Сана проблемасының философияда қойылуы

Негізгі мақсаты: Тек ған адамзатқа тән сана мәселесінің адам үшін маңызы және оның ерекшелігін таразылау.
Негізгі түсініктер: сана генезисі, өзіндік сана, тіл, ойлау, архетип, бейсана, көпшілік сана.
1. Сана адам миының қызметі
2. Сана проблемасы туралы тұжырымдар.
3. Сана объективті дүниені бейнесі
4. Бейнелеу формаларының эволюциясы
5. Өзіндік сана
6. Сана және тіл, қоғамдық сана және оның формаларыны.
7. Дін, Өнер, Философия
Дүниеде ең ғажап, керемет құбылыс – адамның рухани дүниесі, сана, ақыл, ой. Адамзат игілігіндегі барлық материалдық және рухани жетістіктер зәулім құрылыстар, түрлі техникалық табыстар, өнер, дін, әдебиет, философия, ғылым – осылардың бәрі сол сананың құдіреті. Объективтік дүниеде сананың балмасы жоқ. Ол тек адамға ғана тән. Сондықтан қашан да сананы болмыстан жоғары қоятын ұғым туып, оны бастапқы деп санаған. Енді біреулер бұл пікірді мойындамаған.
Дін иелері сананы материалдан тыс, дербес және мәңгі өмір сүретін, ешөашан өлмейтін құбылыс деп қарастырады. Ертеде сананы жанға, ал жаңды ұшып жүретін шыбынға балаған. Халқымыздың "шыбын – жан” деген сөзі осындай ұғымнан туындаған.
Идеалистік философияның қайсысы болсын сана, идея, рух материядан тыс, дербес өмір сүріп қана қоймайтынын, қайта сол материяны билейтін, оның қозғалысын, дамуын қарастыратын күш деп түсінеді. Бірақ сананың пайда болуын материалистік тұрғыдан түсіну де оңайға түскен жоқ. Кейбір
материалистер сана барлық материяда бар деп түсінген. Мәселен, орта ғасырда өмір сүрген. Д.Скоттың түсінігінше, тіпті тас та ойлай аладымыс. Мұндай бүкіл табиғатты жанды деп қараған ұғымды философияда гилозоизм деп атайды.
Сол органикалық және органикалық емес дүние арасындағы дәнекер – нуклеин қышқылдары бір жағынан органикалық емес, екінші жағынан органикалық дүниеге жатады. Олай болса, тіршілік қайдан пайда болды деген сұрзу өзінен-өзі шешіледі.
        
        Тақырып. Сана проблемасының философияда қойылуы. 
Негізгі мақсаты: Тек ған адамзатқа тән сана мәселесінің адам үшін маңызы және оның ерекшелігін ... ... ... сана ... ... ... тіл, ойлау, архетип, бейсана, көпшілік сана.
1. Сана адам миының қызметі
2. Сана ... ... ...
3. Сана ... ... бейнесі
4. Бейнелеу формаларының эволюциясы
5. Өзіндік сана
6. Сана және тіл, қоғамдық сана және оның ...
7. Дін, ... ... ... ең ... ... құбылыс - адамның рухани дүниесі, сана, ақыл, ой. Адамзат ... ... ... және ... ... зәулім құрылыстар, түрлі техникалық табыстар, өнер, дін, әдебиет, философия, ғылым - ... бәрі сол ... ... ... дүниеде сананың балмасы жоқ. Ол тек адамға ғана тән. Сондықтан ... да ... ... ... қоятын ұғым туып, оны бастапқы деп санаған. Енді біреулер бұл пікірді ... ... ... ... ... тыс, дербес және мәңгі өмір сүретін, ешөашан ... ... деп ... Ертеде сананы жанға, ал жаңды ұшып жүретін шыбынға балаған. Халқымыздың "шыбын - жан" деген сөзі осындай ұғымнан туындаған. ... ... ... ... ... ... рух материядан тыс, дербес өмір сүріп қана қоймайтынын, қайта сол ... ... оның ... дамуын қарастыратын күш деп түсінеді. Бірақ сананың ... ... ... ... ... де ... түскен жоқ. Кейбір
материалистер сана барлық материяда бар деп түсінген. ... орта ... өмір ... ... ... тіпті тас та ойлай аладымыс. Мұндай бүкіл табиғатты жанды деп қараған ұғымды философияда ... деп ... ... ... және ... емес ... ... дәнекер - нуклеин қышқылдары бір жағынан органикалық емес, екінші жағынан органикалық дүниеге ... Олай ... ... ... пайда болды деген сұрзу өзінен-өзі шешіледі.
Енді сол клетканың пайда болуымен жоғары дамыған организм - ... оның ... ... табиғатта жүз миллиондаған, бәлкім миллиардтаған жылдар жатқан болар. Ендігі мәселе - сана деген не, ол қалай ... ... мәні неде ... ... ... ... мәліметтерге сүйене отырып, ғалымдар сана барлық материяның жемісі емес, тек ерекше ұйымдасқан материя - адам ... ... ... ... Адам миы - аса ... әрі өте нәзік миллиардтаған жүйке клеткалардан (нейрондардан) тұратын аппарат. Ол нейрондардың (клеткалардың) жалпы саны 14 - 15 ... ... ... ... да аса ... ... ... синтез, сондай-ақ, сыртқы тіршіліктердің әсерлеріне байланысты түрлі іс-қимылдар жұлын, сопақша, орта және аралық ми арқылы жасалады. Ал ... ... ... бас ... үлкен жарты шары арқылы іске асады. Мидың қабыршағы астындағы аппарат шартсыз (инстинкті) қимылдарды ... ... ... ... ... ... ... байланыссыз, бағынышсыз, емін-еркін сияқты көрінетін болса, адамдарда ол әрекеттер қашанда ... ... ... оны сана ... ... миы ... түйсіктер арқылы келетін мәліметтерді орталық жүйке жүйесі арқылы қабылдап, оны қорытады, белгілі ой тұжырымдарын жасайды. Сана ... ... ... ... ... жауап беру: ол түйсік мүшелері арқылы объективті ақиқатты бейнелендіріп, оларды қорыту арқылы пайда болады, ал бұл үшін көп ... ... болу ... ... ... "Көп ... ... көпті көргеннен сұра" деген нақыл сөз, шамасы, осы жағдайды аңғаратын болса керек.
Идеалистер сананың екінші, материяның бейнесі екенін мойындағысы келмейді. Оны неге ... ... ... ... ... ... дүниеде кездеспейтін, қате, жалған ойлар, мәселен, түрлі жын-сайтан, диюу, су ... ... ... ... Сонда объективті дүниеде кездеспейтін ол жын-шайтандардың бейнесі қайдан ... ... ол ... ... деп ... ... ... қатар сана мисыз өмір сүре алмайды, ал ... ... ... - ... ... Сол әсерлер орталық жүйке жүйелері арқылы адам миына ... Ми ... ... ... ... адам ми арқылы ойлайды, бірақ оның мәні сыртқы дүниеде, соны бейнелеуінде. Ми - ең алдымен объективті ақиқатты дәл, ... ... ... ... ... ... ... Бірақ сана мен объективті ақиқат ешқашан да мейлінше дәлме-дәл болмайды. Сана - оның идеалдық бейнесі. Мұны ... де ... Бұл - ... пен айырмашылық диалектикасы. Сананың мәнінде білім жатыр. Ал оны туғызатын танымдық ізденіс. Әр нірсені ... ... ... ... ... келгенде сананы құрастырады. Сана - материядан мүлде өзгеше.
Бейнелеу - жалпы материяның қасиеті. ... ... бір ... ... ... бір ... екінші бір денеге жасайтын ықпалы жатыр. Мәселен, жүріп бара жатқан адамнан із қалады, із ... ... ... ... ... пен ... ... мен қардан жартас бұзылып, үгетіліп қиыршық құмға айналады. Теңіз жағасындығы ... ... ... ... ... ... Оны ысып, жылтырататын су толқыны. Сана да - дәл осындай әсердің нәтижесі. Дүние танымда ... ... зор ... Ол ... информацияны қабылдап, оны сұрыптап, талдап белгілі жүйеге түсірпі, нақтылы шешімге келтіретін және ол процестерді ... ... ... ... бір ... - сана - ... ... Сана - сезім өзін - өзі сезініп, ұғыну арқылы жететін сананың еі жоғарғы сатысы.
Сана - ... ... - ... өзін - өзі ... ... сезе ... ... субъект ретінде тұсіне бастауы. Адамның сана сезімі қанша таптық, топтық, қоғамдық сана - сезімдерге тығыз ... ... адам өзін ... ... ... ... Саналы адам бөлініп алады. Сана өзінің шығу жағынан екігші. Бірақ сана енжар емес, белсенді перменді рөлі бар ... Оның ... - ... ... алады, келешекті болжай біледі. Сана дұниені бейнелеп қана қоймайды, сонымен қатар оны өзгертеді, қолдан жасайды. Құрылыстар мен машиналарды ... ... ... бізге сыйламайды, адам жасайды. Сол арқылы сана затқа айналады, заттандырылыды.
Дін обективті ақиқатты адам ... ... ... ... ... ... Діни ... қарағанда, дүниеге кез келген құбылыстың тікелей тірегі, қозғаушысы - ол ... тыс ... және оны ... күш ... 2: ... жүйесінің физиологиясы
Жүйке жүйесінің құрылысы мен функциялық негізі - нерв клеткасы немесе нейрон. Орталық жүйке жүйесінде нейрондарды қосымша клеткалар - ... ... ... мен ... нерв ұлпасын құрайды. Глиялар нерв клеткаларының тірегі болып, оны қоректендіреді және электрлік изолятор қызметін атқарады. Жаңа ... ... ... саны ... ... көп ... 20-30 жаста олардың саны бір-бірмен теңеседі де, кейін адамның жасы ұлғайған сайын нейрондардың үлесі азайып, глиялардың үлесі көбейеді.
Нерв клеткасының құрлысы ... ... тірі ... ... оның ... ... ... мен органоидтары болады. Нейронның басқа клеткалардан айырмашылығы - денесінің көптеген өсінділері болады және цитоплазмасында нейрофибриллдері бар.
Нейронның ... сома деп ... ... ... ... - нерв ... ... Ұзын талшығын аксон (грекше аксон-тірек деген мағынада), қысқа талшықтарын дендрит деп ... ... ... сыртын қоршаған миелин қабығы бар. Миелин - ақ май тәрізді (липид) заттан ... ... - ... ... ... Дендриттердің бүртіктері бала туғаннан кейін көбейе түседі.
Нейрондардың бір-бірімен байланысы синапс деп аталатын арнайы ... ... ... іске асады. Адамның миы нәтижелі еңбек еткен сайын оның синапстары көп болады. Сондықтан жаңа туған нәрестелерде синапстар аз ... ер ... ... ... ... ересек адамда өте көп болады.
Нервтер мен нерв талшықтары. Сыртқы қабықпен қапталған нерв клеткасының өсінділерін нерв талшықтары деп атайды. Нерв ... 2 ... ... ... және ... Миелинді нерв талшығының сыртын миелин қабығы қоршаған, ал миелинсіз талшықтың сыртын тек қана эндотелий қабығы қоршаған, миелині болмайды.
Нерв ... ... ... ... 3 ... ... А, В, С талшықтары. Қозуды орталыққа өткізетін нервтерді орталыққа тепкіш немесе афференттік, мүшелерге таситын нервтерді ... ... ... ... нерв ... ... көпшілігі аралас нервтер. Олардың құрамында афференттік және эфференттік нервтер де ... ... ... ... ... ... ... орталық және шеткі немесе перифериялық жүйке жүйесі ... ... ... ... жүйесі ми мен жұлыннан тұрады.
Жұлын жүйке жүйесінің маңызды бөлімдерінің ... ... нерв ... бағытталуы мен реттелуі жұлын арқылы іске асады. Себебі жұлын ... ... ... да, оның ... дененің барлық жерінен миға нерв импульстері мүшелерге барып, олардың қызметін реттейді. Бұларға қоса, жұлында адамның ... ... ... орналасқан (айталық, тізе рефлексі).
Адамның миы орталық жүйке жүйесінің ең негізгі маңызды ... Одан 12 жұп ... ... миды көптеген ішкі мүшелермен, беттің, мойынның еттерімен, тілмен, көзбен ... және ... ... ... ... ... Ми ... ми, көпір, мишық, ортаңғы ми, аралық ми және екі ми сыңарларынан тұрады.
Сопақша ми - ... ... ... ... Ол екі ... ... ... рефлекторлық және өткізгіштік. Сопақша мида тыныс, қан айналыс, сору, ... ... ... түшкіру, сілекей, қарын және қарынасты бездерінің сөлдерін шығаратын нерв орталықтары орналасқан және ... ми ... ... ... ... - сопақша мидың үстінде орналасқан. Сопақша ми мен вароли көпірін артқы ми деп те атайды. Мұның ... де ... ми ... рефлекторлық және өткізгіштік қызметтерін атқарады.
Мишық 3 бөлімнен тұрады: мишықтың ... деп ... ... ... және ... екі ... ... Мишық - тонустық рефлекстердің жоғары дәрежелі реттеушісі болып есептеледі. ... ... ... тыныс алуды, жүректің соғуын қимылдың түріне байланысты лайықтап ... ... ми ... ... үстіңгі жағында орналасқан. Мұндағы сұр заттар 4 төбешік түрінде шоғырланған: көзді қозғаушы және шығармашылық нервтерінің, қызыл және қара ... ... бар. 4 ... алдыңғыларында алғашқы көру орталығы, артқы төмпешіктерінде - алғашқы дыбыс бағдарлау ... ... Қара ... ... ... ... саусақтардың нәзік қимылдарын реттеуге қатысады. Қызыл ядрода еттің тонустары реттеледі.
Ортаңғы ми мен ми ... ... ... ми ... Ол 2 ... және ... асты ... тұрады. Төмпешіктерді таламус, ал төмпешік асты аймағын гипоталамус деп атайды. Таламус арқылы мидың барлық ... ... ... ... ... ... ... вегетативтік орталығы болып саналады.
Үлкен ми сыңарлары (ми ... ... ... ең ... ең ... ... Адам ... барлық салмағының 80%-ын ми сыңарлары алып жатыр. Құрлысы жағынан ми сыңарларының бір-бірмен сүйелді дене арқылы жалғасқан екі жарты шардан ... ... ... шар 5 ... ... ... орталық, төбе, шүйде және самай.
Орталық жүйке жүйесінің ... ... ... ми ... ... бір-бірімен байланысты екі үлкен қызмет атқарады:
Организмнің сыртқы ортамен байланысын қамтамасыз етеді, яғни адамның мінез-құлқы, ... ... ... ... - ... бәрі жоғары жүйке әрекеттері;
Организмнің қызметтерін бір-бірімен байланыстыру, ішкі мүшелердің ... ... ... ... ... яғни ... ... төменгі дәрежелі жүйке әрекеттері.
ТАҚЫРЫБЫ 3: Жоғары жүйке әрекеті, оның жас ерекшеліктері
Жоғарғы ... ... ми ... мен оның қыртысының қызметі жатады. Жоғарғы жүйке әрекеті адам организмнің сыртқы ортамен қарым-қатыныасының ... ... ... ... ... ... ес, сана, ойлау, көңіл-күйі, ұйқы, түс көру, гипноз т.с.с. ми сыңарлары мен олардың қыртысының негізгі ... ... ... Павлов барлық рефлекстерді екі топқа шартты және шартсыз рефлекстер деп бөлген. Шартсыз рефлекстер алғашқы кезде организмнің тірлігін ... үшін ... ... ... ... ... ... арқылы олардың жүйке жүйесінің дамуын анықтайды. Шартсыз рефлекстер туа пайда болып, өздерінің орындалуы үшін ешқандай қосымша жағдайларды қажет ... ... әсер ... ... ... ... ... рефлекстер тұқым қуаламайды, тек өмір тәжіриесінің негізінде, сыртқы ортамен байланыстың арқасында пайда ... ... ... ... ... ... қарай әр түрлі шартты рефлекстері болады.
Шартты рефлекстер организмді сыртқы ортаның өзгермелі жағдайларына бейімдейді. Шартты рефлекстердің пайда ... ... ... ... ... ... қалыптасуы үшін сыртқы ортаның қосымша белгілі бір жағдайларын тудыру керек.
Балаларда шартты рефлекстерді тудыру үшін 3 жасқа дейін ... әсер ... ... ... ... ... ойыншықты қолданады. Мысалы, баланы жүргізіп үйреткенде шақырушы кісі кәмпитті (егер бұрын кәмпит жеп жүрген бала ... ... жаңа ... ... ... да бала тәй-тәй басып келсе, кәмпитті/ойыншықты бере қояды. Кейіннен кәмпитті алуға ұмтылған бала аяғын тезірек басуға мәжбүр болады (кәмпит ... адам бала алға ... ... шегініп, ара қашықтығын ұзартады), сөйтіп баланың жүруін ... ... ... Шартты тітркендіргіш әсер еткенде ми қыртысының тітіркендіргішке сәйкес орталығында қозу ошағы ... ... ... ... қозу ошағындағы нерв импульстері екінші орталыққа тартылады да, екеуінің арасында байланыс пайда болады. Шартты рефлекстердің ... ... ... - ми қыртысындағы нерв орталықтарының арасында ... ... ... ... ... ... ... тежелуі және жас ерекшіліктері. Мидағы қозу мен тежелу бір-бірімен байланысты өтеді. Қалыпты жағдайдағы мидағы қозу мен ... дәл ... ... ... ... не үдетіп, не баяулатып отырады. Тежелу 2 түрлі болады: сыртқы немесе шартсыз және ішкі ... ... ... ... ... ... және талқылау қызметтері. Динамикалы стереотип. Талдау арқылы организм өзіне қажетті, тиімді әсерлерді бөліп алып, ажыратады. Ми ... әсер ... ... ... талдайды. Таңдалған әсерлерге дұрыс жауап қайтару үшін ми қыртысында олар ... ... ... ... Мұны ми ... талқылау дейді. Талдау мен талқылау қабілеттері төменгі сатылы жүйке жүйесінің ... - ... ми ... да ... Дегенмен, ми қыртысы бұлардың ең басты, ең маңызды орталығы.
Өте күрделі талдау мен талқылаудың үлгісі ... ... ... алуға болады. Динамикалы стереотип (лат. динамика - қозғалыстың, әрекеттің көптігі; грек. стерео-қатты + типос - ... із) деп адам мен ... ми ... ұзақ ... ... ... әсер ... топты тітіркедіргіштің біртұтас шартты рефлекторлы әрекетті тудыратын қабілетін, яғни белгілі бір жүйеге ... ... ... ... ... ... Әр ... жүйке жүйесінің тұқым қуалаған жеке қасиеттері өмірден алған тәжірбиесін, сыртқы ортадан алған мағлұматын, мінез-құлақтарын жоғары жүйке әрекетің топтары деп ... ... ... жоғары жүйке әрекетінің топтары ми қыртысындағы қозу мен ... ... 3 ... ... 4 ... ... Ол қасиеттер: қозу мен тежелудің күші, теңдігі және ... мен ... ми ... осы қасиеттеріне қарай И.П.Павлов жануарларда жоғары жүйке әрекетінің 4 түрлі топтарын атаған:
Күшті ұстамсыз, қозуы тежелуден басым топ. ... ... мен ... тең, ... ... топ.
Күшті, қозуы мен тежелуі тең, алмасуы баяу топ.
Әлсіз топ. Ми қыртысының нерв клеткаларының қызмет қабілеті төмен, қозуы ... ... ... ... және 2-ші ... ... мен олардың дамуы. И.П. Павлов сыртқы ортаның ... ... ... деп ... Сол ... және оларды қабылдауға қатысатын мүшелер жүйесін 1-ші сигнал жүйесі деп, ал сол ... ... ... ... ... деп атады. Еңбектің және әлеуметтік дамудың нәтижесінде адамда сөз сигналдарына, сөйлеуге байланысты жай сигналдарды сөзбен белгілеу және оны ... ... ... И.П. ... ... ... қабылдауға қатысатын мүшелер жүйесін және сөйлеу, сөзге байланысты ... ... 2-ші ... ... деп атады. Жануарда тек 1-ші сигнал жүйесі бар. ... ... ... құс, қараторғай) жеке сөздерді айту қабілеті және ... ... ... ... ... сол 1-ші сигнал жүйесінің қызметіне жатады, өйткені олар сөзді қарапайым дыбыс сигналы ретінде қабылдайды. Ал адамда екі сигнал жүйесі де ... 4: ... ... ... мүшелер гигиенасы
Сыртқы және ішкі орталардың әсерлерін қабылдап, талдап, талқылайтын, олардың жағдайлары туралы ... ... ... ... ... ... ... дейді.
Организмде жеті түрлі талдағыштар бар: көру, есту, иіс, тері, қозғалыс, дәм және висцеральды (лат. вицералис - ішкі мүшелерге қатысты), яғни ішкі ... ... ... ... ... 3 бөліменен тұрады: 1) сезгіш немесе перифериялық бөлім, шеткі немесе ... ... деп те ... 2) өткізгіш бөлім, сезгіш нерв деп те аталады; 3) орталық, немесе қыртыс ... яғни ... езім ... ... ... деп те ... ... Көру талдағышының сезгіш бөлімі көз алмасында орналасқан.
Көз алмасы - ... ... ... ... ... ... ақ қабық қоршаған. Ол көз аласының алдыңғы жағында мөлдір, дөңестеу қасаң қабыққа ... Ақ ... соң көз ... ... ... етіп ... ... қабат бар. Ол қан тамырларының торынан тұрады десек те болады. Тамырлы қабаттың ішкі ... жұқа бояу зат - ... ... Ішкі ... ... құрлысы өте күрделі. Негізінен алғанда, ол жарық сәулелеріне сезімтал фоторецепторлар деп аталатын таяқша және сауытша тәрізді клеткалардан тұрады.
Көздің қасаң ... ... шыны ... ... - ... ... ... оптикалық жүйе. Олар жарық сәулелерін жинақтап, жарық толқындарын сындыру қызметтерін атқарады. Көздің қарашығы арқылы жарық сәулелері көздің қасаң қабағы, ... шыны ... ... ... өтіп ... ... жинақталып заттың нақтылы, бірақ кішірейген бейнесін торлы қабыққа түсіреді.
Қосымша құрлымдарға қас, кірпік еттері, көз жасының безі мен оның ... көз ... ... ... ... ... ... заттың бейнесін торлы қабыққа түсіру үшін көз бұршағы аккомодациялық қызмет атқарады. Аккомодация деп ... ... ... ... ... ... ... қабілетін айтады.
Көз және көру заттың пішінін, түсін, мөлшерін, орналасу қашықтығын және бағытын анықтайды. Затты айқын көру үшін оның ... ... көру ... ... ұсақ бөлшектерін көру қабілетін көздің өткірлігі дейді. Заттың бейнесі сары даққа түскенде ол өте анық көрінеді, ал сары ... ... ... ... ... жылжыған сайын бұл қабілет азаяды. Ол адамның жасына, жағдайына байланысты, мысалы, нәрестенің көзінің өткірлігі - ... айда - ... ... -0,3-0,6, 4-5 жаста - 0,7-1,0, 10-15 жаста - 1,0 ... ... ... тең.
Адам қос көзбен көру, яғни бинокулярлық қабілеті бар организмге жатады. Қос көзбен көру арқылы қоршаған ортаның заттарын, оның ... ... ... ... ... ... көз ... көлденең диаметрі ұзарғанда немесе жарық сәулелерін сындыру қабілеті күшейгенде жақыннан көру ... ... ... ... адам тек ... ... ... бейнесін анық көріп, көзден алыстау орналасқан затты бұлдыр көреді.
Көру гигиенасының талаптары:
кітапты оқығанда, қағазды жазғанда баланың көзі мен ... ... 35-40 см ... ... Ең тиімдісі 37 см;
баланың жұмыс орнының жарығы дұрыс қосылуға тиіс. Ең тиімді ... ... 150-300 люкс ... ... ... әсері баланың көзіне тура түспеуі керек. Жарық көздерінің сыртында жарық сәулелерін шашатын сәуле сейілдіргіштері, айталық, плафон, абажур, ... ... ... ... ... бала ... ... керек.
жүріп келе жатқан көлікте кітап оқуға болмайды.
теледидар көрсетулерін ... ең ... 2,5-3 м ... отырған жөн (теледидардың экраны 62 см болғанда).
Баланың жасына лайық жазу, оқу ... ... ... ... әсіресе көзге күш түсіретін еңбектің түрлерін, олардың ұзақтығын мұқият қадағалаған жөн.
Баланың ... ... ... оқу ... ... жаста - 10 минөт,
7-10 жаста - 15 ... ... - 20 ... ... - 25 минөт,
5-18 жаста 30 минөт, яғни осы көрсетілген уақыттан соң аз да ... ... ... ... ... немесе көз талмайтын жұмыспен айналысқан жөн.
Көздің тазалығын сақтау керек: көзді таза қол орамалмен сүру, әр адамның өз бет ... ... ... ... ... ... жаттықтыру, жалпы организмді шынықтыру, жұқпалы аурулардан сақтау, оларды асқындырмай мезгілінде емдеу, дұрыс тамақтану т.б. гигиеналық талаптарды сақтау, организмді шаршатпауға тырысу ... ... 5: Ішкі ... ... ... физиологиясы
Ішкі секрециялық бездер жүйесі - синтездеп бөлетін өнімі (секреті) тікелей қанға шығарылатын, қанмен бүкіл денеге тарап, зат ... ... ішкі ... ... адам ... ... тіршілігіне ықпалын тигізетін мүшелер жүйесі.
Орталық ІСБ: Гипофиз, Эпифиз, Гипоталамус-тың нейросекреторлық ... ... ІСБ: ... ... ... ... Тимус (айырлы без), Бүйрек үсті бездері, Ұйқы безінің Лангерганс аралшықтары, Жыныс бездері.
Гормондар - ІСБ-дің өнімдері, өте ... ... ... жүйке жүйесімен бірлесе отырып организмнің өсуін, дамуын, ... ... ... зат және ... ... ағзалардың қызметтін реттеуге қатысады.
Ортақ қасиеттері:
- өте белсенді, тым аз мөлшерде де әсер ете алады;
- әсері арнайы бағытталған, бір ... ... ... ... ... оның қызметін атқара
алмайды;
- ұлпаларға, мүшелерге өзінің пайда болатын жерінен дистантты, яғни ... ... ... әсер етеді.
Гипофиз - бас сүйегінің "түрік ері" деп аталатын ... ... ... ... 10-15 мг, 10 жаста - 30 мг, ересектерде - 60 мг. Гипофиздің гипоталамуспен тығыз байланысы бар, ... 100 ... ... ... байланыстырады. 3 бөліктен тұрады: алдыңғы және ортаңғы (аденогипофиз) және артқы (нейрогипофиз). Аденогипофизде 22 гормон ... ... аса ... ... ... ... ... - бүйрек үсті бездерінің қыртыс қабатының гормондарының синтезделуіне әсер етеді; тиреотропин (ТТГ) - қалқанша безінің қызметіне әсер етеді және гонадотропиндер ... ... ... - бала ... ... ... пайда болуын реттейді, жыныс бездерінде гормондардың синтезделуіне әсер етеді; ортаңғы бөлігінде - ... (МТГ) - ... ... ... ... ... әсер ету ... реттейді. Нейрогипофиздің гормондары: 1. Вазопрессин (антидиурездік гормон - АДГ) - су мен ... ... ... әсер ... ... ... ... жоғарылатады. Қанда АДГ мөлшері азайғанда қант диабеті ауруы пайда болып, тәулігіне 10-20 литрге шейін зәр бөлінеді. 2. ... ... ... ... қамтамасыз етіп, босанғанда баланың сыртқа итерілуіне әсер етеді.
Қалқанша безі - көмейдің алдында орналасқан, туылғанда ... 1 г, ... ... 20 есе ... ... ... трийодтиронин және кальцитонин. Организмдегі зат және энергия алмасуын үдетеді, ұрықтың дамуында, баланың өсуінде, денелік ... мен ... ... ... зор. ... - ... (баланың бойының өсуі мен жыныстық жетілуі баяулайды, кем ақыл болады). Йод жетіспегенде бездің гипосекрециясы ... ... ... ауру ... зоб деп ... Бездің гиперсекрециясы байқалса Базед ауруы немесе тиреотоксикоз дамиды.
Бүйрек үсті бездері - қос ... оң және сол жақ ... ... ... ... ... ... 15-20 г. Сыртқы қабаты - қыртысты зат, ішкі ... милы ... ... ... ... ... гормондар: глюкокортикоидтар, минералкортикоидтар, андростерон, эстрол және прогестерон. Милы қабатының ... ... және ... безі - ... ... он екі елі ... ... орналасқан, аралас без. Қызметі нашарлап, бұзылса - қант ... ... ... (қанда глюкоза мөлшері жоғарылап, бала шөлдей береді, полиурия, арықтап, азады, диабетикалық кома).
Жыныс бездері - қос секрециялы ...
1. ... ... без ... ... - ... ... ерлерде аталық клеткалар - сперматозоидтар өніп дамиды.
2. ішкі секрециялық без ... ... ... түзіледі.
Ерлердің жыныс гормондары: тестостерон, андростерон.
Аналық бездер ... - ... ... эстрон, эстриол) мен прогрестерон.
Эпифиз - ортаңғы мидың жоғарғы бөліктерінің арасында орналасқан. Гормондары - меланин, гломерулокортикотропин және контригипоталамус - ... ... ... ... ... ... қатысады, организмнің жарық өзгерістеріне бейімделуіне қатысады, гормондар синтезделуінің ритмдік ауысуына әсер ... ... - ... бездің артқы қабырғасында орналасқан кішкентай түйме тәрізді, саны - 4 (2 ... және 2 ... Бұл без ... синтезделеді. Паратгормон кальцийдің алмасуына әсер етіп, оның қандағы мөлшерін реттейді. Паратгормонның ... ... ... ... сіреспе (тетания) тудырады.
http://psylib.ukrweb.net/books/rubin01/index.htm

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Cана3 бет
Жүйелі талдаудың негізгі кезеңдері3 бет
Иммануил Кант6 бет
Сот тауартану сараптамасы17 бет
Этнодеформация және ұлттық ой-сана проблемасы3 бет
1999 жылғы Қазақстандағы халық санағы бойынша елдің деморафиялық жағдайы4 бет
«Бөлшек сандары бір санау жүйесінен екінші санау жүйесіне ауыстыру»4 бет
Іс-әрекет және мінез-құлық мотивациясы. сана мен зейін бірлестігі7 бет
Авторлық сана – мәтіннің базалық ұғымы56 бет
Адам санасы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь