Абайдың өмірбаяны

І Кіріспе

1. Абайдың өмірбаяны
2. Абайдың шығармалары

Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер
Қазақтың данышпан ақыны Абай 1845 жылы Шығыс Қазақстан (бұрынғы Семей) облысы, Шығыс тауының жайлауында дүниеге келген.
Әкесі Құнанбай сөзге шешен, білімді, әзіл адам болды. Баласының болашағынан зор үміт күткен әке Абайды ел басқару ісіне ертеден-ақ араластырып, ел ішіндегі дау – жанжалдары шешкізіп отырған. Бырақ абай әке күткендей әкім болмады, ақын болды. Медреседе оқыған төрт жылда Абай араб, тарсы, иран, түрік ақындарын жете меңгерді.
Абай адамзат мәдениетіне үлкен үлес қосқан әлемге ортақ тұлғалардың бірі болып саналады. Ол орыс және батыс әдебиетін де зерделей білді.
Қазақтың бас ақыны – Абай (шын аты Ибраһим) Құнанбайұлы.
Онан асқан бұрынғы заманда қазақ баласында біз білетін ақын болған жоқ. Ақмола , Семей облыстарында Абайды білмейтін адам жоқ. Қай жерде ақындар жайынан не ақындардың сөздері жайынан әнгіме болса, Абайдың сөзін мақтамайтын адам жоқ. Оның сөзін көрмей тұрғанда, мақтағандарына сенбей, қазақ үкілеген өз құнанын өзгелердің тұлпраларынан артық көретін мінезі болушы еді, мақтап отырған Абайды біздің Әбубәкір, Секйдахмет, Ақмолдарымызсияқты.
1822 жылдағы «Қан сонарда» сияқты өлеңмен бастап, нені көріп, ненгі сезініп, нені жыр етіп толғанса, бәрәнде де әр дәрежеде реалистік шеберлікті танытады...
Осы өлеңдегі табиғат көріністерін,өз сезімін және аңшылықтың қызулы, қызғылықты сәттерін сипаттағанда Абай өзінің жағаша қалыптаған ақындық мәдениетін танытады...
1. Жұмалиев Қ. Қазақ әдебиеті тарихының мәселелері және Абай поэзиясының тілі . Алматы , 1960
2. Жұмалиев Қ. Абайға дейінгі қазақ поэзиясы және Абай поэзиясының тілі. Алматы , 1948
3. Жұбанов Қ. Қазақ тілі жөніндегі зерттеулер
Алматы , 1966
4. Юнусалиев Б . Киргизская лексикология. 1 бөлім
        
        Абай Құнанбаев
(1845-1904)
Қазақтың данышпан ақыны Абай 1845 жылы Шығыс Қазақстан (бұрынғы Семей) облысы, Шығыс тауының жайлауында дүниеге келген.
Әкесі Құнанбай ... ... ... әзіл адам ... Баласының болашағынан зор үміт күткен әке Абайды ел басқару ісіне ертеден-ақ араластырып, ел ішіндегі дау - жанжалдары ... ... ... абай әке ... әкім болмады, ақын болды. Медреседе оқыған төрт жылда Абай ... ... ... түрік ақындарын жете меңгерді.
Абай адамзат мәдениетіне үлкен үлес ... ... ... ... бірі ... ... Ол орыс және ... әдебиетін де зерделей білді.
Қазақтың бас ақыны - Абай (шын аты Ибраһим) Құнанбайұлы.
Онан асқан бұрынғы ... ... ... біз ... ақын болған жоқ. Ақмола , Семей облыстарында Абайды білмейтін адам жоқ. Қай жерде ақындар жайынан не ақындардың сөздері жайынан ... ... ... сөзін мақтамайтын адам жоқ. Оның сөзін көрмей тұрғанда, мақтағандарына сенбей, қазақ үкілеген өз құнанын өзгелердің ... ... ... ... болушы еді, мақтап отырған Абайды біздің Әбубәкір, Секйдахмет, ... ... ... ... ... нені көріп, ненгі сезініп, нені жыр етіп толғанса, бәрәнде де әр дәрежеде реалистік шеберлікті танытады...
Осы өлеңдегі табиғат көріністерін,өз сезімін және ... ... ... ... ... Абай ... жағаша қалыптаған ақындық мәдениетін танытады...
Бұндағы көретініміз қазақ ... ... ... қысы ... ... бүркіт салуға салт атқа мініп шыққан анық қазақтың аңшылар тобы. Ермек үшін еңбек ... ... ... ... ... үстіндегі адамдар. Көпшілік елдерде, бұл замандарда қолданбайтын ... ... ... Осы адам ... ... ... ... тәжірибелі, әр алуан динамикалық кесек әрекеттері толып жатқан ұсақ машық - мерзімі тұтас қазақтың өзіне тән тіршілігі боп ... ... ... ... жеке ... ... ... қазақтың өзіне тән шындықтармен қалыптанудың үстіне, тутасымен алғанда, осы өлең зор ... ірі ... ... ... ... ... Сол өзгешеліктерін, ең алдымен, пейзаждан байқауға болады. Көз алдымызға қар басқан ... ... ... қан ... ... анық болмыс күйін елестетеді. Анық қазақ сахарасындағы аңшылар ғана жүретін жым-жырт таудың елең-алаңдығы ... ... ... ... ... тауы ... ... тұманды тұспалына да соқтырмайды. Қазақ ақындары айтатын фольклорлық , да бармайды. Жаңаша ... тау ... кеше ғана ... ... ... жерлердің, ауыр таулардың ой- қырын, жотасы мен қорыс тастарын, қия беттерін, оны ... ... ... дәл ғана, түгел көрсетіп отыр.
Абай осы өлеңде өзі айтатын жайларды аса жақсы біліп, оны үлкен дәлшіл шындықпен жырлайтындығын ... Өлең ... ... ... ... жиі кездесетін ілгерлі-кейінді аттап түсіп отыратын, бірі ілгері, бірі кейіән орынсыз жүретін ауыспалы хал жоқ. , - деп ... ... Абай ... ... ... ауыр ... рас. Брақ ол ... Абайдың айта алмағанынан болған кемшілік емес, оқушылардың түсінерлік дәрежеге жете алмағанынан болатын кемшіәлік. Олай болса , айып жазушыда емес, ... ... адам әрі ... әрі ... ... ... ... үстіне Абай көсем, үлгі шығарып, өнеге жайғыш болған.
Абайдың шығармалары
Қазақ халқының зерделі ойы мен қоғам өмірінің шын мәніндегі
энциклопедиясы - ұлы Абай ... ... ... ... бұл ... мәселе. Өзі мына пәни дүниеден көшкеннен кейінгі тарихи аласапыран жылдарда халық ... ... ... ... ақын ... да ... сәуле,бірде көлеңке түсіріп сан құбылды. Жиырмасыншы жылдардың орта ... ... отыз ... ... дейінгі аралықтағы сталиндік саясаттың азат ой,ұлттық мүддені қыспаққа алып, алаштың ... ... ... ... ... Абай атына шабуыл ... ... ... ... ... Бұл ... Абай мұрасын оқып-үйрену ісіне, зерттелуіне салқынын тигізбей қоймады.
Абайдың ... ... кір ... ... жылдардың ортасынан бастап Абай ... ... ... ... ... ... бір ... түсе бастады. ... ... жас ... жеткізілуі жолында еңбек етіп, тер төккен әдебиетшілер , ақын-жазушылар аз емес. Солардың ішінде ең ... ... ірі ... - Мұхтар Әуезов еді. Ол Абай ... ... ... ... ... оқытылу бағыт-бағдарын жүйелеген бір ... ... 95 ... ... ... бастап Абайды тану бағыты бел алып өскендігін, барлық мектеп ... ... ... айта ... бұл ... ... монография, бірнеше ... ... ... С . Мұқанов, Қ.Жұмалиев, Е. Ысмаилов және А. ... М. ... Н ... сияқты ғалымдарды және ... ... ... ... ... ... ... танимыз деген сұраққа Әуезов өзі былай деп ... ... ''Біз ... ... ... ... дүние классиктерін зерттеудегі дағдылы әдіс:өмірмен,өсу, даму жылдарын ақындық эволюциясымен жыл-жылдап уақытымен тексереміз.Абай бір күнде Абай болған жоқ. .Өсе ... ... ете, ... таба ... ... тола ... табиғи жолын танимыз, өрісті, іргелі, орынды зерттеулер осы арнаға түспей болмайды,"-деді
Абай ... ... ... ... ... Абай ... ... орны ерекше. Оның "Абай поэзиясының тілі" атты монографиясында автордың өзі ... Абай ... тілі ... ... ... ... ... әдеби - көркемдеу тәсілдерінің көрінісі, яғни"поэтик тілі"талданады және зерттеуші бұларды жеке-дара регистрация ... ... ... ... ... мен ... ... орнын айқындап, оның табыстары мен жаңалықтарын көрсете талдайды.
Ұлы Абай тілін жан- жақты зерттеген профессор ғалым ... ... өз ... ақын ... ... ... ... толғаулы тоқсан ... ... ... ... ... ... сөз ... сөз таңдау,сөз құбылту, сөз үйлестіру, сөз ... ... мен ... ... ... ... ... әдеби тіл мен поэзия тілі ... Абай ... мен ... көрінісін, ондағы ... ... мен Абай ... ... танытады. ... ... ... еңбегінде ақын ... ... ... мен ... ... ... жасалынған.
Абайдың поэтикалық тіл өрнегін сөз еткенде А.Нұрқатовтың , М . Базарбаевтың ... атау ... ... М. Базарбаев қазақ поэзиясы тіліндегі дәстүрлі образдарды сөз ету ... Абай ... да ... ... топырағындағы Абайдың ұлы жаңашылдық орнын жаңалық пен дәстүрді бір- біріне ... қою ... ... ... ... сол дәстүрлер топырағында туып қалыптасқан деп тану арқылы көрсету керек,- " дейді.
Абай ... ... ... ... негізінен , үш қабаттан тұрады деп табамыз.Олар:қазақтың төл сөздері, араб-парсы сөздері, орыс сөздері ... ... ... ... ... ... тілдік тегі жағынан алғанда, төртінші қабатты - монғол ... ... ... ... жеке ... тілін әңгімелегенде, біздіңше, бұл қабатты арнайы бөліп шығармаса да болатын тәрізді.Өйткені бұл ... ... ... ... ... ... қойғанда және осы күнгі әрбір түркі тілінің өз ... жеке ... ... дәуірлерінде енген деп есептегеннің ... олар ... ... ... ... ерте ... енген. Абай дәуірі ... күні ... ХX ... екініші жартысында қазақ тілі құрамындағы, оның ішінде жеке ақын-жазушылар тіліндегі монғол сөздері тілге әбден сіңісіп ... ... ... ... ... ... ... монғол сөздерінің де тектік белгісі не ... не ... ... төл ... ... ... ...
Жазушының тілі бар да, ... ... ... бар.Мәнер немесе стиль- жазушының өзіне тән баяндау сипаты, ол- жазушы шығармашылығының ... ... ... ... ... яғни жазушы мәнері - жазушының тұтас ... ... ... тілі ... ... ... ... ортақ тіл қазынасынан алып көпшілікке қолданған, көптеген жазушыға тән ... ... пен ... ... - ... ... айтқанда первоэлемент, яғни ... ... ... ... ... ... тіліміздің ірге тасы ... ... ... ... ... ең ... көрінетін басты сипат- ол қазақтың жаңа жазба әдеби тілінің негізгі ... Яғни сан ... ... ... ... да ... айналымға түсуі жағынан да қазақтың халықтық төл ... ... , ... ... ... қалғанын дәлелдей түседі.
Абай мен оның тұсындағы қазақ әдеби тілі лексикасының өзге ... ... ... мен орыс ... ... ... Араб-парсы тілдері Абай үшін ,бірден-бір сүйеніш құрал да емес.Ғасырлық мол мәдениеті бар ... ... ... ... ... ... тигізген ықпал - әсерін Абай ... жат ... ... тілінде бірқатар араб- парсы элементтерін активтендіріп, олардың қолданылу жиілігі ... ... ... Абай ... ... үстем болған Қожа Ахмет Яссауи, Сүлеймен ... ... ... ... ... ірі ... қатар ,шығыс поэзиясының ұлы классиктері Низами,Науаи,Сағди,Хафиз,Фирдауси, Шамсилерді, шығыс ... мен ... ... ... оқып, іштей түлеп,толысып келе жатқан ойшыл ақын еді. ... ... ... ... Абай шығармаларынан да орын тапты.
Абай ... мен қ ара ... қоса ... ... тілдерінен 374 сөз қолданған. Мұның 162 - сі өлеңдерінде, қалған 212 - сі ... ... . ... ... ... ғылымдық, әдебиет, философиялық және діни ... ... ... ... орын ... араб-парсы сөздерін бірнеше тұрғыдан қарап талдауға болады,яғни оларды біз:
1. жалпы халықтық тілге енген уақытына қарай,
2. қамтитын тақырыбына қарай,
3.қолданылатын әдебиет ... ... ... ... ...
5. ... - грамматикалық тұлғалануына қарай,
6. жалпы халықтық және ... ... ... ... ...
7. лексика-грамматикалық сипатына қарай талдаймыз.
Абай лексикасындағы араб- прсы қатары түгелімен ... ... аян. ... ... ... ... ... тіліне сіңісіп, қалыптасып, ертеден қолданылып келеді.Н.К.Дмитриевич ... ... ... және ... деп ... ... бойынша қарасақ, , біздіңше қазақ тілі бірінші ... ... ... ислам діні етек жайған 19 ғасырда ғана ... одан да көп ... ... тілі ... ... қыруар шығыс сөздері болғаны аян. Қазақ тіліндегі ... ... ... бір тобының , әсіресе тұрмыс- шаруашылығына қатысты қазақша дублеттерінің ... ... да ... өте ... ... өзге параллельдерді тілден ығыстырғандықтарының дәлелі.
Абай шығармаларында кездесетін араб-парсы ... сол ... ... ... тілінде көп кездесе бермейтін, ... ... ... ... ... ... ... қолданыла бастаған түрлері де бар. Оған арабтың сұқбат,мехнат,уәзін ,ғиззат, ғақлия, hәмишә, тағриф сөздері жатады. ... ... мен XIX ... орта ... ... ... ақын- жырауларының тілінен және ауыз әдебиеті ... ... ... бірқатар араб сөздерін табамыз. Мысалы, Бұхар ... ... ... ... ... ... фани, ақырет, алла, ... ... ... ... ... басқа Махамбетте фәни, құрбан, садаға,ақы; Оның ... ... ... Шерниязда : молда, дұға, әруақ, ... т.б ... ... бай ... да ... қатысты қолданыстарды көреміз. Бұл қолданыстар өлеңдерінде және "Қара сөздерінде " көп ... ... орай ... ... ... ... ең алдымен бұрын енгендерін қолданады. Мысалы ... ... ... ... аят, әруақ, тәубе, пәни, алла, молда, сопы тәрізді арабизм-фарсизмдерді кездестіруге болады. Абай ... ... ... ... атауы : қазақтың исламға дейінгі жалпы түріктік ... ... ... ... алла-сы, құдіреті, ... ... бар ма - ... да бұл ... актив сөздер . Абай да оларды жатсынбай ... ... ... ... Бір жерінде: Тәңірі қосқан жар едің сен деп ... ... ... Оған ... ... айтып па, пәленшеден тәуір болсаң болады деп ... ... ... :Алла деген сөз жеңіл ,Аллаға ауыз жол емес деп арабша атауын жиі қолданады.
Діни ... ... ... ... ... ... ... кіре бастаған перзент, перизат, дүлдүл тәрізді сөздері Абай қиссаларындағыда тура ... ... ... ... ... жұмсайды. Діни әдебиетте кездесетін араб- ... ... ... Абай осылайша ауыспалы мағынада қолданады да, қалған басым ... ... ... ... Өзі айтқандай жазған діни қиссалардың тақырыбында да, стилін де, ... ... ... ... ... ... қырықшілтен, ғайып ерен, Баба түкті шашты Әзіз, сахаба, жәбірейіл, ... ... ... ... жоқ, өте сирек немесе көбіне ауыспалы мағынада қолданылған.
Шығыс тілінен ... ... Абай ... ... тілден алғаны хақ және бұларды тек дін жайын ғана сөз еткен жерлерде ... ... ... өзге ... ... ... де қолданды.Мысалы, орыс тілінен аудармашыларда хрисиан дінідегі монах дегенді сопы деп ... Абай ... ... үшін ... ... орыс ... ... келтіруден қашып, мүмкіндігінше мағынасы жуық сөзді пайдаланған.Бірақ мұндай факт көп ... Абай ... жоқ орыс ... келген ұғым атауларын қазақшалап немесе арабша-парсышалап беруге тырыспаған.
Абайдағы ... ... ... ... осы ... бұрынан қалыптасқан шығыс сөздері: ар, абырой, мейір, нала, парыз, нәпсі, қаһар, ... ... ... т.б Абстракт атаулардың біразы өзгелердегі тәрізді , ... да - лық, ... ... арқылы тілге сіңіскен араб-парсы ... ... ... , ... ... адамдық, адамшылық, мейірбандық, әділеттік, т.б
Пайдаланылған әдебиеттер:
* Жұмалиев Қ. ... ... ... ... және Абай ... тілі . Алматы , 1960
* Жұмалиев Қ. Абайға дейінгі ... ... және Абай ... ... Алматы , 1948
* ... Қ. ... тілі ... зерттеулер
Алматы , 1966
* Юнусалиев Б . Киргизская лексикология. 1 бөлім ... ... ... ... ... ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«қайым және алаш» сценарий6 бет
Абай (Ибрахим) Құнанбайұлы Өскенбайұлы28 бет
Абай - дана, Абай – дара тұлға13 бет
Абай ойларының қара сөздеріндегі өрнектері4 бет
Абай Құнанбаев өмірбаяны және шығармалары18 бет
Абай Құнанбаевтың діни-ағартушылық бағыттағы туындылары74 бет
Абай Құнанбаевтың педагогикаға қосқан үлесі7 бет
Абай Құнанбаевтың Қазақстан тарихында алатын орны9 бет
Абай Құнанбаевтың өмірбаяны, ақындық жолы17 бет
Абай Құнанбайұлы14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь