Ландшафтану ілімінің даму тарихы

Ландшафттану ілімінің даму тарихы. Қандай ғана табиғи территориялық комплекс болмасын жаратылысы мен тегі бір тұлға ретінде зоналық және оларға қарсы азональдық факторлардың әрекеттеріне байланысты үздіксіз өзгеріп дамиды, өзінің бітім жаратылысын топшылайтын тарихы болады. Бірақ ландшафттардың даму тарихын – динамикасын зерттеп білу өте қиын. Өйткені адам әрекеттері мен табиғи процестер арасында қайшылықтар жиі болып тұрады. Олардың нәтижелерінде ландшафттардың даму тарихын баяндайтын коррелятивтік белгілер із-түзсіз жойылып кетуі мүмкін. Дегенмен, ландшфттардың даму тарихының барысы, формасы, негізгі заңдылықтары туралы азды-көпті жинақталған материалдар бар.
Ландшафттардың даму формаларын алғаш рет Л.С.Берг зерттеп тұжырымдады. Ол ландшафт өзгерісінің қалпына келетін қайтымды және қалпына келмейтін қайтымсыз типтерін жіктеген.
Ландшафттардың қалпына келетін өзгерістері тәуліктік, маусымдық, жылдық, ғасырлық, дәуірлік ырғақты табиғат құбылыстары мен апаттары оқиғаларға байланысты болады.Олар ланшафт динамикасын дамытуда жеке дара да, бір – бірімен қосарланып та әрекет етеді.
        
        Ландшафтану ілімінің даму тарихы.
Ландшафттану ілімінің даму тарихы. Қандай ғана табиғи территориялық комплекс болмасын жаратылысы мен тегі бір ... ... ... және ... қарсы азональдық факторлардың әрекеттеріне байланысты үздіксіз өзгеріп дамиды, өзінің бітім жаратылысын топшылайтын тарихы болады. Бірақ ландшафттардың даму тарихын - ... ... білу өте ... ... адам ... мен ... ... арасында қайшылықтар жиі болып тұрады. Олардың нәтижелерінде ландшафттардың даму тарихын баяндайтын ... ... ... ... кетуі мүмкін. Дегенмен, ландшфттардың даму тарихының барысы, формасы, негізгі заңдылықтары туралы азды-көпті жинақталған ... бар. ... даму ... ... рет ... зерттеп тұжырымдады. Ол ландшафт өзгерісінің қалпына келетін қайтымды және қалпына келмейтін қайтымсыз типтерін жіктеген.
Ландшафттардың ... ... ... ... маусымдық, жылдық, ғасырлық, дәуірлік ырғақты табиғат құбылыстары мен ... ... ... ... ... динамикасын дамытуда жеке дара да, бір - бірімен қосарланып та әрекет етеді.
Ырғақты ... ... ... ... ... ... ... компонентарлық дина-микалық тұрақтылығын сақтайды.оны сипатына қарай С. В. Калесник (1970) периодты және циклды деп ... ... ... ... ... жыл ... белгілі бір тұрақты уақыт өлшемінде қайталана береді.Оның күн мен түннің ауысуына байланысты ... ... ... ... өз осінен айнала қозғалысына байланысты. Тәуліктік ырғақты жылу балансының , ауа температурасының , абсолют және салыстырма ылғалдылықтардың , фотосинтез ... тірі ... ... бриз желі ... ,т. б. ... және ... айырмаларынан айқын көруге болады. Жер осінің еңкіштігіне байланысты күн сәулесі жер бетіне түрліше ... ... ... ... ... ... әр түрлі радиациялық белдеулерде түрліше байқалады.
Оның жалпы сипаты экватордан полюстраға жылжыған сайын көмескілене береді, тіпті полярлық белдеулерде байқала қоймайды.
Периодты ланшафт ... ... түрі ... ... ... ... ... жердің күнді айнала қозғалысына байланысты. Оны фенологиялық бақылаулар-дың көмегімен танып ... ... ... ырғақ климат элементтерінің, гидрологиялық құбылыстардың, топырақ жамылғысының пайда болуының , ... ... ... мен ... ... ... өзгерістерінен айқын байқалады. Ланшафт-тарды дамытушы табиғи процестердің маусымдық дина-микасы негізінен жылу мен ылғал режимінің жыл бойы ... ... ... ... Басқаша айтқанда, жылу мен ылғал режимінің өзгеруіне байланысты минералдық және органикалық заттар балансы, органикалық заттардың ... ... ... ... ... , ... құрамындағы тұздардың бір қабаттан екіншісіне өтуі, жыныс қабаттарының химиялық, механикалық және органикалық үгілуі, биоценоздар фенофазаларының дамулары т. б. жыл ... ... ... өзгереді. Маусымдық ырғақ әрбір нақтылы ланшафттардың компонентаралық құрамы мен морфологиялық түзілісінің құрылым ерекшеліктеріне ... ... ... ... және ... ... бөліктерінде түрліше байқалады да әр түрлі факторларға байланысты болып келеді.
Арктика мен экваторлық ормандарда ... ... онша ... ... ... ... ... де күн сәулесі режиміне (полярлық күн мен түннің ауысуына)байланысты болады.
Жер шарының қалғаны географиялық белдеулерде жылдың төрт ... мен ... ... ... өзгеруі) түгелдей байқалады да суық жерлерде жылу балансы, шөлдер мен шөлейттерде ылғал балансы негізгі фактордың ролін ... ... ... жер бетінің абсоолют биіктіктері артқан сайын да ... Іле ... ... ... ... м-лік бөліктерге дейін) жыл мезгілдерінің қыс-көктем алды мезгіл - ерте көктем - ... - ерте жаз - жаз - ерте күз - күз - соңы - қыс ... ... ... ... ... ... биіктікте) қыс - көктем алды мезгіл - күз соңы - қыс ... ... ғана ... Ал биік таулы бөлігінде (3200 м-лік биіктіктен жоғары) маусымдық ырғақ байқалмайды, онда ... ... ғана ... ... ... жері ... айқын байқалады. Соған орай халқымыздың ата кәсәбі қалыптасқан. Ертеден мал шаруашылығымен айналысатын ... жыл ... ... ... ... жайлау, күздеу және қыстау қоныстарына ұдайы көшіп-қонып отырған. Маусымдық табиғат құбылыстары , , , , ... т. б. ... ... санасына берік сіңіскен. , , деп жауын-шашындар көп түсетін көктемді айтады. Жазғы ... ... пен ... қара суық , ... ... мен қара ... ... аласапыран деп аталады.
Табиғи территориялық комплекстердің жуық шамамен өлшенетін ырғағын циклдылық дейді. Оның 11-жылдық қайтымы көптеген табиғат құбылысының мысалында ... ... ... ... шағына дейін он бір жылдық ырғақты қуаңшылықтың, індеттің және басқалардың қайтымынан Қазақстан жерінде жұт жиі болып тұратын. Жұт жылдары шабындықтар мен мал ... ... егін ... ... мал ... ел ... ... түседі. Жұт көбінесе анциклондар мен арктикалық құрғақ ауа массаларының ұзақ ... әсер ... ... ... ... қарағанда, бұл құбылыс күн активтілігінің минимумы (ең кем ... ... ... ... ... ... жылдары жауын-шашын мөлшері мүлде азайып, дамылсыз аңызақ жел соғады, яғни климаттың континенттігі күрт артады, ... ... ... ... ... Кейде атмос-фералық циркуляция кезінде ауа массаларының бағыты мен полюстері қалыпты жағдайынан ... да оның ... жылы ... ... ... Жылы ... қарлы жаңбырдан кейінгі ауа температурасының тез суынуынан пайда болатын көк тайғақ жайылымды малға өте қауіпті. Жергілікті атмосфералық циркуляцияға байланысты ... ... жұт ... ... ғана ... ... дейін Қазақстан жерінде Аққоян, Мешін,Жылан т.б. сияқты қырғын жұрттар болды. Әсіресе 1880-1892 жыл-дары болған жұттар халықты ... ... ... жылы Торғай өңірі 42 процент, Сырдария - 56 процент малынан айрылса, 1892 жылы Қазалы уезінің 90 ... ... 80 ... ... 60 ... ... өлген.
Көп жылдық ырғақты көбірек зерттеген ғалымдардан Э. А. Брикнерді(Bruckner,1890) атауға болады. Ол жер шарының барлық жерінде де ... ... ... ... ... ... - ақ тұжырымдап айтқа. Бақылауларға қарағанда климаттың толық бір циклы 30-35 жылды қамтиды. Осы кезеңде ... және ... ... жылы және ... ... ... ... дамуындағы брикнер циклын соңғы жылдардағы географиялық зерттеулер жан - жақты дәлелдеп отыр.
Көп жылдық циклдың ырғақ ... ... ... ... дара ... - географиялық аймақты ғана қамтиды)болғандықтан әр жерде әр түрлі спатта байқалады. Атап ... , ... ... айқын байқалады да , таулы аймақтарда көмескіленіп өте сирек табиғат құбылыстарынан саналады.
Ланшафттардың дамуларының әрбір циклы ... ... ... ... болатындығын көптеген ғалымдар әр түрлі дәрежедегі ғылыми ... ... ... ... ... ырғақтылықты А. В. Шнитников (1957,1969) үш фразаға бөлді. Біріншісін трансгресиялық фраза деп атады. Ол ылғалды, қоңыржай салқын климатты жағдаймен сипатталады да 300-500 ... ... ... , тез өте ... ... ... фраза ол құрғақ, жылы болады да 600-800 жылдарға дейін созылады. ... - ... ... 700-800 ... ... Оның ... фразадан трансгрессиялысына өтуі тез, анық болса, трансгрессялыдан регрессиялы ... өтуі баяу ... ... ... ... дәуіріміз мынадай көп жылдық ырғақтарға бөлінеді:
1)V-XIV ғасырларда Каспийдің деңгейі төмендеп, арктиканың тіпті ... жер ... ... ... ... мен Гренландия жерлеріне ел көптеп қоныстанған ;
2)XIV ғасырлардың соңынан XIX ғасырдың басына дейін ... ... ... ... ... ... ... деңгейі регрессияланған, көл деңгейлері көтерілген , Гренландия мекендерін мұз басқан.
3) XIX ... ... ... ... таулы мұздықтар қайтуда, жазықтардағы көл деңгейлері төмендеуде, Арктика ... ... ... ... ... деңгейі трансгрессиялануда.
Көп жылдық ырғақтылығы О. Петтерсон астро-номиялық тартылыс күштердің өзгерісімен байланыстырып түсіндіреді. Басқаша айтқанда, ... 1800 ... Күн, Жер және Ай бір түзу ... жазықтық бойынша жер мен күннің перигейінде жатқандықтан максимумдық мәніне жетіп, гидросферадағы су ... ... ... ... ... ... ... мұхит суының температурасы, тұздылығы, тығыздылығы тік бағытта тез өзгеріп , мұхит ... су ... тез ... шыққан суық су массасы ауаның жылынуы мен суынуына әсер еткен де табиғи территориялық комплекстердің көп жылдық ырғағын өзгерткен.
Бұндай астрономиялық ... ... ... ... ... ... 2100, 360 және ... дәуіріміздің 1433 жылдарында байқалған. Табиғаты толық зерттелмеген ырғаққа ... ... ... ... ... жердің даму тарихында 200 миллион жылға созылған каледондық (Кембрий, ордовик және силур дәуірлерін қамтиды), 150-190 миллион ... ... ... ... ... және ... ... қамтиды), 2400 миллион жылға созылған альпілік (мезозойда басталып, кайнозойға жалғасқан) кезеңдер айқын байқалады. Бұл кезеңдердің ... ... ... жер ... ... ... жер шарының теңіздік режимі артады. Соңынан құрлықтардың жалпы көтерілуі басталып ірі-ірі таулар ... ... жер ... ... әр ... әр түрлі болып күрделенеді. Жердің дамуындағы бұл кезеңдер өз кезегімен 30-40, 10-15 миллион жылдармен өлшенетін екінші, үшінші қатардағы ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері бар тірі организмдер дүниесі дамыған. Олар бір жағынан, пайда көбейсе, ... ... ... жойылған. Мысалы, жануарлар дүниесі трилобитттер (ордовик), сауытты балықтар (силур - ... ... ... мен ... ... юра-бор), сүтқоректілер мен құстар (кайнозой) дәуірлеріне бөлінеді. Өсімдіктер дүниесі балдырлар (ортаңғы ... ... ... тәрізділер (ортаңғы пермьге дейін), ашықтұқымдылар (ортаңғы борға дейін),қауызтұқымдылар (бор дәуірінен осы ... ... ... ... ... циклдылықты, атап айтқанда, тектогенездің циклдылығын жоғарғы мантиядағы ... ... ... түсіндіреді. Ал Д.Г.Панов сияқты ғалымдар күн системасының әртүрлі құрылымды галактикалық кеңістіктерді басып өтуімен баяндайды. Сонда жер орбитасы мен оның ... және ... ... ... ... нәтижесінде Б.Б.Полынов (1925) ландшафтардың дамуларының консервативті, реликталы, прогресті және регресті сипаттарының болатындықтарын анықтады. ... ... мен ... ... осы кездегі жағдайларға үйлеседі де олардың қазіргі тұрақтанған құрылымымен сипатталады. Бұлардың айқын мысалы ретінде Орталық ... ... мен ... ... ... болады.
Реликталы ландшафттар мен компоненттер ерте заманнанжаңа дәуірге ... ... ... ... ... ... сирек кездесетін объектілер. Мысалы, шөлді жерлердегі көзге сирек ... ... ... ... ... жойылып, элювиалды үгінділермен көмілгендіктен өңі түсіп, қырық құрау боп ... ... мен ... ... ... ... ... беретін сипатын көрсетеді.
Ақырында ландшафттардың регресті бағытта да өзгеретіндігін ұмыт-пауымыз керек. Мұндай өзгерістер ... ... ... ... ... адам әрекеттеріне байланысты болады.
Жоспар:
* Ландшафтану ілімінің даму тарихы......................3-7
* О.Петтерсонның ландшафтануды зерттеуі.........7-9
* Б.Б.Полыновтың классификациясы...................9-10
* Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.........................11
Қазақстан Республикасының ... және ... ... ... Қазақ Ұлттық Педагогикалық Университеті
География-экология факультеті
Қазақстан географиясы және экология кафедрасы
РЕФЕРАТ
Тақырыбы: ___________________________
Орындаған: ... 3 ... ... 2011 жыл

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Генетиканың даму тарихы."29 бет
"Жәбірленуші тұлғасының психологиялық анализі"6 бет
"сопылық ілім мен қазақ лирикасындағы үндестік"6 бет
«көне қытай ойшылы конфуцийдің пікірлерін философиялық тұрғыдан талдау»4 бет
Абай үшкілі12 бет
Абайтану ілімінің қалыптасу тарихы15 бет
Ар түзейтін бір ғылым табылмаса4 бет
Аристотель11 бет
Аударма өнері және көркемдік – эстетикалық, шеберлік проблемалары102 бет
Бахай ілімінің негізін қалаушы – «Баб» лақап атымен танымал Сейид Әли Мұхаммед19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь