Экологиялық демография мәселелері

Демография (грекше демос — халық) — халықтың құрылымын, құрамын, динамикасы мен көбеюін (туу, өлім, өмірінің ұзақтығы) қоғамдық-тарихи тұрғыдан зерттейтін ғылым.
Соңғы жылдары демографияның жаңа бағыттары — экологиялық демография немесе демографиялық процестердің адамның мекен ету ортасына байланысын зерттейтін бағыты қалыптасып келеді.
Адамзаттың сандық сипаттамалары
Қазіргі адамзаттың саны 6 млрд. адамға жақын. Табиғаттағы жануарлардың түрлерінің саны ортаның сыйымдылығымен шектеледі. Әдетте, ұсақ жануарлардың түрлерінің саны ірі жануарлармен салыстырғанда көп болады. Сүтқоректілердің түрлері үшін даралардың саны мен дене массасының арасында теріс корреляция байқалады. Дене салмағы 10—100 кг-ға дейінгі деңгей үшін (бұл деңгейге адам да кіреді) түрдің санының максималды шамасы 107—101 аралығында болады. Адамның ең жақын туыстарының (адамтәріздес маймылдар) түрлерінің қазіргі кездегі саны — соңғы санға жақын.
Эксперттердің болжамдары бойынша Жерде 1 млн. жыл бұрын өмір сүрген адам популяцияларының жалпы саны (Nomo erectus) 100 мың болған, Ноmо sаріеns пайда болуына қарай — шамамен 500 мың; 30—20 мың жыл бұрын — шамамен 5 млн.
        
        ДЕМОГРАФИЯ ЖӘНЕ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕР
Демография (грекше демос -- халық) -- ... ... ... динамикасы мен көбеюін (туу, өлім, өмірінің ұзақтығы) қоғамдық-тарихи тұрғыдан зерттейтін ғылым.
Соңғы жылдары демографияның жаңа ... -- ... ... ... ... ... ... мекен ету ортасына байланысын зерттейтін бағыты қалыптасып келеді.
Адамзаттың сандық сипаттамалары
Қазіргі адамзаттың саны 6 млрд. ... ... ... ... ... саны ортаның сыйымдылығымен шектеледі. Әдетте, ұсақ жануарлардың түрлерінің саны ірі жануарлармен салыстырғанда көп болады. Сүтқоректілердің түрлері үшін даралардың саны мен дене ... ... ... ... байқалады. Дене салмағы 10 -- 100 кг-ға дейінгі деңгей үшін (бұл деңгейге адам да ... ... ... максималды шамасы 107 -- 101 аралығында болады. Адамның ең жақын туыстарының (адамтәріздес маймылдар) түрлерінің қазіргі кездегі саны -- ... ... ... ... ... ... 1 млн. жыл ... өмір сүрген адам популяцияларының жалпы саны (Nomo erectus) 100 мың болған, Ноmо sаріеns пайда болуына қарай -- шамамен 500 мың; 30 -- 20 мың жыл ... -- ... 5 ... ... ... ... саны 500 ... жуық болуы керек. Қазіргі кезде одан 10 мың есе ... ... мың ... ... ... ... ... өте баяу өсіп отырды. Б.э.д. IV мыңжылдықтың басында ол шамамен 100 млн. болды, ... 1000 жылы 300 ... ... 1500 ... ... 425 ... дейін өсті. Мұндай қарқынмен өсу жылдың максималды өсімі 0,7% сәйкес келеді, яғни жылына 10000-ға шаққанда жеті ... Ұлы ... ... ... ... ... ... артуы экспоненциалды заңдылыққа жақындады. Кейін Жердегі адамдардың санының артуы гиперболалық сипатқа ие ... 1600 ... 1990 ... дейін Жердегі халық санының өсуі дәлме-дәл дерлік (максималды ауытқу 5%) гиперболалық эмпирикалық теңдеуімен сипатталады:
Мұндағы: А1 -- ... ... ... ... ... 2030 жылы ... саны ... болуы керек. Бірақ бұл мүмкін емес, сондықтан халық саны осы ... ... өсіп ... заңдылық өзгеруі тиіс. Шындығында соңғы жылдары 80-жылдардың аяғынан бастап, салыстырмалы өсім ... ... ... санының өсуі сызықтық өсімге жақындады (жылына абсолюттік өсім, шамамен 86 млн. адам).
БҰҰ халық саны бойынша қорының эксперттерінің болжамдары ... (1995 ж.) бұл ... 2015 ... ... сақталады да, адам саны 7,5 млрд.-қа жетеді.
XX ғасырдағы адамзаттың санының ... ... ... ... деп ... ... 100 ... өсімге Жердегі қазір өмір сүретін адамдардың 3/4-і сәйкес келеді. Ғасырдың екінші жартысында әр он жыл сайын жылдық өсім ... 10 ... ... отырды. 50-жылдары 533 млн болса, 60-жылдарда -- 66,7 млн, 70-жылдарда -- 70,3 млн, 80-жылдарда -- 86,4 млн. ... ... 1 ... -- 2 ... өсуі үшін 107 жыл ... болса (1820-1927 ж), ол 3 млрд.-қа дейін - 32 жыл (1959 ж) 4 млрд.-қа - 15 жыл (1974), 5 ... - 13 жыл (1987), 6 ... - 12 жыл (1999), ... ... ... рет екі еселенуіне небәрі 38 жыл қажет болды 1600 1700 1800 1900 2000 ... ... 400 ... ... ... ... өсуі ... тарихы мен эволюциясының ерекше факторынан басқа халық ... ... тыс ... ... мен аштықтан болатын өлім санының кемуімен түсіндіруге болады. XX ғасырда аталған факторларға гигиеналық және медициналық жағдайлардың ... ... ... ... бала өлімінің кемуі де қосылады, 1990-1995 жылдары дүние жүзіндегі жалпы туу коэффициенті 24,6% дейін ... ... өлім ... 9,8% ... ... өсім коэффиңиенті - 14,8% құрады. Қазір көбеюдің шамамен осындай көрсеткіштері сақталуда. Әр минут сайын жерде 270 бала ... ... әр ... 110 адам ... де ... жүзі ... 160 адамға өсіп отырады.
Әр түрлі елдер мен континенттердің халық санының өсуіне қосқан үлесі әр түрлі. Абсолюттік саны ... ең ... ... ірі ... ... -- Қытай, Үндістан, Индонезия берсе, ал ең ... өсу ... ... мен Латын Америкасында байқалған (8-кесте).
8-кесте
Дүние жүзінің кейбір ірі елдері үшін ... ... ... мен ... ... (млн. адам)
Елдер
1993
2023
Қытай
Үндістан
Индонезия
Бразилия
Нигерия
1200
900
190
150
120
1500
1400
280
220
290
Кейбір Африка мемлекеттерінде салыстырмалы өсім жылына 4%-ға дейін жетіп отырды. Көптеген жоғары дамыған елдер мен ... ... ... Солтүстік Америка) демографиялық жарылыс жағдайы ертерек -- XIX ғасырда байқалған. Бұл елдерге ... ... ... ... ... ... ... даму кезеңі тән.
Өтпелі кезеңдегі халық санының өзгеру сипатына қарай 4 сатыны бөліп ... ... ... кезінде өлім мен туылу күрт төмендейді, бірақ өлім ... ... туу ... ... алда ... ... ... өсімі артады. Мұндай жағдай көптеген дамушы елдерде қалыптасып отыр, ал ... ... бұл ... XX ... ортасында өтіп кетті. ... ... өлім ... ... де, одан төмендемейді, бірақ туылу төмендей береді. Сондықтан, халық өсімі баяулайды.
Үшінші ... ... ... байланысты өлім коэффициенті артады, сонымен қатар туылудың төмендеуі баяулайды. Үшінші сатының ... ... туу ... ... жай ... деңгейіне жақындайды, ал өлім коэффициенті бұл деңгейден төмен болып қалады, себебі халықтың жастық құрамы әлі де ... ... ... ... дамыған елдер өтпелі кезеңнің осы сатысына жақын.
Төртінші сатысында өлім коэффициенті арта отырып, туу коэффициентіне ... да, ... ... аяқталады.
Демографиялық мәселелер мен қоршаған ортаның жағдайы
Қазіргі кездегі демографиялық және экологиялық ... ... ... тек бай (өнеркәсібі дамыған) елдер ғана емес, сонымен қатар кедей (аграрлық) елдер де ... әсер ... ... ... ... бай ... ... ортаға әсері олардың табиғатты тікелей бұзуымен емес, техногенді ластануға байланысты. Дүние жүзінің ... 20 -- 25%-ын ... бұл ... ... ... ... ластанулардың 80%-ын шығарады. Бұл жағдайда қоршаған ортаны бұзатын ... ... саны ... ... пен онымен бірге жүретін байлық болып табылады.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі ... ... ... американ маманы В. Лебоу: -- ... ... ... ... ... XIX -- XX ... ... өмір сүрген ата-бабаларымен салыстырғанда шамамен 4,5 есе бай ... ... ... өмір сүру ... ... ... емес. 1 млрд. өте бай адам ... ал 1 ... өте ... ... өмір сүреді. Байлықты доллармен ... ... ... 157 ... 2 ... жуық ... және ... табысы АҚШ-тың 1 долларынан кем болатын 1,5 млрд.-тан астам адамдар бар. ... ... ... күнделікті қажеттіліктеріне жұмсайтын ақшасының мөлшері (жылына 230 доллар), планетаның жарты млрд. ... ... өмір ... ... мөлшерінен артық.
Шектен тыс көп тұтынуға қарама-қарсы кедейлік -- ... ... ... ... ... бермейді.
Кедей елдерде қоршаған ортаға әсер экожүйелерге жасалатын шектен тыс қысым нәтижесінде табиғатты тікелей жоюмен байланысты. Бұл ... ... және ... ... ... ... сарқылуы және т.б. арқылы көрінеді. Мұндай жолмен табиғаттың бұзылуының негізгі себебі кедейлік болып табылады. Себебі, ... бір ... ... ... ... ғана ... адам өзін қоршаған орта мен табиғатты қорғау ... ... ... ... ... ... өте бай болғанда да және өте кедей болғанда да орын ... ... ... ... ... келтіретін зиянкестігі үшін жауапкершіліктің басым бөлігі 1 млрд. бай адамдардың үлесіне тиеді.
Өнеркәсібі дамыған елдер болат өндірудің шамамен -- 2/3, ... мыс, ... ... ... -- 2/3 астам бөлігін, энергияны пайдаланудың 3/4 ... ... ... қатар, соңғы 100 жылда индустриалды дамыған елдердің шаруашылық қызметі нәтижесінде атмосфераға парниктік эффект туғызатын газдардың 2/3 бөлігін ... Бұл ... ... ... ... ... түсуіне әкеліп соқтыратын күкірт пен азот тотықтарының ... ... ... 3/4 ... ... ... ... өнеркәсібі зиянды химиялық қалдықтардың көп бөлігін және ... ... 90%-ке ... ... ... ... экономикасының дамуының көзі -- қоршаган орта есебінен тапшылықты қаржыландыру болып табылады. Яғни олар ... ... ... мен биосфераның ластануы үшін табиғатқа келтірілген зиян өтелмейді. Бұл елдердің үздіксіз өсуде: өсу жылдамдығы жыл сайын триллион ... ... Тек жер ... көмірқышқыл газының концентрациясын өнеркәсіптік қызметі нәтижесінде кеміту үшін жылына 625 млрд. доллар ... ... ... ... қажет. Көптеген дамыған елдерде зиянды заттарды қоршаған ... ... ... етілетін нормалары белгілеиген. Бұл нормалардың артып кетуіне жол берген өндірушілер табиғат қорғау шараларына жұмсалатын ірі қаржылай айыппұл ... ... іс ... бұл ... тек өзіиің еліне қатысты ғана орындалып келеді. Өз елінің территориясынан жүздеген, мыңдаған км қашықтықта орналасқан елдерге келтірілетін ... үшін ... ... туралы әңгіме де қозғалмайды.
АҚШ және басқа да дамыған елдер экологиялық жауапкершілікті негізінен дамушы елдерге ауыстыруда. Олардың ойынша экологиялық лас ... ... ... әлем ... ... сондықтан табиғатқа жасалған зиянкестіктің орнын солар толтыруға тиіс. Ал бұл өнеркәсіп орындарын дамыған ... ... ... ... пен ... салығынан өздерінің алып кететіидігі туралы айтылмайды. Дамушы елдердің жерінде өзінің өнеркәсіп орындарын сала отырып, дамыған ... тек ... ... ... ... айтады.
Дүние жүзіндегі қаржы айналымы 1980 -- 1990 жылдар аралығында төмендегідей болған: ... ... ... ... -- 49 ... ... ... елдерден дамыған елдерге -- 242 млрд. доллар. Олай болса, табиғат ресурстарының ... және ... ... ... ... ... ... теңсіздікті одан әрі шиеленістіріп жіберді.
Өкінішке орай бай және кедей елдердің байлығының арасындағы айырмашылық кемімей ... ... одан әрі ... ал ... -- ... Бұл өзекті экологиялық мәселелерді шешуді қиындатады.
Сөйтіп кім үйленіп, отбасын реттеп - ... ... ... ... ... ... "Жоспарлы отбасы" атты ұғымның да қалыптасуы соның салдары. Ол түсінікке медициналық терминмен айтқанда, контрацепция (лат. тілінде жүктілікке ... ... тау, ... (лат. ... жоғарғы қызу арқылы және басқа амалдармен бойға бала бітірмеу) кіреді. Осының өзінен - ақ мәселенің байыбына баруға болады ғой. Оны ... ... ... ... ... үлкен, тіпті, кейбір ауылдардағы аяғы ауыр 10 ... 7-уі ... ... жасатады екен. Сондықтан, кез-келген шетелдің көмегіне жығыла кетпей, түп-төркінін зерттеген жөн.
Бізге қазір ұлттық - ... ... және ... қалыптастыру керек. Оны саясатпен араластыруға болмайды. Бұл бізде бұрын жақсы жетіліп, қалыпты тіршілікке айналған болатын. Оның ... ... ... ... мен ... Одан да ... айтсақ сана-сезім бодандығы. Отбасындағы жоғарыдағыдай келеңсіздікке жол бермес үшін ... ... пен ... ... бойынша үкімет аралық комитет құрылуы тиіс. Қазіргідей жағдайда оның ұлттық қауіпсіздігіміздің бірден - бір негізгі ... ...
2. ... ... - халық санының шұғыл да қарқынды табиғи өсуі.
Демографиялық дүмпу кезеңінде өлімнің азаюы тууыдың азаюынан асып ... ... да, ал ... ... қоғамдағы әлеуметтік - экономикалық жағдайларға тәуелсіз түрде - ақ жедел өсуіне алып ... ... ... ... ... өте тез өсуі 20 ғасырдың 2 жартысынан басталады. Мыс, жер шары халқының жыл сайынғы абсолют өсуі 20 ... ... 40-50 ... ... ... 90 млн ... жетті. Дүние жүзінің түрлі аймақтарында халық санының өсуі әр ... ... ... ... дүмпуді басынан өткеріп отырған елдерде бүкіл планета халқының (3/4) бөлігі тұрады. Оның ішінде Азияның хылқы жыл сайын шамамен 55 млн ... ... ... 20 млн ... Латын Америкасында 10 млн - нан ... ... өсіп ... ... ... әсері Қазақстанда да қарқынды сипат алды. Әсіресе 20 ғасырдың 2-жартысында халық саны тез ... ... ... саны 9,3 млн - нан ... (1959) 16,5 ... (1989) ... ... Қазақ халқының саны 13 миллондық деңгейден 1945 - 74 ж жедел өсу яғни нағыз ... ... ... ... ... 2002 ... Қазақстанда жаңа Демографиялық дүмпу құбылыс басталатына болжануда.
3. Демографиялық дағдарыс - әлеуметтік, экономикалық, ... ... ... ... бір ... ... ... аудандағы) халықтың ұдайы өсуінің тежелуі Демографиялық дағдарысқа соғыс, әлеуметтік, экономикалық жағдайлар, ... ... ... т.б. ... әсер етеді. Қазақ халқы 20 ғасырда (1916 - 22) ... ... ... ... Қазан төңкерісі мен Азамат соғысы жылдарында шаруашылықтың күйзеліске, халықтың ашаршылыққа душар болуынан елдегі халықтың 19% - і ... 950 мың ... оапт ... ... ... шет ... ... Монғолия, Ауғанстан, Иран, Түркия) 400 мың халық біржола қоныс аударды. Екінші Демографиялық ... 1931-32 ж ... 1932 ... ... кесірінен 2 млн 300 мың адам өлді. Осы кезде 900 мың қазақ жан сақтау үшін шет аймаққа көшті. Ал 2 - ... ... 600 ... ... ... ... ... үш рет соққан Демографиялық дағдарыстың салдарынан Қазақстаннан біржолата көшіп кеткендерді қоса есептегенде, қазақ халқы 4,5 млн ... ... ... ... ... егер мұндай Демографиялық дағдарыс болмаса, қазақ халқының саны бұл күнде 25 млн-ға жеткен болар еді.

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазіргі кезеңнің әлеуметтік экологиялық мәселелері адам санының өсуі адам демографиясының әлеуметтік-географиялық ерекшеліктері12 бет
Экономикалық өсу және экологиялық мәселелер туралы31 бет
Қазақстанның қоршаған ортаны қорғау мен табиғат пайдалану құқығы136 бет
1. М.Қалтаевтың шығармашылық мұрасы 2. Ағартушы-демократтық бағыттағы ақын-жазушылар»15 бет
1999 жылғы Қазақстандағы халық санағы бойынша елдің деморафиялық жағдайы4 бет
HTML тілінде Corel Draw программасының мүмкіндіктерін демонстрациялау39 бет
XVII – XVIII ғасырлардағы демократиялық педагогиканың дамуы6 бет
«Алаш» либералдық-демократиялық қозғалысы идеологиясының маңыздылығы47 бет
«Жұмысбастылық пен жұмыссыздық: демографиялық және әлеуметтік көрсеткіштерге байланысты»34 бет
«Серке» газеті – қазақ қоғамындағы алғаш демократия жаршысы48 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь