, дененің сапалың қасиет- тері күш-ңуат, ептілік, жылдамдық,
шыдамдылық, т.б. ... ... ... ... ... дене ... қажетті ңүрал-
жабдықтар дайындау, жөндеуден өткізу, сабақ ... ... ... ... еңбек балаларға ңажетті еңбек дағдыларын
қалыптастырады. Сондай-ақ, ептілік,
күш-қуат, төзімділік ңасиеттерімен бірге ... ... на ... Дене ... дене ... ауыс- тыра алмайды. Себебі еңбектің
қай түрі болмасын дене жаттығулары сияқты бүкіл ... өсер етуі ... ... ету ... өр ... дене ... (де- ... үзіліс
жаттығулары, сергіту минуттары) орындау қажет, ал дене шыныңтыру ... ... ... орындау қажет (үжымдың түрде сабаққа қүрал-
жабдық дайындау, спорттық қүралдарды реттеу, ... ... ... ... ... даярлау міндеттерін шешеді.
3. Дене тәрбиесі жаттығуларының сипаттамасы
Дене жаттығулары бір-бірінен мазмұны сондай-ақ формасы бойынша
ерекшеленеді. Мазмұнға: дене жаттығуларының ... ... ... ... ... ... ... Олар жаттығу барысында ағзаға орнығады және ... ... дене ... ... қажеттілігін анықтайды. ... ... ... ... ... ... мен
назарымен, ойымен, ерік-күшімен, сезімімен және т.б. ... ... ... ... дене ... орындау кезінде
жүрек, қан тамырлары, тыныс алу жұмысында және ағзаның басқа жүйелерінде әр
алуан өзгерістер жүреді. Бұл ... ... ... ... деңгейде өзгертеді және ... ... ... ... әсер етеді. Дене жаттығуларының мазмұнын
педагогикалық көзқарас тұрғысынан ... ... ... ... ... ... ... тұрғысынан қарастырған жөн (қимыл-
қозғалыс әдеттерін қалыптастыру, дененің сапалық дамуын қамтамасыз ету
т.б.). Дене ... ... оның ішкі және ... ... ... ... – жаттығу жасау кезінде ағзада болатын түрлі процесстермен
тығыз байланыста сипатталады. Сыртқы ...... ... ... ... ... қарай сипатталатын көрнекілік
форма. Дене жаттығуларының формасы мен мазмұны ... ... ...... үшін ... роль ... Мысалы: жүгіру жылдамдығы
ұлғайғанда, адымның ара-қашықтығы және дененің ... ... ... ... ... ... ... етеді. Мысалы: алысқа лақтыру
кезінде, қолды дұрыс сермеу қашықтықты айтарлықтай ... яғни ... ... ... түседі деген сөз.
Дене жаттығуларының техникасы. Бұл ... ... ... ... табылады. Дене жаттығуларының техникасы ... ... ... жаңа ... ... жоғары нәтижелерге жетуге дене
дайындығын жақсартуға, қозғалысының биомеханикалық заңдылықтарын ашуға,
күрделі спорт ... ... ... ... ... ... мәнерлеп сырғанау) сапалық нәтиже (секіру, жүгіру және т.б.)
немесе іс-қимыл тапсырмаларын орындау (нысанаға ... дене ... ... ... ... ... ... Дене
жаттығулары техникасында оның негізі айқындаушы звеносы және детальдары
болады. ... ...... ... ... үшін қажетті
жаттығулардың басты элементі. Техника ... ... да бір ... ... ... ... ... айқындаушы звеносы. Бұл аталдған іс-қимыл техникасы
негізінің барынша маңызды және ... ... ... ... ... ... де, бір ... серпіп, оны жоғары және ... ... ... ... ... ... техниканың айқындаушы звеносы болады.
Ал, артқа ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Жаттығу кезінде айқындаушы звено қасқағым сәтте атқарылады және бұлшық
еттің үлкен күшпен ... ... ... ... ... ... ... жасамай өзгеріске түсуі мүмкін,
екінші кезектегі ерекшеліктер, мысалы, доп лақтырып болғаннан кейін, ... ... үшін ... ... екі ... ... ... бір аяғын екіншісіне қояды. Дене жаттығулары бірінен
кейін бірі ауысып келіп тұратын фазалардан (немесе бөлшектерден) ... ... ... ... ... ... т.б.) кезінде
орындалатын әрбір іс-қимыл толық аяқталған іс-әрекет болып ... ... ... бөлінеді:
• әзірлік;
• негізгі;
• қорытынды.
Бұл фазалар бір-бірімен тығыз байланысты, қосарлана жүреді және ... ... ... ... ... әр ... ... ерекшелікері
тұтас жаттығу барысында атқаратын белгілі бір атқаратын қызметтері бар.
Әзірлік фазасы. Негізгі фазаны орындау үшін ... ... ... ... ... артқа лақтыру кезінде қолда, денеде серпілу үшін
кейін қарай шалқайуға мәжбүр болады. Бұл ... ... ... етеді. Әзірлік фазасы кезінде бұлшықеттер созылады. Негізгі фаза
кезінде олар жылдам және қатты жиырылады. Қол ... ... ... жиырылуы, доптың ұшу қашықтығын қамтамасыз етеді. Биіктікке секіру
кезінде жаттығушы негізгі фазаны ... ... ... Бұл ... ұлғайтады және үлкен кедергілердің жеңіп шығуға мүмкіндік береді.
Негізгі фаза. Негізгі фаза негізгі ... ... ... ... ... ... допты серпу, секіруде қатты серпілу,
кедергіні жеңіп өту. Бұл ... ... ... тиісті бағытта орындап
қажетті сәтте тиімді пайдалану маңызды.
Қорытынды фаза. Қорытынды фазаның міндеті ... ... және ... сақтау: алысқа лақтыру сәтінен соң, мәре ... ... ... ... алысқа секірген соң, құлап қалмау.
Жаттығудың ерекше элементтері болады:
• басты жағдай;
• көздеу;
• серпу;
• жіберу.
Кеңістіктің сипаттамасы. Бүкіл дене жаттығулары ... ... ... ... ... дене мен оның бұлшектерінің іс-
қимыл кезіндегі жағдайы траектория енеді. Бастапқы жағдай – бұл ... ... ... қозғалыссыз тұрған жағдай. Ол іс ... ... ... жағдайдағы дененің және оның бұлшектерінің
өзгеріске түсуімен жаттығуының ... ... ... ... ... күшейтуге және ағзаға оңды ықпал жасауға болады. Мысалы:
орындықта отырып оңға, солға бұрылу, қарын ... ... ... күшейтеді.
Еденге жатып жаттығумен айналысу-дене салмағының ... ... ... ... ... жаттығуды дұрыс орындау үшін және келесі іс-
әрекеттің нәтижелі болуы үшін ... ... ... ... ... ... ... жүгіру кезінде жылдам қозғалуды игеруді қамтамасыз
етеді. Дене жаттығуының орындалу процесінде дененің ... оның ... ... ... бұлшық еттерінің статистикалық күші арқылы
қамтамасыз етіледі. Атқарылатын дене жаттығуларының тиімділігі ... ... ... оның ... ... ... ... жағдайға ұстауға
байланысты болады. Айталық конькишінің, шаңғышының, велосипедшінің ... ... ... ... ... ... ... жылдам қозғалуды
қамтамасыз етеді. Кейбір жаттығуларды орындау техникасында басты белгілі
бір жағжайда ұстаудың маңызы бар. ... ... ... ... ... ... ... үшін, басты түзу ұстайды. Мәнерлеп сырғанауда,
спорттың және көркем ... ... дене мен оның ... ... ... болуына арнайы эстетикалық талап қояды: аяқтың
ұшын созып түзу ұстау денені иіу және т.б.
Қозғалыс траекториясы – ... ... ... ... ... өткен жолы траектория деп аталады. Траекторияда ... ... ... ... қозғалыс шегі.
Формасы жағынан траектория түзу және қисық сызықты болады. Дене бөлшегі
қысқа қашықтықта үлкен жылдамдықпен қозғалуы қажет ... түзу ... ... ... ... ... ... шаншу
бұлшықетінің қосымша жұмыс жасауын қажет ететіндіктен, ... ... жиі ... ... ... ракеткамен допты ұру үшін
қолданылатын ... ... ... ... ... ... ... тәуелді болады. Салмағы үлкен болған сайын
форма қарапайым болады. Мысалы: аяққа ... ... ... алуан
түрлі болады.
Қозғалыстың бағыты. Қозғалыстың денеге оның бөлшектеріне немесе затқа
берілетін бағыт дене ... ... ... ... ... ... және ... міндеттерін ойдағыдай орындауды
айқындайды. Қозғалыстың бағыты ... өз ... ... немесе сыртқы
дүниеге араласуы арқылы анықталады. Яғни қолды алға созу немесе ... ... ... Адам ... қозғалысқа түсетін негізгі
бағыттарына мыналар жатады: жоғары-төмен, ілгері-кейін, оңѓа-солѓа.
Қозғалыс шегі. ... шегі – бұл ... ... ... ... оның ... тепе-теңдік жағдайынан барынша аулақтап барып өшеді.
Қозғалыстың шегі ... ... мен ... түзу ... ... ... ... (жартылай отыру), сыртқы заттармен
(еңкейгенде еденге қолын жеткізу) немесе өз ... ... ... ... қол ... ... ... шегі буындарының
құрылымына бұлшықеттер мен сіңірлердің созылмалдығына байланысты болады.
Бұлшық ... ... ... ... мүшелердің қозғалысқа түсуін
белсенді қозғалыс деп атайды. Қозғалыстың енжарлығы сыртқы ... ... ... ... қозғалыстың көлемі белсенді қозғалысқа
қарағанда үлкен қозғалыстың ең үлкен ... жету үшін ... ... ... ... көлемде жиырылып, созылуына бағытталған қосымша
бүлшық ет күші ... ... Егер ... ... ... тыс ұлғайта берса,
бүлшық еттер мен сіңірлерге зақым келуі мүмкін. Шегі әр түрлі ... үшін ... және ... терминдерді қолданады. Шегі үлкен
қозғалыстар – серпінді, шегі қысқа ... – ұсақ деп ... ... ... бағыты алға қойылған қозғалыс міндетіне сай ... ... ... ... төмен қозғалыстар деп атаймыз.
Кеңістік, уақыттық сипаттамалар. Қозғалыс ... ... ... ... ... ... жолының ұзақтығы мен оған жіберілген уақыттың
көлемі арқылы айқындалады. Жылдамдық метрдің ... ... ... ... ... ... ... бірдей деңгейде болса мұндай
қозғалысты қалыпты деп атайды. Егер ол ... ... ... ... ... ... ... саналады. Уақыт бірлігінде жылдамдықтың
өзгеруі ... деп ... Ол ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Қозғалысты жүзеге асыру процесінде жылдамдықта,
жеделдікте өзгеруі ... ... ... немесе тұрақты
жеделдіктегі қозғалыс сиреп ... ... ... ... жылдамдықтың кенет, күрт өзгеруі бола бермейді. Бүкіл
дененің қозғалыс ... оның ... ... ... және ... да ... ... ұзындығына, сыртқы
ортаның қарсылығына т.б.) тәуелді болады. Жылдамдық ... ... ... ... әйткенмен жақсы нәтижеге қол жеткізу үшін, көп жағдайда
жоғары қарқынды жылдамдыққа қарағанда ... ... ... ... ... ... ... (өрге қарай) және мәжбүрлі (төмен қарай)
болуы мүмкін. Дене ... ... ... ... ... ... ... үйретудің мәні зор.
Уақыттық сипаттамалар. Уақыттық сипаттамаға жаттығулар мен ... ... ... жағдайлардың ұзақтығы және қозғалыс
ырғағы жатады. Дене ... ... ... ... ... атқару, түрлі ұзақтықта жүреді. Жаттығу ұзақтығының көлемін,
оның жекелеген элементтерін орындауға жіберетін уақытты білген ... ... ... ... және ... болады.
Темп (ырғақ) – бұл қозғалыс циклінің қайталану жиілігі немесе уақыт
бірлігіне шаққандағы қозғалыстың саны мысалы, (аяңдап жүру ырғағы минутына
120-140 ... тең). ... ... ... ... ... тәуелді болады мысалы (дене секундына 1-2 ... ... осы ... 8-10 ... ... ... өзгеруіне қарай
қозғалыс құрылымы өзгеруіне қарай қозғалыс құрылымы өзгеруі де ... ... ... бір ... ... ... аяқ ... айналады. Әрбір
адамның қозғалыс ырғағы дербес болады. Ол ... ... ... ... ал ... ... сипатына (белсенділігіне,
т.б.). Сондай-ақ қозғалыс түрін меңгеру деңгейіне байланысты болады. ... мен ... ... ... қозғалыстың атқару ырғағын
өзгертуге болады.
Динамикалық ... Адам ... ... әсер ... ... және ... ... бөлінеді. Ішкі күштерге тірек-қозғалыс аппаратының
енжар мөлшелері ... ... ... ... ... Қозғалыс аппаратының белсенді күштері (бұлшық еттердің тарту ... ... ... ... процесі кезінде дене мөшелерінің тізбектеле
әрекет жасауы арқылы ... ... ... ... ... жатады.
Сыртқы күштерге адам денесіне сырттан әсер ететін күштер жатады:
Өз денесінің салмақ күші ;
Тірек-қозғалыс реакциясының күші;
Сыртқы ортаның ... ... ... ... күші және ... қарсылығы (күрес үстіндегі қарсыластар ... ... ... ... ұру, ... ... ... денелердің
энерциялық күштері.
4. Дене жаттығуларын қалыптастыру
Топтастыру дегеніміз – белгілі бір ... ... ... ... және одан да кіші ... ... ... табылады.
Жалпы топтастыруға ден тәрбиесі құралдарының тарихи қалыптасқан ... ... ... ... ... ... табылады:
✓ Гимнастика;
✓ Қимылды-ойындар;
✓ Спорт;
✓ Туризм.
Бұл топтардың әрқайсысының мақсаты, ... ... Олар одан әрі ... ... ... ... болып табылатын қасиеттер:
- Дененің түрлі бөлшектеріне;
- Жекелеген буындарға;
- Бұлшық ет топтарына (бұлшық еттерді босату және созу т.б.)
таңдап әсер ... ... ... дәл ... ... ... ... құралдар мен снарядтарды пайдалану. Музыка ырғағымен жаттығулар
жүргізу. Гимнастиканың осындай ерекшеліктері оны дене ... ... ... ... ... әр жастағы адамның пайдалануына мүмкіндік
береді.
Қимылды-ойындар. Дене жаттығуларының басқа түрінен ... ... ... ... ерекшелігі арқылы бөлектенеді.
Ойын үстінде балалардың қызметі образды-сюжетке немесе ойын тапсырмасына
негізделіп ұйымдастырылады. Онда ... күрт ... ... ... ескеріледі. Ойын іс-әрекеті кешенді сипатта болады және түрлі қозғалыс
әрекетінің (жүгіру, секіру т.б.) араласып ... ... ... ... ... әрекеттері бөлеиді, дененің төзімділігін қасиеттерін сондай-
ақ моральдық еріктіліктері дамиды.
Спорт. Барынша ... ... ... ... ... қатысуды
көздеген жүйелі жаттығуды қарастырады. Спорт адамның дене және ... ... ... ... Сондықтан онымен жас дамуының белгілі ... ... ... ... ... деңгейде болатын адамдар ғана
айналысады. Мектеп жасына дейінгі балалар тәрбиесіне тек жекелеген ... ған ... ... ... ... суда жүзу ... балалардың жас ерекшелігін ескере отырып, дене тәрбиесінің ... ... ... туады.
Туризм. Қозғалыс әдеттері және дене қасиеттері табиғат ... ... ... ... жасына дейінгі балалардың серуенді
ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... велосипедпен және т.б. Жол үстінде аялдамаларды әр түрлі дене
жаттығулары доп ойнау, қимыл-ойындарымен ... және т.б. ... ... ... ... ... ациклді және аралас
типті жаттығуларды біріктірген топтастыру тәсілі қолданылады.
Циклді қозғалыстар. Жүру, жүгіру, жүзу, ... ... тебу ... ... және ... ... элементінің байланысы ... ... ... ... т.б. ... ... аяқталған
әрекет болып табылады.
Аралас қозғалыстар. Жүгіріп ... ... ... және ациклді
жаттығулардың араласып бірігіп кетуі.
ІІ- тарау. Дене тәрбиесі және төзімділік
2.1. Мектеп жасына ... ... дене ... ... ... дейінгі балалардың дене тәрбиесін сапалы дәрежеге
көтеру қазіргі Қазақстанның ... беру ... ... ... ... ... Осы маңызды жұмысты іске асыру барысында тарихи ел арасында
қалыптасқан ұлттық халық ойын түрлерін ... ... ... ... ... ... ... сала болып табылады, себебі халық
арасында ... ... ... ... ... және оның күш-жігерін
жетілдіретін әсерімен ерекшеленеді.
Соңғы жылдарда ... ... ... ... ... ... осы мектеп жасына дейінгі балалардың дене шынықтыруын
нақты бір мақсатты бағытпен дамытқанда ғана денсаулығы нығайып, жұмыс жасау
қабілеті ... жеке ... ... ... ... әсері бар екендігі
дәлелденуде.
Неміс ғалымы В. Зигердің ... ... ... ... мәдениет пен тұрмыс салтының құрамдас бөлігі, адамдардың нақты
тарихи әлеуметтік топтарының тәрбиесі ... ... біз ... ... ... ... қатар белгілі-бір
қозғалыстың дамуына дұрыс мән берілуі қажет екендігін көреміз.
Қозғалмалы ойындарды дене шынықтыру сабақтарына ... ... ... П.Ф. ... ұсынды. Ол балаларды ауыр гимнастикалық
жаттығулардан сақтандыруды, оның ... ... ... ... ... деп ... ойынның әлеуметтік-педагогикалық мүмкіншіліктерін бағалай
отырып ойын арқылы тәрбиелеуді, балаларды өз ... ... ... жолы және ... ... ... ... білуге бір-бірімен
жолдастық қатынас орнатуға, шындыққа баулуға, ойын барысында ... ... үшін ойын ... деді.
3-5 жас аралығындағы баланың денесін шынықтыру кезінде басты фактор
оның қимыл әрекетінің қаншалықты дұрыс ... ... ... мақсатты орындатқан қимыл-қозғалыс жаттығулары бұлшық еттерге қан
жүгіртіп, ағза қорегін арттырады.
Балалар үшін қозғалыс әрекеті үлкен мұқтаждық болып ... ... үшін ... бір ... ... ... ... күші оның денесін
қатайтумен қатар психикалық дамуына үлкен әсерін ... ... ... ... ... ... дейді: «Адам неғұрлым жас
болса солғұрлым қозғалуды көп тілейді, дені сау бала бір минут ... ... Күні бойы ... ... ... да жүгіреді».
Адамның денесі мен ақыл-ойының  дамуына дене қозғалысы күшті әсер
етеді. Баланың ... ... ... жасағанда оның дамуы
нашарлайды және кешігеді.
Күнделікті тіршілікте ... ... ... ... ... деп атайды. Қозғалыс белсенділігі ұйымдастырылған 
және ұйымдастырылмаған қимылдардан ... ... ... дене ... және ... ... ... еңбек
әрекеттері жатады. Ал ұйымдастырылмаған қозғалысқа түрлі ойындар кезіндегі 
баланың өз ... ... ... қозғалыстары жатады.
«Бала ағзасы үшін ұйымдастырылған қимыл-қозғалыстардың маңызы зор», деп
жазады Ж.Д. Демеуов бастаған бір топ ғалымдар. Сондықтанда ... ... ... ... ... қозғалыстарын дұрыс жоспарлап оны
іске асыру балалардың қимыл дағдыларын дұрыс ... ... ... ... ... ... әсер ... қозғалыстар аз болса балаларда гиподинамия немесе бұлшық ет
қозғалыс белсенділігі төмендейді.
Келесі ... А.Б. ... өз ... дене ... ойын ... үш үлкен құрылымға бөліп жаттығу, еліктеу және
ереже деп атайды. Барлық үш құрылымға ойынның үш түрі тән: ... ... ... ойын, белгілі бір нәрсеге еліктеу арқылы өткізілетін
(аң-құс, мал, зат т.б.), ... ... ... ... бағынатын ойындар.
Ойындарды белгілі бір классификация арқылы кезең-кезеңге бөліп
қарастыратын болсақ, алғашқы ... ... ... ... ... ... еліктеу, ал соңынан ережені қадағалаймыз деп ұсынады.
Осы белгілерді негізге ала отырып қазақтың ұлттық ойындарын ... ... ... ... ... ... алғанда дене тәрбиесінің ұлттық
пішіндерімен ұштасатын ... ... ... ... ... салалары
сияқты жаңа өмір салтына сай не сай ... ... ... ... ... ... түрлері жаңа мазмұнға ие болып әрі ... ... ... ... ... ... халқы баланы туған күннен бастап денесін қимыл-іс әрекетке тартып
өсуіне мән берген. Баланың өсуіне қарай ұлттық дәстүрді енгізу ... ... ... ... Әр бала жеке ... ... оның қабілеті
де әр-түрлі болып келетіндігі. Сондықтан қимыл-қозғалысқа үйрету барысында
жасаған дене шынықтыру әрекетіне қарай белсенді қимылдайтын бала және ... ... ... ... өткізу тиімді.
Денсаулықты қалыптастырып орнықтыратын және шыңдайтын дене жаттығуларын
екі үлкен топқа бөліп қарастыруды Н. ... ... ол ... және ... деп топтастырады. Бір тектес дене қозғалыстары
түрлері үздіксіз бір текті және ... ... ... ... ... ... жүру, жүгіру, велосипед тебу, суға жүзу
т.б. жатады. Әр текті дене жаттығулары айырмашылығы олар ... ... ... ... ... ... ... оларға: гимнастикалық
жаттығулар, күрес түрлері, спорттық ойындарын жатқызады.
Мектеп ... ... ... ... дене ... ... ерекшеліктеріне  қарай сабаққа дайындау кіріспе бөліміне оның
мақсаты ... ... ... назарын жинақтау, эмоциялық қалыпқа
келтіру, баланы күрделі жаттығулар жасауға әзірлеу болып табылады.
Жаттығу барысында балалардың дене бітіміне, денесін, басын ... ... ... ... ... аяқ ... ... жеңілдігіне мән
берілуі керек.
Мектеп жасына дейінгі балалардың негізгі дене қимылдарына жүру, жүгіру,
секіру, ... ... ... асып ... ... ... сақтау
түрлерін дұрыс қалыптастыру негізгі мақсат болып табылады. Бұл дағдыларды
қалыптастыру кезінде балалардан ынталы болуды, ... ... ... ... ... ... ... көмек көрсетуді талап етеді.
Дене шынықтыруды қимыл-қозғалыс ойындары арқылы жүзеге асыру балалардың
дене мүшелері мен көңіл-күйлеріне ... ... ... ... ... жасаудың, барлық бала ойыннан қуаныш табуға мүмкіндік жасаудың
маңызы зор.
Ғалымдар Д.А. Фарбер, В.И. ... ... ми ... сезім
аймақтарының даму ерекшеліктерін зерттеп оның 14 жасқа дейін ... ... қоса ... ... 3-4 ... қалыптаса бастап, 6-7 жаста
зейін  тұрақтанады да, 7-8 жаста ерікті зейін ... ... 9-10 ... ... ... ... және ... талдау қабілеті күшейетіндігін
анықтаған.
Ойын барысындағы іс-қимылды дұрыс ... ... ... ... ... ... әдетке айналдырғанда, бала ағзасындағы зат алмасу артып, жүйке
жүйесі белсенділігін ... қан ... ... ... ... ... бала ағзасындағы оттегіге деген ... ... ... ... баланың көңіл-күй жоғарылап, жүйке жүйесі бекиді.
Дене шынықтыру нәтижесінде бала өзінің іс әрекетіне және ... ... оның ... ... Бұл оның ... ... мән беріп
қарауына, төзімді болуына, тәртіпті сақтауына септігін тигізеді.
Бала өмірінде ... ... аз ... ... белгілері
пайда болатындығы ... К.А. ... т.б. ... ... және ... атты ... Гиподинамия деп
бұлшық еттердің қозғалыс белсенділігінің төмендеуін айтады, бұл жағдай бала
аз қимылдағанда пайда болады. Ал ... ... ... мөлшерден
асып кеткен жағдайда (ауыр жұмыс, мөлшерсіз ... ... ... ... ... деп ... ... ағзаның қызметінің
қалыпты жағдайын бұзады себебі адамның ... ... ... ... мөлшерсіз еңбек барысында қалпына келіп үлгермейді де
олардың зорығуы байқалады.
Сондықтан ... ... ... ... ... ... жөн. ... бұлшық еттері даму жағдайында болғандықтан
олар қимылсыз отыра алмайды, оларды ұзақ ... ... бір ... немесе тұрғызуға болмайды.
Мектеп жасына дейінгі балаға дене мүсінінің дұрыс қалыптасуын яғни
денесін түзу, тіке ұстауды, бала ... ... ... ... тік
ұстауды әдетке енгізу қажет.
Дұрыс мүсін адамның ішкі ағза ... ... ... ... дұрыс қалыптасуы сүйек-бұлшық ет ... ... ... ... тірегін дұрыс қалыптастыруды бала шақтан ... ... ... келеді.
Дене шынықтыру жаттығуларының өзіндік мазмұны мен белгілі бір ... ... дене ... ... барысындағы механикалық,
биологиялық, психологиялық ... ... ... әсерімен қимыл-
қозғалысқа әрекеттену жүгіру, адымдау, секірудің т.б. қорытындысы ... ... ... ... ... сыртқы құрылымы көзге көрінетін бейнесі, ол қозғалыс
сәтіндегі кеңістік, уақыт және күш қатынастарын көрсетеді.
 Мазмұн ... ... ... болып саналады. Мазмұнның өзгеруі
болмыстың өзгеруіне алып келеді. Мысалы: ... ... ... орындалу жағдайы да өзгереді мысалы адымдау қашықтығы, денені
ұстау басқаша болады.
2.2. Төзімділікті тәрбиелеу тәсілдері
Дененің козғалыс ... ... ... ... аркылы
жүргізіледі. Әсіресе дене тәрбиесінде кеңінен қолданылып жүрген бірқалыпты,
ауыспалы, ... ... ... ойын және ... ... Осы тесілдердің көмегімен қимыл-қозғалыс сапаларының ... ... ... ... ... ... бірнеше секундтан бірнеше
сағатқа созылып, ... ... ... ... Іс ... бұл ... екі түрде қолданылады. Біріншісі
жоғарғы ... ... ... яғни ... ... ... ... істеуі. Бұл тәсіл арнайы төзімділікті тәрбиелеуде
қолданылады. ... 42 ... 195 метр ... ... Екінші түрі
ұзақ уақыт төменгі қарқынмен жүгіру. Жұмыс аэробты жағдайда өтіп жалпы
төзімділікті ... ... ... ... ... істеу ұзақтығы бірнеше секундтан
бірнеше сағатқа дейін созылып ... ... ... ... ... ... ... мақсаты және өту жағдайына байланысты
әртүрлі болады. Мысалы: ұзақ қашыктыққа жүгіргенде топ бастаушының әртүрлі
қарқынмен ... ... ... отыруы. Бұл тәсілді қолданғанда
организмге жан-жақты ... ... ... ... ... жағдайда жұмыс істеуіне көшеді де, қарқынның жоғарылауы ... көп ... әкеп ... ... бұл тәсілді арнайы және жалпы
төзімділікті тәрбиелеуде қолданады.
Қайталау тәсілі - бұл жаттығуды үзіліспен бірнеше рет ... ... ... ... ... ... ... қалпына келуге жақындайды.
Жаттығуларды орындау ұзактығы әртүрлі болып, қысқа ... ... ... орта ... ... ... қолданылады.
Үзілісті тәсіл - сырт ... ... ... ... ... ... орындау тұрақты үзіліс уақытымен орындалады. Қайталау
тәсілінде ... ... ... ... жаттығулардың әсері ғана
болса, ал үзілісті ... ... қоса ... ... ... ... физиологиялық өзгерістердің бірқалыпты жағдайда келуін
анықтап отырады. Бұл тәсіл көп ... ... және ... ... ... ... - жаттығуларды жарыс жағдайына жақындатып орындаумен
сипатталады. Көптеген спорт түрлерінде жарыс ... бір ... ... ... ... біріне ие болады.
Барлық жарыстарда спортшының жоғарғы нәтиже көрсете ... ... ... Тек кейбір керекті жарыстарда ғана өте жоғарғы ... ... ... Ал, өткізілетін барлық жарысқа қатыса беру
спортшыны қажытып жібереді.
Ойын тәсілі — негізгі ... ... ... ... қимыл
қозғалыс сапаларын жан-жақты дамыту.
Айналымды тәсіл — дене ... ... ... ... кезекпен
орындау, яғни шеңберді айналғандай, онда тұрған бірнеше бекетке кезекпен
токтап әрқайсысының талабы бойынша берілген жаттығуларды орындау. Бұл ... саны көп ... ... ... кіші ... ... әрқайсысы
өзі тұрған бекеттегі берілген жаттығуларын орындай бастайды. ... ... қос ... ... болса, екіншісінде екі колмен ... ... ... ... т.с.с
Бекеттер саны 6-7 болып, ал орындаушылар 3-4 спортшыдан аспаса сабақтың
тығыздығы өте ... ... ... ... қолданғанда мына ережелерді
қатаң сақтау қажет: 1. Сабақтың мақсатына сай жаттығуларды топтастыру. ... ... ... 3. ... ... оны ... ... пайдалану.
2.3.Төзімділікке тәрбиелеу әдісі
Жалпы төзімділікті және төзімділіктің негізгі ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу кезінде бой көрсетеді.
Бұл кезеңде ... ... ... ... бірге
төзімділіктің арнаулы түрлерін анықтау да қажет. Бұл міндеттерді шешуде
көлемі ... ... және қиын ... ... ... ... ... анықталады. Төзімділікті тәрбиелеуде адамның
ерекше жігерленуі қалыптасып еңбек сүюшілігімен қатар ... ... ... ... ... ... бір ... кезеңі қалыптасып
төзімділікті жақсартады. Денедегі реакция сипаты оның көлемі мен бағыты
денеге түскен ... ... ... ... ... ... күші бес ... факторға байланысты болады:
1.      абсолютті қарқынды жаттығулар саны;
2.      жаттығудың ұзақтығы;
3.      демалу уақытының ұзақтығы;
4.      демалыс (түрі) сипаты;
5.      ... ... ... факторлардың өзара үйлесімділігі организмнің ... ... ... мен ... да ... ... Жоғарыда айтылған
факторлардың әсерін қарастыратын болсақ:
1. Абсолюттік ... ... ... ... ... ... ... жылдамдығы төмендегенде энергия аз жұмсалып, ... ... ... оттегін кабылдауы да азаяды. Сондықтан
оттегін бір қалыпты аз жұмсалғандықтан ... ... бір ... Мұндай жылдамдық субкритикалық жағдай деп аталады. Бұл зонада
оттегіне ... ... ... ... ... Егер спортшы
жылдам қозғалса жылдамдық қиын-қыстау кезеңге жетіп организмнің оттегіне
сұранысы анаэробты ... тең ... ... тыныс алу мүмкіндігі
неғұрлым үлкен болса, жылдамдықтың қиын-қыстау кезеңінің мөлшері де үлкен
болады. ... ... ... ... ... ең жоғарғы қиын-
қыстау кезеңі деп аталады. Мұнда ... ... ... анаэробты
мүмкіндігінен асып жұмыс анаэробты энергиямен жабдықтау жағдайында өтеді.
2. Жаттығудың ... ... ... ... ... ... екі ... Біріншіден – жұмыстың ұзақтығы дененің
энергиямен жабдықталуына байланысты. Егерде қозғалыс ұзақтығы 3-5 мин болса
тыныс алу ... ... ... ... ... ... ... анаэробты реакцияда өтеді. Жұмыстың ұзақтығы қысқарған сайын тыныс
алу процесінің рөлі де ... ... ... одан ... ... маңызы өседі. Сондықтан да гликолитикалық
механизмдерді дамытуға ауыртпалық түсіру ... 20 ... 2 ... ... ... ... ... 3-8 секунд жұмсалады.
Екіншіден жұмыстың ұзақтығын надкритикалық жылдамдық оттегінің ... ... ... ... ... ... ... жасау
жүйесінің уақытын ұзартады. Бұл жағдай организмге қиындық тудырады.
3.      Демалыс ұзақтығы жұмыс ... ... ... роль ... ... ... критикалық» жылдамдықтар демалыс
аралықтарының ұзақтығына ... ... ... ... ... ... бірінші қатарға фосфокреатин механизмінің энергия
алмастыру уақыты 1-2 минуттан одан ... ... ... ... 3-4
минутқа созылады. Жұмыстың ұзақтығы аз болса олар ... ... ... ... ... ... ... Егер демалыс кезеңін азайтса аз
уақытта дем алу процессі төмендегі келесі ... ... ... ... ... түрде еседі. Бұл жағдайда субкритикалық және ... ... ... ... ... ... ... ұлғайтады.
4. Демалыс мінездемесі көбінесе жарыс аралықтарын әртүрлі әрекеттермен
толықтырады. Мысалы: ... ... ... жай жүгіруді қосу
дененің, жұмыс түріне ... оған ... әсер ... ... ... ... ... жұмыс ағымын төмендеткенде демалу ғамалиясы
жоғарылап ... ... ... ... ... және ... ... ауыспалы жаттығудың мәнінің өзі осында.
Қайталанатын жаттығу санының қосындысы денеге түсетін күштің мөлшерін
анықтайды. Ұзақ ... ... ... ... ... ... ... өсуі жүрек, тамыр және тыныс алу жүйесінің жұмысын ... ... ... жаттығуларды жиі қайталау организмнің оттегісіз жұмыс
істеуіне соқтырады. Бұл кезде жұмыс ... ... ... әрекетінің
қозғалысы төмендейді.
Дене тәрбиесінің организмдегі аэробты мүмкіндігіне әсер етуі арқасында
үш міндет ... ... ... ... ... өсу шегін ұзарту.
2.      Осы қасиетті ұзақ уақыт ... ... ... алу ... жылдамдығының көлемін барынша өсіру. Тыныс
алу мүмкіндігін өсіруге ұзақ уақыт бойы ... ... ... ... ең ... ... шаңғы тебу, жүгіру, яғни бұлшық ет топтары
қатысатын жаттығуларды орындау. Егер мүмкіндік болса жаттығуды оттегіне ... ... ... дұрыс (орманды, өзенді жерлерде).
Оттегін жұмсау мөлшері ... ... ... ... Мысалы: жай адамдарда жүгіріс жылдамдығы аэробты мүмкіншілігі
бойынша 1000 метрге 5-7 ... ... ал ... ... 3,5-4,5 минут
болады. Кейінгі кезде жорға ... ... ... кезеңінің көбі
жүгіруден тұрады. Себебі жүгіру жүрек-тамыр тыныс алу ... көп ... ... ... есіру тәсілдеріне біркелкі үздіксіз
қайталанатын және ауысып отыратын ... ... ... ... көбінесе төзімділікке тәрбиелеудің 1-ші сатысында қолданылады.
Әдетте жұмыс ұзақтығындағы оттегін жұмсау уақыты 10-12 минуттан аспайды, ал
жоғары дәрежедегі ... ... ... ... 1-1,5 ... ... Одан ... уақытта жүрек тамыр және ... алу ... ... ... да, ... ... ... төмендейді,
осының арқасында дайындалушыға түсетін қиыншылық арта түседі де, жаттығудың
тиімділік әсері азаяды. Бұл ... ... ... ... ... ... Бұл ... көзқарасқа әдеттен тыс болып көрінгенімен
анаэробты жұмыс қысқа уақытта ... ... ... бұл ... ... қысқа демалыстар жасауға болады. Қысқа мерзімді жұмыс ... ... ... ... тыныс алу ғамалиясына дем беру болып
табылады. Сондықтан 1-ші 10-90 секундтық жұмыстан кейін оттегін ... ... ... ... ... ... ... соғу
көлемі өседі. Бұл көрсеткіштер қосымша күш түсіретін жаттығуларда оттегін
жұмсау жоғарғы ... ... ... ... ... пен ... ... кезде дененің оттегіне сұранысы мен оны пайдалануда тепе-
теңдік пайда болады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... байланысты оттегін пайдалану ... ... ... ... ... ... ... сұраныс пайдаланудан да
асып кету спортшыға ... және оның ... ... алу ... болады. Бұл жағдайлар үшін қайталанатын ауыспалы жаттығулардың
жұмыс пен демалысты уақытында алмастыруға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... ұсынуға болады.
1.      Жұмыстың қарқыны ортадан жоғары болу керек. Яғни, жұмыстың 75-
80%. ... ... ... ... ... ... ... минутына
180 рет соғады. Төменгі ауыртпалық ... ... ... тудырмайды.
2.      Жекеленген ауыртпалықтың ұзақтығы 1-1,5 минуттан аспайтындай
етіп ... ... Бұл ... ... оттегін қабылдаудағы қарызы
көбейіп жоғарғы мөлшерде пайдалануы тек демалыс кезінде байқалады.
3.      Үзіліс ... ... ... ... жұмыстың
қолайлы жағдайда өтуін қамтамасыз етуі қажет. Егер қанның көлеміне сүйенсек
онда демалыс аралығы жаттыққан ... 45-90 сек ... ... ... ... пайдаланған оттегінің көлеміне байланысты 1-2-ші минутта қалпына
келуі байқалады. Бұл жағдайда демалыс аралығы 3-4 ... көп ... ... ... төменгі қарқынды жұмыспен толықтыру
керек. Бұл бірқатар қолайлы жағдайлар тудырады: тыныштау жұмысқа көшу қайта
қалпына келу ... ... ... саны ... ... жағдайын ұстауына мүмкіндік
беріп жоғарғы деңгейде оттегін бірқалыпты ... ... ... туған кезде оттегінің пайдалы көмегінің мүмкіндігі төмендейді, бұл
төмендеу жұмыстың ... ... ... Күш ... ... ... ... көрсеткішін басшылыққа алуға болады. ... ... ... ... ... ... ... кезінде ең басты демалыс кезіндегі тамыр соғуы ... ... ал ... ... 70-80 рет ... ... ... мүмкіндігінің өсуіне,
дұрыс тыныс алуда өкпенің маңызы ерекше. Дегенмен, ... ... алу ... ... ... 1-ші ... болғанымен адамның
төзімділігіне тигізетін әсері зор. Тыныс алуды дұрыс ... қою ... ... ... бөліміне жатады.
Тыныштық күйде және денеге аз күш түскенде мұрын арқылы терең ... ... ... үш түрі бар: кеуде мен іш арқылы және аралас ... ... ауыр күш ... ... ... ауыз ... ... демалған жөн.
Себебі өкпеге енген оттегі аз қордағы ауамен араласады. Сондықтан да тыныс
алуды жетілдіру ... ... ... ... ... алу
гимнастикасы). Жаттығуларды таңдап алу және оны орындау тиісті бағытқа
байланысты болады.
Тыныс алу ... ... ... ... үшін суға ... шығару, маскіде
демалу, баппен тыныс алу, және көкірек клеткасының қозғалысымен жиі және
терең қарқында ... алу ең ... ... ... өкпенің ұлғаю көлемін
асықпай созып терең дем алу керек. Тыныс алу ... ... ... ... ... ... кетуіне әкеп соғады да басты айналдырады.
Төзімділікке тәрбиелеу кезеңінде организмнің ішкі ортасындағы ... ... ... ... ... ... арттыру қажет.
Бұл жағдайда екі мақсат шешіледі:
І.Физиологиялық тұрақтылық шегінің өсуі (қанның буферлік көлемінің
өсуі, ... ет ... ... ... мен ... ... дағдылануы).
2.Психологиялық тұрақтылықты ұлғайту шегі. Физиологиялық шектеу
тұрақтылыктың кез-келген іс-әрекеттерінде артады ... ... Оны ... дене ... ... ... мен ... тәрбиелеу тәсілін
оның ішінде тыныс алу мөлшерін ... ... ... ... ... ... жүзіп шығу үшін 3-4 циклды қозғалыс кезінде ... ... ... Бұл жолмен организмде ... ... ... ... ішкі ... ... жұмыстың алға басуына
көмегін тигізеді. Бұл топқа таулы ... ... ... ... Биік ... ... ... төмендігімен тыныс алу
мүмкіндіктерінің жоғарылауы (қандағы гемоглобиннің) гипоксиялық тұрақты
жағдайға ... Биік ... ... ... ... ... өте ... Дене қасиеттерін тәрбиелеу құралдары
«Дене қуатының қасиеті» және ... ... ... оқу кітаптарында бір мағынада пайдалынады Олар адамның қозғалыс
мүмкіндігінің екі жағын көрсетеді. Дене ... ... ... ... және ... ... терминдер қолданылады.
«Даму» термині дене ... ... ... ... ... ... ... қасиетінің көрссткіштерін белсенді өсіру бағытын
білдіреді. Дене қуаты ... ... күш, ... жылдамдық,
икемділік, ептілік жатады
Адамның жүмысты ұзақ қарқынын азайтпай орындай алу қабілетін төзімділік
дейміз. Адамның берілген қарқынды әрекетке және ... ... ете ... ... өлшемі деп атаймыз. Төзімділікті анықтаудың, түзу жэне
жанама деген екі әдісі бар. Түзу әдісінде ... ... бір ... де ... ... ... істеу, стадионды айналып жүгіру
т.с.с.) сол ... ... ... ... ... ... ... ұзак қашықтыққа (500,1000,3000 метр) жүгіру уақыты
немесе белгілі уақытта бір ... ... ... екі түрі ... және арнайы. Жалпы төзімділіктің сипаты - ... ұзақ ... ... бұлшық ет топтарының көпшілігін қатыстыра жұмыс істей алу
қабілеттілігі (жүгіру, шаңғы тебу, ескек есу ... ... ... ... ... үзақ аэробты (тыныс алу деңгейін жоғары дамыту
және сол деңгейді ұзақ уақыт ұстап түра алу қабілеттілігі) мүмкіндігі.
Белгілі ... ... ... ... ... ... арнайы
төзімділік дейміз. Мысалы, палуанның арнайы төзімділігі, шаңғышының арнайы
төзімділігі т.с.с. Арнайы төзімділіктің көптеген ... бар: ... күш ... ... күш ... ... ... және аралас төзімділік. Жұмысты энергиямен қамтамасыз ету
жағынан ... ... және ... (аэробты-анаэробты) деген
төзімділіктің үш түрі бар.
Аэробты төзімділікті дамытудың амалдары мен ... ... ... ... ол ... ... ... сәйкес
пайдалану немесе «дем жетімсіздігінің пайда болмауы». Аэробты төзімділікті
дамытқанда үш негізгі ... ... ... алу ... ... дамыту.
2. Сол деңгейді ұзак уақыт ұстау қабілеттілігін дамыту.
3. Тыныс алу процестерін тез ... ... ... ... ... ұзақ ... ... циклді (жүгіру, ескек есу т.б.)
және циклді (күрестегі лақтырулар т.б.) жаттығулар,тыныс, жүрек-қан тамыры
жүйелерінің ... ... ... ... ... ... ... тезімділікті дамыту үшін стандартты, үздіксіз және
интервалды күш түсіру мен ... ... ... ... қолданылады.
Стандартты үздіксіз жаттығулар әдісі. Жаттығуды орындау. уақыты 10-нан
30 ... ... ... соғу ... ... кезіңде минөтіне 150-170 рет.
Осындай жаттығуларды ... ... ... соғу ... ... ... көтеруге көмектеседі. Бұл әдіс төзімділікті ... ... ... ... ... Бұл жаттықтыруды жүргізу, жүрек қызметінің
мүмкіншіліктерін ... ... ... ... ... ... 1-ден 3 ... дейін, күш түсіру қарқыны минөтіне 170-180 рет,
тынығу ... 45-90 ... ... ... ... ... байланысты беріледі.
Қорытынды
Дене шынықтыру жүйесінің басты мақсаты - күш-қуаты мықты,
жантәні сау, елімізді қорғауға ... ... ... ... ... ... ... өткен азаматтар тәрбиелеу болып табылады. ... ... ... ... салауатты өмір сүру дағдыларына баулу,
дене тәрбиесін жүзеге асыру, дене тәрбиесі мәселесін ... ... ... ... тәжірибелерді объективті тұрғыда талдаудың маңыздылығы
өте ... ... ... ... тек ... ... ... дене шынықтыру сабағы
ғана емес, ол сабақтан тыс денсаулыққа ... ... ... екенін
ескерсек, қазіргі кезеңдегі білім беру орындарындағы дене ... ... ... ... ... жан-жақты жетілуіне,
өмірге деген құлшыныстарын арттырады.
Мектепке дейінгі балалардың денсаулығының мықтылығы, салауатты ... ... ... ... жауапты адамның теориялық жеке
тәжірибелік дайындығының дәрежесіне тікелей ... ... ... дене ... жүйесін жүзеге асыру жұмыстарын ұйымдастыруға
болашақ мұғалімдерді ... ісін ... ... ажырамас бөлігі
ретінде қарастыру керек. Дене тәрбиесі балалардың ... сай ... ... шынықтыру жаттығуларымен айналысу балалардың денсаулығын нығайтып,
қимыл ептілігі мен дағдысын меңгеруге көмектеседі. ... ... ... Дене ... және ... ... ... мамандық
игеруге, спортпен айналыспаған адамдармен салыстырғанда уақытты 1,5-2 есе
аз ... ... ... ... ... ... негізгі
міндеттердің бірі – дене тәрбиесін дұрыс жүргізу болып табылады.
Дене тәрбиесі – жалпы тәрбиенің құрамды бөлігі. Ол ... ... ... дене ... және дене ... жоғары деңгейіне
жетуіне бағытталған. Ол тәрбиенің ... ...... ... еңбек тәрбиелерімен байланысты. Сондықтан да біздің
елімізде дене ... ... ... ... ... туындайтын
педагогикалық міндеттер де шешімін табады.
Мектепке дейінгі жастағы балалар дене тәрбиесінің басты міндеті — өмір
қорғау және ... ... ... ... ... ... ... Аммарин Б. А. «Дене тәрбиесінің ілімі мен әдістемесі» М. 1999.
2. Ашмарин Б.А. Дене тәрбиесіндегі ... ... ... ... — М., ФиС, ... ... мен ... салауатты өмір салтын қамтамасыз
етудегі дене тәрбиесі Республикалық ғылыми әдістемелік ... ... ... ... ... ... Дене ... іліміне кіріспе дене тәрбиесі институттарына арналған
оқу ... ... А. Т. ... М. ФИС. ... Дене ... жэне спорт арқылы Қазақстан Республикасының халқын
сауықтыру бағдарламасы. Алматы 1999.
6. Дене тәрбиесі мүғалімдеріне арналған кітап.   Каюрова С. ... -М., ФиС, 1973 ... ... ілімі мен әдістемесі. 26. 7
7. Ұ.Б. Мұхамеджанова «Дене тәрбиесі пәнінің әдістемесі» Астана 2004ж
8. С. ... ... ... 5-6 ... ... ... Б. Төтенов «Қазақ спорт ойындары»  Алматы 1990ж.
10. Ж. Қабланов «Спорт теминдерінің сөздігі мен тарихы»  Алматы 2002ж
11. Ұ. Ж. ... ... ... пәнін оқыту әдістемесінің
методиксын пайдалану жолдары» Астана 2007.
12. Т. Таймбетов «Дене тәрбиесі жаттығулары сабағындағы ... ... және ... ... Тілеулов «Дене тәрбиесі ілімі мен әдістемесі» Шымкент 2003ж
14. Ә. Ж. Тілеулов        ... ... ... ... ... Т.И. Бала-бақшадағы дене тәрбиесі. -М.,1973
16. Хухлева Д.В. Мектеп жасына дейІнгі балалардың дене тәрбиесІ. ... ... ... В.П.  ... ... жас ... негізі.
18. М.,Фис, 1972 12. Дене ... ... ... Дене ... ... оқу ... Матвеев Л.П. редакциясы бойынша.
-М, ФиС, 1983 25.
19. Понамарев Н.И. Дене ... ... ... -М., ФиС. ... ... ... М.Ф., ... Г.Г.  Еңбек, денсаулық, дене
тәрбиесі. -М., ФиС,1974 19

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дене тәрбиесін ұйымдастыру10 бет
1. Тірек-қимыл жүйесі және оның жасқа байланысты ерекшелігі. 2. Баланың аяқ киіміне, жеке басына қойылатын гигиеналық талаптар.3. Балалардың дене тәрбиесін ұйымдастырудың күнтізбелік жоспарын жасау5 бет
Адам денесінің морфологиялық белгілері. Пропорциясы, дене бітімі, келбеті3 бет
Адам денесінің пропорциясы6 бет
Алғашқы қауым құрылысы дәуірі кезеңіндегі Қазақстандағы дене шыньқтыру тарихы5 бет
Аспан денелері атауларының концептуалды өрістері50 бет
Ауыл шаруашылығы жануарлары денесінің микрофлорасы35 бет
Бір жасар баланың дене даму ерекшеліктері8 бет
Балабақшадағы дене тәрбиесі пәнінің құжаттары31 бет
Балалар бақшасындағы дене шынықтыру10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь