Құқықтық тәрбие туралы

КІРІСПЕ

1. ҚҰҚЫҚТЫҚ ТӘРБИЕ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚ ҚОРҒАУ ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРІНІҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1.1 Құқықтық тәрбиенің педагогикалық.психологиялық негіздері
1.2 Құқық қорғау қызметкерлерін психологиялық тұрғыдан зерттеу мәселелері
2. ҚҰҚЫҚ ҚОРҒАУ ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРІНІҢ КӘСІБИ ІС.ӘРЕКЕТІНІҢ ӘЛЕУМЕТТІК.ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
2.1 Құқық қорғау органы қызметкерлерінің тұлғалық қасиеттері мен комуникативті іс.әрекетінің ерекшеліктері
2.2 Құқық қорғау органы қызметкерлерінің кәсіби іс.әрекетіндегі өзін. өзі бағалау деңгейнің алатын орны
3. ҚҰҚЫҚ ҚОРҒАУ ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРІНІҢ ӨЗІН.ӨЗІ БАҒАЛАУЫНЫҢ КӘСІБИ ІС.ӘРЕКЕТІНЕ ӘСЕРІН ТӘЖІРИБЕЛІК ЗЕРТТЕУ
3.1 Эксперименттік зерттеудің мақсаты, міндеті, болжамы
3.2 Зерттеу әдістемелерінің сипаттамалары
3.3 Зерттеу мәліметтерінің сандық және сапалық өңделуі

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

Қосымшалар
Қазір біз құқықтық мемлекет құру үстіндеміз. Бұл жұмыс бүкіл әділет жүйесін, оның ішінде сол салада қызмет ететін жеке тұлғаларды: соттарды, барлық құқық қорғау органдарының кәсіби іс-әрекеті ғана емес, олардың қазіргі заман талабына сай білімі мен біліктілігі, психологиялық ерекшеліктері мен қарым-қатынас мәдениеті, кәсіби этикасы т.с.с. реформалауды қажет ететіні сөзсіз. Ал, қазіргі кездегі психологиялық тәжірибеде тұлғаның дара психологиялық ерекшеліктер мәселесіне ерекше көңіл бөлуінде. Психологияның қай саласын алсақта тұлғаның психологиялық ерекшеліктеріне ерекше мән береді.
Зерттеу жұмысының өзектілігі: Ел басымыз Н.Назарбаев өзЖолдауында «Жаңа жағдайға сай біздің бәрімізді алаңдататын мәселе – білімді, кәсіби даярлығы бар адам тәрбиелеу ғана емес, қоғамдық өмірдің барлық саласында ұлттық және дүниежүзілік құндылықтарды қабылдауға қабілетті рухани және әлеуметтік адамгершілік мүмкіндігі мол тұлғаны қалыптастыру болып табылады» деп атап көрсетті. Демек, қазіргі қоғамымызда Қазақстанның даму қарқыны жыл санап екпінді серпін алып келе жатқаны өз елімізде ғана емес, әлемдік деңгейде де ашық айтылып отыр. Дей тұрғанымен, қазіргі кездемемлекеттік басқару жүйесін, құқық қорғау органдарын психологизациялауға деген сұраныс күнен-күнге артып отыр. Сондықтан құқық қорғау органдары қызметкерлерінің психологиялық мәселелері, соның ішінде құқық қорғау органы қызметкерлерінің өзін-өзі бағалау деңгейін ең алғаш эксперименталды түрде зерттеу жұмыстың өзектілігін анықтайды.
Өзіндік бағалауды субьектінің белсенділігі мен мінез –құлқын реттейтін негізгі жеке бастық конструкты ретінде түсіну көзқарасы психология ғылымындағы негізгі сұрақтардың бірі. Өзіндік бағалауды өзіндік сана сезім процестері және «Мен» концепсиясының дамуымен іштей байланысқан негіз ретінде түсінеміз. Өзіндік бағалау мәселесін зерттеу өзектілігі мінез –құлық пен өзіндік сана сезімді реттеу мен өзін - өзі бағалаудың арасындағы өзара байланысты зерттеу қажеттіліктерінен туындайды. Бұл мәселелер белсенді субьект ретінде шығармашылық қабілеттері мен мүмкіндіктерін тарататын жеке бастық сапаларда жоғары талапты қоятын, қазіргі жаңа заман талаптарына сай болуымен байланысты.
Өзін -өзі бағалау деңгейі тұлғаның қандай да бір деңгейінде әлеуметтік белсенділігін анықтайды.
1. Ананьев Б.Г. О проблемах современного человекознания. М.,1987.
2. Ауталипова Ұ.И., Бапаева С.Т. Практикалық психологияның теориялық-әдістемелік негіздері. Оқу құралы.- Алматы, 2006 – 160 бет.
3. Акажанова А.Т. «Юридическая психология» -Алматы, 2009
4. Абульханова – Славская К.А. О субъекте психической деятельности. М.,1980.
5. Божович Л.И.Проблемы формирования личности.М.,1995.
6. Бердяев Н. Избранные произведения.- Ростов на Дону. 1997, 237- бет.
7. Борисова Е.М.Логинова Г.П.Индивидуальность и профессия М,.1986.
8. Болтаева Ә.М.Чамчаева З.М. Тергеуші іс-әрекетінің психологиялық сипаттамасы.103-105б.//Этнопсихология және Этнопедагогика. «Орталық Азия республикаларының психологиялық педагогикалық ойлардың дамуы» атты 2-ші Халықаралық ғылыми-теориялық конференция мен Тәжібаев оқуларының материалдары. Алматы ., 2002 ж.
9. Борисова Е.М.Логинова Г.П.Индивидуальность и профессия М,.1986.
10. Болтаева Ә.М.Чамчаева З.М. Тергеуші іс-әрекетінің психологиялық сипаттамасы.103-105б.//Этнопсихология және Этнопедагогика. «Орталық Азия республикаларының психологиялық педагогикалық ойлардың дамуы» атты 2-ші Халықаралық ғылыми-теориялық конференция мен Тәжібаев оқуларының материалдары. Алматы ., 2002 ж.
11. Болтаева Ә.М. “Болашақ заңгерлердің кәсіби мотивациясының ерекшеліктері” тақырыбындағы кандидаттық диссертациясы.
12. Блум Ф. и др. Мозг, разум и поведение – М.: Мир, 1988.
13. Бурлачук Л.Ф., Коржова Е. Ю. Психология жизненных ситуаций. М., 1998
14. Болтаева Ә.М. Заң психологиясындағы жеке адам және құқықтық сана арақатынасы мәселелері //Орталық Азия және Қазақстандағы психологиялық білімдердің дамуы: Халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2002. – 81-84 бб.
15. Болтаева Ә.М. Заңгерлік мамандығына даярлаудың психологиялық астарлары // Қазақстандағы жантану ғылымының өзекті мәселелері: Республикалық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы, 1999. – 75-79 бб.
16. Болтаева Ә.М. Болашақ заңгерлердің кәсiби мотивациясының ерекшеліктері мен типтері // ҚазҰУ хабаршысы. Психология және әлеуметтану сериясы. – 2004. – № 2 (13). – 38-42 бб.
17. Болтаева Ә.М. Кәсiби кұқықтық сана сезiм және кәсiби мотивацияны зерттеу мәселелерi // ҚазҰУ хабаршысы. Психология және әлеуметтану сериясы. – 2004. – № 1 (12). – 100-102 бб. (Д.Д. Дүйсенбековпен бірлесіп жазылған).
18. Болтаева Ә.М. Болашақ заңгерлердің кәсіби мотивациялық сферасын психодиагности калық зерттеудің өзекті мәселелері // Қайнар университетінің хабаршысы. Психология сериясы. – 2005. – №1 (3). – 83-87 бб.
19. Болтаева Ә.М. Болашақ заңгерлерді кәсіби іріктеудің психодиагностикалық мәселелері // Қазақстан және Қырғызстан жас ғалымдары зерттеулеріндегі этно психология мен этнопедагогиканың өзекті мәселелері: Мемлекетаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2006. – 200-203 бб.
20. Березина Т.Н. Многомерная психика .Внутренней мир личности М: пер СЭ. 2001
21. Васильев В.О. Юридическая психология .М,1991.
22. Васильев В.Л.Психологические основы организации труда следователя. Л., 1987
23. Вопросы психологии 6/2001
24. Волович В.Г. Человек В экстремальных условиях природной среды. М. Мысль: 1980
25. Вилюнас В.К. Психология эмоциональных явлений М; Изд-во Моск. ун-та 1976
26. Джакупов С.М.Психология позновательной деятельности. Алматы.,1992
27. Жоғары сынып оқушыларының кәсіби өзіндік анықталуындағы мамандық таңдаулары мен өзіндік бағалау ерекшеліктерін зерттеу. Автореферат.Алматы, 2004 ж.
28. Еникеев М.И.Юридическая психология .М.,2000.
29. Жарықбаев Қ.Б. Психология . Алматы,.2000.
30. Леонтьев А.Н.Проблемы развития психики М.,1981.
31. Оналбаев. Абай жазған билер ережесіндегі қылмыстық істер жіне жазалау амалдары. Заңгер журналы. №11, 2004ж. – 29-31бб.
32. Ж.Б. Қоянбаев., Р.М. Қоянбаев. Педагогика. Университеттер студенттеріне арналған оқу құралы.. – Алматы, 2004 – 420 бет.
33. Кежалиев З.Ж. Көшпелі қазақ қоғамындағы дәстүрлі-құқықтық мәдениет. – Алматы, 1997 ж. – 90-91 бб.
34. Кенжалиев З.Ж. Дәстүрлі мемлекеттік билік. // Заң газеті, 19 қаңтар, 2000 жыл, 4-бет.
35. Құрбанова И. Заңгер мен психолог іс-әрекетінің психологиялық процестер жүйесіндегі қасиеттері мен сипаты. Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық университеті Хабаршысы. Психология сериясы. №6 – 2008 ж., 123- 128 бб.
36. Душков Б.А. Психосоциология человеказнания М. : ПЕР СЭ, 2003
37. Демин М.В.Проблемы теории личности.М.,1987
38. Лебедев В.И. Личность в экстремальных условиях М: Политиздат,1989
39. Левитов Н.Д. О психических состояниях человека М.Просвещение,1964
40. Леонтьев А.Н.Деятельность. Сознание. Личность.М.,1980.
41. Мир психологии научно-методич. жур № 4 (32) Октябрь-Воронеж 2002
42. Захарова А.В.Генесиз самооценки 1989.
43. Зейгарник Б.В.Теории личности в зарубежной психологии,М.,1996.
44. Здравомыслов А.Г. Потребности, интересы, ценности М.,1986.
45. Иванова Е.М.Основы психологического изучения профессиональной деятельности.
46. Гофман Ирвинг Представление себя другим в повседневной жизни М: Канон-пресс Ц. 2000
47. Денис Кун Основы психологии. Все тайны поведения человека М.; ’’ ОЛМА-ПРЕСС’’ 2003
48. .Ковалев В.И. Мотивы поведения и деятельности. М.,1988.
49. Немов Р.С. Психология т3.М.,1995
50. Нурмахамбетов А.Кәсіби бағдарлау мәселелері және өмір мағынасы // журнал «Педагогика»,№4 (3)2005ж
51. Общая психодигностика.Под.ред А.А.Бодалева, В.В.Столина,М.,1987.
52. Плотонов К.К.Структура и развития личности .М.,1986.
53. Романов В.В.Юридическая психология.М.,1999.
54. Ситковская О.Д. Судебно-психологическая экспертиза аффекта. Мет.пособие М,.1983.
55. Столяренко А.М.Психологические приемы в работе фриста.М.,2000.
56. Таранов П.Приемы влияния на людей.М.,2000.
57. Человек и профессия // серия выпусков.- Л.Лениниздат ,1975.
58. Чеснокова И.И. Самосознание, саморегуляция, самодетерминация личности. //Проблемы психологии личности.М.,1982
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
1. ҚҰҚЫҚТЫҚ ТӘРБИЕ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚ ҚОРҒАУ ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРІНІҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ1.1 Құқықтық ... ... ... 1.2 ... ... ... психологиялық тұрғыдан зерттеу мәселелері
2. ҚҰҚЫҚ ҚОРҒАУ ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРІНІҢ КӘСІБИ ІС-ӘРЕКЕТІНІҢ ӘЛЕУМЕТТІК-ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
2.1 Құқық ... ... ... тұлғалық қасиеттері мен комуникативті іс-әрекетінің ерекшеліктері
2.2 Құқық ... ... ... ... іс-әрекетіндегі өзін- өзі бағалау деңгейнің алатын орны
3. ҚҰҚЫҚ ... ... ... ... ... ... ... ТӘЖІРИБЕЛІК ЗЕРТТЕУ
3.1 Эксперименттік зерттеудің мақсаты, міндеті, болжамы
3.2 ... ... ... ... ... сандық және сапалық өңделуі
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қосымшалар
КІРІСПЕ
Қазір біз ... ... құру ... Бұл ... ... ... жүйесін, оның ішінде сол салада қызмет ететін жеке тұлғаларды: соттарды, барлық құқық қорғау органдарының кәсіби іс-әрекеті ғана ... ... ... заман талабына сай білімі мен біліктілігі, психологиялық ерекшеліктері мен қарым-қатынас мәдениеті, кәсіби этикасы т.с.с. реформалауды ... ... ... Ал, ... кездегі психологиялық тәжірибеде тұлғаның дара психологиялық ерекшеліктер мәселесіне ерекше көңіл бөлуінде. Психологияның қай саласын алсақта тұлғаның ... ... ... мән береді.
Зерттеу жұмысының өзектілігі: Ел басымыз Н.Назарбаев өз ... деп атап ... ... ... қоғамымызда Қазақстанның даму қарқыны жыл санап екпінді серпін алып келе ... өз ... ғана ... ... ... де ашық айтылып отыр. Дей тұрғанымен, қазіргі кезде мемлекеттік басқару жүйесін, құқық қорғау органдарын психологизациялауға деген сұраныс күнен-күнге артып отыр. ... ... ... ... ... психологиялық мәселелері, соның ішінде құқық қорғау органы қызметкерлерінің өзін-өзі бағалау деңгейін ең ... ... ... ... ... ... анықтайды.
Өзіндік бағалауды субьектінің белсенділігі мен мінез - құлқын реттейтін негізгі жеке бастық конструкты ретінде ... ... ... ... негізгі сұрақтардың бірі. Өзіндік бағалауды өзіндік сана сезім процестері және ... ... ... ... ... ... түсінеміз. Өзіндік бағалау мәселесін зерттеу өзектілігі мінез - ... пен ... сана ... ... мен өзін - өзі ... арасындағы өзара байланысты зерттеу қажеттіліктерінен туындайды. Бұл мәселелер белсенді субьект ретінде шығармашылық қабілеттері мен мүмкіндіктерін тарататын жеке ... ... ... талапты қоятын, қазіргі жаңа заман талаптарына сай болуымен байланысты.
Өзін -өзі бағалау деңгейі тұлғаның қандай да бір деңгейінде ... ... ... Өзін -өзі бағалау мәселесінің пайда болуы мен дамуы кәсіби тұлғаның қалыптасуының негізгі мәселесінің бірі, өзіндік сананың дамуының негізгі компоненті яғни ... өз ... оның ... өз ... ... құлық мотивтерін, идеалдарын, сезімдерін, жалпы өзін бағалау мен өмірдегі өз орнын бағалау мен түсіну. Ендеше өзіндік сана мен өзін -өзі ... ... ... ... саналы ұғынуға байланысты тұлғаның білімі мен ой - пікірлерінің бірлігі. Осыған орай, өзін -өзі ... ... ... ... процесімен байланысты. Өзін -өзі бағалау тұлғаның өзінің ... мен ... ... орай ... ... ... ... үлкен рөль атқарады.
Шет елдік және кеңестік психологияда тұлғаның өзін-өзі бағалау мәселесіне ерекше орын ... ... ... бағалау мәселесіне байланысты бірқатар методологиялық және теориялық зерттеулер бар. Атап ... ... [1], ... А.Н.Леонтьев[3], С.Л.Рубинштейн[4], А.Г.Спиркин, В.В.Столин, П.Р.Чамата, И.И Чеснокова және басқалар19].
Бұл саладағы көптеген ... ... ... ... ... және ... Шет ел ... тұлғаның өзін-өзі бағалау мәселесі туралы З.Фрейд,Э.Формм,Э.Эриксон,А.Маслоу, К.Роджерс және басқалардың еңбектерінде көрініс береді[17].
Қазақстанда осы мәселелерге қатысты ... ... ... атап ... ... С.М. Жақыповтың жетекшілігімен А.Т. Изақова , Г.М. Кәрібаева ... ... ... ... ... зерттеулердің ішінде профессор Ж.Ы. Намазбаеваның жетекшілігімен Р.Ш. Сабырова, С.Ж. Өмірбекова және Л.С. Пилипчуктың жұмыстарында ... мен ... ... ... ... мен ... шақтағы өзіндік сана - сезімдер жайлы, олардың тұлғаның даму сатыларындағы ... ... ...
... тақырыпта Ә.М. Болтаева өзінің ғылыми зерттеу жұмысы қазіргі жоғары білім беру жүйесіндегі ... ... ... ... зерттеуге арналған. Кәсіби мотивациялық бағыттылық, студенттердің мамандықты таңдау мотиві, кәсіби мотивация типтерінің ерекшеліктері мен ... ... ... өзіндік реттеудің жүйелі зерттеулерінің болмауы, зерттеуде осы ... ... асу ... яғни болашақ мамандардың кәсіпті игерудің мотивациялық негіздері мен итермелеуші себептері сипатталынады[18]. ... ... ... ... мен оның ... ... ... Қазақстанда психология ғылымдарының кандидаты Ж.Ж. Бейсенова өзінің атты кандидаттық диссертациясында жан-жақты ғылыми тұрғыда талдаған[19].
Зерттеу мәселесі: қоғамдағы экономикалық саяси және ... ... ... ... ... ... мен даму жағдайлары да тұлғаға жоғары талаптар қояды.Сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... бар. Өзін -өзі бағалау деңгейі тұлғаның қандай да бір деңгейінде әлеуметтік белсенділігін анықтайды.
Зерттеу нысаны ретінде: құқық қорғау ... ... ... ... ... пәні: құқық қорғау органы қызметкерлерінің кәсіби іс-әрекетінде өзін-өзі бағалау деңгейлері.
Зерттеу жұмысының мақсаты:Құқық қорғау органы қызметкерлерінің өзін-өзі бағалауының кәсіби іс-әрекетке ... ... ... ... ... ... ... деңгейі жоғары болған сайын, соғұрлым қобалжу деңгейі төмен болады.
Неғұрлым өзін-өзі бағалау деңгейі төмен болған ... ... ... ... ... ...
Зерттеудің негізгі болжамы:Құқық қорғау органы қызметкерлерінің өзін-өзі бағалау деңгейі тұлғалық қобалжу деңгейіне байланысты.
Жұмыстың ... ... ... ... ... органы қызметкерлерінің кәсіби іс-әрекетінің әлеуметтік-психологиялық негіздерін анықтау;
- құқық қорғау органы қызметкерлерінің кәсіби ... ... ... деңгейін анықтау;
-еңбек ету процесі кезіндегі құқық қорғау органы қызметкерлерінің өзін-өзі бағалау деңгейін зерттеу;
Зерттеудің ... ... ... А.Н.Леонтьевтің тұлғалық даму туралы көзқарастары, сонымен қатар тұтастық бағытын жүзеге ... ... ... ... ... ... ... ретінде алдық (А.Қ.Абульханова,Б.Г.Ананьев,А.Г.Асмолов,Н.А.Логинова,В.С.Мухина,В.А.Петровский,С.Л.Рубинштейн,В.В.Столин,И.И.Чеснокова және тағы басқа).
Зерттеу әдістері: Өзін-өзі бағалау деңгейін анықтау әдістемесі; Дж. ... ... ... ... әдістемесі; Дембо-Рубинштейн әдістемесі; Розенбаумның Q-критериі.
Зерттеу базасы: Эмпирикалық зерттеуге Алатау аудандық Ішкі Істер бөліміндегі Құқық ... ... 24 ... ... ... ... ... әртүрлі болды.
Ғылыми жаңалығы: Қазақстанда қазіргі кезде жүйелі түрде дамып келе ... ... ... ... заң ... ... ... ғалымдардың ғылыми еңбектеріне жасалынған теориялық талдауы осы саладағы білім деңгейін тереңдетуге өзіндік үлес болып табылады.
Практикалық маңыздылығы: Зерттеу нәтижесінде ... ... заң ... ... іс -әрекеті барысында негізге алынуы және қолданылуы.
Диплом жұмысының құрылымы: жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен,қорытындыдан,пайдаланған әдебиеттер тізімі мен ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРІНІҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1.1 Құқықтық тәрбиенің педагогикалық-психологиялық негіздері ... ... ... ... өз ... болған. Бұлар әдет-ғұрыптардан, бидің билігінен, ережеден бастау алатын ... ... ... ...
Қазақтың әдет заңдарының ішінде ереже яғни билер мәслихатының ережесі көшпенді қазақ ұлтының әдет-ғұрпына, тұрмысына лайық жасалып, ... дау, ... ... осы заң негізінде шешімін тауып отырған.
Қазақтың әдет ... ... - ол сөз ... ... тапқырлық өнерді жоғары бағалап, соған жүгінген. Соған ... ... ... ... ... тұтып, сыйлаған.
Қазақ әдет-ғұрып заңдарының тарихында қазақ халқының алғашқы ата-заңы болып табылатын деген ат алған деп ... заң ... орны ... Оның негізін қалаушы қазақтың әйгілі қайраткері, қолбасшысы Қасым хан Жәнібекұлы (1445-1518) бұрыннан қолданып ... ... ... ... ... ... ... басқару жолын жасады.
Бұл заң ережесі: Мүлік заңы, Қылмыс заңы. Әскери заң. Елшілік жолдары, Жұртшылық заңы деген 5 тараудан ... ... ... ... заңы ... ... кісі ... ұрлық-қарлық, талау, қарақшылық, шабуыл мәселелері қамтылған.
Бұл заңдар әділдік пен тәртіптің орнығуындағы ерекше маңыздылығымен немесе деген ... ел ... кең ... ХVІІ ғасырда мұны Есім хан (1598-1645 жылдары хандық ... ... ... заң күшіне толық енді. Мұны халық деп атап ... ... екі заң ... Әз ... ... тұсында (ХVІІ ғасырдың аяғы мен ХVІІІ ғасырдың басы) одан әрі ... жаңа ... ... енгізілді. Бұрынғы бес тараудан тұратын ережеге Жесір дауы мен Құн дауы қосылып, жеті ... ... бұл заң ... ... ... ... деген атпен тарады.
Осындай мемлекеттік, құқықтық, азаматтық ережелер негізін жасауға Төле би, ... би, ... би, Әнет ... ... Әз ... хан ... мен ... кеңесін құрып, жыл сайын құрылтай өткізіп отырды.
Жоғарыда айтылған ... ... - ... ... ... келе жатқан құқықтық санаға ие екендігі, адамдардың төрелік ету, ... айту тек ... ... ... ... ... [5].
Құқықтық сана адамның бүкіл өмір бойында әлеуметтену процесіне қалыптасатындықтан, оның ... ... даму ... ... тыс ... ... болмайды.
Құқықтық сана қоғамның құқықтық өмірін жанданддыруға және дамытуға ... үлес ... ... ... ... көзқарасының қалыптасуының шешуші кезеңі болып табылады. Осы жылдары ... ... ... ... ... өзіне жіне басқаларға талап қоюы, адалдығы мен ... ... мен ... жігерлілігі мен батылдығы қалыптасады.
Бұлардың мазмұнына мемлекет заңдары және ... өмір сүру ... ... қоғам заңдылықтарын бұзуға төзімсіздік, қоғамдық тәртіпті сақтау да енеді. Тұлғаның бойында осындай ... ... ... ... қоғамы азаматының құқықтық мәдениеті болмай қоғам алдындағы міндеттерді орынды шешу мүмкін емес.
Құқықтық мәдениет екі тұрғыдан қаралады. Біріншісі, кең ... бұл ... ... ... ... ... ... әрекетінің ауқымын қамтиды. Екіншісі, тұлғалық, психологиялық-педагогикалық мәніне қарау. [6,29-31б].
Құқықтық мәдениеттің тұлғалық мәнінде - бұл тұлғаның күрделі, кешенді ... ... ... ... ... ... бар ... мен қылықтарының орынды бағытын анықтайды.
Тұлғаның құқықтық мәдениеті - күрделі. Әңгіме адам, оның санасы, мінез-құлқы, жүріс-тұрысы ... ... ... сұрақтар туындайды. Шындығына келсек, бұл сұрақтарға психология, педагогика, әлеуметтану, медицина, заң т.б. ... әлі ... ... бере ... ... ... қоғам болашағын байланыстыра қарап отырған жағдайда аға ұрпақ іс-тәжірибесі мен қарым-қатынасы тәжірибесін негізге ала отырып, жас ұрпақтың құқықтық тәрбиесі ... ... ... ... жөн деп ойладық.
Себебі, қоғамдағы құқықты дамыту үшін, заңдылықты, тәртіпті қатаң сақтау үшін құқықтық сана - ... ... өте зор. Ал ол үшін сол ... ... ... қызметкерлердің тұлғалық және психикалық ерекшелігін зерттеу бүгінгі күн талабынан туындап отырған үлкен мәселе.
Қоғамда өмір сүруші әрбір тұлға сол қоғамның іс-әрекеті, ... ... ... ... болады. Ол мұны сезіне ме, сезінбей ме, бұл оның еркінен тыс жүреді. Қоршаған ортаның өмір талаптарынан қоғамның еш ... ... ... ... ... ... күйбең тіршіліктің құрығына түсіп, өз ар-ожданын, ұятын, намысын бір сәттік дүниенің жалған қызығына айырбастап, сатып жүргендер де аз емес. ... өзі ... ... жас ... ... құқықтық тәрбиесіне мән беруді зор міндет етіп қойып отыр.
Құқықтық қоғам - демократиялық принциптерге сүйене отырып, әр ... ... ... ... ойын, сезімін, ұмтылысын толық және еркін жүзеге асыру мүмкіндігін қамтамасыз етеді.
Демократияны жетілдіру мемлекеттің және қоғамдық өмірдің ... ... ... ... ... ... және қоғам өмірінің құқықтық негізін бекіту процесі төмендегідей маңызды шараларды ... ... ... етеді:
* заңдарды үздіксіз жетілдіру;
* заңның орындалуын қадағалау;
* қоғамдық тәртіп орнатуға әрбір азамат, бүкіл жұртшылықтың мәдениетін көтеру;
* заң ... сөзі бен ... ... тұлғасының кіршіксіз таза болуы.
Бұдан, заңдылық пен құқықтық тәртіптің бекітілуіне қамқорлық тікелей ... ... мен ... болу қажеттігі шығады. Қоғамның қандай қоғам екендігіне баға беру көп жағдайда адамның жеке тұлғасының құқықтық ... ... ... ... ... мен оның құқықтық мәдениетінің арасында тығыз байланыс бар. Құқықтық мәдениет мазмұны ... ... ... ... ... ... бірақ, өзіндік ерекшеліктерін сақтайды. Сондықтан да құқықтық тәрбиені ... ... ... ... ... ... теориясының құрамды бір бөлігі ретінде педагогика ғылымында қарастырылады[7].
Қазір біз құқықтық мемлекет құрып ... ... ... ... белгісі - адам және азамат құқығы мен бостандығына халықаралық өлшем деңгейінде кепілдік беру, заң құқықтарының бекітілуі, мемлекеттік биліктің тұтастығы мен ... ... ... оның ... ... сот билігінің тәуелсіздігі, мемлекет пен азаматтың өзара жауапкершілігі болып табылады. Осы тұрғыдан алып ... ... ... қызмет ететін жеке тұлғалардың психикалық еркшеліктерін зерттеп, тәжірибеде қолдана білудің маңыздылығы практикалық ... ... ... отыр.
Жаңа ғасырда көпшіліктің назарын адаммен байланысты ғылымдар қызықтыруда. Ғалымдар адамның ішкі психикалық әлемі және ... ... ... ... - ... ерекше рөл ойнайтынын болжауда.
Біздің күрделі, әртекті өміріміз адамның алдында бір-бірімен өзара ұштасып жататын кәсіби әрі жеке ... ... ... ... ... байқау және қателесу жолымен шешуге болатыны сөзсіз. ... ... ... және ... ... талдау, өз қылықтарының салдарын, басқа адамдармен қатынастарын, өз эмоциялары мен қарым-қатынастарын басқару ... ... ... ала ... ... ... абзал.
Біз адамның кәсіби әрекетіндегі психологиялық мәдениеттің, психологиялық біліктіліктің, еңбек нарығында өзін таныту іскерлігінің қалыптасуы сияқты негізгі ерекшеліктерді бөліп көрсетеміз.
Психология теориялық ... ... дами ... ... де ... ... Сол ... нақты адамдардың өмірлік маңызды проблемаларын шешу үшін психологияның әрқилы салаларынан білімдердің жинақталуына ... ... ... Ол ... ғылымда жаңа бағыт - практикалық психологияның қалыптасуына ықпал етуде. Көптеген ғалымдар теориялық және ғылыми - ... ... ... ең ... зерттеу пәні мен объектісінде екендігін айтады. Ғылыми-практикалық психология ... ... ... ... күйі бар ... объектімен бірлікте болуда[4].
Практикалық психологияның қызметінде шынайы объектінің табиғаты жайлы түсінік психологиялық ғылымдағы нақты заттық түсінікке ғана емес, ... ... сол ... яғни ... қамтыған ақиқатқа сүйенуі тиіс. ... ... ... ... ... тіршілік әрекеттің барлық аумағына еніп, әрқилы қуантатын, кейде қинайтын өмірлік ... толы ... тірі ... ... ... мен ... міндеті адамға күрделі проблемаларында көмектесіп, қалыптасқан жағдайдың барынша жүйке-психикалық қысымсыз орынды шешімін табуға көмектесуде[4].
Практикалық психологтың қызмет ететін аумағы ... ... ... Өйткені адамдар тіршілік ететін барлық жерлерде психологиялық қиындықтар туындамай қоймайды. Бұл сфераның шекарасы тұтастай адамдар ... ... ... ... ... түрлі типтегі және көлемдегі топтарға дейін ұласады.
Отбасынан бастап мектепке дейін және мелекетаралық, ұлтаралық қатынастарда қоғамның әлеуметтік ұйымдасуының ... ... ... ... ... ... қажеттіліктер туындайды. Психологиялық қиындықтардың тереңдігіне қарай, психологияның қайсібір елдегі даму деңгейіне байланысты, ұлттық дәстүрлерге және басқа да факторлаға қатысты практикалық ... ... ... ... ... ... ... етілуде. Психологтар мемлекеттік басқару органдарында, коммерциялық құрылымдарда, жеке бизнесте, дәрігерлік ... ... беру ... ... ... ішкі ... Министрлігінде, түзету-тәрбие мекемелерінде қызмет етеді[4].
Заңгерлік тәжірибедегі психологиялық ақпарат тергеу қызметінде, ... ... және сот ... қолданылады. Заңгерлік іс-әрекеттің қайсібір түріне қатысқан психологтың міндеті, қоғамдық өмірдің ... ... ... ... проблемаларды шешуде оларға көмек көрсетуде. Оның басты қызметі ... ... және ... ... мен ... ... ерекшеліктерін нақты да объективті бағалау үшін сәйкес деректердің зерттеу әдістері мен арнайы психологиялық білімдерді қолдануда. Көптеген ... ... ... - ... ... біліктілігінің арқасында анықталған деректердің кәсіби бағасын беруі тиіс[4].
Тергеуші сияқты, ... та ... ... ... ... ... ... қатынастарын және басқа да психикалық және әлеуметтік-психологиялық құбылыстарды және қылмысты мінез-құлықтың ерекшеліктерін сынауда, ... ... ... ... ... ... ... маңызды болуы мүмкін ғылыми - психологиялық көзқарастарын алға тартады.
Заң мамандықтарының өкілдері психологқа сұраныстарын жасауда, адам мінез-құлқының жалпыланған үлгісіне, өзінің психологиялық ... ... және ... ... ... рөлі жайындағы түсінігіне бағдарланады.
Құқықтық, мінез-құлық мәселесі заңгерлік тәжірибе өкілдерінің, оған қызығушылық білдірген ... және ... ... әрекеттестіктерінің пәні болып табылады. Психологтың осы мәселені шешудегі рөлі құқықтық ... ... ... ... ... ұсынуда, психологиялық деректер мен заңдылықтарды нұсқауда.
Құқық қорғау органдары қызметкерлерінің іс-әрекетінде ең негізі - бұл адамдардмен бірге қызметі. Бұл қызметке ... ... ... ... адамдарды зерттеу және бағалау, олармен психологиялық қарым-қатынас құру және дамыту, оларға әсер ету, оқыту, тәрбиелеу және т.б.
Сондықтан да психологиялық ... ... ... ... ... ... үшін аса ... болып келеді.
Осы көрсетілген аспектілерді терең зерттеу тұлға дамуына және құқықтық қызметке психологиялық талдауды қажет етеді.
Құқық ... ... ... ... білім негіздерін білуі олардың кәсіби қызметінің нәтижелігін арттыра түседі.
Қазіргі кезде кез-келген мамандық ... ... ... ... Әр ... өзіндік талаптары, кәсіби деңгейі және ерекшелігі бар. Бұл жайт қоғамның дамуы жағдайымен анықталады.
Қазақстан Республикасының конституциялық заңдарын жүзеге асыру, ... ... ... күшейту, ішкі істер органдары қызметкерлерінің тұлғалық ерекшеліктері мен ... ... ... мен ... біліктілігінің деңгейін жоғарлату т.с.с. маңызды міндеттердің шешілуі - құқық қорғау органдарындағы заңгерлердің кәсіби және тұлғалық ерекшеліктерінің ... ... ... ... ... ... жаңаша реформаларына байланысты - құқық қорғау органдары қызметкерлерінің бойындағы кәсіби - тұлғалық ерекшеліктерді қалыптастыру мен жандандыру ... ... бірі ... ... қорғау органдары қызметкерлерінің кәсіби және тұлғалық ерекшеліктерін зерттеу жеке тұлға дамуының 3 сферасымен ... ... ... ... байланысты. Себебі, оның психологиялық сапасы мен кәсіби әрекетте көріну ... өте ... жеке ... ... алғашқы сферасы - құқық қорғау органдары қызметкерлерінің дүниетанымын, оның біліктілігімен сипатталынса, екіншісі - маманның ... және ... ... ... ... - ... ... мен кәсіби мотивациясын есепке алады.
Осы бағытта жүргізілген заң ... ... мен ... және ... ... ... ... психологиялық қамтамасыз ету мәселелері (А.С.Батышев, А.И.Китов, В.Н.Лапшин, Н.А.Минжанов, А.М.Столяренко, В.В.Костицкий); заңгер кәсібінің рухани және ... ... ... ... А.Г.Бонкер, А.А.Гришин, А.В.Щеглов) және отандық психологтар Шалғынбаев Т.М., Болтаева А., ... Ғ.А. т.б. ... ... ... ... ... ішкі және сыртқы саясатын жүйелі түрде басқару мен дамыту мәселесі белгілі тәртіпті, ... ... және ... ... етеді. Мұның өзі заңды сыйлау әрі құрметтеуді бірінші кезекке қояды.
Басқару, билік жүргізу қалыптаспайынша, қоғамда әртүрлі ретсіздік, жүйесіздік, тәртіпсіздік (хаос) орын ... ... еді. Ал ... өзінің табиғаты жағынан - әлеуметтік құбылыс. Яғни биліктің астарында қоғаммен тонның ішкі бауындай біте қайнасқан ... ... өмір сүру ... ... ... ... әлеуметтік байланыстардың сөгілмеуіне септігін тигізеді. Мұндай қасиеттерге ие болу арқылы биліктік механизм өзіне деген ... ... және ол ... ... ... ... ... термині әртүрлі нысанада көрініс табады. Ол әсер ету бағытына, объектісіне, көрінісіне қарай - ... ... ... әлеуметтік, әскери билік, сондай-ақ құдайдың немесе ата-ананың билігі болуы мүмкін[8].
Мемлекет билігінің түпкі мақсаты - ... ... және ... ... қорқынышта ұстау емес, тағдырдың тәлкегіне қалдыру емес, ... адам ... өмір сүру ... өз ... ... пайдалануы үшін, оны сенімсіздіктен, қорқыныштан азат ету [9]
Кез-келген мемлекеттің түпкі ... - өз ... ... ... ... ... болу.
Биліктің барлық көріністерінің жиынтығы - ... ... мен адам ... ... ... ... де, ... барлық ынтымақты және дау-жанжалды қарым-қатынастармен ұйымдастыратын дербес ... ... ... де қарауға мүмкіндік береді[10,90-91б].
Биліктің қайнар көзі, негізі және тірегі халық болғандықтан, жұрт өз арасынан ... ... ... ... ал, оны қас ... дейін мойындап отырған. Бұған Абай билігіне өз заманында-ақ қарсыластары жүгініске келіп отырғандығы дәлел. Бұл, әрине, бір жағынан Абай ... ... ... ... ... - ... билікті сыйлап-қадірлеуінде. Ол кезде сайланбалы парашыл билердің өрбіп тұрған кезі болатын, соған қарамастан, көпшіліктің билікке деген дәстүрлі көзқарастан, дүниетанымнан ... кете ... ... ... кете ... амалсыз шара деп түсініп қалмау керек, бұл тұрғыда заң ғылымдарының докторы, профессор З.Ж. Кенжалиевтің еңбегінде былай ... ... ... ... жұрт ... адам мен ... ара салмағы назар аударарлық дүние. Себебі, адам баласы биліктің басты қайнар көзі болғандықтан, ... ... ... да сол, ... ... ... де - өзі.
Қазақ дүниетанымында адамға баратын билік, оның соқпағын салатын - халық деген көзқарас қалыптасқан. А.И. ... ... ... пен ... ... түсіндіруде - екеуін біртұтас, ажырамас элементтер екенін ескере отырып, екі типке ... ... адам ... ... ... ... діни мәселелерді шешу үшін пайдаланылатын құрал деп қабылдайтындарды жатқызады.Екіншісінде адам билікке жетуді мақсат, құндылық деп көз қалыптастырғандарды көрсетеді[13].
Заң психологиясындағы тұлға және ... сана ... ... ... ... ... психологиясында жеке адам мәселесі негізгі мәселелердің бірі болып табылады.
Қазіргі уақытта құқық реформалармен ... ... ... ... іске ... қарқынды жүргізілуде.Осы орайда айта кететін жәйт, халықтың құқықтық мәдениетін, заң жөніндегі сауатын жетілдірудің тиімді жолдарын қарастырып, ең ... ... жиі ... ... ... кеңінен таныстырып отыруды қолға алу керек сияқты. Заңгерлер ғана емес, заңға әрбір азамат жетік ... ғана ... ... ... ... ... қызмет ететін жеке тұлғалар жөніндегі алып қашпа сөздер ... ... ... ... ... ... туралы, алар орны, әсіресе бүгінгі таңда айрықша екенін мойындауымыз қажет. Құқық органы қызметкерлерінің атқарып ... ... ... ... ... ... ... пайдалану қажеттігін, құқықтық іс-әрекеттерде сөзсіз психолог маманның көмегінің олардың қызметінде маңызды екені қуантарлық жағдай. ... - ... ... жеке ... ... ... ... сана соның ішінде құқықтық сана, қоғамдық тіршілік иесі ретінде көрінеді. Осыған байланысты заң психологиясында жеке ... ... ... екі ... ... қылмыскердің жеке тұлғалық құрылымын зерттеу және оған жағымды әсер ету;
- құқық қорғау,сот-тергеу ұйымдары ... ... ... ... ... ... және оларды мамандыққа психологиялық дайындау.
Жеке тұлға - бұл сана иесі ретінде нақты адам. Жеке ... өз ... ... эстетикалық, адамгершілік нормаларының иесі. Ол осы норманы орындап, ол үшін күреседі немесе керісінше бұл құқықты ... ... және сол үішн ... ... ... мәнді қатынастарына материалдық жағдайларға, қоғамға, адамға, заң нормалары мен ережелеріне өз міндеттерімен құқықтарына саналы қатынасы жатады.
Осыған орай, жеке ... ... ... ... ... ... болады.
- құрылымның бірінші бөлігі жеке тұлғаның бағыттылығын немесе адамның болмыс қатынасын сипаттайды.
Бағыттылық әр ... ... ... байланысты қажеттіліктер мен мүдделер, идеялық құқықпен тәжірибелік әрекеттер жүйесінен құралады.
Соның өзінде ... ... бірі ... ... және жекешілік мәнге ие болады, ал қалғаны көмекші рөл атқарады. Дараланып ... ... жеке ... ... психологиялық іс-әрекетін анықтайды;
- құрылымның екінші бөлігі жеке тұлғаның мүмкіншілігін анықтайды және іс-әрекетінің табысты болуын қамтамасыз ... ... ... қамтиды;
- жеке тұлғаның құрылымдағы үшінші бөлігі мінез немесе адамның әлеуметтік ортадағы мінез-құлқын қамтиды.
- төртіншісі, басқару ... ... ... оның ... ... ... тұлға құрылымының біртұтастығын - оның бағыттылығы анықтайды. Жеке ... ... оның ... мен ... ... ... көрінуі мүмкін.
Алайда,бағыттылықтың тереңдетілген мазмұны кәсіби бағыттылықпен сипатталады.
Құқық - мемлекет белгілеген баршаға міндетті әлеуметтік ... ... ... - ... ... ... ... қорғайтын, мелекет кепілдік ететін құқықтық қатынастары мен негізгі ... ... ... - ... - ... ... ... қоғамдық өмірдің барлық саласында заңның бәрінен биік, қожайындық орында тұруы; мемлекет пен оның ... ... ... - ... ... ... сот ... қорғалуы, мемлекет пен жеке тұлғаның өзара жауаптылығы қамтамасыз ... ... - ... мемлекет болып табылады.
Құқықтық - әлеуметтік нормалар мен ережелер жиынтығы. Құқықтық реттелу жеке тұлға құқығымен қоғам міндеттері мен ара-қатынасына ... және ... жеке ... ... әлеуметтік қажеттіліктерін жүзеге асырудың формасымен кәсіби білім мен біліктілігі ретінде көрінеді.
Сондықтан бізге қазіргі заманға жоғары дайярлықтан өткен, білікті, егемендік мүддемізді ... ... ... ... ... мемлкеттік органда қызмет ететін тұлғалар тарапынан кетіп жататын кемшіліктер азаматтардың оларға деген сенімсіздіктерін туығызады. Мысалы, ... ... ... ... на ... ... ... істің хаттамасының дайын болмауы, үкімнің көшірмесін уақытылы бермеу, алдына арыз-шағыммен келген кісілерге көңіл бөлмеу, дұрыс қабылдамай, тіпті ... ... қою, ... ... ... және т.б. ... жатқан мемлекет қазметшісіне жат қылықтар туындап, құқық органдарыны қызметшілерінің өзі құқық бұзушылыққа баратынын ашық айту керек.
Құқық бұзушылық дегеніміз - ... ... ... ... жасқа жеткен адамның құқық ережелеріне қайшы келетін кінәлі әрекеттер жасауы.
Осы саладағы өзекті мәселелер заңгерлік білім беру негізі, заңгерлік ... ... оқу ... ... ... алып дамыту, психологиялық тұрғыда дайындалған заңгер мамандарды даярлау қажет.
Қазақстан Республикасының Конституциялық заңдарын жүзеге асыру Мемлекеттік қызметтің ... ... ... ... ... мен ... ... қалыптастыру мен кәсіби біліктігін жоғарылату т.с.с маңызды міндеттердің шешілуі құқық қорғау органдарындағы заңгерлердің кәсіби және тұлғалық ерекшеліктерінің ... ... ... құық қорғау органдарының жаңаша реформаларына байланысты заңгерлердің бойындағы кәсібилік, тұлғалық ерекшеліктерді қалыптастыру мен жандандыру өзекті мәселелердің бірі ... ... ... - ... жеке тұлғалар мен заңды тұлғалардың заңда көзделген және заңмен жол берілген құқықтары мен міндеттерін алып жүре ... ... ... ... жол ... осы жолда өзінің ерік-жігері мен тұлғалық, психикалық ерекшіліктерін көрсете білуге қабілетті маман.
Құқық қорғау ... ... ... және ... ерекшеліктерін зерттеу жеке тұлға дамуының үш сферасымен (танымдық, әрекеттік, жүріс-тұрыстық, қажеттілік-мотивациялық) шартталуымен байланысты, себебі оның психологиялық сапалық кәсіби ... ... ... өте ... жеке ... дамуының алғашқы сферасы заңгердің дүниетанымын, оның кәсіби біліктілігін сипаттаса, екіншісі маманның қоғамдық және ... ... ... ... маманның бағыттылығы мен кәсіби мотивациясын есепке алады.
Жеке ... ... ... ... оның ... - құлқының бағыттылығын анықтайтын мақсат, қызығушылық мотивтер жиынтығын игерген белсенді субъекті ретінде орын алады.
Құқық бостандығының ... ... ... ... жеке ... ... оның әлеуметтік бағдары құндылық бейнесі және психологиялық сапалары мен тәсілдеріне тәуелді ... ... ... жеке ... ... ... асыруы,оның ішкі әлеуметтік саяси және адагершілік потенциялы жүзеге асырудың тәсілі ретінде көрінеді.
Заң психологиясы құқық нормаларымен байланысты, ол заңгерден аса ... ... ... ... ... ... іс ... психологиялық талдаулар көрсеткендей белгілі бір ақиқатты шындықты орнату үшін бірқатар кезеңдерден өтеді.
Бұл іс ... ... ... бөіл ... ... ... ұйымдастырушылық, тәрбиелеу,
Заңгер іс-әрекетінің негізгі екі тобын бөлеміз, негізгі және қосымша.
Негізгі іс әрекет - заңгердің ... ... ... ... ... конструктивті, тәрбиелеу жатады.
Іс-әрекеттің қоымша түріне коммуникативтілік, ұйымдастырушылық ... ... түрі ... іс-әрекеттің жүзеге асуын қамтамасыз етеді.
Құқық қорғау органдарының кәсіби іс-әрекеті мемлекеттік іс-әрекет. Мемлекет бұл органдар алдында азаматтардың қылмыстық зиянкесті ... ... ... ... бір ... ... ... қорғау қызметкері болу үшін арнайы табиғи нышандардың болуы қажет емес.Құқық қорғау іс-әркеті үшін жүйке ... ... ... ... ... рөлі зор. ... осы мамандықта оқитын мамандар психология негіздері мен бірге заң психологиясын, практика лық психология негіздерін және т.б. жан-жақты ... ... ... ... ... қорғау қызметкерінің іс-әрекетіне, адамдармен қарым-қатынасына қарап біз мемлекет ... баға ... заң ... ... ... ... - басты шарт. Бірақ, білім бар да, біліктілік бар емес пе. Біліктілік пен ... ... ... ұят пен ... қарапайымдылық пен кішіпейіл кәсіп иесі өз беделін арттыра ... ... ... Осы тұста айта кететін бір нәрсе, осы салада қызмет ететін жастардың көпшілігі тек ... тың тар ... ... ... ... ... өтіп жатады. Заңға жетік болғанымен. Ойға орашолақ, тілге ... не сөз ... не жөн ... жас ... ертең елге қандай пайда келтіреді.
Ой анықтығынан барып анық сөз ... ... ... ... сөйлеу мәдениеті қалыптасады. Әрбір құқық қызметкерінің ойлау мәдениеті мен сөйлеу мәдениетін меңгеруі - бүгінгі күн талабы. Жалпы заңгерлер ... ... ... ... тереңдетіп оқытумен қатар, ой-өрісін кеңейтетін, ар-ождан тазалығы мен адалдық, қоғамға қалтықсыз қызмет етумен қатар ұлт болашағына да алаң ... ... ... сезіну бағытында арнайы тәлімдік, тәрбиелік сабақтар қосымша жүргізілсе, бізідің Қазақстанда ертеңгі ізбасар буын тәрбиесіне ... үлес ... еді. ... ғана қарапайым халық сеніміне ие болады. Осы мәселені заңгерлер дайындайтын жоғарғы оқу орындарының басшылары мен педагогтары ... алса ... ... бар. ... ... ... қорғау қорғау қызметіндегілер адамгершілік негізде қызмет ету керектігі жөнінде айтқан.
Біздің тәуелсіз жас мемлекетіміз жаңа, түбірлі өзгерісті, яғни ... ... ... ... асыруда және демократия, әрі нарықтық қатынастар бәсекелестік жағдайына икемделгіш, әрі белсенді, жан-жақты ... ... ... зор үміт күтілуде.
Заң қызметін жоғары дәрежеде меңгеріп, оны өзінің өмірлік мақсаты, жеке тұлғалық позициясы ретінде ұстанушы адам үшін, осы мамандықты ... ... ... ... мен ... ... деген кәсіби мотивациялық бағыттылығының маңызы зор.
Бұл мәселенің ... ... ... ... деп ... ... ... жүйесі, яғни жеке тұлғаның іс-әрекетінің сипаты мен мазмұнының ішкі талпыныс күші қалыптасады.
Кәсіби мотивацияның негізгі құрамы адамның қызығулары болып табылады.Сондықтан да ... ... ... ... қалыптасуы үшін олардың бойындағы тұлғалық болашақ кәсіби әрекетке деген тұрақты қызығуларды тәрбиелеу керек.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... -деді.Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуді, діни экстремизм, халықаралық терроризм және есірткі саудасына қарсы күресті арттыру арқылы жетуге ... атап ... ... ... күні ... ... ... заңсыз қару ,есірткі сату т.б қауіп қатермен күрес жолында ... жүзі ... ... ... және ... үшін ... ... бәрін жасауда. Орта Азия аймағындағы мемлекеттердің Одақтастығының артуының қазіргі заманғы қылмыс түрлеріне мемлекеттердің одақтастығының артуы қарсы тұра ... ... ... ... ... психологиялық тұрғыдан зерттеу мәселелері
Құқық қорғау қызметінің мәселелерін психологиялық тұрғыдан зерттеу тарихы жүздеген жылдарды қамтиды. Ол сот ... ... мен ... ... ... ... жағдай ғылымы пайда болғанға дейін, атап айтқанда 70-жылдарға дейін сақталып ... Бұл ... ... ... ... оның ... жаңаша қарауды талап етті. Қоғамды құқықтық тәрбиелеудің, заңдылықты нығайтудың, құқық қорғау органдарының кадрларымен жұмыс істеу және оларды басқарудың, сотталғандардың ... ... ... зерттеу басталды.
Қазіргі уақытта психологиялық ғылым едәуір ... ... ... ... ... ... енді. Сондай-ақ, ол құқық қорғау органдары мен лауазымды ... ... ... үшін де ... ... ... ... жоғары мәдениетін қамтамасыз ететін психологиялық білім, тәжірибелер мен әдістердің дамыған жүйесінің заңгерлерде ... ... ... ... ... заң ... ... тиімділігін арттыруға әсер етеді.
Бұл жұмыстың өзектілігін дәлеледеп, заң психологиясы тақырыбын ашу үшін мынадай мақсаттар қойылады:
Заң психологиясын психология ғылымының бір ... ... ... Заң ... ... ... ... мен жүйесін ашу.
1. Заң психологиясы - психология ғылымының бір саласы ретінде
Психология - ... ... ... ... мен ... ... ғылым. термині гректің (жан), (ғылым) деген сөздерінен шыққан, яғни адамның ішкі,
субъективті әлемі туралы ... ... ... ... ұзақ ... бойы ... құрамдас бөлігі болып келді және тек XIX ... ... ғана жеке ... ... болып бөлінді. Қазіргі уақытта психология күрделі және көп тармақты ғылым саласына айналды. Психикалық қызметтің ... ... ... ... ... басқа психологияның жеке және қосымша салалары бар. Нақты қызмет түрлерімен айналысатын адамдардың психикасының заңдылықтары мен механизмдерін зерттейтін ... ... ... ... еңбек психологиясы, оның ішінде жекелеген бөлімдері - инженерлік, авиациялық, ғарыш психологиясы, тану психологиясы, ... ... ... және заң ... ... ... әр түрлі салаларының белгілерін қамтиды және ол психологияға да, ... да ... ... ... Заң ... ... азаматтық-құқықтық, т.б. әр түрлі құқықтық қатынастардың салаларындағы ... ... ... ... Заң ... пәні
Қазіргі уақытта ғылымның дамуы 2 жағдайда ... бір ... ... ... ... ... көрінсе, екінші жағынан, салалардың өзара араласуынан, интеграциясынан көрінеді. Бұл ... ... жаңа ... ... болуына алып келеді. Міне, заң психологиясы да психологиялық және құқықтық ғылымдардың ... ... ... болған.
Кез - келген ғылым саласының пәні болады, ол пән ретінде осы ... ... ... ... ... Заң ... пәні ... құқық әрекетінің саласында пайда болатын психикалық құбылыстар, механизмдер, ... ... Заң ... ... ... адам ... көптеген жазылған және жазылмаған нормаларға
тәуелді. Қоғамның негізгі міндеті- өмір сүріп отырған ... ... етіп ... ... - ... нормалары мен үлгілеріне сай жеке адамды қалыптастыру. Заң ... ... мен ... біріктірген қолданбалы білім саласы болып табылады. Заң психологиясы пән ретінде заң ... ... ... ... ... даму заңдылықтарын үйрету болып табылады. Заң психологиясы ғылым ... ... ... ... ... ... ... жеке және жалпы деп топтастыруға болады.
Жалпы міндеттеріне: заң және психологиялық білімдерге синтез
жасау. Заң категорияларының іргелі психологиялық ... ашу ... ... міндеттеріне:
1. заң нормаларының тиімділігінің психологиялық шарттарын зерттеу;
2. қылмыскерді психологиялық тұрғыдан зерттеу, қылмыстық мінез - ... ... ... қылмыстың алдын алудың қоғамдық психологиялық негізін әзірлеу;
4. ... заң ... іс ... ... ... ... ... судьяның т.б.);
5. түзеу мекемелеріндегі сотталғандардың түзету мен қайта тәрбиелеу
шараларының психологиялық заңдылықтарын зерттеу;
6. заң орындары қызметкерлерінің кәсіби ... ... ... ... Заң ... ... әдістер
Әрбір ғылымда пәніне және ғылыми зерттеу әдістеріне қатысты ... ... ... ... ... өзіндік ортасында зерттелуі қажет. Зерттеу мақсатына орай заң психологиясы ... ... ... 3 ... ... ғылыми зерттеу әдістері
2. жеке тұлғаға әсер ... ... ...
3. сот ... ... ... психологиясында зерттелетін әдістер. Олар:
- адам іскерлігін талдау әдісі
- іс қағаздарын психологиялық талдау әдісі
- контент- ...
- ... ... ... психологиядағы негізгі әдістерді қолданады:
1. Бақылау әдісі
2. Анкеталық әдісі
3. ... ... ... ... ... ... ... отырып, техникалық әдіс- тәсілдерді
қолдануға болады, ең бастысы бақылаушының адамдармен ... - ... ... сөйлеуін магнитафонға жазып алу. Жекелеген жағдайда фотоапаратпен, видеоға түсіру тиімді. Осы ... тек заң ... ғана ... ... әдісін тек қана психолог емес, сонымен бірге заң аясында жұмыс жасайтын қызметкерлерде ... ... ... Оның ... ... қарсы ақпаратты жинау болып табылады. Ақпарат алу барысында тергеуші күдіктінің бет әлпетіне, мимикасына, жестіне аса көп назар аудару керек.
2. ... ... - бұл әдіс бір ... сұрақ бойынша жасалынады және
ол бір топ адамдарына қолданылады, яғни оның мақсаты зерттелушілерден көбірек дәлелдер алуды талап ... ... ... ... ... ... мен ... жасалынады. Қазіргі уақытта анкеталық әдісті қылмыстың алдын - алу мақсатында жұмыскерлерге қолданылады.
3. Әңгімелеу әдісі - ... әдіс ... ... ... әдісі зерттеу жүргізілгеннен бастап қолданылады, оның мақсаты жұмыстың жалпы бағыты мен болжамын жасау болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... толық және нақты ақпарат алады. Әңгіме жүргізбес бұрын тергеуші сұрақтарды реттейді, сұрақтары қысқа әрі түсінікті болуы қажет.
4. Эксперимент әдісі - ... ... ... ... ... ... стимулдық, тәуелділіктерін зерттейді. Эксперимент әдістерінің бақылау әдістерінен айырмашылығы, бақылау әдістерінде ... ... ... ... ... ... ... ал эксперимент әдісінде зерттеуші жағдайды өзгерте отырып, зерттелушінің алдын - ала керекті психикалық ... таба ... Сот ... ... және ... эксперимент кең көлемде қолданылады.
Лабораториялық эксперимент көбінесе ғылыми зерттеулерде, сонымен бірге соттық психологиялық ... ... ... ... ... ... категориялар жүйесі және нақты құрылымы бар.
Заң психологиясын мынадай бөлімдерге бөліп қарастырамыз:
1. Әдіснамалық бөлім - заң ... ... ... ... және даму ... жөнінде.
2. Құқықтық психология - қоғамдағы әлеуметтік - ... ... ... ... бұл ... ... психологиялық ерекшеліктері, қылмыскер мінез құлық мотивтері және қылмыстық топтардың психологиясын ашуын қарастырады.
4.Тергеу психологиясы ... ... мен оны ашу ... ... ... ... сот психологиясының аспектілерін сот психологиялық зерттеулердің проблемаларын қарастырады.
6. Түзеу іс - ... ... ... ... ... ... жазалаудың психологиялық проблемаларын, сотталғандардың жазасын өтеп болғаннан кейін қоғамға бейімделу жағдайларын қарастырады.
2. ҚҰҚЫҚ ҚОРҒАУ ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРІНІҢ КӘСІБИ ІС-ӘРЕКЕТІНІҢ ӘЛЕУМЕТТІК-ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ... ... ... ... ... ... ... мен комуникативті іс-әрекетінің ерекшеліктері
Кәсіби іс-әрекет әлеуметтік тәжірибенің элементі ретінде таным белсенділігінің объектісі, осыған байланысты ... ... ... мен ... ... ... ... табылады.
Тұлғалық бағдар дегеніміз - қандай да бір іс әрекетпен айналысатын адамдардан өзгешеленетін бірқатар жеке ... ... ... бағдар мағынасын С.Л. Рубинштейн бағыттылық ұғымы бойынша түсіндіреді. Оның айтуы бойынша, дегеніміз - ... іс ... және оның ... реттеуші тұтас интегралды қасиет.
Психология ғылымында жеке тұлғалық ықпалды ... ... даму және ... ... аспектісін толықтыруға әкеледі. Бұл бұрындары психологиялық талдаудан тыс қалған болатын, оған ... ... ... әдебиеттерде қазіргі кезде кеңінен қарастырылып келеді. Дегенмен, бұл ... ... ... оның ... құбылыстары психологиялық тұрғыда толық интерпретацияланбаған.
Танымдық әрекеттерге келесі процестер жатады: сенсорлы, перцевтивті, мнемикалық, интеллектуалды. ... ... ... ... ... ... жүзеге асады. Қылмыстық, азаматтық процестердің қатысушылары және де куәгерлердің, куәлік етуін дұрыс бағалау үшін, танымдық ... ... ... ... білу қажет. Куәгердің, жәбірленушінің, күдіктінің, айыпталушылардың беретін жауаптарының материалдарын тіркеу оны жинау мен ақпараттарды өңдеу түйсік пен ... ... ... ... ... ... әрекеттерінен басталады. Берілетін жауаптардың қалыптасуына әсер ететін, түйсіну қасиеті - бұл біріншіден, адамдар ажырататын, ең ... ... ... /түйсіну табалдырығы төмен болған сайын, сезгіштік жоғары/, ал - тітіркенудің жоғарғы күшімен анықталатын, түйсінудің жоғарғы ... ... ... ... одан ... ... ... туғызады. Жасқа және басқа жағдайларға байланысты сезгіштік ... ... оның ... 20-30 жасқа қарай жоғарылайды. Сезгіштіктің уақытша ауытқуларына әсер ететін факторлар, тәуліктің мезгілі, сыртқы тітіркендіргіштер, психикалық жағдайлар т.б. Мысалы: ... ... ... ... ... үшін субъектіге басқа тітркендіргіштің әсерлері: ішімдіктің, нашаның, фармакологиялық ... ... ... ... Бұл ... ... алу, тергеу эксперименттері кезінде ескерілуі қажет. Бұл жағдайлар жауап алу, тергеу эксперименттері кезінде ескерілуі қажет. Мысалы: айыпталушының кереңдік ... ... ... ... оның ... оның арт жағынан еденге бір затты тастау арқылы оның реакциясын байқауға болады. Естуі бұзылған вибрациялық сезгіштігі ... адам бұл ... ... береді, ал стимулянт бұл тітіркендіргішке жауап бермейді. Сезгіштік анализаторларының жұмыс істеуі төмендеп, тітіркендіргіштік қасиеті жоғарылайды, ал ... ... ... Бұл ... ... куәгерді, сот процесін шатастыру мақсатында деп тұжырымдағанда ескеру қажет. Адам 3-5 минуттан соң қараңғыға ... ... ... ... 20-30 минут қараңғыда бағдарлай алу үшін жеткілікті. Абсолютті қараңғы жағдайда болу жарықты сезіну анализаторларын 40 минутта 200 есе ... ... ... сезу ... ... бейімділігі жоғары, көру және дәм сезу анализаторларында төмендеу. Сезім органдарының қызметіне субъектінің жүйке жүйесінің типі елеулі әсер ... ... ... ... адамдарда төзімділік пен тұрақтылық, ал жүйке жүйесі әлсіз типтерде сезімталдықтың жоғарылылығы анықталады (Б.М. Теплов, А.Р. ... ... ... ... ... арқылы субъектінің қызығушылығын, мақсатын өзгерте отырып сезгіштік анализаторларының жоғарылату немесе төмендетуге, іс-әрекеттің мақсаты мен міндеттеріне ... көз ... ... ... - ... заңдылық сезгіштік анализатордың өзгергіштігінен, тітіркендіргіштің ұзақ әсер ... ... ... ... ... ... немесе тітіркендіргіштің ұзақ әсер ету процесінде толығымен жойылып кетуінен байқалады. Бейімделудің бұл ... ... деп ... Мысалы: жағымсыз әсер ету қараңғыда, әсіресе көмескі жарықта, жарыққа бейімделуге әкеледі. Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... ... объектілердің локолизациясы нашарлайды. Қараңғылыққа бейімделу - миға қараңғылықтағы көзден берілетін сигналдың тежелуіне әкеледі. ... ... ... ... ... ... әкеледі, бұл кейде автокөліктердің қарқынды қозғалысты жолдарда апатты жағдайлардың пайда болуына әкеледі. Қабылдау процесі мен оның нәтижесі қабылдау ... де, ... ... (қажеттілігі, қызығушылығы, мүмкіндігі т.б.) индивидуалды ерекшеліктеріне де байланысты. Күндізгі немесе электр жарығымен ... ... ... ... ... көзінде оған жақындаған сайын өзгереді (әр түрлі қалыптарда, әр түрлі бұрышта, әр түрлі ауа-райы жағдайларында). Түс , ... иіс, ... ... және ... көп немесе аз мөлшерде байқалуы тұлғаның зейіні мен мақсатына байланысты. Адамның айналасындағы болып жатқан ... ... алуы мен ... ... ... ... ... тәжірибемен оның негізі болып ес, ұғыну, пайымдау арқылы іске асады. Мысалы: тергеуші , ... ... ... қатерлі жарақатын қарап, айыпталушыдан алынған қылмыс құралын зерттеуі қажет. Қылмыс құралының негізгі қасиеттерін анықтап, зиян келтірудің нақты ... ... ... ... ... ... қабылдау - затты толықтай және бөлшектей ... ... мен ... бірліктеріне байланысты. Қабылдаудың сезінуден айырмашылығы қабылдау нәтижесінде заттың, құбылыстың толық бейнесі қалыптасады, сондай - ақ қылмыста. Осындай заңдылықтар ... ... адам ... ... болу себептерінен жеткіліксіз элементтерді өзі толықтыруға тырысады. Бұл қате пікірлердің қалыптасуына әкеледі. Сол ... ... ... ... тек ... ... естігендерін ғана емес, олардың тұжырымдарының неге негізделетіндігінде, қабылданған объектінің қасиетіне аса назар ... ... ... ... ... қабылдауында иллюзия (жалған, қате) орын алуы мүмкін. Оның себептері:
1) Бақылаудың ерекше жағдайларда өтуі (бір көзбен, саңылау арқылы және ... ... ... қате ... мен ... пайымдау.
3) көру процесіне қатысты әр түрлі анализаторлардың жеке ерекшеліктері мен ... ... ... ... ... ... рефлекстері). Алыстан көре алмау(близорукость), алыстан көргіштік (дальнозоркость), көздің қызыл, қызғылт, көк, көкшіл түстерді айыра алмауы (далтонизм) көру аппараттарының ... да ... ... ... (тұрақтылығына) аффекті, стресс жағдайлары кері әсерін тигізеді. Сол себепті куәгерді тергеу барысында, қабылданған объектінің ерекшеліктерін ғана емес, оның хал - ... мен ... ... қандай жағдайда өткендігін анықтаған соң оның тұжырымдарына баға беруге болады (заттың ... ... т.б. ... ... ... ішіндегі жеке заттарды қабылдаумен салыстырғанда күрделі болып кеңістікті қабылдау болып табылады. ... ... ... ... - ... ... мүшелері) әрекет пен көздің қозғаушы аппараттары, көздің бинокулярлы (екі көзбен бірдей көру) қабылдауының қатысуы, көру осьтерінен ... ... ... затқа бұлшық еттің күшеюі (конвергенция) және хрусталиктің жылтырау қасиетінің өзгеруінен қисықтығын өзгерту жолын сезіну (аккомодация) болып ... ... ... көру анализаторлары мен бірге есту, тактильді, кинестетикалық анализаторлар іске ... ... ... ... ... әсері үлкен.
Уақытты қабылдау - бұл адамның санасында шынайы құбылыстардың жүйелігі, ұзақтығы, ... ... Бұл ... ... ... алуы. Тергеу практикасына сәйкес куәгердің, айыпталушының, жәбірленушінің уақытты қабылдауы көбіне эмоциялық, психикалық қысым ... өтуі ... ... бұрмалауына әсерін тигізеді. Мысалы, бұл жағдайларыды куәгердің тергеу барысында қылмыстың жасалу кезінде аффект жағдайында ... ... ... ... ... ... айыпталушыға (куәгерге, жәбірленушіге) қажетті кезеңде ол немен айналысқанын, сол іс-әрекеттерді қайта жаңғырту талап ... ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Қимыл-қозғалысты қабылдау - бұл адам ... ... ... оның жылдамдығы, шапшаңдығы мен бағытының бейнеленуі. Мысалы: көлік апатын тергеу. Мұндай жағдайда куәгерлер авто ... ... ... апат ... ... ... ... жағдайға байланысты айтады. Деформацияланған көлікке, адамның өлі денесіне, қанға, тормоздың дауысына, қатты соққы ... ... ... ... ... қате тұжырымдарға әкелуі әбден мүмкін.
Ес - тұлғаның жеке дамуы үшін маңызды, психикалық процестердің бірі. ... ... ... ... ... орны ... Оның есте сақтауы ауқымды көлеммен ерекшеленуі, есте сақтаудың мықтылығы, қажетті жағдайларды нақты қайта жаңғыртуы, қажетті ақпараттарды жылдам еске ... ... ... ... ... ... ес ... рөлді атқарады. Куәгерлердің, айыпталушының, жәбірленушінің еске түсірулерінен есте сақтаудың, қайта жаңғыртудың заңдылықтары туралы білімдерін ... ... ... ақпаратты алу тергеуші, прокурор, адвокат, соттың басты ... ... ... ... мен қиялы. Әр түрлі таным процестері ішінде объективті шындықты адам санасында бейнелейтін жоғарғы және күрделі ... ... ... ... табылады. Әрбір әрекеттің мақсатқа жетуі үшін, соның қажеттілігін сезінуі және оның іске асуына мүмкіндік жасауы қажет. ... ... ... жету ... емес ... сезіну, субъектінің алға қойған мақсатының іске асуы үшін ойлау процесінің стимулы маңызды ... ... ... ... күрделі қылмыстық істі алғанда, өзінің ерік-жігерін, санасын да ... ... ... ... - бұл ... ... бар ... мен білімдер негізінде жаңа бейнелер мен құбылыстардың пайда болатын психикалық процесс. Тергеушінің қылмысты ашуға ... ... қиял ... маңызды орынды алады. Қажетті ақпараттың жетіспеушілігі, жағдайдың анықталмағаны ... ... ... ... мен жасалған қылмыстың механизмдерінің ойда қайта қалыптастыруын туғызады. Қиялдың көмегімен, куәгерге ... ... ... ... ... ақпараттарды толықтырып, дұрыс шешім қабылдауға мүмкіндік береді. Қиялдауға ... ... ... ... ... ... Бұл ... берілгіш және әсершіл адамдарда кездеседі. Сондықтан да азаматтық және қылмыстық процеске қатысушы ... мұны ... ... - адам ... ... ... ... заттар мен құбылыстарға белсенді бағытталуы. Бұл өзінің кәсіби іс-әрекетін іске асыруға әсерін тигізеді. Азамамттық-қылмыстық процестің қатысушыларының зейінінің сапалы жағын заңгердің ... ... ... олардың дәлелдерін объективті анықтауға мүмкіндік береді. Зейіннің деңгейіне адамның жалпы денсаулық жағдайы, психофизиологиялық құбылыстардың бұзылуы, шаршау, зейіннің ... ... ... ... әсер ... ... ... тұлғалық ерекшеліктерін айқындайтын маңызды құрылымдық компонент болып ... пен ... ... ... ... ... органдарында қызмет ететін тұлғалардың іс-әрекеттерінің өзіндік ерекшеліктері бар. Ол заңгердің темпераменті, жүйке жүйесіне, психикасына белгіленген ... ... Бұл ... ... ... ... ... әсерін тигізе отырып, тітіркендіргіштердің көптігіне психологялық тұрғыда дайын болмау, кейбір ... ... ... ... ... қысымның жоғарылауына, әртүрлі психосоматикалық ауытқуларға әкеледі. Осыған байланысты адамның темпераментіне, жүйке жүйесінің негізгі динамикалық ... ... ... іс-әрекетке қабілетті екендігінкөруге болады. Осыған байланысты қызметке кәсіби іріктеу, кәсіби бағдарлау арқылы алынуы қажет. Осыған сәйкес, ... ... ... ... ... ... ... Ратинов тергеу іс-әрекеттері үшін маңызды жүйке жүйесі типі мен темперамент типін анықтауды қажетсіз, себебі әртүрлі жағдайларды жоғарғы деңгейде әртүрлі темперамент ... ... ... ... ... тұлға өзінің мінезін де басқарып, тәрбиелей алады және темперамент ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... ... жасалу әдістерінде, шұғыл жағдайларда импульсивті әрекеттердің жасалуы ... ... ... ... ... ... қасиеттері шиеленіскен конфликті сипаттарында, сыртқы ортадан жасыру мүмкін емес, эмоцияның аффективті ... ... анық ... ... ауыр ... тигізу, адам өлтіру және т.б.).
Мінез - бұл адамның өмірінде, айналасындағылармен қарым-қатынасында ... ... ... тұрақты жеке психологиялық қасиеттерінің жиынтығы. Адамның мінезін білу арқылы оның кездейсоқ жағдайларда өзін қалай ұстайтындығын анықтауға болады. Мысалы, субъектінің өзін ... ... ... ... жасағандығына байланысты, оның мінезін анықтап, осыған байланысты тергеу, іздестіру жұмыстарын, жаза тағайындау мен түзету жұмыстарын таңдап ... ... ... процеске қатысушылардың мінезін зерттеуде тергеушінің (құқық органы қызметкерінің) ... ... ... ... жасалу механизмдері мен оның себебін түпкілікті анықтау. Айыпталушының мінезі туралы ... оның ... ... ... ... ... ... қылмыстың жасалу мотивін, тұлғаның эмоциялық ерекшеліктері, жүйкелік-психикалық тұрақтылығы немесе тұрақсыздығы, жеңілтектік, жоғарғы агрессивтілігінің ... ... ... ... тергеу барысында жауап алу мақсаттары үшін куәгер немесе айыпталушының психологиялық ... ... ... ... ... ... мінезіне байланысты әртүрлі жауап алу әдістері қолданылады. Нейтралды сұрақтарды нақты дәлелді қоя білетін, кінәліні әшкерелейтін, жалғандығын анықтайтын ... ... ... ... ... ... ... ұстауда, тінту жүргізуде, көзбе-көз беттестіргенде оның маңызды ... ... ... ... азаматтарға, әсіресе жазасын өтеу мекемелерінде заңгерлердің жүргізетін тәрбие және түзету ... ... ... аса жағымсыз жақтарын анықтауы (эпилептоидты, гипертимді, параноялды т.б.) жеке ... ... ... ... ... мәселелері тек психолог мамандары үшін ғана емес заңгерлерге, әсіресе қылмыспен күрес жүргізу мекемелері үшін де ... ... ... болып, дені сау адамның мінезінің кей қасиеттерінің ... ... ... ... ... шегінде тұруы, тек субъектіге белгілі бір күрделі жағдайларда , оның мінезінің типіне қарсы тұру қажеттілігінің төмендігіне талаптың жоғары болғанында ғана анық ... ... - тез ... мінез типті субъектілер үшін, оның қасиеттері: белсенділік, ширақтық, аса көпшілдік, лидер болуға ұмтылу, жағымсыз әлеуметтік әсерлерден, ... ... ... ... ... ... ... тез қосылады (құмар ойындары, ішімдік ішу, темекі тарту, наша шегу, инеге ... ... ... ... т.б.). ... ... типтері құрдастары арасында көзге түсу, беделін арттыру үшін, топтық бұзақылыққа бару және ... ... ... болу, оның негізгі мақсаттарын іске асыру және кауіп-қатерді ... үшін ... ... ... ... ... олардың ерекшеліктері мен көріністерінің заңдылықтарын білу қылмысқа қатыстылардың әрекеттеріне тек сауатты баға беру ғана ... ... ... ... ... түсінуге мүмкіндік береді.
Жеке тұлға құқықтық реттеу жүйесінде оның мінез-құлығының бағыттылығын анықтайтын ... ... ... ... ... субъективті ретінде орын алады.
Заң нормалары мен түсініктерінің ерекшеліктері адамдар арасындағы маңызды қатынастарды бейнелеумен тұжырымдалады.
Мінез-құлық ... ... ... пікір арқылы бақыланып отыратын этикалық адамгершілік, моральдық нормаларға негізделген. Қоғамдық - құқықтық ... ... үшін мына ... ... ... жеке тұлға құқықтық норма бекітіп, қорғайтын әлеуметтік құндылықтарды мойындау керек;
* құқықтық норманың даму және ... ... ... ... өтетін өзгерістерді есепке алу қажет;
* құқықтық норма қоғамдғы ... және ... ... ... ... ... қадағалап отыру керек[7].
Заңға бағынушылық мінез-құлықтың механизмдер жағдайында интелектуалдық дамыған жеке ... ... ... және жеке адам ... ... ... ретінде қарастырылады.
Индивидуалды құқықтық сананың дамуы барлық кезде қоршаған әлеуметтік ортамен себептеледі.
Жеке тұлғаның құқықтық ... ... ... ... және ... моралдық бағалаудың бірлігінде көрінеді. Құқықтық сананың дамуы жеке тұлғаның жасына, ... ... ... ... ... сана адамның бүкіл өмір бойында әлеуметтену процесіне қалыптасатындықтан, оның қоғамның құқықтық даму бағыты ерекшеліктерінен тыс зерттеп ... ... ... сана ... ... өмірін жанданддыруға және дамытуға үлкен үлес қосады[5].
Сондықтан да қоғамдағы құқықты дамыту ... ... ... ... ... үшін ... сана - ... маңызы өте зор.
Бұл сана-сезімді қоғам көлемінде дамыту керек, әсіресе заңгерлердің, мемлекеттік органдарда қызмет атқаратын ... ... ... ... ... ... ... арқылы реттелінетін конфиликті жағдайларды шешуге құқық қорғау органдары қызметкерлерінің кәсіби ... ... ... ... ... мен ... ойлауы терең, өзінің шешімдерінің нәтижесін болжай алатын, эмоционалды ... ... ... ... құра ... ... керек.
Бұл процесс барысында белгілі бір нәтижеге жетеді, нақты мәселені шешеді немесе нақты мақсаттар жүзеге ... ... ... қызметкерлерініңкәсіби іс-әрекетіндегі маңызды жүйке психикалық сапаларға төмендегілерді жатқызуға болады:
* сензитивтік - сыртқы әсерлерге ... ... ... ... ... ... реактивтілік пен белсенділіктің өзара сәйкестігі;
* эмоционалды тұрақтылық;
* психикалық процестерінің өзгермелі сипаты;
* қобалжу деңгейінің төмен болуы - ... ... ... қозудың жоғары болуымен сипатталады;
* толеранттық - жүйке психикалық шиеленістерге ... ... ... пен ... ... ... ... әрекетіндегі интеллектуалды қабілеттер маңызды орын алады. Бұл фактор келесі жеке ... ... ... ... ... ... ... ,жоғғары жұмыс қабілеттілігі, аналитикалық ойлау, жағдайды болжай алу қабілеті, қиялының дамуы, интуиция.
Құқық қорғау органы қызметкерлері әрекетіндегі интелектуалды ... ... орын ... ... жеке ... ... ... эмоционалды қарым-қатынас құра білу сенімді қатынас орната білу, олардың ішкі жан дүниесін түсіне білу, тыңдай алу, конфликті жағдайларды шеше алу, ... мен ... ... алу, ... ... ... ... пікірінше кәсіби қызығушылықты жағымды жағдайда тұлғаның нақты бір ... ... ... ... ... мен мотивтері сай келетін мамандыққа деген тікелей эмоционалық танымдық қатынасы болып ... ... ... ... қызметкерлерінің кәсіби әрекетте деген жек адамның бағыттылығының қалыптасу жүйесінде дамып,кәсіби әрекеткте жүзеге асады және оның бағыттылығын анықтайды[20].
В.Л.Васильев бойынша ... ... ... қызметкерлерінің іс-әрекетінде қиял мен ойлаудың ерекшелігі өзара байланыст ... ... ... ... ... үшін арнайы кәсіби білім және психологиялық дайындық қажет, яғни ол адамдар мен тіл табыса алатын,конфликті ... шеше ... ... ... - қатынас негіздерін білетін болуы қажет.Іскерлік қарым-қатынас құра білетін болуы керек.
Адамдар арасындағы қарым-қатынас жасаудың қажеттілігі мен ... ... жеке ... ... ... ... істерінен айқын аңғаруға болады.
Адам өз бойындағы қабілеті мен іскерлігін ... ... деп ... оны ... ... ... көреді екен.
Мұндай сынақ адамның денесі мен рухани жағынан дамып жетілу жолындағы күрделі қиындықтарды жеңуге көмектеседі.
Егер адамдар өзара сөйлесіп, қарым-қатынас ... онда оның өмір ... мән - ... ... еді. Осы ... адамдардың күнделікті өмірдегі кәсіптік саладағы өзара тілдесіп қатынас жасауының оның ... ... мен ... ... қалыпты даммуына қаншалықты әсер ететеіндігін жете түсінуге болады.
Адамдар арасындағы қарым-қатынс жасауда аса ... ... бірі ... өз пікірлерін өзгелерге , тыңдаушыларға қалайда жеткізіп,оларға әсер етуді көздесе ал ... ... ... сөйлеуші жақтың ой-пікірін дұрыс ұғынып, оны іс жүүзінде асыра білу мәдениеттілігіне байланысты.Бұл жайттен біз қарым-қатынас жасаудың үнемі екі ... ... ... көзіміз жетеді.
Арнайы жүргізілген зерттеу нәтижелеріне қарағанда адамдардың басым копшілігі өзінің 70% ... ... ... ... ... ... ... жетекші қызметпен басшылық ететін адамдар өздерінің жұмыс мерзімін ің 80% ... осы ... ... ... ... ... өмірінде адамның адамның бойында күш-қуатын оның білімі мен қабілетін тіршілікке ... ... ... ... ... ... ... мақсаттарына бағытталға тиіс.
Мұндай игілікті мақсаттарды жүзеге асруда жан дүниесінің сырынан терең бойлап,оны әр ... ... ... ... ... ... ... адамдар өзара қарым-қатынас жасап біріне-бірі білдірмек болған ойын ... ... ... ... ... ықпал етіп,адамдардың өмір тәжірбиесі, іс-әрекет,теориялық ой пайымдары дамиды.
Әр алуан іс-әрекетінің жүзеге ... ... ... ... олардың арасында тұрақты қарым-қатаныс орнайды. Өзара тілдесу арқылы бірігіп тірлік етеді, еңбектеніп, әрбір іс-әрекетті орындау ... ... ... арттырады.
Қарым - қатынас барысында белгілі бір әсер ету тәсілдері қолданылады.Оларға жұғу, илану, сендіру, ... ... - бұл ... ... ... ... бір ... күйлерге ұшырауы. Ол белгілі бір эмоционалды күй арқылы көрініс береді.
Илану - бұл адамның екінші ... ... сай әсер ... ... кезінде (суггестия) критикалық емес қабылдауына негізделген ақпаратты беру процесі жүзеге асады.
Сендіру - логикалық негіз арқылы ақпарат қабылдаушы адамның келісуін ... ... - ... адамның тек сырт келбетін үйрену емес,мінез-құлықтың бейнелері мен ... ... ... - ... бір ... ... оны басқа адаммен салыстыра отырып қабылдау.
Әлеуметтік психологиялық рефлексия - қабылдайтын адамды ... оны ... ... - ... ... орнына өзін қою арқылы басқа адмды түсіну.
Құқық қорғау органы қызметкерлері үшін қарама-қайшылық жағдайды шешу, қарама - қайшылықтарды ... ... ... ... болу ... факторды қалыптастырушы жеке тұлға сапаларына - құқықтық сана сезімнің жоғары болуы, шыншылдық, азаматтық, ... ... ... ... ... ... ... болады.
Эмоционалды тұрақтылық стресске деген тұрақтылық, эмоция мен мінез құлықты басқару ... ... ... жұмыс қабілеттілігі жатады.
Қазақстан Республикасының Конституциялық заңдарын жүзеге асыру, мемлекеттік қызметтің негіздерін күшейту, ішкі істер органдары ... ... ... ... мен ... ... ... мен кәсіби біліктілігінің деңгейін жоғарлату т.с.с. маңызды міндеттердің шешеілуі-құқық қорғау органдарындағы заңгерлердің кәсіби және ... ... ... өлшенеді.
Қазақстан Республикасының құқық қорғау органдарының жаңаша реформаларына байланысты - құқық қорғау органдары қызметкерлерінің бойындағы ... ... ... мен ... ... мәселелердің бірі болып табылады.
Адамдар арасындағы қарым-қатынас жасаудың қажеттігі мен маңызын ... жеке ... ... жетілдіру әрекетіндегі істерінен айқын аңғаруға болады.
Адам өзінің бойындағы қабілеті мен іскерлігін жетілдуріді іздену деп атап, оны ... ... ... ... екен. Мұндай сынақ адамның денесі мен рухани жағынан дамып жетілу жолындағы күрделі ... ... тура ... ... өзара сөйлесіп, қарым-қатынас жасамаса, онда оның өмір тіршілігінің мән-мазмұны да болмас еді. Осы орайда адамдардың күнделікті ... ... ... ... ... ... ... оның рухани өмірі мен тіршілік бейнесінің қалыпты дамуына қаншалықты әсер ... жете ... ... арасындағы қарым-қатынас жасауда аса қажетті шарттың бірі сөйлеушілердің өз пікірлерін өзгелерге,тыңдаушыларға қалайда жеткізіп,оларға әсер етуді көздесе,ал тыңдаушылардың ... ... ... ... ... ... ... іс-жүзінде асыру білу мәдениеттілігіне байланысты.Бұл жәйттан біз қарым-қатынас жасаудың ... екі ... ... екендігіне көзіміз жетеді.
Арнайы жүргізілген зерттеу нәтижелеріне қарағанда адамдадың басым көпшілігі тілдесу арқылы адамдар өзара қарым-қатынас ... ... ... ... ойын ... алысады, қатынас орнатудың нәтижесінде өзара ықпал етіп, адамдардың өмір ... ... ... ой ... дамиды.
Эмоционалды тұрақтылық стресске деген тұрақтылық, эмоциямен мінез құлықты басқару деңгейі, қауіпті жағдайлардағы жұмыс қабілеттілігі ... ... ... ... үшін ... да ... рухани психологиялық мәдениеттің қалыптасуы мен жетілуіне жол ашу-қоғамның биік мақсаты.
Сонымен ... ... ... ... ... қарай бейімделу мүмкіндігі көрінеді.
2.2 Құқық қорғау органы қызметкерлерінің кәсіби іс-әрекетіндегі өзін- өзі ... ... ... ... жан-жақты дамуындағы мәнді сұрақтардың бірі - өзіндік сананы қалыптастыру мәселесі. ... ... ... ... - өзiндiк сыйлау болып табылыды. Бұл түсінік көп мағынаны бередi. Мысалы, өз өзiне жағымды ... ... және ... ... ... жатады. Тұлғаның өзiндiк сыйлау децңгейі неғұрлым төмен болса, соғұрлым ол жалғыздық сезiмiнде болады. Өзiндi сыйлаудың төмен ... және ... ... адамның әлеуметтiк белсендiлiгiн тежейдi. Осындай адамдар мамандық таңдаған кезде басқару ... ... ... eтетін мамандықтарға бармайды.
Өзіндік бағалау өзіндік сана дамуындағы ерекше сатыны құрайды. Мұнда тұлғаның өзіне, өз қабілеттеріне, іс-әрекет нәтижесіне деген бағалау қатынасы ... Осы ... ... ... сыни ... ... өз ... іс-әрекет нәтижесімен салыстыру, тек қоршаған ортадағылардың талабымен ғана емес, өзінің меншікті талаптарының деңгейінде әрекет ете алу ... ... ... ... ... үлес қосқан К.Роджерс пен оның шәкірттерінің зертеулері болып таңдалды.
Өзіндік бағалау-өзін өзін сыйлау басқа адамдарды сыйлау, өзінің қабілеті жетістіктері негізінде ... ... ... ... ... өздік реттеу ерекшеліктерімен байланыстырады және де автор мамандық ... ... ... ... ... ... мен ... байланыстылығын қарастырады.
Осыған орай ол қатынастар жүйесін қалай қалыптасатындығын өзіндік тұлғаның анықталуымен қоғамдық белсенділігі байланыстығы көрсетеді.
В.С.Мерлин өзіндік бағалау мен өзіндік сананы ... ... ... ... сананы негізгі құрылымы ... ... ... екі ... ... ... ... сипаттамасы бойынша өзіндік бағаулау және тұлғаның қасиеттерін оның ... ... ... ... ... өзін бағалау ретінде түсінетін жеке бағалау.
Алдыменен өзiн өзi бағалау дегенiмiз не? Міне осыған ... ... ... ... өзiн өзi ... проблемасы бiрден бiр орын алып отыр. Дәстүрлi көрсету бойынша өзiндiк бағ'алаудың қалыптасуы , өзiндiк сананың бiр бөлiмi болып табылады. Бұл ... ... ... ... бiр ғана анализ болады. Өзiн өзi бағалау адамның өзi жайындағы пiкiрi шынымен өзiнiң қандай ... сай ... тура бара ... ... ... Адам өзiн әдiл емес ... ... , оның өзi жайындағы пiкiрi оны басқалар есептегеннен болған кезде , өзiндiк бағалау деп атайды. ... өзiн өзi ... мен ... сана ... ... ... болып табылады. Өзiн өзi бағалауды зерттеген зерттеушiлерге , өзiн өзi бағалау дегенiмiз не деген сұpaқ қойылса, ол адамның ... ... ... ... ... қасиетiне және қабiлетiне, сондай-ақ өзiндiк потенциалды мақсатына байланысты. Бұған тең түciнік , келесi концепцияда , ... , ... ... ... , яғни өзiн өзi ... көpyi болып табылады.
Өзiн -өзi бағалау зерттеуде шет ел және кеңес психологтатының қосқан үлесi ... бiрi ... ... Өзiн өзi бағалау мен деңгейiнiң базалық түрде ұқсастығын ... ... Б.В. ... ... ... ... ... сөз арқылы өзiн өзi бағалауына және теңбе тең реакцияларынан пайда болған деген. Осы пiкiрге қосылғанн Дж. Френк өзiн өзi бағалауға ... ... ... ... ... ... ... Индивидке анализ жасаған.
Ғалымның ойынша, көптеген сәтсіздіктерде төмен, сәттіліктерде ... ... Егер адам өз ... ... ... нәтиже қосса, ал ол кейiннен жоғары нәтижелi болса, ол адамды iшкi дискомфортқа әкеп ... ... ... фрустрация, агрессия пайда болады.[49,81-84б].
Ф. Хоппе талаптану деңгейiне мүмкiн болатын ... ... ... ... ... сәттілікте жоғары болады, толығымен сәтсiздiктер болған жағдайда төмен болады. Талаптану деңгейi өзгеруi 2 немесе 3 ... ... ... ... ... Мясищевтiң айтуынша, талаптану деңгейi сандық және сапалық көрсеткiштi қанағаттандаруы керек. В. Трактиров, Б.Г Ананьев бойынша ... ... ... ... ... Яғни ... мен ... тығыз байланысты. В.С. Мерринға сәйкес, талаптану деңгейi қажеттiлiктердi ... үшiн , адам ... ... ... айқындайды.
Д. Аткинсон талаптану деңгейiнiң төмендігін сәтсiздiктерден қашатын адамдарда байқалған. Яғни,өмipгe деген көзқарасы жоғары болады.
Өзiн өзi бағалау - ... ... ... , ... , жеке қасиетiне қатнас. Сондай-ақ сыртқы пiшiнiне ... . Өзiн өзi ... - ... бақылаудың маңызды бөлiгi. Өзiндiк бақылау, өзiндiк сананың адамның жеке тұлғалық маңызы бар мативациялары мен мақсаттарын ... ... ... баға ... ... бағдар ретiнде көредi . И.И. Чеснокоава өзіндік бағалауы және психикалық ... жеке ... ... ... деп ... ... және М.Л. Кондратьева маманды дайындауды және кәсіби бағдар мәселесін байланыстыра отырып қарастырады.
Олардың ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін саналы ұғынуға байланысты тұлғаны әлеуметтендірудің бір формасы.
И.С.Кон ... ... ... механизмдерін бөліп шығарады. ... ... ... ... ... қабылдау; әлеуметтік салыстыруы - бұл жерде тұлға өзін ... ... ... ... ... - ... индивид өзінің қылықтарын әртүрлі жағдайларда бақылай және ... ... өзі ... ... ішкі ... ... ... қамтиды.
Л.И.Божовия және Н.М.Трунованың пікірінше, жоғары өзіндік бағалау және ... ... да бір ... ... ... негізінде қалыптаспайды, оған айналысындағылар берген қате, жоғары бағасы негізінде қалыптасады.
Д.Сьюпердің еңбектеріне ұқсас шетелдік ... Анна ... және Леон ... ... концепцияларын жатқызуға болады.
В.Ф.Сафин өзіндік бағалауды тұлғаның өзіндік анықталуының екі механизмінің бірі деп көрсетті.
Оның айтуы бойынша ... ... ... ... ... механизмінің бірі болып отырып тұлғаның кәсіби бағыттылығының қалыптасу процесіне әсер етеді.
О.П.Мешквская таңдау кезінде өзіндік танымның белсенділік мүмкіншілігін ... ... ... ... ... ... жүйелі топтарының бірі ретінде қарастырады.
Ф.И.Иващенконың зерттелуінде тұлғаның еңбекке оқытудағы ... ... ... ... ... ... бұл мәселе тұлғалардың жан - жақты дамуының позицияларын қоғамдық өмірдің әртүрлі сфераларымен қатысты тұтастай ... ... ... яғни ... ... - ... рухани және отбасы - тұрмыстық сфералары. Өмірлік өзіндік анықталу кезеңі жасөспірімдердің құндылықтарды таңдау қажеттілігімен ... ... ... ... қатынастар жүйесіне кіруімен байланысты болады, яғни қоғамдық - саяси ... өзін ... ... ... ... ... анықтау мәселелері жатады.
Қандай тұлғаны өзіндік анықталған деп санаймыз? Нормативті жоспарда бұл - ... ... өз ... мен міндеттерін жүзеге асыра алатын және адекватты түсінуге қабілетті орнықты тұлға. Бұл ... ... сана - ... өз ... ... ... аша ... Психологиялық жоспарда тұлғалардың өзіндік анықталу мәнің ашу әлеуметтік пісіп - жетілудің ішкі себептері ... ... сана ... ғана ... ... ... ... тұлғалардың мінез - құлқы қоғамда қабылданған ... ... ғана ... Ол ... бір ... ... құндылықтарға бағдарлануы қажет. Құндылықтар мақсаттар, өмірлік жоспарлар түрінде бола отырып, индивидтердің даму барысында мәселелеріне айналды. Сондықтан да, жеке ... ... ... ... ... ... ... құрылуы болып табылады. Әлеуметтік пісіп жетілген тұлғалардың басты белгісі - мақсатқа ... өзін ... ... ... ... ... ... ескеріп қалыптастыру, өз мүмкіндіктері мен қабілеттерін индивидуалды сапаларын ортаның шартын ескере отырып, өзін табу және ... ... үшін ... сапалы іс -әрекетті жүзеге асыру болып табылады.
Психологиялық жоспарда өзіндік анықталған тұлғалардың өз ... бар, оны ... ... ... ... ... идеалдар) өзінің болуы (өзінің жеке басы, тәңдік ... ол не ... ... қолынан келу мүмкіндіктері, дарындары, бейімділіктері, одан қоғам, ұжым не кетеді? Міне осы жағдайларды түсінеміз. Осы көрсетілген элементтерді сол процестерді әсерлендірумен ... ... ... мен ... - ... реттейді. Және іс -әрекеттің мазмұның, интенсивтілігін, мақсатқа бағыттылығын және деңгейлерін анықтайды. Кеңес психлогиясында өзіндік сана - ... ... өз ... табу процесін ұжымның талаптарына сәйкес арақатынастыру арқылы ... ... ... ... ... ... анықталуы өзіндік сана - сезімге апару оның ... ... ... ... С.Л. ... өзі көрсеткендей тұлғаларды оны сана - сезімдеріне апару мүмкін емес деген идеясы өз күшін жоймайды.
Сонымен өзіндік анықталу ... ... ... ... Оның мәні ... ... өз мақсаты мен өмірлік мағынаны ұғынудың қалыптастыру, өз тілектерімен, мүмкіндіктерімен, талаптарымен арақатынасты тәуелсіз өмірлік іс -әрекетке ... ... ... және ... ... қойған талаптарына дайын болу деген сөз.
Отандық психологияда өзiндiк бағалау және өзiндiк сана меселесi қарастырған ... В.В. ... ... еске түсipy керек. Бұл концепция негiзнде өзiндiк сананың құрылымының үш деңгейi кiредi. Олар: когнитивт аффективтi және бағыттаушы құрылымдар. ... ... ... ... және ... өзi туралы көқарасында тұлғалық мағынасы жоқ қасиеттер кiрмейдi, барлық қасиеттер жағымды немесе жағымсыз жағынан құнды болады. Осылай ... ... өз ... ... түciнiгімен бiрге қарастырады.
И.С. Конның концепциясында сананың психологиялық ... ... ... Ол үш ... ... бөледi:
1. Белсендi ic-әрекет жасайтын - оған өзiндiк бақылау және өзiндік бағдарлау сияқты психологиялық сейкес келедi.
2. ... - ... өзi ... ... . Бұл ... ... бағалау және өзiндiксананың iшкi механизмде орындайды.
3. Вербалды емес саналанбайтын . Бұл құрылым психикалық өмiрде өзін өзі сезу процессімен ... сана ... не? Бұл ... ... ... бірі ... ... түсіндіреді: . Ал оның өзі жөніндегі өз ұғымдары белгілі бір ... ... (1) ... ... ... ... ...
И.И.Чеснокова айтуынша өзiндiк бағалау - күрделi құрылым, ... ... ... ... ... және ... ... сәйкес жүрiс - тұрысты сәйкестендiру. Осының негiзiнде бағдарлама жүредi және өзiндiк бағалаудың эмоцияналды аспектiсi ескерiледi. ... ... ... ... ... ... қарастырғанына қapaмaй автор үш компонентке бөлген: өзiндiк тану, өзiндiк қатынас және өзiндi бағдарлау. ... ... ... ... ядросын субъектiлік құндылықтары қурайды. Автор өзiндiк бағалаудың құрылымдық-динамикалық ... ... ... Оның ... ... бағалау eкi негiзгi формада жүзеге асады: жалпы және жеке (порциалды). Жеке өзiндiк бағалау субъектi өзiнiң нақты қасиеттерiн бағалауын көрсетедi. ... ... ... жүйесі. Оның eкi компонентiн бөледi: адамның өзiне эмоцияналды - ... және ... ... ... ... ... рөл атқарады, өйткені субъектке өзiнiң ең маңызды бағалауларды жалпылап қосады.
А.И.Липкина, К.А.Абдульханова-Словская, Л.И.Божовичтi жұмыстарында өзiндiк бағалаудың негiзiнде субъектiң iшкi ... ... ... деп ... ... қабылдаған құндылықтарына байланысты, өзiнiң қасиеттерiнiң бақылаулардың негiзiн салады. Осы мағынада оны субъектiнiң әpeкeтіне әсер eтeтін тұлғалық қалыптасуының өзегi деп ... ... ... ... ... ... субъектiлiктiң пайда болу процессiнде көрінетін тұлғалық дамудың маңызды әcepi ретiнде қарастырады. Субъектiлiк түсінігі ... қоя ... ... iскe асыру жолдарын iздейтiн, жеткен нәтижелерi туралы ... ... ... оларды бағалай алатын, белсендi адамның сипаттамаларымен байланысты.
психологиялық мәнін А.Т.Спиркин мынадай сипаттайды: түсінігі өз ... ... ... өзін -өзі ... ... және ... жеке ... білдіреді. -психикалық өмірде реттеп барушы принцип, өзіндік бақылауды жүргізуші рухани күш; біз өз мәніміз бойынша бүкіл ... ... ... ең ... өз ... өз ... бен ... орай өзімізге ашып беретін әр бір жеке адамның тұтастай болмысы.(2)
Өзіндік анықталу процесінде өзіндік бағалау айрықша ... ... ... ... ... ... де кездестіруге болады. Ол таңдауды өзінің қабілетіне, талаптрына сәйкес келуіне орай таңдайтындығына туралы ... ... ... ... ... ... еңбек пен қоғамдағы белсенділіктің маңызды шарты. Өзіне деген жағымды қатынас жеке тұлғаның ... ... ... ... ... ... зерттеудің маңыздылығы осында.
Психологиялық зерттеулер көрсеткендей, тұлғаның өзі жайлы пікірі оның іс-әрекеті мен істерін реттеудің маңызды жағы болып табылады.
және ... ... ... әр түрлі деңгейлері.
Әрбір жеке адам өз өзіне қызығуы ежелден - ақ зерттеушілердің ... ... ... Адам жан ... ... санасы әрдайым тек ғалым - философтардың ой толғауында ғана ... ... оны ... мен ... де өз ... ... ... Жеке адамның әрекет қылығы барша уақытта оның өзі ... ... мен ... және болашақтан күткен образымен байланысып келген. Өзіндік сана - шексіз, күрделі мәселелерден, әрқандай жеке адам сан ... өз ... ... ие: дәл осы ... адам өзін ... деп ... ... өзінің идеялық жөнінде не ойлайды, осы басқалар қалайша таниды.
бейнесі жеке адамның ... бір ... ... ... түсінік не білік емес, ол өте қозқалмалы, өзгермелі күйінде қабылдануы мүмкін. Сонымен бірге ... ... ... ... ... сай ... болашақ идеал де аңдатуға заңды. Жеке бір жағдайда бұл ... ... тау ... ... ... ... ... бейнесіне сәйкес болуы да әбден ықтимал. Ал осы өзі ... ... ... басымырақ болып, әрі оларға шетелгенді игеру, жүзеге асыру үшін ... ... ... ... істің шырқы кетіп, сана қисынсыз өзгеріске келеді, ақырында қиялданған ниет пен шындық сәйкессіздігінен адам ауыр күйзеліске түседі.
ұғымы ... ... ... ... ... даму ... оның мазмұны жайлы оның анықтамасы жайлы өзіндік бірыңғайлы ықпалдар әлі де қалыптасады.
Бұрынғы кеңестік психолгияда өзіндік бағалаудың анықтамасын тұлғаның өзіндік санасының ... ... бір ... ... социогенді механизм деп анықтаған.
Тұлғаның өзіндік бағалауы терең құрылымды динамикалық талдау. Мұндағы ең негізгісі осы динамикалық жүйенің қасиетін, мазмұнын, оның жеке ... ... ... және олардың бөлінулері мен өзара әрекет шегін негіздеу және табу.
Тұлғаның өзіндік бағалауларының дамуы тек сыртқы ... ... ... ғана ... ... ... Тұлғаның өзіндік бағалауларының мазмұны іс-әрекетте жеткен ... мен ғана емес оны ... ... ... ... механизмдерімен байланысты болады.
Яғни іс-әрекеттің сыртқы және ішкі нәтижелерінің динамикалық үйлесуімен байланысты.
Тұлғаның өзіндік ... ... ... ... ішкі ... болып табылады.
Озіндік бағалау - сыртқы бағалаудың әсерінен қалыптасқан ұғымды сапалы қалыптастырған шынайы өзінің іштей ... ... ... ... өзін іс-әрекет субьектісі ретінде тусінудің қажеттілігі мен мүмкіндіктерін анықтайды.
Құқық қорғау органдары қызметкерлерінің кәсіби әрекеті ... ... ... ... ... өз әрекетін ұйымдастыруда іс-әрекетті жүзеге саналы өзіндік реттеу ... ... ... ... анықталады.
Бұл белсенділік өзіндік анықтаудың субьектісі ретінде тұлғаның сипатынада әрекет етуімен және іс-әрекетті психикалық өзіндік ... ... ... адекватты өзіндік бағалау ерекшеліктерімен тікелей байланысты болады.
Сондықтанда ... ... ... оның мотивтерін анықтаудың алғашқы сатыларын зерттеуде тұлғаның субьективті белсенділіктерінінің қалыптасуын бағалау ... ... ... экономикалық жағдайлардаың өзгеруі қызметкерлерді еңбек әрекетін нәтижелі атқаруға, соның негізінде кәсіби өзіндік анықталуды қалыптастырудың жаңа ... ... ... ... ... ... дамуындағы өзіндік сана сезімдердің пайда болу процесін А.Г.Спиркиннің, И.С.Конның дәлелденген ғылыми еңбектерінде нақты талданған. Соңғы жылдары көптеген зерттеуер өзін-өзі бағалауды өз ... жеке ... ... ... ... зерттеуші ретінде қарастырады (Т.В.Демина, А.Е.Липкина, М.Е.Лисина, В.Е.Сафин).
Отандық психологияда өзіндік бағалауды зерттеген Ж.Ж. Бейсенова ... ... ... екі ... ... ... ... - өзіндік сана сезімдердің компоненті ретінде;
2)өзіндік бағалау - ... ... ... ... ... ... ... адамдармен өзара қарым-қатынасын бөліп шығарады.
С.Л.Рубинштейн өзіндік бағалауды - өзіндік ... мәні ... ... ... Ол ... бағалауға әсер ететін фактор ретінде адамның басқа адамдармен өзара қарым-қатынасын бөліп ... ... ... ... үлес ... К.Роджерс пен оның шәкірттерінің зертеулері болып табылады.
Өзіндік бағалау-өзін өзін ... ... ... ... ... ... жетістіктері негізінде қалыптасып өзгеріп отырады.
Жалпы өзіндік бағалаудың ... ... ... ... пен қоғамдағы белсенділіктің маңызды шарты .Өзіне деген жағымды қатынас жеке ... ... ... ... ... ... зерттеу маңыздылығы осында.
Психологиялық зерттеулер көрсеткендей,тұлғаның өзі жайлы пікірі оның іс-әрекеті мен істерін реттеудің маңызды жағы болып табылады.
және ... ... ... әр түрлі деңгейлері.
ұғымы психологиядағы негізгі ұғымдарның бірі.
Өзіндік бағалаудың даму шарты, оның мазмұны жайлы оның ... ... ... ... ықпалдар әлі де қалыптасады.
Бұрынғы кеңестік психолгияда өзіндік бағалаудың анықтамасын тұлғаның өзіндік санасының дамуының белгілі бір ... ... ... ... ... ... терең құрылымды динамикалық талдау.Мұндағы ең негізгісі оы динамикалық жүйенің қасиетін ,мазмұнын , оның жеке ... ... ... және олардың бөлінулері мен өзара әрекет шегін ... және ... ... ... дамуы тек сыртқы жағдайда адаптивті мазмұнда ғана болуы мүмкін емес. Тұлғаның
өзіндік бағалауларының мазмұны іс-әрекетте ... ... мен ғана емес оны ... ... ... ... ... байланысты болады.
Яғни іс-әрекеттің сыртқы және ішкі нәтижелерінің динамикалық үйлесуімен байланысты.
Жеке бастық тұлғалық ... ... әсер ... факторлар - еңбек субьектісі ретінде оны саналы , ұғынымды тфңдау ,еңбекке деген позитивті қатынас ,әрекетті ... ... ... өз беттіліктің дамуы , оқу әрекетінің , тәрбиенің практикамен ... ... ... ... жеткілікті жоғары деңгейі еңбек пен қоғамдағы белсенділіктің ... ... ... ... ... қатынас жеке адамның рухани жағымды белгісі,сондықтанда өзіндік бағалауды зерттеу маңыздылығы осында.
Р. Бернс өзiндiк бағалауға эмоцияналды - ... ... ... ... және оны ... қатынаспен теңестiредi. Автордың пiкiрiнше өзiндiк бағалау қалыптасуының шарты деп есептейдi. Р. Берненiң айтуынша, Мен-концепция тар мағынада өзiн ... өзi ... ... ... деген психологиялық қалыптасу негіздерін, әлеуметтік - психологиялық кемелденудің қалыптасу ... ... мен ... ... ... ... табу, оның педагогикалық және психологиялық мазмұнын табу, психология ғылымы үшін әрқашанда ... ... ... ... ... ... ... дамудың ішкі шарты болып табылады.
Өзіндік бағалау - сыртқы бағалаудың әсерінен қалыптасқан ұғымды сапалы қалыптастырған шынайы өзінің ... ... ... көшіру арқылы,өзін іс-әреккет субьектісі ретінде тусінудің қажеттілігі мен ... ... ... ... ... ... маңыздылығын қазіргі жаңа уақытта талаптарына сай зерттеу жаңаша сипаттағы зерттеулерді талап етеді.
Еңбек әрекетінің нәтижелігін саналы әлеуметтік қажеттіліктерінде ... ... ... ішкідетерминанттары. іс-әректті псикихалық өзіндік зерттеу жүйелері ,кәсіби қызығулар дәрежесі, ... ... ... ... ... роль ... ... формасы кәсіби өзіндік анықталуға қатысы бщйынша дамытушылық, танымдық, құндылық бағдар коммуникативтік сияқты өзіндік жеке қызмет атқарады.
Іс-әрекеттің ... ... ... ... ... туралы білім нәтижелі ұйымдастыруда рөл атқарады.
Кәсіби қызығушылықтың құрылымдық психологиялық табиғатын зерттеуде көп жақты ықпалдар болғанымен әлі күнге дейін тұлғаның кәсіби ... ... ... кері әсер ... ... жеткілікті деңгейде анықталмаған.
Өзіндік сана мәселесі бертін келе зерттеле ... ... ... ... ... сананы психологиялық феномендер жүйесінде әртүрлі орынға қойылады. Психологиялық зерттеулер көрсеткендей, тұлғаның өзі туралы пікірі, оның өз іс ... ... ... ... болады. Жоғарғы адекватты өзіндік бағалау арқылы тұлғаның өз жетістіктерін шынайы бағалауы негізінде өнегелі қанағаттану жүзеге асады.
Кеңес психологиясында өзіндік ... ... ... ... көп ... ... П.Р., ... К.А., Сафин Ф.Ф., Кон И.С., Крягжде С.П. және т.б.)[19].
Өзіндік сана - сезімдердің онтогенетикалық даму ерекшеліктері Б.Г. Ананьевтің, С.Л. ... Л.С. ... ... ... Б.Г. ... ... нәресте жасындағы бала кездейсоқ әрекетінен, ол өз әрекеттерін өзіндік бағалауға өтеді.
Өзіндік ... ... яғни ... ғана ... өзін де ... өзін ... ... іс-әрекетті саналы өздігінен тәуелсіз жүзеге асыру болып табылады және тұлғаның өзіндік бағалаудың қалыптасу процесінде оқу іс - ... ... ... ... ... мінез-құлық шешуші рөл атқарады.
Өзіндік бағалау - өзіндіқ сана - сезімдердің бірлігі, тұлғаның ... ... ... ... ... бағалауға деңгей, икемділік, орнықтылық, адекваттылық (жағымды, теріс) сияқты сипаттамалар ... ... ХХ ... ... өзін-өзі бағалаудың концепциясын Т.Липпс өңдеген. Оның көзқарасы бойынша субъектінің өзіндік бағалауы оның сана-сезімімен тығыз байланысты.
Т. Липпс ... ... ... өзі ... ... өзіндік бағалауы арқылы көрініс береді. Ол баға психологиялық тұрғыдан алып қарасақ объективті болып саналады. Олар бастапқы немесе соңғы ... ... ... ... ... ... зерттеулер өзін-өзі бағалауды өз беттілік, жеке тұлғалық феномен, адамның ... ... ... ... ... А.И. ... М.И. ... В.С. Магун, В.Ф. Сафин) және т.б. Психология үшін өзіндік сана мен өзін-өзі бағалауды реттеу функциясымен, сондай-ақ олардың ... ... ... ... де ... ... ... сананың құрылымына танымдық (өзін -өзі тану), эмоциялық ... ... ... және ... ... ... ... сияқты үш жағы қарастырылады. Осыған орай бұл үш компонентті бірлікте және өзара байланыста қарастыру қажет.
Өзіндік сананы күрделі жүйелі ... ... ... ... оны тікелей диагностикалау және өлшеу мүмкін емес. Өзіндік сананың болуының бір ... ... ... табылады.
бейнесі бұл тұтастай интегративті құрылым, Оған өзін -өзі реттеудің негізі болып табылатын адамның өзіндік сана ... ... ... ... қатынасты құру жүйесі енеді.Дегенмен, бейнесінде тікелей оның жоғарыда айтылған ерекшелігін өлшей алмаймыз.Әдетте, бұл мақсатта жанама көрсеткіштер қолданылады. Жанама ... ... ... ... ... ... ... формасында мүмкіншілігінше көрінуін объективті өлшеуге болатын жағдайлар жатады. Тұлғаның өзіндік сана құрылымының іс-әрекеттегі өзара қарым-қатынасының әртүрлі фрмасында мүмкіншілігінше көрінуін ... ... ... ... жатады.
Тұлғаның өзіндік сана құрылымының қалыптасу жағдайлары бұл ... ... ... ... мен құндылықтарды ендіруді қарастырады. Осы ендірулер арқылы өзі туралы өзі, өзінің қасиеттері, қабілеттері өзін ... ... ... туралы ой-пікірлердің қалыптасуын шарттандырады. Бұлар біртіндеп, жинақтала отырып, тұлғаның өзіне қатынасын анықтайды. Бұл өзіндік бағалау өзіне жалпы қатынас ретінде ... ... ... ... ... ... нәтижелі ену өлшемін көрсетеді. Мұндай өзін-өзі бағалау мен өзіне қатынасы өзін-өзі басқару бойынша нәтижелі ... ... ... ... ... ... де интроспекционизм бағытының өкілі өзін -өзі бағалау мәселесін зерттеген. Ол өзін-өзі ... және ... ... ... ... ... ... байланыстырған.У.Джемстің көзқарасына тоқталуға да болады. Автор бойынша өзін-өзі бағалау төрт компонентпен байланысты: рухани , материалдық , ... және ... ... ... ... психологияның өкілі К.Юнг, индивидуалды психологияның өкілі А.Адлер, эпигенетикалық психологияның өкілі Э.Эриксон, Э.Фромм, К.Корни. Г.Салливен ... да ... ... ... ... ... ... өмір сүру жағдайынан, жеке адам аралық қатынастардан, жалпы айтқанда әлеуметтік психологиялық жәйттерден тәуелді деп қарастырады.
Келесі көзқарас Эрик Берннің ... ... ... ... ... ... ... қатынасты ол деп атайды. Адамның әртүрлі өмірлік жағдайларға байланысты үш түрде көрініс ... ... ... , , деп ... - бұл ... бақыланбайтын архаикалық импульстер. педант, өзін қалай ұстау керектігін білетін, үйретуге бейім болып келеді. - есеп машинасы тәріздес, оңы мен ... ... ... Әр ... үш ... ... бірақ әрқайсысы әр кезде көрініс береді.
Когнитивті психология адамды жүйе деп қарастырып, ақпаратты іздеп, өңдеумен айналысатындығын айтады. Бұл ... ... ... ... Д.Нормен, Дж.Р.Андерсон, Л.Фестингер, Ф.Хайдер, У.Найссер, Д.Бродбент, А.Пайвио және басқалар дамытқан.
Абрахам Маслоу өзінің концепциясында өзін-өзі бағалауды өзін-өзі жүзеге асырумен қатар ... ... ... ... ... ... табылады. Бұл концепциядағы негізгі категория өзін-өзі бағалау, -концепция категориясы болып есептеледі. Бұл ... ... ... ... өзара әрекеттесітігін нәтижесінде жүзеге асады.
Р.Бернс бойынша - бұл индивидтiң өзi туралы барлық пiкiрлердiң жиынтығы. ... ... уш ... ...
1. - ... ... ... өмip аймақтарында аз тұлғасы туралы бiлу.
2. - ... - ... ... ... ... ...
3. Жүрiс-тұрыстық бағдарламалар - өзiндiк бағалаудың және мен ... ... әр ... және ... ... iс-әрекетте iскe асырылуы.
Осылай Р. Бернс өзiндiк бағалауға эмоцияналды - ... ... ... ... және оны өзiндiк қатынаспен теңестiредi. Автордың пiкiрiнше өзiндiк бағалау қалыптасуының шарты деп ... Р. ... ... ... тар ... өзiн бағалаудың өзi болып табылады.
А.В.Захарова өзін-өзі бағалауды өзін-өзі реттеумен байланыстырса, И.И.Чеснокова өзін-өзі бағалауды тұлғаның мотивациясымен байланыстырады.
Өзін-өзі бағалау ... және ... ... ... А.Г.Спиркин көбіне өнің когнитивті, танымдыық қызметіне көп тоқталады.
И.И.Чеснокова өзін-өзі бағалауды өзіндік таным процесі деп атайды. Оның негізгі қызметі ... ... ... ... өзін -өзі танудың бірнеше жолдарын талдай келе, соның ішінде басқаларды тану арқылы өзін -өзі тануды ... ... ... . ... өзгелердің берген бағаларын ескере отырып, адым өзін -өзі бағалайды, таниды.
Психологтардың пайымдауынша, өзін біреулерге ұқсату сезіміне ие болудың маңыздылығы сонша, ... ... ... ... ... ... баруы мүмкін, яғни тек ұқсастықсыз қалмау үшін қоғамның жабыстыратын ... ... - ... ... алуы ... қазiргi анализдеу барысында өзiндiк бағалаудың интерпретациясының үш үлгiсiн бөлуге ... және ... ... ... оның ...
1. ... ... - бөлiгi, өзiндiк бағалау өзiн қабылдау деңгейдiн, өзiндi түйсiну сезiмiнiң деңгейi, бейнесiне кipeтін барлық құндылықтарды ...
2. ... ... ... ... ... қарастырылады.Мен туралы жаңа ақпаратты жинай, яғни индивидтің өзі туралы ақпаратты тіркеп отырады, адамның өткен тәжiрибесiн жалпылайды. Өзiндiк ... - бас ... ...
3. Л.В. Бороздинның пiкiрiнше, өзiндiк бағалау бейнесiне де, өзін эмоцияналды құнды қатынасына да жатқызылмайды. Ол ... ... ... ... сыншыл көзқарасын ұстауды көрсетедi. Кейiннен бұл тұжырымды қолдана бастады.
Өзiндiк бағалау жалпы және жеке eкi ... ... ... ... ... зерттеушiлер жеке өзiндiк бағалаудың мазмұнына адамның өзiн нақты қабiлеттерiн, мүмкiндiктерiн, физикалық және тұлғалық ерекшелiктерін бағалауын жатқызады. (М.Т. ... О.М. ... Р.Б. ... ... өзiндiк бағалауды түсiндiруде бiрнеше көзқарас бар. Кейбір ... (Б.С. ... В.И. ... ... ... ... тұлғаның құндылық - мағыналық сферасымен байланыстырып қарастырады.
Басқа ... ... ... бағалауды жеке өзiндiк бағалаулардың бiрiгуiнен шыққан өзiндiк бағалау деп түсiнедi.
Кейбiр зерттеулерде жалпы өзiндiк бағалауды адамның ... ... ... - ... ... ... ... (К.Роджерс, Л. Липкина).
К.Роджерстiң пiкiрiнше, өзiндi қабылдау - бұл бағалау емес, бұл өзiн ... ... мен ... ... ... ... өмiрлiк бағда болып табылады.
Басқа авторлар жалпы өзiндiк бағалауды өзiндi сыйлау (И.СКон) су6ъекттiң өзiнде эмоционалды және epiк ... даму ... ... ... (Р. ... өз ... ... бағалау (Р.Б. Стеркина), және өзiндi қа6ылдау ретiнде түсiнедi (Е.О. Фетова).
Өзiндiк бағалау құрылымында үш негізгі ... ... ... ... және ... ... өзiндiк бағалау - бұл субъект ic - ... ... ... ... мүмкiндiктерiн бағалайды. Болжамдық өзiндiк бағалау екі формада көрінеді:
1.адамның өз өзiн субъект ретiнде бағалау. Бұл категориялық деп аталады.
2. зерттеулi - ... - бұл ... ... ... және ... мүмкiндiгi бар қарым - қатынас.
Болжамды өзiндiк ... бiр ... - бұл ... ... ... табылады. Оны психологияға алғаш енгiзген К.Л. Джемс болды. Левин мектебiнде бұны эксперименталды түрде өңдеп, дәлелдеген. ... ... ... - ... - тұрыс процессiнде маңызды болатын адамньң өзiнiң мүмкiндiктерiн және нәтижелерiн аралық бағалауы және ... ... ... ... - субъектiнiң жүрiс - тұрыстық әpeкeттің жеткен нәтижелерiн бағалау. Ретроспективтi өзiндiк ... ... ... - бұл субъекттiң өзiне байланысты талап етушi деңгейiмен көpiнeтін сыншылдық.
С.А. ... ... ... ... ... ... - бұл оньщ iшкi ... жақындығы болып табылады.
Өзiндiк бағалаудың адекваттылығы - индивидтiң ic - әрекет ... оның бұл ... ... пiкiрмен сәйкес келуi және адамның өз туралы пiкiрi басқа адамдардың пiкiрімен сәйкес келуi.
Өзiндiк бағалаудың соңғы ерекшелiгi бұл - ... ... ... ... ... бағыт өзiндiк бағалаудың теорияларымен байланысты (әлеумет салыстыру, өзiндiк атрибуция, Мен - ... және ... ... теориясы).
Бұл теориялардың бiр - бiрiндегi айырмашылыққа қарамастан,өзінді бағалауды тұрақты,мәңгі өзгермейтiн құрылым деп қарастырмайды. Kepiciнше өзгеруге қабiлетi бар ... ... ... ... ... ... ... тұрақты құрылым ретiнде қарастырады. Шетелдiк және отандық зерттеушiлер өзiндiк бағалаудың ... бiр ... ... ... ... ... адамның басқа адамдармен қарым-қатынас жасаған кезде iскe асырылатын ... ... ... ... ... ... 6ipi ... Генерализация кезiнде жоғары немесе төменгі өзiндiк бағалары бiр аймақтан 6асқаларға өтедi де, сөйтiп, өзiнiң ... ... ... тұрақтылығын қорғаныс механизмдерi қамтамасыз ете алады.
Өзiндiк бағалаудың тұрақтылығын ... ... ... ... ... ... 6ағалаудың деңгейi адамның кей6iр тұлғалық қасиеттерiне байланысты. Х. Хекхаузеннiң алынған эксперименталды нәтижелердiң көpceтyi бойынша, сәтсiздiкке бағытталған адамдардың өзiн өзі ... ... ... түп ... ... Жоғарғы түп нұсқасы бар адамдар жеңiл мақсаттарды таңдайды, ал төменгі түп нұсқасы өзiндiк ... ... ... ... айырып, қиын мақсаттарды таңдап жүредi. Бiрiншiлер, өзiнiң жоғарғы түп нұсқасына жетуге тырыспайды, ал екiншiлер өзiнiң ... түп ... ... сәтсiздiкке келедi.
Бұл тұжырымды әрі қарай дамытқан отандық психологтардың зерттеулері көрсеткендей, төменгі өзінді бағалау және ... ... ... ... өзiндiк бағалаудың бұл деңгейiн сақтауына әкеледi. Қиын мақсаттық аймағында жұмыс ... адам ... тап ... ... ... ... ... екендiгiне көз жеткiзедi. Сөйтiп, өзiндiк бағалауды турақтылығын сақтайды. Керiсiнше талаптану деңгейi төмен, ал өзiң ... ... ... да, ... ... тұрақтылығына әкеледi. Онда мақсаттарды алдына қойып және соларға жету арқылы адам ... ... ... ... ... ... ... мәселесінің үшінші бағыты өмір жол психологиясы арқылы қарастырылады. Бұл теорияның аумағында ... ... бар. ... Кон шетелдiк лонгитюдтi зертrеулерге талдау жасап, келесі ... ... ... бағалаудың тұрақтылық деңгейi адамның өмір барысында сақталады. Ғалымдардың ... ... ... ... ... ... ... тұрақты тұлғалық қасиетке айналып, өмір барысын, сол күйiнде сақталады.
Өзiндiк бағалау процессiнде рефлексивтi әрекеттердiң рөлi ... ... ... ... көмегімен адам өзiнiң сезiмдерiн бақылай алады. Р.Бернстiң айтуынша, балада рефлексияға қабiлеттiлiгi пайда ... ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 75 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жастарға құқықтық тәрбие беру - жаңа қазақстандық азамат қалыптастырудың алғы шарттарының бірі7 бет
Отбасы және кәмелетке толмағандарды құқықтық қорғау және оларды дұрыс тәрбиелеу шаралары39 бет
Оқушылардың құқықтық тәрбиесін қалыптастыру26 бет
Оқушыларға құқықтық тәрбие беруге байланыстыжүргізілген педагогикалық тәжірибе жұмыстары53 бет
Құқықтық мінез - құлықтағы тәрбиенің алатын орны28 бет
Құқықтық тәрбие - құқықтық мемлекет болудың кепілі56 бет
Құқықтық тәрбие жайлы31 бет
Құқықтық тәрбиенің қоғамдағы мәні15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь