Амангелді иманов бастаған көтеріліс

Көтерілістің ең бір күшті болған орталығы Торғай облысы еді. Мұнда көтеріліс ең бұқаралық, ең ұзаққа созыған, ең табанды және ұйымдасқан көтеріліс болды. Көтеріліс барлық уездерде: Торғай, Ырғыз, Ақтөбе және Қостанай уездерін қамтыды. Облыста көтеріліс қамтымаған ауыл немесе елді мекен болмады. Бұл кездейсоқ емес еді. Істің мәні мұнда жұрттың көп жері тартып алынып, жер мәселесінің шиеленісуі өте күшті болғандығында еді.
Торғай уезінің қыпшақ руының қазақтары өздерінің ханы \әмірі\ етіп Нияз бидің немересі Әбдіғапар Жанбосыновты сайлады. Ал оның әскерінің бас сардарбегі \әскер қолбасшысы\ болып Амангелді Иманов тағайындалды. Арғын руының болыстарын Оспан Шолақов басқарды.
Амангелді көтерілісшілер арасында әскери тәртіп орнатып, оларды машықтандыруға көңіл бөлді. Ол отрядтарын 10, 50, 100 және 1000адамнан құралған бөлімдерге бөлді. Олардың басына онбасы, ,елубасы, жүзбасы, мыңбасы тағайындалды. Көтерілісшілер отрядтарын жинақтап, мүмкіндігіне қарай оларды қаруландырып, Амангелді Иманав шабуыл қимылдарына көшті. 22 қазанға қарай көтерілісшілер Ырғыздан Торғай мен Қарабұтаққа дейінгі барлық почта бекеттері мен телеграф желісін қолдарына алды.
1916 жылғы қазанға қарай Торғай және Ырғыз уездерінде 20-ға тарта көтерілісшілер отряды болды. 23 қазанда Амангелді Иманов бастаған 15 мың көтерілісшілер Торғай қаласын қоршап алды. Бірақ олар қаланы ала алмай, қоршау бірнеше күнге созылды. Амангелді бастаған көтерілісті басу үшін патша үкіметі генерал А.Д.Лаврентьев бастаған 10 мың әскер жасақтады. Оған 17 жаяу әскер ротасы, 18 казак-орыс жүздігі, 18 зеңбірегі мен 17 пулеметі бар 11 әскер эскадроны кірді. Лаврентьевтің Орынборда жасақталған әскерлері темір жол арқылы Шалқарға, Ақтөбеге, Қостанайға түсірілді.
        
        Амангелді Иманов бастаған көтеріліс
Көтерілістің ең бір күшті болған орталығы Торғай облысы еді. Мұнда көтеріліс ең бұқаралық, ең ұзаққа ... ең ... және ... көтеріліс болды. Көтеріліс барлық уездерде: Торғай, Ырғыз, Ақтөбе және Қостанай уездерін қамтыды. Облыста көтеріліс қамтымаған ауыл ... елді ... ... Бұл ... емес еді. ... мәні мұнда жұрттың көп жері тартып алынып, жер мәселесінің шиеленісуі өте күшті болғандығында еді.
Торғай уезінің қыпшақ руының қазақтары ... ханы ... етіп Нияз ... немересі Әбдіғапар Жанбосыновты сайлады. Ал оның әскерінің бас ... ... ... ... ... Иманов тағайындалды. Арғын руының болыстарын Оспан Шолақов басқарды.
Амангелді көтерілісшілер арасында әскери тәртіп ... ... ... ... бөлді. Ол отрядтарын 10, 50, 100 және 1000адамнан құралған бөлімдерге бөлді. Олардың басына онбасы, ,елубасы, жүзбасы, мыңбасы ... ... ... ... ... ... ... қаруландырып, Амангелді Иманав шабуыл қимылдарына көшті. 22 қазанға қарай көтерілісшілер Ырғыздан Торғай мен Қарабұтаққа дейінгі барлық почта бекеттері мен телеграф ... ... ... ... ... ... қарай Торғай және Ырғыз уездерінде 20-ға тарта көтерілісшілер отряды болды. 23 қазанда Амангелді Иманов бастаған 15 мың ... ... ... ... ... Бірақ олар қаланы ала алмай, қоршау бірнеше күнге созылды. Амангелді бастаған көтерілісті басу үшін патша үкіметі генерал А.Д.Лаврентьев ... 10 мың ... ... Оған 17 жаяу ... ротасы, 18 казак-орыс жүздігі, 18 зеңбірегі мен 17 пулеметі бар 11 әскер эскадроны кірді. ... ... ... ... темір жол арқылы Шалқарға, Ақтөбеге, Қостанайға түсірілді.
Лаврентьев әскерлерінің келе жатқанын естіп, көтерілісшілер Торғайды қоршауды қойып, оған қарсы аттанды. 16 ... ... және ... ... ... ... ... жолпы саны 10-12 адамдық көтерілісшілері Түнқойма почта бекеті маңында маңында потполковник Котоминнің отрядына шабуыл жасады. Жазалаушылар көп ... ... ... қатарын әрең бұзып өтіп, 16 қарашада Торғай қаласына келіп кірді.
Қарашаның екінші жартысында көтерілісшілердің негізгі тобы Торғайдан 150 шақырым ... ... ... ... ... жиналды. Мұнда соғыс қимылдарына басшылық ететін кеңес құрды. Амангелді Имановтың басшылығымен осы жерде жазалаушыларға қарсы ... ... ... ... кеңнен пайдаланды. 22 қарашада Ырғыз уезіндегі Ұлпан станциясында 4 мың ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ 21-23 қарашада Ырғыз бен Торғай арасындағы почта жолдарында да ... 20 ... ... ... Тәуік, Аманкөл және Қызылжар болысының 6 мың ... ... фон ... ... шайқасты.
Бірақ қыстың ерте түсуі көтерілісшілердің қимылын қиындатты. Көтерілісшілер өздерін азық-түлікпен қамтамасыз етіп, алыс жерлерге ... ... киіз ... ... ... 1917 ... ... бастап А.Иманов күресті әрі қарай жалғастыруды көздеді.
1917 жылдың басында Қостанайдан Бетпаққараға қарай ... ... ... ... ... Наурызымның екі болысының Амангелді Иманов бастаған 2 мыңдай ... ... 1917 ... 13 ... ... ... ... болған ұрыстардан кейін жазалаушы отряд шегінуге мәжбүр болды. 18-19 ақпанда кулак-бай отрядтары қолдаған подполковник Тургеневтің мықты қаруланған отряды мен ... ... ... шайқас жүрді. 22-24 ақпанда көтерілісшілер Доғалүрпек маңында патша әскерлеріне қарсы соңғы рет шайқасты. Барынша күш сала шайқаса ... ... ... ... ... мәжбүр болды. 27 ақпанда жазалаушы отряд Доғалүрпек пен Бетпаққараны көтерілісшілердің қолында қалдырып Торғай қаласына шегінді.
Патша жазалаушылары мен Амангелді Имановтың көтерілісшілері ... ... ... ... ... ... ... де жалғаса берді. Толық емес мәліметтерге қарағанда,Уақытша ... ұлт - ... ... ... үшін ... обылысында 3мың адамды жауапқа тартты, олардың ішінде 201 адам өлім жазасына кесілді, 162 адам ... ... ... ... Имановпен бірге көтеріліске басшылық етіп,оның дүниетанымын қалыптастыруға зор ықпал ... ... ... ... еді. Ол 1884 жылы Торғай уезінің Қойдауыл болысында кедей семьясында туған. 1902 жылы орыс-қазақ мектебін ... ... ол ... ... оқуға түсті. 1905 жылы Қазан студенттерінің революцлық қозғалысына қатысып, бұл үшін ... ... 1906 жылы ... ... үшін оны ... ... ғана оқуға түскен Мәскеу семинариясынан шығарды. 1915жылы большевиктердің Петроград ұйымы оны ... ... ... 1916 ... ... ... халқының азаттық қозғалысының шежіресіндегі ең бір жақын ... ... ... ... ... ... империалистік соғыстың қызып тұрған кезінде, Ресейдегі жұмысшы және шаруа қозғалысының мықтап өрлеу жағдайында өтті. Бұл қозғалс ең алдымен ... ... және өз ... ... ... ... бағытталып, империализмнің жалпы ресейлік системасына мықтап соққы берді.
Көтерілістің ... ... және ... ... ... да ... ... жатқан оқиғалар басқа аймақтарға ықпал жасап, өзара байланысты болып ... ... ... ... антифеодалдық сипат алды. Алайда, көтеріліс стехиалы түрде дамып, онда ... ... ... басшшылықтың болмағандығының салдары айқын көрінді. 1916 жылғы ... ... ... ... ... сана- сезімін артыруда зор рөл атқарды. Көтереліс патшаның малайлары ретінде феодалдық рулық жоғары топтың шын сиқын қазақ шаруаларына айқын ... , ... тап ... жаңа ... ... ... ... қорғаушы күші ұлтттық шаруалардың қалың топтары , сондай-ақ жаңадан туындап келе жатқан жұмысшы табының өкілдері , ... еді. Оған ... ... өзге ... , ... ... демократиялық интеллегенцияның өкілдері де қатысты. Жалпы алғанда , Қазақстандағы 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліске қазақтармен қатар ... ... , ... және кейбір өзге халықтардың өкілдері қатысқан тұтас бір ... ... ие ...
Қазақ халқының 1916 жылғы ұлт- азаттық қозғалысы - ... ... ... бір ... еді . Бұл ... ... азаттық күресінің жалпы тасқынына ұласты .
1917 жылдың басында Ресейдің төңкерістік жаңа толқыны көтерілді. Империалиистік соғысты азамат ... ... ... ... насихатталды. Патша өкіметі бұқараның жаппай қарулануынан қатты сескене бастады . Төңкеріістік дағдарыыстың пісіп-жетілііп келе жатқандығы ұлт ... , оның ... ... да ... ... 27 ... Петроградта буржуазиялық-демократиялық төңкеріс жеңіске жетті. Патша өкіметі құлатылып, министрлер мен көрнекті ... ... ... ... өкіметі құлатылғаннан кейін бүкіл Ресейдегі сияқты Қазақстанда да қос өкімет орнады. Бұрынғы патша шенеуніктері, ... ... және ... ... ... ... ... үкімет органдарымен қатар халықтың өкіметтің жаңа органдары ... ... және ... ... ... ... ... Қазақстан еңбекшілері саяси және ұлттық азаттық алудың ... ... ... ... ... бұқарасының белсенді қимылдары нәтижесінде өлкеде бұрынғы өкімет өкілдері орындарынан түсіріліп тұтқынға алынды. Буржуазиялық-демократиялық төңкерісінің жеңіске жетуі өлкедегі еңбекшілердің саяси ... ... ... 1917 жылы ... ... Семейде, Әулиеатада, Петропавлда, Көкшетауда, Ақмолада, Павлодарда, Оралда, Өскеменде, Атбасарда, Түркістан өлкесінде және т.б. жерлерде құрыла ... ... табы мен ... депутаттарының кеңестері мен қатар сәуір-мамыр айларында шаруа депутаттарының кеңестері ... ... ... орынды меньшевиктер мен эсерлер алды. Сонымен бірге буржуазиялық уақытша үкіметтің жергілікті органдары 1917 жылы ... ... ... Мәселен, Семейде қалалық думаның, офисерлердің өкілдерінен, биржалық комитет пен кооперативтердің, ... ... ... ... ... мен ... ... атқару комитеті, Петропавлда, Өскеменде қауіпсіздіктің т.б. бірлескен атқару комитеті жұмыс ... ... ... ... мен ... ... ... коалициялық комитет сайлады. Өскеменде де осындай атқару комитеті құрылды. Уақытша үкіметті қолдаған Сібір, Орынбор, Орал және Жетісу ... ... мен ... ... ... ... топтары өкіметінің органдары - казактық комитеттер ... ... ... ... ... ... ... шенеуніктері, қанаушы таптардың өкілдері тұрды. Қазақстан сонымен қатар қазақ интеллигенциясы басқарған қазақтардың ұлттық облыстық және уездік коммитеттері де ... ... ... ... ... ... өкілері, атап айтқанда Торғай облысында Ә.Бөкейханов, Жетісу облысында М.Тынышпаев, Түркістанда М.Шоқаев т.б. тағайындалды. Бірақ, олар шын мәнінде отарлық әкімшіліктің ... ... ... ... ... ... шеше аламды. Кейбір жағдайда ұлттық интеллигенция өкілдері Ақпан ... ... ... ... өте ... мәселелері бойынша Уақытша үкімет жағына шығып кетті.
Уақытша үкіметтің Қазақстандағы жергілікті органдары кулактарға, казактардың ... ... ... ... ... арқа сүйеді. Олар жұмысшылар мен еңбекшілердің революцияшылдық шабытын әлсіретуге тырысты. ... ... ... ... ... ... ... ауыртпалықтарын өз мойындарымен көтеруге мәжбүр етті. Қазақтарды саяси құқықтарынан айырған ескі заңдар күшінде қалды, орасан зор жер иеліктері мен ... ... ... ... ... ... халқының таңдаулы жерлерін тартып алушы қоныс аудару бастамасы өз қызметін өзгертпеді. Сөйтіп, Уақытша үкімет Қазақстанда бұрынғы патша өкіметінің саясатын одан әрі ... ... бұл жаңа ... ... өзінің әлеуметтік құрамы, басқарну әдістері жағынан революцияға дейінгі патша әкімшілігінен айнымай, жергілікті халыққа олар қалай қараған болса, солай қарады.
Патша өкіметі ... соң, ... ... астыртын жағдайдан шықты. Орынборда және Торғайда П.Кобезев, Ә.Жангельдин, А.Коростелев, Ақтөбеде В.Ф.Зинченко, Пировскіде А.В.Черняхов, Оралда ... ... ... ... ... ... ... К.Сүтішев т.б. партиялық ұйымдастыру жұмыстарын жүргізді.
Большевиктік партияның қатарына С.Сейфуллин, Б.Серікбаев, Т.Рысқұлов, С.Арғыншеев және басқалары кірді. Олар Уақытша ... ... ... ... ашып ... ... жауларының арам пиғылдарын әшкереледі, жұмысшылар мен шаруаларды, солдаттарды төңкерістің жеңісі жолындағы күреске топтастырды.
Ақпан төңкерісі жеңілгеннен кейінгі ... ... ... ... табысы - кәсіпшілер одақтары ұйымдарының ... еді. ... ... ... - ... ... жол торабы темір жолшылырының Құрылтай съезі және Омск теміржол жұмысшылары мен ... ... ... ... ... ... Бұл съездердің күн тәртібінде бірқатар маңызды саяси және ... ... ... ... ... ... пен ... көзқарас, сегіз сағаттық жұмыс күні, жұмысшы, солдат пен шаруалар депутаттары Кеңестеріне қатыстылық, контурреволюциямен күрес Құрылтай жиналысына қатысу, пенциямен қамтамасыз ету және т.б. ... ... ... ... ... ... ... т.б. қалалары оқу орындарының қазақ жастары алғашқы кезде мәдени-ағарту істерімен шұғылданған жастар үйірмелері мен ұйымдарын құрды. Орынборда , Омск , ... , ... деп ... және ... ... ... 20 ... үйірмелер мен топтар пайда болды. Олар халық арасында ... сол ... ... ... арналған тақпақ - өлеңдер таратты, ойын-сауық кешендері, айтыс-талқылаулар т.б. ұйымдастырылды. Бұл ұйымдардың белгілі бір бағдарламалары болмады, әлеуметтік құрамы жағынан да ... емес еді. ... олар ... ... ... өкіметінің ұлттық ортылық езгісінен азат етуді шын пейілдерімен қалады, өз халқының білім алуын талап етті, ... ... ... бірлік, бостандық пен тәуелсіздік идеяларын оятуға ұмтылды. Осы топтар мен үйірмелер арасынан неғүрлым батыл революциялық бағдарламамен әрекет ... ... ... ... ұйымдамтырған революцияшыл одағы еді. Оның құрамын қазақ халқының орташа және ... ... ... алдыңғы қатарлы жастар енді. Бұл кездегі империя көлемін қамтыған саяси тұрақсыздық жағдайында Орынбор қаласында шоғырланған қазақ ... ... ... кезек күттірмейтін ұлттық мәселелерге байланысты бір тұжырымға келу үшін жалпы қазақ съезін шақыру туралы шешім қабылдады. Олар ... ... және ... ... арнайы үндеу жолдады. 1917 жылғы 21-26 шілдеде Орынборда болған съезде партиясы қалыптасып басшы органдарын ... Оған ... ... ... Е.Омаров, М.Шоқай. М.Тынышбаев, Х.Досмұхамедов. Ж.Досмұқамедов, Х.Ғаббасов, т.б. кірді.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1916 жылғы Амангелді Иманов бастаған Ұлт-азаттық көтеріліс49 бет
Амангелді Иманов5 бет
Мәдени даму мен теориялар14 бет
1836 – 38 ж. Бөкей ордасындағы шаруалар көтерілісі18 бет
1837-1847 жж. кенесары ханның басшылығымен болған көтеріліс10 бет
1837-1847 жылдардағы Кенесары бастаған ұлт-азаттық көтеріліс14 бет
1850-70 жылдардағы ұлт-азаттық көтеріліс49 бет
1870 ж. Маңғыстаудағы көтеріліс23 бет
1916 ж. Ұлт-азаттық көтеріліс жағдайындағы қазақ ұлттық зиялы қауымы13 бет
1916 ж. ұлт-азаттық көтеріліс жағдайындағы қазақ ұлттық зиялы қауымы туралы15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь