Психиканың дамуы және сана

Ғылым бүткіл органикалық дүниенің мәңгі бақи бір қалыпта тұрмайтынын, ол сан алуан сапалы өзгерісер нәтижесінде пайда болғанын жаратылыстану ғылымдарының мәліметтеріне сүейене отырып түсіндіреді. Біз адам психикасы бірден жасалмағанын, оның өзі жануарлардың өткендегі талай ғасырлық даму жолдарымен біртіндеп даярланғандығын, екеуінің арасында сабақтастық байланыс бар екендігін жақсы аңғарамыз. Психика органикалық материяның барлығында бірдей бола беретін қасиет емес. Ол өсімдіктер дүниесінде жоқ. Тіпті тірі организмдердің төмендегі фомаларынан да оны табу қиын. Психика материяның жоғары формаларының, жанды материяның ғана қасиеті. Тірі материяның, төменгі түрлеріне (мәселен, қарапайым организмдерге) тітіркенушілік (сыртқы әсерлерге жауап бере алушылық), ал оның жоғары түрлеріне сезгіштік (заттардың қасиеттерін бейнелей алу) қасиет тән. Сезгіштік – психиканның ең бастапқы белгісі. Бұл организм сыртқы ортаны түйсіне алу қабілеті. Түйсік орталық нерв жүейесі бар барлық жануарларда және адамдарда кездесетін қарапайым психикалық құбылыс. Психикалық әрекеттің дамуы нерв жүесімен дамуымен шарттас. Ал нерв жүесі құрылысының күделене түсуі психиканың күрделене түсуіне, оның жоғарғы формаларының пайда болуына жағдай туғызған. Адамның даму тарихы сапалық жаңа саты, ол жануарлардың биологиялық дамуының одан бұрынғы жолынан түбірлі ерекшеліктері бар. Адамның жануарлардың өмір сүруінен ерекшелігі қоғамдық – еңбек әрекетіне көшу болып табылады. Осы өмірдің нәтижесінде психиканың жаңа түрі – адамның санасы пайда болады. Еңбек әрекеті адамды жануарлар дүниесін ерекшелейді.
        
        Еуразия институты 
ПСИХИКАНЫҢ ДАМУЫ ЖӘНЕ САНА
Елеусіз Камшат
Астана-2013
Ғылым бүткіл органикалық ... ... бақи бір ... тұрмайтынын, ол сан алуан сапалы өзгерісер нәтижесінде пайда болғанын жаратылыстану ғылымдарының мәліметтеріне сүейене отырып түсіндіреді. Біз адам ... ... ... оның өзі ... өткендегі талай ғасырлық даму жолдарымен біртіндеп даярланғандығын, екеуінің арасында сабақтастық байланыс бар екендігін жақсы аңғарамыз. Психика органикалық ... ... ... бола беретін қасиет емес. Ол өсімдіктер дүниесінде жоқ. Тіпті тірі организмдердің төмендегі фомаларынан да оны табу қиын. Психика материяның ... ... ... ... ғана ... Тірі материяның, төменгі түрлеріне (мәселен, қарапайым организмдерге) тітіркенушілік (сыртқы әсерлерге жауап бере ... ал оның ... ... сезгіштік (заттардың қасиеттерін бейнелей алу) қасиет тән. Сезгіштік - психиканның ең бастапқы белгісі. Бұл ... ... ... түйсіне алу қабілеті. Түйсік орталық нерв жүейесі бар барлық жануарларда және адамдарда кездесетін қарапайым ... ... ... әрекеттің дамуы нерв жүесімен дамуымен шарттас. Ал нерв жүесі құрылысының күделене түсуі ... ... ... оның жоғарғы формаларының пайда болуына жағдай туғызған. Адамның даму тарихы сапалық жаңа саты, ол ... ... ... одан бұрынғы жолынан түбірлі ерекшеліктері бар. Адамның жануарлардың өмір сүруінен ерекшелігі қоғамдық - ... ... көшу ... ... Осы өмірдің нәтижесінде психиканың жаңа түрі - ... ... ... ... ... ... адамды жануарлар дүниесін ерекшелейді. Егерде қоршаған ортаға жануарлар бейжай түрде бейімделсе, табиғаттың бергенін ғана пайдаланса, ал адам ... ... ... табиғатқа белсенді және мақсатты әсер етеді, оны өзгертеді, материалдық және рухани қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін оған ... және ... ... ... адам өзінің дене және рухани табиғатын өзгерте алады. Ф.Энгельстің айтуынша, адамды адам адам еткен еңбек. Алғашқа қауымдық кезеңнен ... ... ... ... дене және психикалық қабілеттері жетілді, оның миы және сезім органдары, ... ... ... ... ... даму ... ... жаңа саты, ол жануарлардың биологиялық дамуының одан бұрынғы жолынан түбірлі ерекшеліктері бар. Адамның жануарлардың өмір сүруінен ерекшелігі қоғамдық - ... ... көшу ... табылады. Осы өмірдің нәтижесінде психиканың жаңа түрі - адамның санасы пайда болады. Еңбек әрекеті адамды жануарлар дүниесінен ерекшелейді. Егер де ... ... ... бейжай түрде бейімделсе, табиғаттың бергенін ғана пайдаланса, ал адам ... ... ... ... ... және ... әсер ... оны өзгертеді, материалдық және рухани қажеттілік-терін қанағаттандыру үшін оған бейімделеді және пайдаланады. Еңбек үрдісінде адам өзінің дене және ... ... ... ... ... ... адамды адам еткен еңбек. Алғашқы қауымдық кезеңнен бастап, еңбек үрдісінде адамның дене және психикалық қабілеттері жетілді, оның миы және ... ... ... ... қалыптасты. Адам санасының қалыптасуы мен психологиялық сипаттамасы жаңаның басталуын, психика дамуының жоғарғы кезеңін білдіреді.Саналы бейнелеудің жануарларға тән психикалық ... ... - бұл ... ... ... Санаға жан-жақты сипаттаманы А.Н.Леонтьев өзінің атты ... ... ... дене бітімінің қалыптасуы
Адам өте ертедегі адам тектес маймылдан шыққан. Адамның дене бітімінің қазіргі жоғары дамыған ... дене ... ... ... ... адам маймылдардың қазіргі типінен тарады деу жаңсақтық болар еді. Ғылым осыдан шамамен 50 миллион жыл бұрын ... ... -- ... одан ... ... ... 30 ... жыл бұрын төменгі дәрежеде дамыған маймылдар -- парапитектер -- адам тәріздес маймылдардың арғы аталарының ... ... ... ... Одан ... ... осыдан 15 миллион жыл бұрын) ежелгі антропоидтар -- дриопитектер өмір ... ... өзі екі ... ... бірі -- ... май-мылдар -- горилла мен шимпанзе де екіншісі -- жоғары ... ... ... ... ... мен австралопитектер. Осы австролопитектерден адамның тегі тарайды. Ең соңғы мағлұматтарға қарағанда, австралопитектер ... 1750000 -- 600 000 жыл ... өмір ... жер ... екі аяғымен жүретін болған. Австралопитектердің екі аяғымен қозғалатындығын олардың табанының құрылысы дәлелдейді. Австралопитек миының көлемі (519 см[3]) қазіргі горилланікінен (498 см[3]) ... ... ... 400 -- 200 мың жыл ... ... -- тік ... ... адам деп атаған маймыл адам тіршілік еткен. Маймыл адамдардың ұрпақтары ежелдегі адамдар (палеолиттер), немесе неандертальдар деп аталғандар. ... ... 250 -- 400 мың ... ... тіршілік еткен.
Неандертальдықты сүйек қалдықтары бойынша қайта кұрастырған кезде оның сыртқы түрінің қазіргі адамдарға ұқсас болғаңдығы байқалады. Неандертальдықтың бойы ... адам ... ... ... ... болған, екі аяғын сәл бүгіп жүрген. Бас сүйегінің қорабы қазіргі адамдардікіндей, тек маңдайы біраз көлбеу келген. ... ... ... ... ... неандертальдықтар да жатады, сол кездің өзінде-ақ қарадүрсін еңбек құралдарын жасай білген және қарапайым жұмыстарды ... 40 -- 38 мың жыл ... ... ... -- ... ... адамдар -- неантроптар (жаңа адам) тегі пайда бола бастады. Олардың қалдықтары КроМаньоне (Францияда) ... ... ... ... деп ... Олар ... тік ... қозғалатын болған, маңдайлары кең, бет-әлпеті қазіргі адамдардікіндей. Бұлар ақыл иелері, ездерінен бұрынғылармен салыстырғанда ... ... ... ... ... адамның жаңа адам кейпіне енуі бүтіндей әлеуметтік заңдылықтармен, ең ... ... ... дамуымен анықталады. .
Сөйтіп, табиғат аясында сұрыпталу процесінде өзінің пси-хофизикалық жағдайлары бойынша адамға ... тұр және ... ... ... ... ... жануарлардың биологиялық тегі пайда болады деу керек.
Адамның қалыптасуында еңбектің ролі.
К. ... пен Ф. ... адам мен ... ... ... та, ... та ... түбегейлі айырмашылық еңбекпен тү-сіндіріледі деп атап көрсетеді. Еңбек адамның дене ... ... қана ... жоқ, сонымен бірге оның психикалық жетілуінің, сананың қалыптасуы мен дамуының негізгі факторы болып ... ... ... ... ... ... ... иесіне айналдырды, биологиялық жан иесі еңбектің арқасында адам дәрежесіне көтерілді. ... ... ... ... әуел ... қоғамдық сипат алған, яғни бірлесіп әрекет жасауды талап етеді, әр түрлі істі келісе отырып шешуді және ... ... ... Жануарлар табыны еңбектің арқасында ғана адам қоғамына айналды. Табында ... ... ... ... ... ... дейін өсті. Адам еңбек процесінде тек қана табиғатпен қатынасқа түсіп қоймайды, сондай-ақ бір-бірімен де қатынас жасайтын болады. Олардың ... ... ... енді ... ... орай ғана жасалады. Сөйтіп, өндіріс процесінде әр түрлі ... ... ... ... тәуелді қатынастар пайда болады. Адам өз өмірінің ... келе ... үшін де ... Жер бетіне мекендеп отырғаны үшін де еңбекке борышты. Қоғамдық өндірістің арқасында ол ... ... ... ... ... ... ... өз қажетіне жарата бастады және осыдан соң әр түрлі климаттық жағдайларда өмір ... ... ... өндіріс, ең қарапайым еңбек құралдарын жа-саудан бастап табиғат ерекшеліктерін материалдардың қарсыласуын, ... ... ... ... ... салды. Сонымен, еңбекте сыртқы дүниені тану құралы ретіндегі сана қалыптасады. Еңбекте адам өзін-өзі таниды, өзінің табиғи ... ... ... ... мен еңбек материалдарына қарай реттей білуге үйренеді. Демек, еңбекте ... ... де ... сыртқы табиғатты және өзін-өзі тануы ендігі жерде адам өзі жасап жатқан және саналы түрде жетілдіріп жатқан қоғамдық өндіріске енді өз ... ... ... жасай бастады. Еңбек жұмыс атқаратын органдар -- бас пен қолды жетілдірді. Адамның қолы сан салалы әрі өте ... ... ... арқасында өз дамуының шыңына жетті. Және теқ қана еңбек органы ... ... ... бірге таным құралына, ақырында, творчестволық құралға айналды. Іс ... ... қолы ... ... ... ... ... мүсінші мен суретшінің қолы өнердің ғажап туындыларын дүниеге келтіреді, ал ... қолы ... ... үн ... ... миы анатомиялық тұрғысынан гөрі ойлау жағынан әбден жетілді, өйткені еңбек адамның алдына нақ осы еңбекте шешілуге тиісті проблемаларды үнемі қойып ... ... та ... ... ... ... ал ол өз ... еңбектің одан әрі жетілдіріле түсуіне жағдай туғызды.
Сөйтіп, адам еңбектің көмегімен өзін айнала қоршаған табиғатты ғана өзгертіп қойған жоқ, ... ... өзі де ... дами ... Бұл ... К. ... былай деп жазған болатын: .
Қоғамдық өндіріс қажеттілікті қанағаттандыру заттарын жасай отырып, жаңа қажеттіліктерді де туғызды және ... ... те ... ... ең ... деген табиғи қажеттіліктің өзі адамға тән сипат алады және әсіресе олардың эстетикалық бейнелену бағытында барған сайын әдетке айнала береді. Адам өзі ... ... ... ... ... болды, ендігі жерде әр түрлі безендірулермен киім тігіп кие бастады. Ол, сондай-ақ ... ... ... құралдарын тағы басқаларды да жетілдіре түсті.
Адамның психикалық дамуында алғашқы адамдардың ... ... ... ... қатынастардың маңызы зор болды. Қалыптасып келе жатқан қоғамдық сана өз тарапынан, жеке ... ... ... ... ... отырды.
Сананың қалыптасуындағы сөз бен қарым-қатынастың ролі
Ф. Энгельс сананың қалыптасуында сездің қаншалықты үлкен маңызды роль ... атап ... ... ... адамның еқ бергідегі ата-бабалары психофизикалық жағынан өте жоғары ... ... ... жануарларға қарағанда дыбыстық белгілерге көбірек жүгінсе керек. Адам мен ... ... және ... ... гипстен жасалған үлгілерін салыстырғанда, сейлеу және іс-әрекетпен байланысты, маңдайдың ... ... ... ... ... ... бұрынғы тектестерінікінен әлдеқайда артық жетілгендігі анықталған. Олай болуы түсінікті де: қоғамдық сипат ... ... ... ... ... жасауын және өзара көмегін талап етті, дыбыстық белгілер ендігі жерде еңбекке бастап қана ... ... ... асырушы дәрежесіне көтерілді. Сөйтіп, ол белгі беру құралынан біртіндеп еңбекті ... ... ... ... ... ... жерде заттарды, әрекеттерді және еңбектің тұтас ситуацияларын белгілей бастайды. Сейлеудің қалыптасуы адамның психикалық дамуындағы революция ... ... ... нерв ... жетілдіреді, соның нәтижесінде жануарларда болмайтын екінші сигналдық жүйе қалыптасады.
Сөйлеу таным деңгейін жаңа сатыға көтереді. Себебі, сөз нақтылы бір атаудың алуан ... ... ... ... ... жинақтап береді. Демек, ойлаудың жаңа түрі дамиды. Ол жоғары сатыдағы жануарлардың ... және ... ... -- ... ... ... ... ал дерексіз ойлау дегеніміз -- сананың өзегі.
Марксизм-ленинизм классиктері сөйлеу мен ... ... ... ... ... атап ... болатын. Сөйлеу, сөз -- біздің саналық болмысымыздың формасы -- қарым-қатынас шеңберін кеңейте түседі. ... ... ... ... ортаны да, өзін де терең әрі жан-жақты тани ... ... ... ... сөйлесу де сана мен адамдардың өзіндік сана-сезімінің дамуының маңызды факторы болып табылады. Қарым-қатынас жасау -- қоғамдық өмір ... ... ... ... қауымдастықтар қалыптасады, яғни өз заңдары бар қоғамдық психология пайда болады.
қарым-қатынаста болатын барлық басқа индивидтердің ... ... ... -- деп жазған болатын.
Совет философы Ю. Қ. ... , -- деп атап ... ... ... ... ұрпақ тәжірибесін жи-нақтап, сақтап және келер буынға тапсыра алатын ... көз ... өз ... ... шамалайтын еңбекті, өмірді, әлеуметтік күресті жоспарлай алатын болды.
Сананың негізгі ... ... ... жоғарғы сатысы ретінде, ең алдымен, жалпыны және болмыстағы елеуліні тану қабілеті сияқты қасиетімен ерекшеленеді. ... білу ... ... мейлінше дұрыс бағдар ұстауын қамтамасыз етеді, істі біліп әрекет жасауына, өзін ... алып ... ... ... Жалпыны біле отырып адам әрбір жеке міндетті практикалық тұрғыдан шеше алады. Заңдылықтарды біле отырып, белгілі бір ... ... ... ала болжай да аласыз. Жалпы мен елеулі жайындағы білімдерді жинақтау ғылымды И. П. ... ... ... ... ... ... мәдениет (сөздің кең мағынасында) қоғамдық сананы құрайды.
Жеке адам санасы мен қоғамдық сана диалектикалық, бір-лікте -- болады. Жеке адам ... оның ... ғана ... қоймайды, сонымен қатар адамзат жинақтаған білімді меңгеру нәтижесі де болып табылады. Екінші жағынан, қоғамдық сана жеке ... мен ... ... ... ... нәтижесінде қалыптасады.
Сана объективтік болмыс жайында қорытылған білімнен ғана емес, сондай-ақ сол болмысқа белгілі түрдегі қатынастардан да көрініп ... ... адам өзін ... ... алады, белгілі автономия танытады, белгілі дәрежеде бағалай отырып, оқиғаларға байқастап жанасады. Адам қатынастарды интеллектуалды ... ... және ... (сүю, ... өшпенділік, жек көру, жирену түрінде керінеді) сипатта болуы мүмкін. көп ... ... ... ... ... ... ... келеді.
Сана адамның творчестволық қабілеттілігінен көрінеді. Хайуан еш ... де ... ... Егер ол езі ... жердің жағдайын өзгертсе оны саналы түрде түсініп істемейді, оның ... етуі ... ... Мәселен, ешкілер грек тауларындағы бұталарды жеп қойып, соның нәтижесінде елдің климатын өзгертті дейді Ф. Энгельс.
Адам дүниені саналы түрде өзгертуге талаптанады, оны өз ... ... ... тіпті ол табиғаттың жеке элементтерінен табиғатта кездеспейтін жаңа заттар жасайды. Творчество адамның бүкіл ... ... және ... да жол табуына мүмкіндік береді.
Сананың аса маңызды қасиеті оның есеп беруі болып табылады. Адам өзінің ниеті мен ... ойы мен ... ... ... есеп ... ... сана тек қана сыртқы білімді емес, өзің білуді де қамтамасыз етеді, яғни сана ... ... ... де ... ... Адам есеп беруінің арқасында өз күшін реттей алады, өзін түзетіп және дамытып отырады.
Білім ... жеке ... ... және ... ... ... анықтауға болады. Жеке адам мінезі мен іс-әрекетінде білімге сүйенеді, ол өткендегіні ескеру және болашақты ... ... ... ... тәсілді таңдап алады. Бұл ретте адам өзін-өзі бақылайды және өз күшін жоспарына қарай реттеп отырады.
Өзіндік ... ... ... -- ол өзін ... және ... өзін ... және жетілдіріп отыруға қабілетті тіршілік иесі.
Өзіндік сана-сезім -- сананың өзіңді білу мен ... ... ... ... ... бір түрі. Өзіндік сана-сезім сыртқы ортаны және өзіңді өзің танудың бейнеленуінен біртіндеп қалыптасады.
Басқаларды тану арқылы өзіңді ... бала ... өзін ... ортадан бөліп қарамайды. Ол ойыншықты қозғап та, аяғының башайларын қимылдатып та -- ... ... ... береді. Бірте-бірте ол өзін, өзінің органдары мен тұтас денесін қоршаған заттардан бөле қарап, ажырата бастайды. Бұл физикалық ... ... ... ... мен өзін ... ... және ... кезде проприоцептивтік деңгейінде (өз органдарының қалыпты жайы мен қимыл-қозғалысын ... ... . ... ... ... әсіресе өз басының қасиеттерін танып-білу іс-әрекет және қарым-қатынас процестерінде өтеді. К. Маркс былай деп көрсетті: .
Қарым-қатынас процесінде адамдар бірін-бірі біліп, ... бірі баға ... ... ... ... әр адамның өзін-өзі бағалауынан көрініс танытатын болады.
Адамның өзін-өзі тануында, оны басқаның бағалауы мен коллективтік бағаның маңызы ерекше. Егер бір ... ... мен ... ... ... ... ... сипат алса, онда сол адам өзінің қабілеті немесе ... ... осы ... жақ бағаны малданып алады да соған мойын ұсынады.
Өзін-өзі тану өзіндік сана-сезімнің қалыптасуында маңызды роль атқарады. Өзін-өзі тану -- ... өз ... және ... ... ... Адам өзін ... де, жанама түрде де танып біледі. Жанама таным неғұрлым күрделірек тікелей танымның алғашқы ... ... ... ... және ... ... М., Мемлекеттік саяси баспа.
Өз іс-әрекеті мен мінез-құлқын талдау арқылы адамның өзін-өзі тани алуы
Өзін жанама тану өз ... ... ... ... ... асырылады. Белгілі бір саладағы жетістіктерін талдай және бағалай отырып, жұмысқа жұмсалған уақыт пен күшті есептей отырып, өз қабілеттерінің деңгейін ... ... ... өз ... бағалау арқылы адам өз басының адамгершілік және психологиялық ерекшеліктерін танып, біледі. Жанама танымда ... ... ... жеке ... ... өзі ... көзқарасын талдаудың да маңызы зор. Жақын адамдардың, қызметтес жолдастардың объективті ... ... ... ... ... ... ... қасиеттеріне берген өз бағаң мен басқа жұрттың бағасын салыстыру да маңызды. Ол өз ... ... ... бірдей шығу-шықпауын, өзін-өзі не артық, не кем бағалап жүргенін айқындауға мүмкіндік береді.
Бұдан шығатын ... ... ... ... кең ... болу өз ... ... және жағымсыз жақтарын жан-жақты салыстыруға, танып білуге кемектеседі екен

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сана - психиканың жоғары формасы, сананың пайда болуы және дамуы16 бет
Психика және сана түсінігі13 бет
Психика мен сана дамуы26 бет
Психика туралы жалпы үғым14 бет
Психика туралы түсінік, оның даму эволюциясы8 бет
Сана мәселесінің теориялық және әдіснамалық негіздері23 бет
Сана. Өзіндік сана4 бет
Өсу және даму антропометриясы3 бет
1999 жылғы Қазақстандағы халық санағы бойынша елдің деморафиялық жағдайы4 бет
«Бөлшек сандары бір санау жүйесінен екінші санау жүйесіне ауыстыру»4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь