Ұлпа

Кілегей ұлпасы (эпителиальная ткань,textus epithelialis) дененің сыртынан жауып,ішкі қуыс мүшелердің шырышты қабатын қаптап тұрады.Кілегей ұлпасы бездердің құрамына кіреді.Ол жасуша мен аралық заттардан тұрады.Басқа ұлпалардан ерекшелігі-оның аралық заты өте аз,жасушаның пішіні әр түрлі.Атқаратын қызметі:денені механикалық,химиялық және т.б сыртқы ортаның әсерінен қорғайды,денедегі зат алмасуына,соруы,сөл бөліп шығару қызметіне қатынасады.Денеде кілегей ұлпасының негізінен 3 түрі кездеседі:1.бір қабатты; 2.көп қабатты;3.безді кілегей.
Бір қабаттың өзі кілегей ұлпасы жасушаларының пішініне байланысты бір қатарлы,көп қатарлы болып бөлінеді.Бір қабатты кілегей ұлпасының цитоплазмасында ерекше қосымшалар болады.Олар:түтікше,жіпше,кірпікше,
тонофибриль.Түтікшелер-кілегейлі жасушаның цитоплазмасының өсінділері.Олар ішекте,бүйректің түтікшелерінде болады және бұл мүшелердің шырышты қабатының сіңіру, сору көлемін кеңейтеді.Жіпшелер-қозғалғыш,еркектердің жыныс жасушаларында кездеседі.Кірпікшелер-жіңішке қозғалғыш өсінді.Кірпікшелері бар кілегей ұлпаларын «жыбырлағыш кілегей» деп атайды.Олар тыныс жолдарында,әйелдің жыныс мүшелерінде кездеседі.Тонофибрильдер кілегей ұлпасына беріктік береді.
Бір қабатты кілегей ұлпасы призма,цилиндр,кубшалау және жазық болып кездеседі.Бір қабатты призма,цилиндр кілегей ұлпасы асқазанның,ішектің,жатырдың және бүйректің түтікшелерінде кездеседі.Ішектің кілегей ұлпасында микротүтікше болады. Олардың ішінде безді жасуша да болады. Безді кілегей жасушалары сөл бөліп шығарады.Бір қабатты кубшалау кілегей ұлпасы майда бронхтарда,бездің өзегінде және бүйрек түтікшесінде болады.Бір қабатты жазық кілегей (мезателий) шарбының,плевраның,перикардтың бетін қаптайды.Сондықтан бұл мүшелер қимылдағанда өте тез жылжу қасиетіне ие болады.Бір қабатты көп қатарлы кірпікшелі кілегей жасушаның ұзындығы әртүрлі.Сол үшін олар көп қатарлы болып орналасқан,ал бос ұшында кірпікшелер болады.Олар тыныс жолының мұрын қуысын, көмекей,кеңірдек,бронхтың және жыныс мүшесінің шырышты қабатын қаптайды.
        
        Ұлпа (ткани)
Кілегей ұлпасы (эпителиальная ткань,textus epithelialis) дененің
сыртынан жауып,ішкі қуыс мүшелердің шырышты қабатын ... ... ... ... ... жасуша мен аралық заттардан
тұрады.Басқа ұлпалардан ерекшелігі-оның аралық заты өте ... ... ... ... ... және т.б ... ... қорғайды,денедегі зат алмасуына,соруы,сөл бөліп шығару
қызметіне қатынасады.Денеде кілегей ұлпасының ... 3 ... ... 2.көп ... кілегей.
Бір қабаттың өзі кілегей ұлпасы жасушаларының пішініне байланысты бір
қатарлы,көп қатарлы болып бөлінеді.Бір ... ... ... ерекше қосымшалар болады.Олар:түтікше,жіпше,кірпікше,
тонофибриль.Түтікшелер-кілегейлі жасушаның цитоплазмасының
өсінділері.Олар ішекте,бүйректің түтікшелерінде болады және бұл ... ... ... сору ... кеңейтеді.Жіпшелер-
қозғалғыш,еркектердің жыныс жасушаларында кездеседі.Кірпікшелер-жіңішке
қозғалғыш өсінді.Кірпікшелері бар кілегей ұлпаларын «жыбырлағыш кілегей»
деп ... ... ... ... ... ... ... беріктік береді.
Бір қабатты кілегей ұлпасы призма,цилиндр,кубшалау және жазық болып
кездеседі.Бір қабатты призма,цилиндр кілегей ұлпасы
асқазанның,ішектің,жатырдың және бүйректің түтікшелерінде кездеседі.Ішектің
кілегей ұлпасында микротүтікше ... ... ... ... жасуша да
болады. Безді кілегей жасушалары сөл бөліп шығарады.Бір қабатты кубшалау
кілегей ұлпасы майда бронхтарда,бездің өзегінде және бүйрек түтікшесінде
болады.Бір қабатты ... ... ... ... ... бұл ... қимылдағанда өте тез жылжу қасиетіне
ие болады.Бір қабатты көп қатарлы кірпікшелі кілегей жасушаның ұзындығы
әртүрлі.Сол үшін олар көп ... ... ... бос ұшында
кірпікшелер болады.Олар тыныс жолының мұрын қуысын,
көмекей,кеңірдек,бронхтың және жыныс мүшесінің шырышты ... ... ... ... ауыз ... ... ... шығару мүшелерінің шырышты қабатын қаптайды.Ол негізінен қорғаныс
қызметін атқарады.Көп қабатты кілегей ұлпасының үш түрі бар: 1.түлейтін;
2.түлемейтін; 3.көшпелі. Көп қабатты түлейтін ... ... ... ... көп ... кілегейдің жасушалары
5 қатарға бөлінеді.Олар: 1.базаль немесе
негізі;2.тікенекті;3.дәнешелі;4.жалтырық;5.мүйізді. Көп қабатты кілегейдің
бірінші екі қабатын «өсу қабаты» деп атайды, себебі бұл қатардағы
эпителиоцит өсу ... ... ... ... ... ақуыз « кератинді» сақтайды.Көп қабатты
кілегейдің жалтырақ қабатының жасушалары жазық мүйізденіп,қабыршықтанып
өлуге даярланып тұрады. Мүйізді қабат-ең беткейдегі қабат.Терінің кілегей
жасушалары базаль ... ... ... ... ... ... отырады.Көп қабатты түлемейтін кілегей көздің қасаң
қабатында,ауыз қуысынан ... ... ... үш ... және эпителиоцит бар жазық қабат.Түлемейтін кілегей
ұлпасының негізгі қабатындағы цилиндрше жасуша өсу қасиетіне ие.Сол үшін
бұл ... ... деп ... ... ... ... ... ағар,қуықтың шырышты
қабатын қаптап тұрады.Көшпелі кілегей екі қабаттан ... ... ... ... көп ... ... ... көптеген сығылып-қысылған жасуша болады.Мүше кеңейгенде олар
жұқарады,ал мүше тарылғанда кілегей жиырылып қалыңдайды.Безді кілегей
жасушасының пішіні әртүрлі болады.Бірақ барлығына тән ... сөл ... ... ... ... ... аппараты сөлдің бөлінуіне қатынасады.Бездің сөлін бөліп
шығаруына байланысты оларды эндогенді және экзогенді без деп екі ... ... ... болмайды,олар сөлін қан мен лимфа
тамырларына шығарады.Мысалы:тер безі терінің бетіне,ал сілекей безі
сілекейді ауыз ... ... ... ... ... ... ... болуы ... ... ... ... ... жасуша мен
жасуша аралық зат кіреді.Жасуша аралық зат талшықтан және негізгі заттан
құралған.Дәнекер ұлпаның түрлері:борпылдақ дәнекер ұлпа,тығыз дәнекер
ұлпа,дәнекер ұлпаның ерекше ... ... ұлпа ... ... ... екі ... бөлінеді.Тіреуіш трофикалық ұлпаның ерекше
түріне ретикуляр ұлпасы,май,шырышты және пигментті ұлпа кіреді.Тіреуіш ... және ... ... ... ... ұлпаның атқаратын
қызметі:1.трофикалық зат алмасуына;2.қорғаныс,фагоцитоз қасиеті бар
иммунитетке;3.механикалық(тіреуіш,байлам,
сіңір,шеміршек,сүйек,тамырмен бірге мүшенің ... ... ... ... ... ... құрылысы өте күрделі.Оның құрамында
көмірсу,полисахаридтер,ақуыз болады. Дәнекер ұлпаның негізгі аморф ... ... ... ... қан ... ... ... желім беруші талшықтың түрі таспаға ұқсайды.Аралық заттың серпімді
талшық көлденең жолақты протофибрильден,цемент беруші заттан
құралған.Пигмент ... ... ... түр ... ... сақтайды. Бұл жасуша тік ішектің,емшек ұшының айналасында,еркектің
енінде,көздің тамырлы қабатында өте көп болады.Дәнекер ... ... қан мен ... ... ішкі қабырғасын қаптап тұратын,пішіні мен
үлкендігі әртүрлі жасуша-эндотелиоцит.
Дәнекер ұлпаның ерекше түрлері-ретикуляр ұлпасы.Олар ретикуляр жасуша мен
оның талшығынан тұрады.Ретикуляр ... бір ... ... арқылы
торшаланып қосылады,олардың талшығы әртүрлі бағытта орналасқан.Ретикуляр
ұлпа жілік сүйегінің басында,лимфа түйіндерінде,көк
бауырда,ішекте,бүйректің шырышты қабатында көп ... ... деп ... ... бөгде бөлшекті қармап
алып,жасушаның цитоплазмасына өткізетін жасуша жиынтығын айтады.Бұл жасуша
денеге түскен бөгде затты ... ... ... ... болады.
Ретикулоэндотелиал жасушаға қан жасап шығарушы мүшедегі макрофаг,бауыр
капиллярындағы жасуша кіреді.
Дәнекер ұлпаның денеде көп ... ... ... ... не жазық болып келетін олар тез қимылдағыш,жараның бітуіне
тырнақтың пайда болуына,денеге түскен бөгде денелерді қармап алуға
қатынасады.
Макрофаг гистеоциттен немесе ... ... ... ... қан ... айналасында,майдың жиналған жерінде болады.Олар
дененің қабынған аймағына барып,ондағы микробты қармап алады да,улы
заттарын залалсыздандырады,денеде иммунитет пайда болады.
Лаброцит-цитоплазмасында дәнеше өсіндісі бар,пішіні әр ... ... ... ... қатынасаты гепарин пайда болады. Лаброциттің мөлшері
кейбір ауруда қте ... ... ... ... ... ... дәнекер ұлпада кездеседі.
Олпр ақуыз алмасуына,антидененің пайда болуына қатынасады. Дәнекер ұлпаның
май жасушасы-липоцит. Олардан денеде пайда болған май көбіне қан
тамырларының айналасында болады. Май ... ... ... ... май ... бар. Адам ... май ұлпасы –терінің
астында,шарбыда,шажырақайда,бүйректің айналасында. Май ұлпасы-деннің
қоректік қоры. Ол ... ... ... ... алмасуына
қатынасады,жылуды реттейді,денені жарақаттан
сақтайды.
Желімше ұлпа ана құрсағындағы ұрықтың кіндігінде ғана кездеседі.
Пигмент ұлпасының құрамында-пигмент жасушасы көп. Олар денеге түс ... ... ... ... ... және ... ... тұрады.Шеміршек ұлпасының аралық затында коллаген,элластик,ретикулин
талшығы бар.Аралық затындағы талшықтың түріне байланысты ... ... және ... ... ... бөлінеді.
Перихондриоцит шеміршектің сыртындағы дәнекер ұлпалы қабықта болады. Бұл
қабық екі қабат,екі қабаттың арасындағы зат шеміршекті қоректендіріп
тұрады.Қабықтың ішкі ... ... ... ... ұлпасы хондриоцит
дамиды,жетіледі,өседі.
Гиалин шеміршегі-қабырғаның төс сүйегіне жабысқан алдыңғы ұшында,үлкен
бронхта,мұрын аралығында,сүйектің буын бетінде,көмекейде ұшырайды.
Құлақ қалқанының,сыртқы есту түтігінің,көмекей үсті шеміршегі серпімді
немесе ... ... ... шеміршегі омыртқа аралығындағы
дискіде,көкірек,бұғана,самай,төменгі жақ буынында,сіңірдің сүйекке жабысқан
жерінде кездеседі.
Сүйек ұлпасы- сүйек жасушасы мен ... ... тұзы ... ... ... зат ... күрделі қосылысты кальций
тұзы кіреді,олар сүйекке беріктік қасиет береді.Сүйектің серпімділік
қасиеті оның ... ... ... ... ... қуыс бар,ол сүйектің тесігімен жалғасады. Сүйек ұлпасының үш ... ... ... ... ... тұрпайы талшықты және жазық болып екіге
бөлінеді.Тұрпайы талшықты сүйек ұлпасы ... ... ... ,ересек адамның ми сауытының жігінде, сіңірдің сүйекке жабысқан
жерінде кездеседі.Олардың жасуша арасында остеоциті бар коллаген талшығы
пайда болады. ... ... ... ... ... ... ... болады.Ол
тығыз және борпылдақ сүйек ұлпасы болып екі топқа ... ... ... ... ... – «гаверс» жүйесі немесе «остеон». «Остеон» 5-20
талшықтан тұрады,ал оның ортасындағы өзек «остеон өзегі» немесе «гаверс
өзегі» деп аталады. Өзекше,олардағы қан тамыры ... және ... ... қан ... ... ... ... сүйекке
өтетін қан тамыры қоректендіру қызметін атқарады.Сүйектің сыртындағы ... деп ... ... ... екі ... ... ішкі қабаттан өседі, ал сыртқы қабығы-қан тамыры мен
жүйкеге бай тығыз дәнекер ұлпа.Сүйектің түтігінің ішін қаптап тұрған қабығы
«эндоост» деп ... ет ... ... ... muscularis)-дененің қимыл
аппаратының белсенді бөлігі.Бұлшық ет ұлпасының үш түрі бар:көлденең
жолақты,бірыңғай салалы және ерекше бұлшық ет ... ... ... ет ұлпасы негізінен қаңқа бұлшық
еттерінде,ауыз,тіл,көмекей,жұтқыншақ,көкет (диафрагма),ымдау бұлшық
еттерінде,өңештің жоғарғы бөлігінде кездеседі.Көлденең жолақты бұлшық
еттер ұлпасы адам еркіне бағынышты жиырылып,босаңсиды,оның ... ... ... ... бұлшық ет ұлпасы ішкі мүше қабырғасында
кездеседі.Олардың жиырылып,босаңсуына энергия жұмсалмайды,олардың қызметі
адам еркіне бағынышты емес.
Бұлшық еттің ерекше түріне жүректің көлденең ... ... еті ... бұлшық еті енеді. Жүректің көлденең жолақты бұлшық еті
құрылысы ... ... ... ... ... адам ... бағынышсыз
жиырылып,босаңсиды,оның қызметіне энергия жұмсалмайды.Жүректің көлденең
жолақты бұлшық ет ұлпасының жасушасы-кардиомиоцит.
Бұлшық еттің ерекше түрінің бірі-миоэпителалды бұлшық ет ұлпасы.Сүт ... безі ... ... ... болады.Олардың жиырылуы нәтижесінде
аталған бездердің сөлі сыртқа шығады.Көздің қарашығы мен цилиар ... еті ... ... ... еттің ерекше түрінің
қызметі адам еркіне бағынышты емес.
Жүйке ұлпасы (нервная ткань,textus nervosus) жүйке жасушасынан пайда
болады.Жүйке жасушасының екі түрі бар:нейрон мен нейроглия.Нейрон
тітіркенеді,қозады,тітіркеністі ... ... ... ... пен ... ... ... жүйесінде әр түрлі пішінде
кездесетін олардың басқа жасушадан айырмашылығы өсінді болады.Жүйке
жасушасының өсіндісі-аксон және ... ... ... ... ... ... жүйке жасушасының денесіне қарай
бағытталады.Жүйке жасушасында аксон өсіндісі біреу ғана.Ұзындығы бірнеше
миллиметрден 1,5метрге ... ... ... ... ... ... денесінен басқа жасушаға немесе басқа мүшеге беріледі.
Өсіндінің санына байланысты жүйке жасуша үш топқа бөлінеді:бір өсінділі-
униполяр,екі өсінділі-биполяр,үш және көп өсінділі-мультиполяр.Адамда
көбіне ... ... ... ... ... атқаратын
қызметіне байланысты сезімтал немесе афферент,қимылдық эфферент және аралық
немесе ассоциативтік болып бөлінеді.Жүйке жасушасы көбіне бір ... 2-3 ... ... ... ... ... ерекше базофильді зат пен нейрофибриль болады.Базофильді зат
жүйке жасушасының денесінде және дендритінде дене түрінде кездеседі.Олар
жүйке жасушасында әр түрлі болып өзгеріп ... ... ... ... ... ... ... жүйке жасушаларындағы
денешенің жоғалып кететіндігі байқалады.
Нейрофибрил-жүйке жасушасының денесінде,барлық өсіндісінде жіпше
түрінде кездеседі.
Нейроглия-пішіні,көлемі,атқаратын қызметі әр түрлі жүйке ... ... ... ... ... қарыншасының ішінде,жұлынның өзегінде.Микроглия амеба тәрізді
қимылдайды,фагоцитоздық қасиеті бар.
Жүйке жасушасының қабықпен қапталған өсіндісі «талшықтары» деп
аталады.Қабықтың түзілісіне ... ... ... ... және ... ... екі топқа бөлінеді.Миелин қабықты жүйке талшығы соматик
жүйке жүйесінде кездеседі.Миелин қабықты жүйке талшығының қабығы шванн
жасушасынан (нейроглиядан) пайда болған.Оның екі ... ... ... ... заты бар ... ... сыртқы қабаты шванн жасушасынан
пайда болған.Сыртқы қабаты «шванн қабаты» деп ... ... ... тарылған жері «ранвье айқастары» деп аталады.Бұл айқас шванн
жасушасының көрші жасушаға өткен жеріне сәйкес келеді.Миелин қабықсыз жүйке
талшығының қабығы тек ... ... ... ... ... ... ... өрім пайда болады.
Жүйке талшығы атқаратын қазметіне байланысты сезімтал немесе
афферентті,орталыққа тепкіш,қимылдық,эфференттік немесе ... ... ... ... ... ... болып үш топқа бөлінеді.Жүйкенің
қозуы жүйке талшығы арқылы рецептордан орталыққа,ал ... ... бас ... ... ... ... беріледі.Жүйке –нейрон талшығының бумасы мен
әрбір талшықты және барлық буманы ... ... ... ... қабықтың
жиынтығы. «Жүйке ұшы» деп,жүйке талшығының мүшедегі,ұлпадағы немесе басқа
жүйке жасушасындағы ұшы айтылады.Жүйке ұшы үш ... ... және ішкі ... ... ... ... нейрон дендритінің
ұштары.Рецептор қай ортадан тітіркеністі қабылдауына байланысты
экстрорецептор,интрорецептор болып бөлінеді.Экстрорецептор тітіркеністі
сыртқы ортадан,ал интрорецептор дененің ішкі ортасынан
қабылдайды.Интрорецептордың өзі екі ... ... ... ... ... ішкі ... қабылдайды.Висцерорецептор түрлі тітіркеністі
қабылдауына байланысты бірнеше топқа бөлінеді.Мысалы: терморецептор-
ыстықты,суықты,ол хемиорецептор-ішкі ортаның күрделі өзгерісін
қабылдайды.2.Эффектор-эфферентті нейрон мен аксонның бұлшық еттегі,бездегі
ұшы.Олар ... ... ... ... ... ... мүшеге
беріледі.3.Нейрон аралық аксон-жүйкедегі қозуды бір жүйке жасушасынан
екінші жүйке жасушасына өткізеді.
Адам денесінің бір тұтастығын сақтауда жүйке жүйесі негізгі ... ... мүше мен ... ... ... және ... тітіркенісін қабылдап,синтездейді,денені сыртқы,ішкі ортаның
өзгерісіне бейімдейді.
Мүше мен мүше жүйесі туралы түсінік
«Дене мүшесі» ... ... бір ... ... тәне
қызмет атқаратын дене бөлігіне айтылады.Мүшедегі сүйек,бұлшық
ет,без,асқазан,өкпе,бүйрек,жүрек,жіңішке,жуан ішек және т.б. жатады.Әрбір
мүшенің құрылысына ұлпаның бірнеше түрі қатынасады.Бірақ мүшенің негізгі
бөлігі өзіне тән ... ... ... ұлпа ... ... ... құрамында сүйек ұлпасы,шеміршек және басқа дәнекер
ұлпалар болады.Бірақ сүйектің құрылысының негізгісі сүйек ұлпасы.Сүйек
ұлпасы сүйекке ... ... ... ... денеде
тіреуіш,қорғаныс қызметін атқарады,дененің қимылына қатынасады.Кейбір
мүшенің құрылысында екі-үш ... ұлпа ... ... ... ішекте кілегей,дәнекер,бұлшық ет ұлпалары болады.Олар сөл бөліп
шығарады,қимылдайды,қозғалыста болады.Асқазан мен ішектің сөлін олардың
безді кілегей ұлпасы бөлім ... ... осы ... ... бұлшық еттердің жиырылып,босаңсуынан пайда болады.Ал бұл мүшелердің
құрылысының құрамында жүйкелер,қан мен ... ... ... ... мүше – құрылысына,қызметіне,дамуына байланысты жүйелерге
бөлінеді.
1.Қимыл жүйесіне барлық сүйек,оларды жағалаушы ... мен ... ... ... ... атқарады.Олардан қуыстар пайда
болады.Қуыстар мүшелерді қорғау қызметін атқарады.
2.Ас қорыту жүйесі-тағамды
қабылдайды,ұсатады,жұтады,қорытады,сіңіреді,қалдықтарды сыртқа ортаға
шығарады.Бұл жүйеге – ауыз қуысы,тіл,тістер,сілекей
бездері,жұтқыншақ,өңеш,асқазан,жіңішке және жуан ішектер,ұйқы безі,бауыр
жатады.
3.Тыныс алу ... ... ішкі және ... ... ... ... өтеді.Бұл жүйе денені сыртқы ортамен байланыстырады.Тыныс алу
жүйесіне мұрын қуысы,көмекей,кеңірдек,өкпе,плевра қатысады.
4.Несеп-зәр шығару жүйесі.Денеде тіршілік ... ... ... ... ... ... ортаға шығарады.Бұл жүйеге – бүйрек,несеп
ағар,қуық,несеп шығару түтігі жатады.
Адам денесі-ас қорыту,тыныс алу,несеп шығару жүйелері арқылы сыртқы ортамен
байланысады.
5.Жыныс жүйесіне көбею мүшелері кіреді.Олар ... ... ... ... сыртқы,ішкі жыныс мүшелері.Жыныс
мүшелері мен несеп-зәр шығару мүшелерінің дамуы тығыз байланысты.Сол үшін
несеп-зәр шығару және жыныс мүшелерін бір жүйеге біріктіріп зерттейді.
6,Ішкі ... ... ... ... ... ... заттар-гормондар бөліп шығарады.Олар қан және лимфа тамырлары
арқылы бүкіл денеге тарқалып,оның қызметіне әсер етеді.
7.Жүрек-қан тамырлар жүйесіне-жүрек,артерия,вена,капилляр және ... ... ... насосша вена қан тамырларынан тартып алып,оны
артерия қан тамырларына айдайды.Қан-артерия қан тамырлары арқылы бүкіл
денеге тарқалады.Қан денеге оттегін,қоректік заттарды тасымалдайды,денеден
зат ... ... ... ... ... заттарды (CO2 азот ) сыртқы
ортаға шығарылады(бүйрек,тері,өкпе)
8.Сезім мүшесі-сыртқы ортаның тітіркеністерін қабылдайды.Оларға
көру,есту,тепе-теңдік,иіс сезу мүшелері ... ... бас ми мен ... ... ... талшықтары-12 жұп
бас ми жүйкесі мен 31 жұп жұлын ... ... ми мен ... ... жүйесі»,ал олардың тармақтары «шеткері жүйке жүйесі» деп
аталады.Жоғарғы дәрежелі жүйке ... бас ми ... ... сезім мүшелері,рецепторлар арқылы сыртқы және ішкі ортадан
тітіркеністерді қабылдап,мүшелер мен жүйелердің ... ... ... мен ... ... ... тығыз байланысты
екені белгілі.Оларды бір-бірінен бөлу мүмкін емес.Сүйектер бір-бірімен
буындар,шеміршектер,сіңірлер арқылы жалғасады.Ал бұлшық еттер сіңірлері
арқылы сүйектерге жабысып,оларды қимылға ... ... ... ... ... дене ... қызметі бір-
бірімен тығыз байланысты;мысалы, ас қорыту жүйесі арқылы бүтін денеге
қоректік заттар,ал тыныс алутжүйесі арқылы оттегі қабылданады.Тіршілік
әрекеті нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... ортаға шығады.
Адам денесінің бүтіндігін сақтауда қан айналу жүйесінің маңызы зор.Қан
және лимфа тамырлары арқылы,қан бүкіл денеге жайылып,қоректік
заттарды,гормондарды,ферменттерді,жүйелер мен ... ... ... ... қажетті заттардың қан арқылы тасымалдануы-гуморальдық (humor-
сұйықтық) жолмен тасымалдану деп ... ... ... ... ... ... ... заттар мүшелердің қызметін
күшейтеді,әлсіретеді;мысалы,бүйрек үсті безінен бөлінетін адреналин ... ... ... ... ... ... тәуліктік бөліну мөлшеріне әсер етеді.
Адам денесініе біртұтастығын сақтауда жүйке жүйесі негізгі қызмет
атқарады.Жүйке жүйесі мүшелер мен ... ... ... ... ... ... ... өзгерістеріне
бейімделеді.
Адам денесінің анатомиялық атаулары туралы түсінік
Адамның тән құрылысын үйренгенде мүшелердің орнын,олардың өзара
арақатынасын,топографиялық орналасуын анықтаудың ... ... ... ... ... және аяқ.Тұлға кеуде және
іш (құрсақ) қуыстарынан тұрады.Олардың ... ... ... бөледі.Іш
қуысының төменгі жағын, «жамбес қуысы» деп атайды.Бас екі бөлімнен тұрады:
ми бөлігі және бет.Қолдың иық,қар,білек және қол басы ... ... және аяқ басы ... ... ... анықтау мақсатында да денені шартты сызықтармен бірнеше
бөліктерге бөлеміз.Іш ... екі ... ... ... 3 ... ... оң және сол жақтағы он екінші қабырғаның ең төменгі
нүктесінің аралығын,төменгі сызық мықынның ... ... қыры ... ... 3 аймаққа жіктейді.Олар –жоғарғы құрсақ үсті,ортадағы
құрсақ,төменгі құрсақ асты.Іштің тік бұлшық етінің сыртқы шетінен
жүргізілген ... ... ... үшке ... ... аймағы-оң,сол
және ортаңғы,ал құрсақ аймағы-оң,сол бүйір және кіндік.Құрсақ асты аймағы
оң,сол және мықын шат бөлігінен тұрады.
1.Кеуде қуысындағы мүшелердің шекарасын анықтау үшін оған тік ... төс ... төс ... екі шетінен;
2.Бұғананың орталық сызығы-бұғана сүйегінің ортасынан басталып,төменге
қарай бағытталады. 3.Алдыңғы,ортаңғы,артқы қолтық асты сызығы-қолтық асты
шұңқырының алдыңғы,ортаңғы,артқы шетінен; 4.Жауырын ... ... ... маңы сызығы-омыртқа жотасының екі жағынан
өтеді.Барлық мүше мен мүшелер жүйесінде кездесетін бірдей анатомиялық
атаулардан,олардың жиынтығынан,анатомиялық номенклатура ... ... ... ... ... ... ... анатомиялық номенклатура 1955 жылы Парижде
өткізілген анатомдардың VI Дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... X ... анатомиялық атаулар
толықтырылған.
Анатомиялық терминдердің ішінде дене мүшелерінің орнын,бағытын
кездесетін атаулар бар.Оларға сагиталь,фронталь,горизонталь жазықтар
жатады.Бұл ... адам ... ... адам ... ... алға қаратып ұстаған жағдайда анықталды.Денеден шартты
түрде үш сызық өткізіледі.Горизонталь өткізілген жазықтықтың сызығы денені
жоғарғы және ... ... ... ... (frons-маңдай)
маңдайға параллель сызық,ол денені алдыңғы және артқы бөліктерге
бөледі.Сагиталь (латынша sagitta -садақ оғы) ол да тік ... ... ... ... ... оң және сол екі бөлікке
бөледі.Сонымен дененің,оның бөліктерінің жазықтықтағы жекеленген
нүктесі,сызығы әртүрлі болып белгіленеді.Олардың негізгі терминдері
мыналар: жазықтықтың ... ... ... мүшенің
бастапқы жағына жақын бөлігі проксималь,ал алыстау орналасқан бөлігі-
дисталь деп ... ... ... алақан сүйектеріне жақын орналасқан
сүйектер «проксималь»,ал саусақтың ұшындағы сүйектер «дисталь» деп
аталады.Дененің алдыңғы бетіне жақын орналасқан бөлігі ... ... ... ... ... (латынша dersalis-арқа) деп
аталады.Дененің көптеген мүшелерінің құрылысы бірдей анатомиялық
терминдермен белгіленеді.Мысалы,мүшенің денесі (лат.-corpus),басы
(capuf),мойны (collum ... ... ... ( ... жілік сүйектерінің екі ұшы «эпифиз» (epiphysis), ортасындағы дене
бөлігі ... ... ... ... ... ...

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Ұлпан» романы55 бет
Астық тұқымдасының соматикалық ұлпасының дақылында морфогенез және регенерация мәселелері38 бет
Ағза және оны құрайтын құрылымдар: жасуша, ұлпа, мүшелер, мүшелер жүйелері туралы түсініктер7 бет
Биологиялық ұлпалардың дыбыспен әрекеттесуінің физикалық негізі11 бет
Биологиялық ұлпалардың механикалық қасиеттері7 бет
Биологиялық ұлпаларға жоғары интенсивті лазерлік сәуле әсерінің механизмі7 бет
Биологиялық ұлпаларға жоғары интенсивті сәуле әсері14 бет
Бұлшықет ұлпасы5 бет
Жасуша, үлпа, мүше, жүйелі мүшелер және ағза туралы8 бет
Жүрек ұлпасына жалпы сипаттама17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь