Заңды тұлғаларды несиелеудi ұйымдастыру

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1. Заңды тұлғаларды несиелеудің теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ..5

1.1 Заңды тұлғаларды несиелеу мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..00
1.2 Заңды тұлғаларды несиелеу механизмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...00
1.3 Шетел тәжірибесіндегі заңды тұлғаларды несиелеу ... ... ... ... ... 00

2. АҚ«Туран.Әлем Банк» тәжірибиесi негiзiнде заңды тұлғаларды несиелеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.1 АҚ« Туран Әлем Банк» несие қызметiн ұйымдастыру ... ... ... ... 00
2.2 АҚ «Бәйтерек.А» мысалында несиелiк қабiлеттiктi бағалау

3. ҚР Заңды тұлғаларды несиелеуді жетілдіру жолдары

3.1 Заңды тұлғаларды несиелеудің даму перспективасы ... ... ... ... ...00
3.2 Заңды тұлғаларды несиелеу механизмін жетілдіру ... ... ... ... ... 00
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .68

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..71
Кіріспе

Тақырыптың өзектілігі.
Елiмiздiң нарықтық қатнасқа өту жағдайында несие халық шаруашылығының дамуының негiзгi факторы болып табылады.
Осы орайда экономикалық өсуді қаржыландырудың маңызды факторларының бірі – банктік несиелеудің дамуы екендігін атап өту керек. Әр түрлі экономикалық секторлардағы барлық дерлік кәсіпорындар өз қызметін жандандыру үшін, айналым қаражаттарын және негізгі қорларын толықтыру үшін банктік несиені алады.
Қазіргі кезде елімізде әлемдік өлшемдер бойынша өндірісті несиелеуді көбейтуге өте жақсы жағдайлар бар, бірақ олар шектеулі түрде қолданылады. Бұл экономикадағы құрылымдық қайта құруды тежеп қана қоймай, банктік секторлардың несиелік және валюталық тәуекелдерге ұшырау мүмкіндігін күшейтетін банктік жүйе мен несиелеудің дамуына бірқатар теріс факторлардың әсерімен байланысты. Соңғы жылдары Қазақстанда банктік несиелеудің күрт өсуіне қарамастан, оның ЖІӨ-ге қатынасы әлі де төмен болып отыр.
Сондықтан, экономикалық тұрақтылыққа қол жеткізіп, елдегі шаруашылық субьектілердің қаржылық жағдайының жақсаруы шартында несиелеуге байланысты тежеуші факторларды жойып, оны кеңейту мәселесі алдыңғы қатарға шығады. Осыған байланысты заңды тұлғаларды несиелеуді жетілдіру механизмін қарастыру – қазіргі кездегі актуалды мәселелердің бірі болып табылады. Яғни, несиелеуді кеңейтіп, оның дамуына жақсы жағдай жасай отырып, заңды тұлғалардың қаржылық қажеттілігін қанағаттандырамыз. Ал, бұл экономикалық өсуге, өз кезегінде, әсер етеді.
Жалпы алғанда, заңды тұлғаларды несиелеу кезінде шешімін күтіп тұрған бірқатар қиындықтар бар. Атап айтсақ, біріншіден, талап етілетін құжаттарды қарастырудағы кемшіліктер. Екіншіден, несие қабілеттілігін есептеулерді жүзеге асырудағы жетіспеушіліктер. Үшіншіден, экономика салаларының тек таңдамалы түрлерін несиелеп, кейбір аса қажетті салаларын олардың ұзақ мерзімді қажет ететіндігінен несиелемеу т.с.с. Осындай кемшіліктерді түзеп, несиелеу процесін жетілдіру керек.
Бітіру жұмысының мақсаты – заңды тұлғаларды несиелеу механизмін қарастырып, ондағы жетілдірілуі тиіс жағдайларын анықтау. Сол арқылы ұсыныстар беру.
Жұмыстың міндеттері:
1. заңды тұлғаларды несиелеу мәнін, механизмін;
2. Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейлі банктердегі заңды тұлғаларды несиелеу тәртібін;
3. заңды тұлғалардың несиелеуді жетілдіру жолдарын айқындау болып
табылады.
Зерттеу объектісіне – АҚ«Туран-ӘлемБанк»тiң тұлғаларды несиелеу қызметі жатады.
Теориялық және әдістемелік негізі. Жұмысты жазу барысында 1999-жылғы 16-тамыздағы Қ.Р. Ұлттық банк Басқармасының Қаулысымен бекітілген «Екінші деңгейлі банктердің несиелеу бойынша құжат жүргізу Ережесіне», С.Б. Мақыштың «Коммерциялық банктер операциялары» кітабына, Г.С. Сейтқасымовтың «Банковское дело» кітабына сүйендік. Сондай-ақ, талдау кезінде Ұлттық банктің статистикалық бюллетеніндегі және Ұлттық банктің 2003-жылғы Жылдық есебіндегі мәліметтерді, АҚ Туран -Әлем Банк материалдарын пайдаландық.
Бітіру жұмысы кіріспеден, 3 тараудан және қорытындыдан тұрады. Бірінші тарауда заңды тұлғаларды несиелеудің мәні, несиелеу механизмі және несиелеудің шетелдік тәжірибесі келтірілген. Екінші тарауда Қазақстан Республикасының екінші деңгейлі банктеріндегі заңды тұлғаларды несиелеу тәжірибелері және нақты кәсіпорындар мысалындағы несиелеу процесі қарастырылған. Үшінші тарауда заңды тұлғаларды несиелеуді жетілдіру жолдары анықталған.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:

1. Президенттің Қазақстан халқына Жолдауы. Астана, 2004-жылғы 19-наурыз // Егемен Қазақстан. – 2004, 20-наурыз.
2. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие. – Алматы: Қазақ Университеті, 2000.
3. Лаврушин О.И. Банковское дело. – Москва: Финансы и статистика, 1999.
4. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. – Алматы: ИздатМаркет, 2004.
5. Банковское дело / Под редакцией Сейткасимова Г.С. – Алматы: Қаржы-қаражат, 1998.
6. Банковское дело / Под редакцией Колесникова В.И. – Москва: Финансы и статистика, 1995.
7. Нурсеит Н. Расширение банковского кредитования производства // АльПари. – 2002. - №6.
8. оыо
9. Эдвин Дж. Долан, Колин Д. Кэмпбелл, Розмари Дж. Кэмпбелл. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная политика. – Москва-Санкт-Петербург, 1993.
10. Банковское дело: стратегическое руководство / Под редакцией Платонова В., Хиггинса М. – Москва: Консалтбанкир, 1998.
11. Ширинская Е.Б. Операции коммерческих банков и зарубежный опыт. – Москва: Финансы и статистика, 1993.
12. Ұлттық банктің Жылдық есебі. – Алматы, 2003.
13. ЕДБ-де тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жүйелерінің болуына қойылатын талаптар туралы нұсқаулық // Егемен Қазақстан. – 2004, 11-ақпан.
14. Стратегия индустриаьно-инновационного развития Республики Казахстан: проблемы и перспективы ее реализации: Материалы конференции / Под редакцией Елемесова Р.Е., Джумамбаева С.К. – Алматы: Қазақ университеті, 2003.
15. Хавьер М. Пиедра. Система кредитного бюро в Казахстане. Расширение доступа к кредитным ресурсам. Успех сбалансированного подхода // Банки Казахстана. – 2003.- №9.
16. Хамитова К.Н. Современные проблемы и перспективы краткосрочного кредитования в Казахстане // Банки Казахстана. – 2002. - №2.
17. Нурсеит Н., Нурсеитова Р. Текущее состояние развития и кредитования малого бизнеса // Экономика и статистика. – 2003 - №2.
18. Бобаканова Ж.О. Кредитные риски в банковской сфере и критерии рейтинга банков // Банки Казахстана. – 2002.- №7.
19. Халитова М. Система кредитования в условиях реформирования экономики Казахстана // Саясат. – 2003.- №7.
20. Симановский А.Ю. Резервы на возможные потери по ссудам: международный опыт и некоторые вопросы методологии // Деньги и кредит. – 2004.- №1.
21. Калкабаева Г. Новые подходы к определению возможности предоставления банковского кредита // Қаржы-қаражат. – 2002.- №2.
22. Баймуратов У.Б., Каирленов М.А. О ресурсной базе и стимулировании долгосрочного кредитования реального сектора экономики банками второго уровня РК // Банки Казахстана. – 2002.- №6.
        
        Тақырыбы: Заңды тұлғаларды несиелеудi ұйымдастыру
Мазмұны
Кіріспе...................................................................
..............................................3
1. Заңды тұлғаларды несиелеудің теориялық негіздері
..........................5
1.1 ... ... ... ... ... ... Шетел тәжірибесіндегі заңды тұлғаларды
несиелеу....................00
2. ... ... ... ... ... АҚ« Туран Әлем Банк» несие қызметiн ұйымдастыру................00
2.2 АҚ «Бәйтерек-А» мысалында несиелiк қабiлеттiктi бағалау
3. ҚР ... ... ... ... ... Заңды тұлғаларды несиелеудің даму перспективасы...................00
2. Заңды тұлғаларды несиелеу механизмін жетілдіру....................00
Қорытынды.................................................................
....................................68
Қолданылған
әдебиеттер................................................................
..............71
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі.
Елiмiздiң нарықтық қатнасқа өту ... ... ... ... негiзгi факторы болып табылады.
Осы орайда экономикалық өсуді қаржыландырудың маңызды факторларының бірі
– банктік несиелеудің дамуы екендігін атап өту керек. Әр ... ... ... ... ... өз ... ... үшін,
айналым қаражаттарын және негізгі қорларын толықтыру үшін ... ... ... елімізде әлемдік өлшемдер бойынша өндірісті несиелеуді
көбейтуге өте жақсы жағдайлар бар, бірақ олар ... ... ... ... құрылымдық қайта құруды тежеп қана қоймай, банктік
секторлардың несиелік және ... ... ... ... ... жүйе мен несиелеудің дамуына бірқатар теріс факторлардың
әсерімен байланысты. Соңғы жылдары ... ... ... ... ... оның ЖІӨ-ге қатынасы әлі де төмен болып ... ... ... қол жеткізіп, елдегі шаруашылық
субьектілердің қаржылық жағдайының жақсаруы шартында несиелеуге байланысты
тежеуші факторларды жойып, оны ... ... ... ... ... байланысты заңды тұлғаларды несиелеуді жетілдіру механизмін
қарастыру – қазіргі кездегі ... ... бірі ... табылады.
Яғни, несиелеуді кеңейтіп, оның дамуына жақсы жағдай жасай отырып, заңды
тұлғалардың қаржылық қажеттілігін қанағаттандырамыз. Ал, бұл ... өз ... әсер ... ... ... тұлғаларды несиелеу кезінде шешімін күтіп тұрған
бірқатар қиындықтар бар. Атап айтсақ, біріншіден, талап етілетін құжаттарды
қарастырудағы ... ... ... ... есептеулерді
жүзеге асырудағы жетіспеушіліктер. Үшіншіден, экономика ... ... ... ... ... аса қажетті салаларын олардың ... ... ... ... т.с.с. Осындай кемшіліктерді түзеп,
несиелеу процесін жетілдіру керек.
Бітіру жұмысының мақсаты – заңды тұлғаларды ... ... ... жетілдірілуі тиіс жағдайларын анықтау. Сол арқылы
ұсыныстар беру.
Жұмыстың міндеттері:
1. заңды тұлғаларды несиелеу мәнін, механизмін;
2. ... ... ... деңгейлі банктердегі ... ... ... ... ... ... жетілдіру жолдарын айқындау болып
табылады.
Зерттеу объектісіне – АҚ«Туран-ӘлемБанк»тiң тұлғаларды несиелеу ... және ... ... ... жазу ... ... 16-
тамыздағы Қ.Р. Ұлттық банк Басқармасының Қаулысымен бекітілген «Екінші
деңгейлі банктердің несиелеу ... ... ... Ережесіне», С.Б.
Мақыштың «Коммерциялық банктер операциялары» кітабына, Г.С. ... ... ... сүйендік. Сондай-ақ, талдау кезінде Ұлттық
банктің статистикалық бюллетеніндегі және Ұлттық банктің 2003-жылғы ... ... АҚ ... ... Банк ... пайдаландық.
Бітіру жұмысы кіріспеден, 3 тараудан және қорытындыдан тұрады. Бірінші
тарауда заңды ... ... ... ... механизмі және
несиелеудің шетелдік тәжірибесі келтірілген. Екінші тарауда Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... тұлғаларды несиелеу
тәжірибелері және нақты кәсіпорындар мысалындағы ... ... ... тарауда заңды тұлғаларды несиелеуді жетілдіру жолдары
анықталған.
1. ... ... ... ... ... ... тұлғаларды несиелеу мәні
Заңды тұлғаларды несиелеу ... бір ... ... ... ... беретін ақшалай ресурстарды белгілі-бір
қағидалар мен шарттарға сәйкес беру болып ... және ... да ... ... және әлеуметтік
қажеттіліктеріне байланысты банктік несиені беру несиелеу қағидаларын қатаң
сақтау ... ... ... берілу процесі – бұл қоғамдағы экономикалық өзара байланыстарды
алып жатқан күрделі құбылыстарды білдіреді. Сондықтан да, ... ... ... ... ... ... ... негізгі
қағидаларын анықтап білмейінше жеткіліксіз болып саналады. Несиелеуді
ұйымдастыру негізі мынадай қағидаларға ... ... ... ... ... ... қайтарымдылығы;
• несиенің ақылылығы;
• несиенің қамтамасыз етілуі;
• несиенің сыйақылылығы;
Несиелеудің соңғы қағидасы шетелдік банктік тәжірибеде ... ... ... үшін жиі ... ... ... ... сыйақы ретінде
ешқандай да қамтамасыз етілмеген түрде беріледі.
Несиенің мақсаттылығы несиелеудің ... ... ... несиенің қандай
мақсатқа сұралып отырғандығын сипаттайды.
Мерзімділік – бұл ... ... ... ... ... несиенің ерекше бір белгісі. Бұл қағида несие берушінің қарыз
алушыға берген ... ... бір ... ... соң ... ... ... барып несиенің қайтарымдылық қағидасы
туындайды.
Несиенің қайтарымдылық қағидасы оны ... ... ... ... ... ... ... Себебі, қайтарылмайтын несие болмайды.
Несиенің мерзімділігі – несиенің тек қана қайтарылып қоймай, яғни оның
қатаң белгіленген мерзімде ... ... ... ... ... ... жағдайын сипаттайтын басты көрсеткіш. Ол
негізінен банк пен клиент арасында ... ... ... көрсетіледі. Егер де келісілген уақыт өтіп ... ... ол ... өткен ссудалардың қатарына жатқызылады. Уақыты өтіп
кеткен несиелер көрсеткіші қаншалықты төмен болса, соғұрлым банк ... және оның зиян шегу ... ... ... болып келеді.
Несиенің ақылылығы – бұл қарыз берушінің қарыз алушыға ... ... ... ... сомадан өсіп қайтарылатындығын
білдіреді. Іс жүзінде ақылылық – бұл несиені пайдаланғаны үшін ... ... ... ... алушының ссуданы пайдаланғаны үшін төлейтін
пайызын несиенің бағасы деп атайды.
Қазіргі банктердің ... үшін ... ... ... ... ... ... жатқызуға болады:
• орталық банктің коммерциялық банктерге беретін ссудалар бойынша
белгіленетін пайыздың ... ... ... ... бойынша орташа пайыз мөлшері;
• өз клиенттеріне депозиттік шоттар бойынша төлейтін орташа ... ... ... ... ... несиеге деген сұраныс;
• несиенің сұралатын мерзімі мен түрі;
• еліміздегі ақша айналысының тұрақтылығы.
Несиелеудің келесі бір қағидасы – ... ... ... ... ... Бұл ... пайда болуы несиенің экономикалық
категория ретінде шығуымен бірге келеді.
1980-ші жылдардың аяғына дейін ... ... ... ... ... тек қана тауарлы-материалдық бағалылықтарымен жүзеге
асырылып келді. Ал, бүгінгі күнгі ... ... ... ... ... ... сақтандыру міндеттемелері, тапсырма қолданылуда.
Кепілге берілетін ссуда – бұл қарыз алушының активтерімен қамтамасыз
етілген ... ... ... ... ... ... активтер қарыз
алушының иелігінде қалып, оның пайдалануында болады /2. 54-57 ... ... банк ... 1-ші ... ... ... ... яғни сенім немесе бланктік несие де береді.
Жалпы алғанда, несиелеудің ... ... 3 ... ... ... ... субъект;
2. объект;
3. қамтамасыздандыру.
Осы үш элемент несиелік операциялардың, оның тиімділігінің түсінігін
анықтайды. Банктің несиелеудегі қызметі ... ... ... алға ... Ал, ... ... ... ажыратсақ, бұл
банк ссудасының қайтарылмауына, барлық жүйенің құлдырауына әкеледі.
Несиелеу ... ... ... бар, ... мәмілелерді
жасауға материалдық немесе басқа кепілдігі бар заңды ... жеке ... ... ... ... сыныптауға болады:
• мемлекеттік кәсіпорындар мен ұйымдар;
• кооперативтер;
• акционерлік қоғамдар;
• жеке еңбекпен шұғылданатын азаматтар, жалға берушілер;
• банктер;
... ... ... ... ... ... ... қоса алғанда басқа шаруашылықтар.
Субъектілер бойынша несиелерді бөлу несиелеу жүйесінде тағы бір сыныптама
түсінігін тудырады – несие ... ... ... Ол экономикалық және
ұйымдастырушылық қатынаста белгілі-бір нақты несие мәмілесіне тән ... ... ... ... ... белгілері – бұл
несиенің өзінің ... олар ... ... ... ... жеке ... әр түрлі болуы мүмкін. Осы салалық бағытталушылыққа
қарай ... ... ... ... бөлуге болады. АҚШ-та
ссудаларды сыныптаған кезде ауыл шаруашылық несиелерді бөледі /3. ... ... ... ... ... ... ... ломбардтық,
овердрафт, овернайт, контокорренттік, факторингтік, ... ... және т.б. ... ... беретін болсақ, лизингтік
несие өндіріске керекті құралдарды ... ... ... ... несие – құнды заттарды, бағалы қағаздарды кепілге ала отырып
берілетін несие.
Овердрафт – ... ... ... ... қамтамасыз етуге арналған
бір күндік несие.
Овернайт – бір түнге берілетін несие түрі.
Контокоррентік – несиелік желі ... ... шот ... несие.
Факторингтік – жабдықтаушының дебиторлық қарызын ала ... ... Ол ... ... 180 күнге дейін беріледі.
Форфейтингтік – экспортерға импортердің төлеуге тисті ... ... ... ... Бұл тек ... қатынаста вексель және чекті
пайдаланып жүзеге ...... 1-ші ... ... ... ... ... берілетін
несие.
Бланктік немесе сенім несиесі – қамтамасыздандырусыз берілетін несие
түрі.
Несиелеу ... ... ... бұл – ... ... ... ... іске асырылу аясы деп түсінуге болады.
Қазақстанның банктік тәжірибесінде қысқа ... ... ... ... ... ... ... сәйкес, банк несиесі
есебінен құралатын өндірістік айналым ... мен ... ... ... жатады. Несиелеу объектісі материалды ... ... ... шығындары түрінде, сол сияқты, егер ... ... ... ... ... банк ... шаруашылық ұйымның
міндеттемесі ретінде де болады. Материалды қамтамасыз етілген ... ... ... ... ... және ... ... ыдыстар, сатып алынатын жартылай өнімдер, азықтар және басқа да
материалды құндылықтардың маусымдық жинағы және ... ... және ... ... ... ... қорлары жатады.
Мұндай қорларды жасау өндіріспен және ... сату ... ... объектісі, сондай-ақ, экспортты және импортты тауарлар ... ... ... ... ... ... қызметпен айналысатын ... ... ... ... ... ... және басқа да мүліктері, ломбардтық
операциялар, шаруашылық субъектілердің кірістері мен шығыстары арасындағы
алшақтық жатады.
Ұзақ ... ... ... ... мынадай түрлерге
бөлінеді:
• өндіріс объектілерінің құрылысы;
• өндіріс объектілерін қайта құру, техникалық жағынан қайта қаруландыру,
кеңейту;
... ... және ... ... ... ... жаңа өнім шығаруды ұйымдастыру;
• өндірістік емес маңызы бар объектілерді салу / 4. 164-165 бет/.
Мына объектілер несиелеуге қабылданбайды:
- ... ... ... асып ... ... Мұнда көліктік
қиындықтарға т.б. байланысты өнімді жабдықтауды кешіктіру ... ... ... ... есепке алынбайды;
- сатылуы қамтамасыз етілмеген дайын өнім қалдығы;
- маусымдық қалдықтарды қоспағанда аяқталмаған өндірістің нормативтен
асып кеткен қалдығы;
- 1 ... ... ... ... ... ... қажеттілігінен
тыс тауарлы-материалды құндылықтар;
- артық қажет емес, қиын ... және ... ... құндылықтар;
- сақталу шарты олардың бүлінбейтіндігін қамтамасыз етпейтін тауарлы-
материалды ... ... ... қарастырылған мерзімнен астам уақытта жолда
болған материалды құндылықтар;
- белгіленген мерзімде өңделмеген, өткен жылдардың егінінен ... ... ... ... ... ... ... әдетте, бұрын берілген ссудалар бойынша
мерзімі өтіп кеткен қарызының шартында жүзеге асырылады. Жеке ... ... ... ұзақ ... бойына қарызы болмаса және ол жақын уақытта
өтелетін болса, ссудалар банк басшыларының шешімімен ... ... ... ... ... ... рентабельділігі бар,
тұрақсыз қаржылық жағдайдағы қарыз алушылармен ерекше егжей-тегжейлі
қарастырылуы керек. ... ... ... ... беру тек қана оның
қайтарылуына гарант алған жағдайда жоғары тұрған ... ... ... негізделген ұсынысы бойынша жүзеге асырылуы мүмкін. Ол белгілі-
бір ... ... және ... ... ... ... ... /5. 126-127 бет/.
Несиелеуді экономикалық-ұйымдастырушылық ... ... яғни ... қатынастардың жоғарғы буыны несиелік механизм болып
табылады. Мұндағы буын ретінде несиенің объективті сипатын және ... ... ... шаруашылық субъектілердің қызметінің
өзара іс-әрекеті түсіндіріледі.
Демек, несиелік ... ... ... және ... ... қатынастар және олардың пайда болу әдістері, тәсілдері және
формалары жатады. Соңғылары несиелік қатынастардың ... ... ... ... ... сипаттайтын процеске жақын немесе оның үстінде
қалыптасады.
Несиелік механизм банктік қызметке байланысты ... ... ... ... және ... ... арттыру
міндеттерімен анықталады /4. 162бет/.
Жалпы алғанда, жоғарыда айтылып ... ... ... ... ... ... ... болмайды. Егер субъект
ретіндегі фирманың ... ... ... қамтамасыздандырусыз несие сұраса
немесе бұрын банктен ссуда алмаған фирма жақсы кепіл бере ... ... банк екі ... ... ... ... Банк үшін бір ... бар болуы жеткілікті ме, сол элемент қана ... ... ... тек ... ... жүруі дұрыс па?
Осындай сұрақтардың шеңберінде несиелеу жүйесінің тағы бір элементі
туындайды – бұл ... Ол ... ... ... ... болады: латын
тілінен аударғанда «credo» «сенемін» дегенді білдіреді. Несиелеуде екі ... ... ... мен ... алушы қатысатыны белгілі. Олардың арасында
ссудаланатын құн қозғалысы жүреді.
Қазіргі ... ... ... ... меншікті және зайымдық
қаражаттар арасындағы шекті қатынасты белгілеуде мемлекет тарапынан қандай-
да бір әмір ... жоқ. ... ... ... коммерциялық
негізі, экономикалық тұрғыда олардың меншікті қаражаттарын зайымдық
қаражаттар үшін толық ... ... ... ... ... ... ... тек қана банктік несие емес, сол сияқты ақшалай
және тауарлай ... ... ... ... кімнің қаражатын және қанша көлемде зайымға алу туралы
өздері анықтауға құқық ... ал ... ... шарты келісім-шартта
анықталады.
Шаруашылық айналысындағы меншікті қаражаттар мөлшері бүгінгі күні
берілуге ... ... ... ... ... қабілетін анықтау
барысындағы клиенттің кластық дәрежесін сипаттайтын көрсеткіштерге әсер
етеді.
Қазіргі несиелеу жүйесі банктің ресурсына ... ... ... ... ... ... айырмашылығы – ол уақытта несиелік ... ... ... несиелік ресурстармен ғана ... ... ... да ... банктермен жинақталатын барлық ресурстар
КСРО Мемлекеттік банкі Басқармасында орталықтандырылған
түрде ... ... сол ... ... ... түрінде қайта
беріліп отырған. Сондай ... ... сол ... ... ... несиелеген. Банк бөлімшелерінің ол уақыттарда қаражат
жинақтауға деген ... да ... ... және ... ... ... болған. Қазіргі несиелеу жүйесі басқа негізде
құрылған, яғни ... ... ... ... ... ... ... Бұл берілетін несиелердің ауқымының, сонымен
қатар ... ... ... пайда мөлшерін көрсетеді.
Қазіргі несиелік механизм коммерциялық сипатқа ие. Осыған байланысты
сауда мотивтері, үнемдеу ... ... ... ... ... ... ... тек кәсіпорынның қосымша қаражатқа деген қажеттілігін
қанағаттандыру ғана маңызды ... ... ... ... ... арттыру үшін де несиелеудің маңызы зор. Дәл осы тұста
коммерцияның «арзанға ... ... ... ... ... орын ... Бұл,
әрине, клиенттердің несиелері мен депозиттеріне, сол сияқты банкаралық
несиеге де тиісті.
Қазіргі несиелеу жүйесінің ... ... ... ... ... ... ғана байланысты емес, сол сияқты ... ... ... ... ... үшін ... банк бекітетін
нормаларға және пруденциалдық нормативтерге байланысты келеді. Мысалға,
Қ.Р. Ұлттық банкі ... ... ... ... ... нормасын
белгілейді. Сол сияқты, басқа да нормативтер, оның ... ... ... ең ... ақшалай резервтер түрінде, ең ірі несиелер
көлеміне шектеу, банк балансының өтімділігінің параметрлері сияқты ... ... ... ... ... ... арқылы
белгіленетін формалардағы нормативтері де бар.
Қазіргі несиелеу жүйесінің маңызды бір ... оның ... ... табылады. Өткен несиелеу жүйесінде клиент пен бенк
арасында қарыз алу барысында жасалатын келісім-шарттың ... ... ... да, оны ... ... болды деп айтуға ... ... ... ... ... ғана банк пен қарыз
алушы арасында несиелік шартқа отырып, ол шарт ... ... де, ... да ... ... түсті.
Қалыптасып отырған қазіргі несиелеу жүйесінің келесі маңызды ерекшелігі –
бұл ... ... ... ... өтуі. Бұрынғы несиелеу
жүйесі объектіні несиелеуге ғана негізделгені ... ... ... ... қоры және ... шығындардың болуы несиені
алуға ... ... де, ... ... ... ... талдау
жүргізілмеді, клиент үшін жоспардың орындалуы ... ... ... ... ... несиелеу жүйесі дәтүрлі және өзіндік ерекше принциптерге
негізделеді, оның ... ... және ... ... қағидалары, сол
сияқты несиенің ақылылық сипаты да ескеріледі. Сонымен қатар ... ... ... ... ... бірнеше жылдар
бұрын
жақсы және жаман жұмыс ... ... ... өмір ... ... режим қолданылған. Кәсіпорынды бағалау
негізіне олардың жоспарлы ... ... ... ... таңдағы қалыптасқан жүйе несиенің уақытында қайтармау тәуекелін
төмендетіп, клиенттің ... ... ... Сондай-ақ, коммерциялық
банк қарыз алушыны төлем қабілетінсіз деп жариялай ... оны ... және ... ... сұрақты қоюға құқылы.
Несиенің қамтамасыз етілу принциптеріне де байланысты өзгерістер болды.
Тәжірибе көрсеткендей, ... ... ... ... етілуі олардың уақтылы қайтарылуына кепіл болмады.
Сондықтан да ... ... ... ... ... ... түсіну банк тарапынан жіберілмеуге тиіс. Қайтару
тұрғысынан алғанда, ... ... жоқ ... ғана біршама сенімді
несиелер болып табылады.
Қазіргі несиелеу жүйесінің келесі бір ерекшелігіне банк несиелерін жоғары
дәрежеде кепілдендіру ... өту ... ... ... ету ... ... әлемдік тәжірибедегідей біршама сенімді
формаларға сенім құқы, кепілдеме және кепіл-хат, жалпы алғанда сақтандыру
жүйелері жатады. ... ... ... ... ... ... ... нығайту, сонымен қатар несиелік тәуекелді ... ... ... несиелеудің өзгерген жүйесі біршама ... ... сай ... үлгі ретінде оларды бағалауға ... .
2. ... ... ... ... механизмін кеңес экономистері жалпы несиелік механизмнің
«техникалық ... ... ... ... ...... берілу және қайтарылу әдіс-тәсілдерін және
несиелеу процесін, ... ... ... ... ... механизмнің құрамдас бөлігі. Басқаша айтқанда несиелеу механизмі
несиені пайдалану механизмін ... ... ... – бұл ... ... тану механизмін сипаттайды. Бұл механизм тәжірибеде нақты
әрекет ететін, өзінің субъективтік сипаты бар ... ... ... мәні жағынан несиелік процесс технологиясын бейнелейді.
Қазіргі несиелеу механизмінің құрамы төмендегідей құрамдас бөліктерден
тұрады:
• несиелік әдістері және ... шот ... ... ... құжаттау;
• несиенің мөлшерін белгілеу;
• несиені беру процедурасы;
• несиені қайтару тәртібі;
• несиелеу процесіне жасалатын бақылау;
• кепіл заттарын бағалау және іске асыру.
Несиелеу ...... ... және ... ... ... ... несиенің кәсіпорындардың қаражат айналымының
шеңберіне қатынасу тәсілдерін білдіреді.
Реформалауға дейінгі кезеңдегі отандық банктік тәжірибеде несиелеудің ... ... ... ... ... ... ... бойынша несиелеу барысында несие қозғалысы несиеленетін
құндылықтар қалдықтарымен тығыз байланысты ... ... ... ... ... ... ... өндіріс, алдағы кезеңдегі
шығыстар, дайын өнімдер және жөнелтілген ... ... ... ... өсуі ... ... ... тудырып, ал олардың азаюы
несиенің сол мөлшерде қайтарылуын талап етті. Мұндай ... ... ... ... ... өйткені несие шаруашылық органдардың
құндылықтары мен шығындар қорларының нормативтен жоғары бөлігіне жұмсалған
меншікті қаражаттарының орнын ... ... ... ... ... ... ... берілді.
Айналым бойынша несиелеу (тауар айналымы) әдісінің ерекшелігі ондағы
несие қозғалысы материалдық құндылықтар айналымымен ... ... ... сипатқа ие болды, себебі ссуданың берілуі тікелей ... ... ең ... ... қаражаттарға деген қажеттілік туындаған кезде
жүзеге асырылды. Сөйтіп, айналым ... ... ... ... ... ... ... арнайы ссудалық шоттар бойынша беріліп
отырған. ... ... әдіс ... рет пайдалануға жараса, екіншісі
банктік ссудаларды үнемі беріп отыру үшін ... ... ... ... ... ... ... және төлем айналымын
ұйымдастыруда үлкен роль ... ... ... ... ... ... өтумен байланысты өзінің
тәжірибелік маңызын жоғалтты, өйткені 80-ші жылдардағы ... ... ... ... саны көп ауқымды объектілерді несиелеуден
біртұтас несиелеу механизмі бойынша ірі объектілерді тек айналым ... ... ... ... аяқталды. Мұнда, айналым бойынша
несиелеуге жиынтық қорлар мен өндіріс шығындары бойынша несиелеу ... ... ... формаға іс жүзінде шаруашылықтың барлық
салалары өткізілді. Қазіргі жағдайда мұндай тәртіпте ... ... ауыл ... сауда және жабдықтау-сату ұйымдары несиеленеді.
Сонымен, қазіргі ... ... ... ... үш түрі
қарастырылады :
• айналым бойынша ... ... ... ... ... ... ... бойынша несиелеу барысында несие несиелеу объектісінің
айналымындағы ... ... ... Несие қарыз алушының
шығындарын оның ресурсы ... ... ... ... ... ... ... шараларына байланысты ссуда мөлшері өсіп,
бұл қажеттіліктің азаюына байланысты ссуда қайтарылады. Бұл әдіс негізінен
несиенің ... ... ... ... ұлғайту шараларына
байланысты үздіксіз қамтамасыз ететін, яғни ... ... ... ... ... ... несиелеу барысында несие ... ... ... ... ... мен шығындар қалдықтарымен өзара
байланысқан. Несие бұл жағдайда тауарлы-материалды ... ... ала ... ... тәжірибесінде беріледі, ал
қажетті материалдарды сатып алу шығындары авансылау үшін берілмейді. ... ... ... ... ... ... ... ал
айналым бойынша несиелеуде объектісі толығымен қамтылады.
Айналым және ... ... ... іс ... ... ... ... түзіледі. Мұндағы бірінші кезеңде несиеге ... ... ... ... ... ал ... кезеңде
берілген несие қатаң түрде ... ... ... ... ... ... ... алып, шығындар айналымының бастапқы
кезеңінде берілсе, ал ... ... ... ... банк ... ... негізінде өтеледі.
Несиелеу әдістері несиені беру және қайтаруға арналған ссудалық шоттар
формаларын ... ... ... ... ... қозғалысы
банктің клиентке ашқан ссудалық шотында көрсетіледі.
Ссудалық шот – клиенттің банктен олған несиесіне ... ... яғни ... ... мен ... ... ... шоттың дебеті бойынша несиені беру көрсетілсе, қайтарылуы кредит
бойынша көрсетіледі. Ол келесі кестеде бейнеленген ... ... ... ... БЕРУ ... ... ... ШОТ ... | ... ... қарыз) | ... /3. ... ... мен ... ... ... ортақ біртұтас
сызбасы барысында ссудалық шоттар өзара бөлінеді:
• ашылу мақсатына қарай;
• айналыммен өзара байланысы ... ... ... ... ... депозиттік-ссудалық болып келеді.
Мұндай жағдайда, клиент өзінің банктік депозитке ... ... ... қойған кезде ғана белгілі бір мөлшерде несие алуға ... Егер бұл ... ... ... ... онда ол ... ... шотқа айналады.
Айналымы мен өзара байланысы бойынша ссудалық шоттардың үш типі ... ... ... ... үш типі мәні жағынан несиелеудің үш әдісіне сәйкес келеді.
Айналым-төлемдік шотты ашу барысында клиент әр ... ... ... ... тауарлар мен қызметтер шотын, жалақыға
берілетін чектерді, берешек қарызды өтеуге, ... мен ... ... ... ... төлем тапсырмаларын төлеуге мүмкіндік алады.
Клиент барлық төлемдерді төлеуде қалдықты-компенсациялық шотты пайдалана
алады. Клиенттің қанша несиелеу ... ... ... ... шоты ... мүмкін. Бұл ссудалық шот алдындағы екі ... ... ... қолайлы және көп техникалық рәсімделуді қажет
етеді, Сол ... ... ... бір ... ... қатаң қадағаланады.
Айналым-төлемдік ссудалық шоттың ерекше бір түрін контокорренттік шот
құрайды.
Контокоррент шоты – банктік тәжірибеде банктердің бірінші ... ... ... ... бар қарыз алушыларға несие беруде активті-пассивті
(есеп ... ... ... ... ... ... шот банк сенімінің ең жоғарғы формасын сипаттайды. Оның ... ... ... ... ... және ... бөлуіне байланысты
барлық төлемдер, ал кредитіне клиенттің есебіне түсетін түсімдер және басқа
да түсімдер есепке алынады. Бұл ... ... ... ... ... айналымда бар меншікті қаражатын, ал дебеттік қалдығы айналымға
банк несиесінің тартылғандығын, яғни ол бойынша ... ... ... ... ... ... операцияларды жүзеге асыру үшін
екінші деңгейлі банктер оларға ссудалық шоттар ашады: жай және ... ... ... ... ұйымның төлем айналымының үлкен бөлігін
несиенің көмегімен жүзеге асыратын жағдайда және ... ... ... ... ... алушыларға ашылады. Қазіргі кезде арнайы
ссудалық шоттар бойынша тауарлар қорлары ... ... ... және
көтерме сауда ұйымдары, сонымен қатар сату-жабдықтау ұйымдары несиеленеді.
Кәсіпорынға тек бір ғана ... ... шот ... ... Бірақ та банк
кәсіпорындағы жекелеген қандай-да бір тауарлар, шаралары үстіне несиелеу
қажет деп ... онда оған жай ... ... ... ... береді. Жай
ссудалық шоттар бір рет ссудалар беру үшін ғана ... ... ... ... ... ... ... қарыз алушының
келісілген мерзімде мерзімді міндеттеме-тапсырмалар негізінде жүзеге
асырылады.
Егер қарыз ... ... бір ... ... ... бойынша несиені
пайдаланса, онда оған бірнеше жай шоттар ашылуы ... және ... ... ... әр түрлі мерзімге және әр түрлі пайызбен беріледі. Мұндай
ерекше ссудаларды есепке алуда қарыз алушылардың ... ... ... банк ... ... жүргізудің маңызы бар.
Несиелеу механизмінің екінші құрамдас бөлігі – ... ... ... ... банк пен клиент арасында ауызша келісім жасалып,
оның соңы ... ... ... сұралатын өтініштің жазбаша түрде
несиенің мақсатын ... ... ... ... Банкте клиенттің
қаржылық жағдайын анықтауға және оның ... ... ... беретін материалдар болуы керек. Сондықтан да, банк клиенттен
оның қызметі жайлы соңғы екі-үш жылдағы жыл ... ... ... ... ... жағдайларда таяу айдағы ... ... ... етеді. Кәсіпорынның балансына қоса банкке пайда және зиян туралы,
ақшалай қаражаттар қозғалысы туралы есептерін ... ... ... ... алуға, оның қажетті мөлшерін, сыйақы мөлшерін және ... ... ... ... қажеттілікті негіздейтін техникалық-
экономикалық негіздемесі немесе бизнес жоспары болуы тиіс.
Банк пен ... ... ... жасалатын несиелік
мәміленің
құқықтары мен міндеттерін белгілейтін ... ...... ... Онда екі ... экономикалық және заңи жауапкершіліктері
көрсетіледі. Елімізде қатаң белгіленген несиелік шарттың ... ... Ал, ... формалар Германия, Австрия сияқты елдердің тәжірибелерінде
кездеседі.
Несиелік шарттан басқа кепіл туралы ... ... Іс ... ... ... ... қатысатын болса, онда міндетті түрде кепіл
туралы келісім-шарт жасалуға тиіс.Кейде ол нотариалды ... ... ... ... барысында клиент банкке басқа да құжаттарды (кепіл-хаты,
үшінші бір тұлғаның ... әр ... ... ... ... ... банктің тиісті қызметкерінің жазбаша үкім шығару барысында
беріледі. Бұл қызметкер ретінде: ... ... оның ... ... ... ... бөлім басшысы және банктің несиелік
офицерлерінің біреуі ... ... ... ... ... үкім
клиенттердің шоттары бойынша есеп - айырысу және несиелік операцияларын
жүргізумен айналысатын бөлімге түседі. Онда ... ... ... ... ... шоты ... несиенің бағытын белгілейді. Бағыттарына байланысты несиенің берілуі
үш түрлі болуы мүмкін:
1. ... ... ... шотына аударылады;
2. ссуда есеп-айырысу шотына түспей, тауарлы және ... ... ... әр ... ... ... төлеуге беріледі;
3. ссуда бұрын берілген несиелерді қайтаруға беріледі.
Жалпы, клиентке берілетін несиенің ... ... ... ... ... ... келісім негізінде беріледі. Бұл
келісімде ... сома ... үшін ... ... ең ... соманы
білдіреді. Бұл сома өзінің мәні жағынан несиелеу лимиті ... ... ... ... қарыз алушының төлем айналымындағы алшақтыққа;
• несиенің қамтамасыз етуіне түскен тауарлы-материалды бағалылықтардың
нақты жинағына және олардың өтімділік дәрежесіне;
• маржа ... ... ... мен ... ... ... дәрежесіне;
• банктегі бар ресурс көлеміне байланысты.
Әр жекелеген жағдайларда бұл мөлшер қамтамасыз ету құнымен және банктің
клиентке ... ... ... ... ... ... бір құрамдас бөлігі – несиені қайтару тәсілдері.
Оның бірегей жасалған үлгісі жоқ. Оның ... ... ... мерзімді міндеттемелер негізінде эпизодтық қайтару;
2) меншікті қаражаттардың жинақталуының және ... ... ... ... азаю ... ... ... алдын ала белгіленген сома негізінде жүйелі түрде қайтару;
4) түскен түсімді бірден ... ... ... есептеу;
5) несиенің қайтарылу мерзімін созу;
6) мерзімі өткен қарызды «мерзімі өткен несиелер» шотына аудару;
7) банк резерві есебінен мерзімі өткен ссудаларды шегеру.
Несиенің ... ... ... ... ... қағазсыз, яғни байланыс
каналдары арқылы да жүзеге асырады. Несиенің ... ... ... ... ... ... өзінің үкімі, соттың
бұйрықтары жатады.
Кепілге ... ... ... ... де ... механизмінің
құрамдас бөлігіне жатады. Кепілді пайдалану кепіл механизмінің қолданылуын
талап етеді.
Кепіл механизмі – ... ... ... ... ... және орындау
процесін білдіреді.
Кепіл механизмін іске асырудың негізгі кезеңдеріне жататындар: кепіл заты
мен түрін таңдау, кепіл затын бағалауды жүзеге ... ... ... шарт
жасау және орындау, кепілді пайдалану.
Кепіл затына: заттар, бағалы қағаздар, мүліктік ... ... ... қарай кепіл заттары:
1. Клиенттің мүліктерінің кепілі:
• тауарлы-материалдық ... ... ... ... ... өнімдер кепілі;
ә) тауарлар және дайын өнімдер кепілі;
б) валюталық ... ... ... ... кепілі;
в) басқа да тауарлар-материалдық құндылықтар кепілі.
• бағалы қағаздар (вексельдер) кепілі;
• сол банктегі депозиттер кепілі;
• жылжымайтын ... ... ... Мүліктік құқықтар кепілі:
• жалгерлік құқық кепілі;
• авторлық құқық кепілі;
• жерге құқық ... ... ... ... ... ... ... жатады. Осыған
байланысты халықаралық тәжірибеде арнайы нұсқау жасалынған:
1. Кепіл заттары нарықтық құны ... ... Бұл ең ... білдіреді және осы бағаға потенциалды сатып алушылар болуға
тиіс.
2. ... ... ... ... ... ... Бағалауды арнайы біліктілігі бар мамандар жасауға тиіс.
4. Мүліктің бағаланатын құнына оған ... ... ... ... Өнер ... ... т.б. куәландырылуға тиіс.
6. Бағалау барысында оның ... құны мен ... ... ... ... көңіл аудару қажет.
Несиелеу механизмінің құрамдас элементі – несиені беру процесінің өзін-
дік кезеңдері болады. Жалпы, несиелік процесті ... ... ... ... ... ... комитетке дайындау ... ... ... |
|ия |
|жоқ ... ... |
| ... ... ... ... |
|Төлемдер. |
|Мониторинг. |
|Мерзімі өткен ... ... ... ... ... |
Несие беру процесінің 1-кезеңінде банкке келіп түскен ... ... ... ... құжаттарда қарыз алушы мен сұралатын несие туралы
негізгі мәліметтер: мақсаты, ... ... ... ... болар
қамтамасыз ету мүлкі көрсетіледі.
Тапсырылған құжаттарды оқып үйрену барысында банк қарыз ... ... ... ... ... ... ... үшін аса маңызы бар.
Бағалау техникалық-экономикалық есеп негізінде жасалады.
2-кезеңінде қарыз алушының ... ... ... кезінде қарыз
алушының алған ссудасы бойынша қарызды уақтылы және толық көлемде қайтару
қабілеті талданады.
Қарыз алушының ... ... ... ... ... ... есепке алынады:
1. ссудаға қатысты қабілеттігі. Қарыз алушыға ссуданы бере отырып, оның
атынан шығатын тұлғаның құқықтық ... ... ... және
нұсқауымен танысуға тиіс;
2. қарыз алушының іскерлік беделі. Ол қарыз алушының қарызды қайтаруға
дайындығын ғана емес, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... алу ... Оны анықтау барысында сату көлеміне, баға
шығындарына, шығыстарға әсер ... ... ... ... ... ... орналасқан жері,
тауарлары ... ... ... ... ... ... ... процесінің 3-кезеңінде несиелік келісім-шарт жасалады. Қазіргі
несиелеудің басты ерекшелігі бойынша банк қарыз алушының несиелік қабілетін
тексеріп болғаннан кейін, ... шарт ... үшін ... ... ... Барлық сұрақтарда банк пен қарыз алушы ... ... ... ... ... ... Бұл жерде
отандық банктер оның типтік формаларын пайдаланады. Несиелік келісім-шартта
несиелеу мақсаты, обьектісі, оның ... ... беру ... ... ... ... ету формасы; несие үшін төленетін сыйақы
мөлшерлемесі; қарыз алушының беретін құжаттарының ... ... ... және несиелеу процесіндегі банктің бақылау қызметі көрсетіледі.
4-кезеңде нақты несиені беру кезеңі жүзеге асырылады. Бұл кезең ... ... ... ... ... ... ... беру тәсілін
анықтайтын несиелеуді ұйымдастыру және техникалық шарттарын қамтиды.
Соңғы ... ... ... және оған ... ... ... Ссудалар бойынша қарызды қайтару ... ... ... банк қаражаттарын пайдалану ұзақтығына және ... ... ... ... ... Жай шоттар бойынша банкке қарызы
есеп-айырысу шотындағы меншікті ... ... ... ... ... ... шот бойынша банкке қарызы тікелей осы шотқа
келіп түсетін түсімдер есебінен жүзеге асырылады.
Ссуданың қайтарылуына ... ... үшін ... ... ... мерзімді
міндеттемелердің картотекасын жүргізеді.
Банктік тәжірибеде ссуда бойынша жай және күрделі сыйақы ... ... Жай ... есептеу формуласы келесідей ... і – ... ...... қалдығы;
n – сыйақы есептелетін кезеңдегі күндер саны.
Күрделі сыйақыны есептеу формуласы төмендегідей:
J=p * ...... і – ... ...... бастапқы сомасы;
j – несиенің барлық мерзіміне есептелетін сыйақы сомасы;
n – аймен берілген несиенің ұзақтығы.
Егер несиелеу мерзімі ... ... ... бір бөлігі мерзімі өткен
ссудалар шотына жатқызылса, онда мерзімі өткен ссудалық қарызға ... ... ... ... ... Jg – мерзімі өткен қарыз бойынша есептелген сыйақы сомасы;
Q – ... ... ... ... – мерзімі өткен қарыз бойынша сыйақы мөлшерлемесі
(айыппұл);
t1 – несие ... ... ... ... ... ... ... дейінгі уақыт мерзімі;
t2 – несие бергеннен бастап мерзімі өткен қарыз пайда
болғанға
дейінгі уақыт мерзімі.
Пайызды есептеу барысында ... ... ... ... саны – 30, ... – 360 күнмен алынады.
Несиелік келісім-шартқа байланысты өз міндеттемелерін орындамаған қарыз
алушыларға қатысты банк қарыз алушыға әрі қарай ... ... ... ... несиелік шартында қарастырылғандай, беруді тоқтатуға хұқы
бар. Қарыз алушы несиелік келісімнің шарттарын жүйелі түрде ... банк ... ... ... ... ... ... хұқылы.
Несиелеу процесіне жасалатын бақылау банктің несиелік портфелін
мерзімді ... ... ... де ... ... банктің
несиелік портфелі оның табыс көзі және ... ... ... тәуекел көзі болып табылады.
1.3 Шетел тәжірибесіндегі заңды тұлғаларды несиелеу.
Дамыған елдердің банктеріндегі несиелеу ... ... ... ... ... ... ... төмен деңгейін
көруімізге болады.
Дамыған елдерде банктік несиелеудің ЖІӨ-ге ... өте ... ... ... ... ... ... қаржылық моделіндегі елдерде
(Швейцария, Германия, Жапония) бұл ... ... ... ... ететін елдерден гөрі (АҚШ, Англия) жоғары болған.
Жаңа индустриалды елдерде ... ... ... қатынасы 53-100%
аралығында болған. Бұл жерде прогрессивті өсу ... ... ... гөрі ... елдерде (Корея, Сингапур)
көбірек байқалған.
Шығыс Еуропа елдері мен Қытайда банктік несиелеудің ... ... Бұл ... де ... ... неміс-жапон қаржылық моделін таңдап
алған ... ... ... болса, ағылшын-американдық моделін ұстанған
елдер (Польша) ... ... ... ішінде банктік несиелеудің ЖІӨ-ге қатынасы бойынша 2001-
жылы Молдавия (27,5) ... ... ... ... (24,3), Украина (23,8),
Грузия (20,5) және Беларусь (17,4) одан ... ... ... Тек ... ... ғана Қазақстан жүрген. Ол несиелеу деңгейі бойынша тек ... ... және ... ... озған (2-кесте):
2-кесте
Ішкі банктік несиелеудің ЖІӨ-ге қатынасы*
(%-да)
| ... ... ... ... ... және Шығыс Еуропа елдері ... ... ... ... |104,4 |112,1 |122,5 ... ... |22 ... |12 ... | ... | ... деген өтінішті оқып |21 |Кредиторлық ... |11 ... ... ақпаратты | |қайтаруын талап ... | ... ... | | | ... ала ... белгісіне |18 |Жұмыссыздық/Жанұя |6 ... ... ... және | ... | ... ... | | | ... | | | ... ... ... |Ұрлық/Алдау. |4 ... | | | ... С.Б. ... ... банктер операциялары», Алматы, 2003ж.
Несие бойынша банктердің зиян шегуіне себеп ... ... ... бірінші орында компаниялардың банкроттығының тұруы тегін емес.
Банктің кез келген қарыз алушысы мұндай факторларды ... ... ... ... ... ... ... талдай отырып, банк
қызметкерлері ... ... оның ... ... ... білуге тиіс.
Банкроттықтың басты себептеріне басқарудағы ... ... ... ... ... нарық жағдайындағы өзгерістр мен
бәсекеге төселе алмауы, өз мүмкіндіктерінің шамадан тыс көбейіп кетуі, ... ... ... компанияның жылдам кеңеюі, акционерлік
капиталдың ... және ... ... ... жоғарылығы
жатады.
Несиелік тәуекел несиелік портфель сапасына тікелей байланысты. Несиелік
портфель – несие беру ... банк ... ... ... ... процесс несиелік тәуекелді минимизациялауға
әкеледі. Несиелік ... екі ... ... ... ... ... ... талдау жүзеге асырылады. Мұнда қарыз ... ... оның ... және ... ... ... өтеудің
мүмкін болатын мерзімдеріне көңіл бөлінеді. Егер ... ... ... талаптарына жауап берсе, несиелік келісім-шарт
жасалады.Онда екі жақтың ... мен ... ... ... ... екінші кезең басталады, яғни кәсіпорынның ағымдағы қызметін
талдап, проблемалық несиелерді айқындайды. Ол үшін ... ... ... ... және ... ... ... мүмкіндік беретін несиелік
классификаторды қолданады. Қарыз алушылардың ... ... ... ету құнына барлық құжаттардың дұрыстығына қарай несиелер
келесідей бөлінеді:
1. ... ... бар ... ... ... ... бар ... шекті тәуекелі бар несиелер;
4. ережеден тыс берілген несиелер (стандартты емес) /11.96-97бет/.
Әр тәуекел кластарына өтелмеген тәуекелдер үшін ... ... ... белгіленеді.
Шетелдік банктердің тәжірибесінде қарыз алушының несиелік қабілетін жете
бағалау несиелік тәуекелді төмендетудегі ... шара ... ... ... зиян шегу - кез ... банк қызметінің
негативті жағы. Оларды толық жою мүмкін емес, бірақ ең төменгі ... ... ... коммерциялық банктерде проблемалық
несиелердің пайда болу себептерін айқындауға ... сол ... ... ... ... ... жүйе жұмыс жасайды. Бұл жүйеге сәйкес
күмәнді несиелердің пайда ... әсер ... ... байланысты және
байланысты емес факторлар келтіріледі. Бірінші факторларға ... ... яғни ... ... ... ... және ... талдауды қамтитын барлық аспектілері жатады. ... ... ... ... және ... оқиғалар жатады /4. 204бет/.
Несиелік қабілетін талдағаннан кейін несиелік келісім-шарт ... ... ... банктерінің клиенттермен жасайтын келісім – шарттарының
негізгі ерекшеліктеріне: хұқықтарына мәдениеттің жоғарғы деңгейі ; несиелік
мәміле ... ...... ... ... құралдардың түрлеріне
байланысты несиелік келісім- шарттар формаларын типтеу жатады.
Несиелік келісім – шарт мазмұнын қарастыру олардың көлемді болып ... ... ... келісім- шарттар 20 бетке ... ... ... шарттардың кеңдігін көрсетеді. Мысалы, АҚШ-тың бір банкінде ұзақ
мерзімді несиеге немесе ... ... ашу ... ... ... несиелерге қатысты неғұрлым ашық формада
құрылатын несиелік келісім- шарт бар. Егер ... 30 ... ... ... ... ... ... не қарыздық міндеттеме қолданылады.
Германияда бір жүйенің банктері үшін ( ... ... т.б.) ... ... белгіленген. Заңдармен қатар олар несиелік операциялардың
хұқықтық негізін құрады. Ортақ несиелік шарт ... ... ... ... бірі. Ортақ несиелік ... ... ... ... ... – шарттарда олар қайталанбайды,
бірақ қарыз алушының ... ... ... пункт жазылады. Олардың
толық мәтіні несиелік келісім-шарт бланкісінің келесі бетінде беріледі.
Германияда ... ... бір ... ... Олар ... түрінде типографиялық формада көрсетілген, ал қатардағы бөлімдер
қысқартылып толтырылады /3.299-301бет/. Несиелік ... ... ... ... ... ... несиенің қайтарылуын бақылайды. Заңды
тұлғаның өтімділігі, қаржылық ... ... ... ... ... ... Әсіресе, несие қабілеттілігінің аспектілерін талдау
кезінде айқындалған әлсіз жерлері үздіксіз талданып отырғаны жөн. ... ... ... құрылымы қиындықтар туындаған жағдайда теріс
салдарын жоюға мүмкіндік болатындай анықталуы керек. Яғни, ... ... ... ... ... негізгі құрал болып
табылады. АҚШ-ның банктеріндегі ... ... ... ... ... ... оны талдап отыру болып ... ... ... мониторингтік процесінің алгоритмі көрсетілген ( 2-сурет).
2-сурет
Несиелік мониторинг процесі
|Мәліметтерді жинау ... ... ... талдау |
|Өзгеріссіз |
|Несиелік рейтингті|
|тексеру ... ... ... ... банктегі жоғарғы буын басшыларының бірін несиелік мониторинг
үшін жауапты еткен жөн. Бұл ... ... кіші ... банктік
қызметін басқа бағыттарының мониторингі қызметімен біріктірілуі ... бет/. АҚШ ... ... ... ... ... басқа да төлемдер туралы толық ақпараттандыруға қол жеткізу мақсатында
несиелеу ... ... ... ... ... ... ... Сонымен
қатар, несиені орналастырудағы мүмкін болатын теңсіздікті жою, несиені өтеу
кезіндегі қателерді түзеуді заңдастыруды енгізу үшін де ... ... АҚ« ... Әлем ... несие қызметiн ұйымдастыру
«БанкТуранАлем» АҚ несиелiк операцияларының динамикасын талдамас бұрын,
бөлiмдердiң активiне ... ... ... таза ... 1.01.2004-
515200 мың теңге құраған, өткен жылда, бөлiмдердiң активтерi 78560 мың
теңгеге өскен, соның iшiнде 84780 м. ... ... ... ... 463680 м. ... ... бөлiмшенiң таза активтерiнiң 90% құраған.
2004 жылы iшiнде жұмыс iстейтiн активтердiң құрылымында келесiдей
өзгерiстер болған: Ссудалық қарыз үлесi жылдың басындағы 20% дан ... ... ... Бос ... ... үлесi жылдың
басындағы 48%-н джылдың аяғында 51%-ға дейiн өскен. Жалпы ссудалық қарыз
(мерзiмi өткен қарызды есептегенде) 01.01.2003 жылы-84754 теңге құраған,
соның ... ... ... қарыз 253 мың теңге құрайды.
01.01.2004 жылы барлық ссудалық қарыз бойынша орташа өлшенген
ставка –34,9% ... ... ... ... тұлғалардың ссудалық қарызы
бойынша-34,4%, жекетұлғалардың ссудалық қарызы бойынша-26,9%.
Ссудаларды сандық жiктеуге және ... өсу ... ... ... 6. Қарыз алушылардың мүлiктiк-құқықтық статусы бойынша несие
портфелiнiң заңдық ... ... ... халық |Жеке кәсiпкерлер |Заңды тұлға |
|2002 |20 |21 |59 ... |22 |22 |56 ... |33 |30 |37 ... 2004 ... ... ... ... берiлген ссудалар туралы
есеп.
|Ссуда типi ... ... ... саны ... |1 |2 ... сатып алұға |14 |420 ... |19 |1340 ... |33% |1760 ... тұлға құрмай |30 | ... ... | | ... ... ... |63% | ... | | ... ссудалар |37 |16 ... |100% |3536 ... жылы ... ... ... ... 2004 жылы ... бастап тұрғындарға несие беру күрт төмендеген.
2003-2004 жылдарының динамикасында тұрғындар несиесiнiң үлесi
бiртiндеп өскен. Абсолюттi мәнде 2003 жылы ... ... ... 76600 мың ... ... 2004 ... ... -78200 мың тенге
құраған. 2004 жылы тұрғындардың ссудалық қарызы 6300 мың ... ... де ... ... өсуi аса ... ... өйткенi банктiң
бос несие ресурстары тұрақты, 48-51% құрайды.
1.01.2004 жылы ссудалық қарыздың сапалық өзгерiсiндегi ... ... ... ... ... ... ... теңестiрiлуi болып
табылады.
Тұтынымдық сауда құрылымын қарастыралық.
Кесте-8. ... ... ) ... ... ... мерзiмдi ссудалар |
| ... |
| |i | |
| ... |
| |р | |
| | ... ... ... |Шұғыл |
| | |қан ... ... ... ... ... |
| | | ... |кепiлденген | |қа ... |6 |14 |4,7 |5 |0 |70,3 ... |21 |20 |5 |3,5 |0 |50,5 ... |24 |27 |5 |3 |0 |41 ... ... ... ссудалар құрылымы (мың тенге)
|Жылдар|Ұзақ |Қысқа мерзiмдi ссудалар |
| ... |
| | | |
| ... |
| | ... ... ... ... |
| | |Қан ... ... ... ... ... |
| | | ... ... | |қа ... |4596 |10724 |3600 |3830 |0 |53850 ... |16422 |15640 |3910 |2737 |0 |39491 ... |20280 |22815 |42250 |2535 |0 |34645 ... жылы ... қарыз құрылымын талдай отырып, ссудалардың басым
бөлiгiн кейiнге қалдыруға болмайтын ... ... ... ... ... берiлетiн несие тұрғындар тарапынан талап
етiлмеген. Оның себептерiне несиелеу шарттарын қарастыру кезiнде
тоқталамыз.
Динамикада ұзақ ... ... ... ... ... ... ... Бұл сатып алу қабiлетiнiң өсуiне, тұрғындардың төлем
қабiлетiнiң тұрақтануы мен өсуiне байланысты.
Бағалы қағаздармен кепiлдiгiне берiлетiн ... ... ... кепiлдiкке алынатын бағалы қағаздарға қатаң талап қойылуына
байланысты.
Судалық қарызды жабу мерзiмi құрылымында келесiдей өзгерiстерболған:
қысқа мерзiмдi ... ... ( 1 ... дейiнгi) барлық ссудалық
қарыздың жыл басындағы 79%, жыл аяғындағы76% қысқарған. Ұзақ мерзiмдi
несиелердiң үлесi жыл басындағы 21% жыл ... 24% ... ... ... мерзiмдi несиелердiң соммасы 1,24 есе өскен/
Несиелеу объектiлерi бойынша портфель айналымдылығы мен ... ... ... портфелдегi несие айналымдылығын қарастырайық
Кесте-10. 2004 жыл несие портфелiнiң айналымдылығы.
|Қарыз алушы |Сөндiру мың |Бiр ... ... ... |
|типi |тг. ... ... ... |
| | ... мың ... жыллдық|(күнiне) |
| | |тг. ... мың | |
| | | |тг. | ... ... |1498 |973 |237,32 |4,10 ... үй ... |0,61 |201 |329,51 ... | | | | ... |1043 |2,86 |591 |206,64 ... | | | | ... |233 |0,64 |181 |282,81 ... | | | | ... тұлға |469 |1,28 |276 |215,63 ... |1967 |5,39 |1249 |231,73 ... ... ... ... ... орташа хронологиялық формуласы
бойынша есептелген.
Кестедегi мәллiметтер 2004 жылының несие портфелiнiң негiзiн жеке
тұлғаларға ... ... ... болмайтын мұқтаждық несиесiн
құрағанын көрсетедi: Олар 2004 жылы жабылған (сөндiрiлген, өшiрiлген)
сомманың 53% құрайды, 53,1% осы ... ... ... 77,9% ... қарыз соммасының қалдығы. Мұндай қорытынды несие портфелi Құрылымын
талдаудан ерекшелiнедi, онда жеке тұлғалардың, жеке кәсiпкерлердiң ... ... ... ... ... ... Оның ... портфелiнiң құрылымы мәлiметтерi абсолюттi шамамен көрсетiлген және
айналымдылық көрсеткiшi есепке алынбаған. Жеке тұлғаларға несие беру басқа
қарыз алушылармен салыстырғанда жоғары айналымдылықпен ... ... Бұл шама ... несие түрлерiнiң айналымдылық көрсеткiштерiнен екi есе
жоғары.
2004 жылы портфелдегi тұрғындарға несие беру айналымдылығын қарастырайық:
Кесте-11. 2004 жыл портфелдегi ... ... ... ... ... мың |Бiр ... |Ссудалық ... ... |тг. ... ... ... |
| | ... мың ... ... |
| | |тг. ... мың | |
| | | |тг. | ... ... |11609 |31,8 |2192 |69,93 ... үй сатып|774,97 |775,61 |225,28 |29,05 ... | | | | ... |1046 |2,87 |182 |63,41 ... | | | | ... |471,17 |470,49 |90,55 |19,24 ... | | | | ... ... |11421 |31,29 |414 |13,23 ... |1095,0 |1094,06 |70,05 |6,4 ... ... ... 2004 жыл ... ... ... ... орташа бiр күндiк сөндiру соммасы жуықтап алғанда 7,5 ... ... ... ... ... ... 2,5 есеге ғана өскен, ал
айналымдылық 231-ден (140) 80 күнге қысқарған.
Жеке тұлға- қарыз алушылармен жағдайдан жабу темпiнiң өсуiнiң,
күнделiктi жабу ... ... ... ... ... қалдығын және
айналымдылықтың жинақтау банкiнiң мемлекеттiк облигациялары бойынша
портфель көрсеткiштерiне сәйкестiгiн көремiз. Жеке тұлғаларға берiлген
несие бойынша кестеден несиенi жабудың күрт ... және ... ... қысқарғаны көрiнедi.
Нсие портфелiн талдауды қорытындылай келе, несие ... ... ... ... тең ... ... ... болады.
Жеке тұлғаларға берiлген несиелердiң айналымдылығы басқа қарыз
алушылар категорияларына берiлген несилермен салыстырғанда жоғарырақ. 2003-
2004 жылдың ... ... ... үлесi бiртiндеп өсiп келедi.
Бұл тұрғындардың төлекм қабiлеттiлiгi тұрақтанып , жоғарылауына, сатып алу
қабiлеттiгiнiң өсуiне байланысты. ... ... ... өсу ... жоғары емес. Банктiң бос несие ресурстары тұрақты 48-50% құрайды.
Динамикада қайтарылмаған ссудалардың шектi салмағы 2003-2004 жылы ... –ға ... ... Алем » ... бос ... ... ... несие саясатының потенциясы зор деуге болады.
Осы бөлiмдi қорытындылай келе, несие портфелiнiң негiзiн несиенiң
барлық ... тең ... ... Жеке ... несиет беру 2003-
2004жылдардың динамикасында өсу бағытында, ол тұрғындардың сатып алу
қабiлетiнiң өсуiне байланысты саясатының потенциалы жоғары, өйткенi бос
ресурстардың ... 48-51 ... ... ... даму
перспективалары туралы төменде тоқталамыз. Ол үшiн әр түрлi ссуда
түрлерiнiң ... ... ... ... ... айтқанымыздай, несие бойынша нақты төленген пайыз жоба
ерекшелiгiне байланысты анықталатын жабу графигiне тәуелдi. Мысал
қарастырайық:
---- айталық, азық-түлiк жартылай фабрикаттарын ... ... және ... ... жеке ... өндiрiстi кеңейтiп,
екiншi цех ашу туралы шешiм қабылдасын. д
---- Ол «БанкТуран Алем » АҚ-нан ... ... алу үшiн ... ... ... ... ... кейiн( бизнес-жоспар, жобаның технико-
экономикалық негiзделуi және т.б.) несие эксперттерi қарыз алушыны қолында
бар цехiнiң ... ... ... қабылдады.
--- 50000 доллар эквиваленттi несие бiр жылға 24 жылдық ... ... Ай ... тең ... ... пайызды және қарызды төлеу арқылы жабу
жүйесi қолданылған .
Жабу ... ... ... ... Сөндру графигiнiң көрiнiсi келесiдей болады:
| | | | | | | ... |2 |4 |6 |8 |10 |12 |
| | | | | | | ... |45833 |37500 |29167 |20833 |12500 |4167 ... | | | | | | |
| | | | | | | ... |2.0 |2.0 |2.0 |2.0 |2.0 |2.0 |
| | | | | | | ... |917 |750 |583 |417 |250 |83 ... | | | | | | |
| | | | | | | ... |4167 |4167 |4167 |4167 |4167 |4167 ... | | | | | | ... ... ... ... қолданғаны үшiн 6500 ... ... ... ал 24 жылдық пайыздан аз, егер несиенi жабу бiр
реткi төлем арқылы ... ... ... ... ... қарыз
алушы 12000 доллар төлер едi
1. АҚ «Бәйтерек-А» мысалында несиелiк қабiлеттiктi бағалау
АҚ «Туран Әлем Банк» заңды ... ... ... бағалау
тәжірибесін АҚ «Бәйтерек-А» мысалында көрсетеміз.
АҚ «Туран Әлем ... ... ... ... ... де ... ... беруден басталады. Бірақ АҚ «Бәйтерек-А» Туран Әлем Банктiң
бұрынғы клиенті боғандықтан ол жалпы ... ... ... Әлем
Банк несиелеу үшін кәсіпорындарға мынадай талаптар қояды:
• Несиені өтеу үшін нақты ресурстардың болуы;
• Несиені өтімді ... ... ... ... ... ... ... қатысуы;
• Қатаң қаржылық тәртіпті ұстау;
• Кәсіби менеджмент.
Несиелеудің ... ... ... ... ... үшін ... тапсыру болып табылады. Осыған байланысты АҚ ... ... ... ... ... ... Бизнес-жоспар немесе техникалық-экономикалық негіздеме;
← Басшысының суреті бар қарыз алушының анкетасы;
... ... ... ... ... ... және ... қарыздардың тауарлар мен қызметтердің
тізімі, пайда болу мерзімдері көрсетілген ашылуы;
← Ссудалық міндеттемелерінің ... ... ... туралы
анықтаманың түпнұсқасы;
← Бюджет алдындағы қарыздарының ... ... ... туралы
анықтаманың түпнұсқасы;
← Құрылтайшылық құжаттарының нотариалды түрде куәландырылған
көшірмесі;
← Құрылтайшылардың ... алу ... ... ... ... және ... заң ... тексерілгеннен кейін
қарыз алушының қаржылық жағдайы, оның несиелік ... және ... ... Ол ... офицердің эксперттік қорытындысы түрінде
рәсімделеді.
Бұл қорытындыда ең ... ... ... негізгі көрсеткіштері
қарастырылады:
◆ Қарыз алушының аты АҚ «Бәйтерек-А»
... ... ... ... ... ... ... 15 000 000 теңге
◆ Несиенің мерзімі 18 ... ... ... ... 17 ... Қамтамасыз ету:
1. айналымдағы тауарлар, кепілдік құны 7 766 324 теңге (56 277
АҚШ доллары);
2. Жер учаскесі бар кеңсе үйі – 11 267 844 ... (81 651 ... ... ... ... кәсіпорын туралы мәліметтер келтіріледі:
◆ Тіркелу күні: № 43873-1910-ТОО, 07/11/2001 жылы берілген заңды ... ... ... ... ... сәйкес 07/11/2001 жылы
құрылды
◆ Акционерлiк қоғамның заңды мекен-жайы: Алматы қаласы, Көктем-1, ... ... ... ... ... ... көтерме және жеке сауда.
◆ Қарыз алушының ұйымдастыру-құқықтық ... ... ... ... есеп айырысу шоттары:
№ 41467861 – теңгеде (АҚ ... Әлем Банк " ... ... "ның АҚ "Туран Әлем Банктегі" ағымдық шот ... ... ... ... ... шоты ... айналымдар*
(теңгемен)
| |2002 жыл |2003 жыл |2004 ... ... ... |164 946,65 |
|Кт ... ... ... ... АҚ ... ... ... көшірмелері
АҚ "Бәйтерек-А" ның" негізгі қызметі:
• Өткізілетін өнімге деген қажеттілікті, нарықтың сыйымдылығын,
алдын ала ... ... Өнім ... ... ... ... ... тапсырыс;
• Жеткізілген өнім үшін төлем;
• Көтерме-жеке сауда.
Қарыз алушы кәсіпорынның сенімділігін сипаттайтын ... де ... ... ... Осы ... ... ... Ұлттық банктің
несиелік регистр жүйесі бойынша тексеру жасап, мынадай нәтиже алды:
← Проблемалық несиелері – жоқ;
← Басқа банктерде ... ...... ... ... ... ... қаржылық жағдайына талдау
жасалады. Бұған сәйкес АҚ "Бәйтерек-А" ға ... ... ... үшін ... оның ... балансын толық талдап, ондағы өзгерістерді және
олардың себептерін анықтау керек. Осы мақсатта АҚ ... ... ... және ... ... кезеңдерде болған өзгерістер
2-кестеде және 1-суретте келтірілген.
2-кесте
АҚ "Бәйтерек-А" ның бухгалтерлік баланс баптарының ... ... ... ... ... және ... да айнамнан тыс активтер |
|Негізгі ... және |892 423 |793 514 |-11 |793 514 |0 ... ... | | | | | ... ... ... | | | | | ... | | | | | ... тыс ... да |31 065 |26 285 |-15 |26 285 |0 ... | | | | | ... ... бойынша барлығы |923 488 |819 799 |-11 |819 799 |0 ... ... ... ... ... қаражаттары |25 570 |0 |-100 |0 |- ... есеп |2 343 534 |1 341 126 |-43 |75 245 |-94 ... | | | | | ... және шығындар |15 362 811|15 738 628|2 |15 650 178|-1 ... да ... |20 372 |0 |-100 |0 |0 ... Бөлім бойынша барлығы |17 752 287|17 079 754|-4 |15 725 423|-8 ... ... ... ... ... ... ... |3 077 500 |9 077 500 |195 |9 077 500 |0 ... ... |-213 179 |1 984 230 |-1031 |2 223 807 |12 ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... Бөлім бойынша барлығы |2 864 321 |11 061 730|286 |11 301 307|2 ... ... ... ... ... (қысқа мерзімді) |15 811 454|6 837 823 |-57 |5 243 915 |-23 ... | | | | | ... банк ... | | | | | |
| ... қарыз|15 811 454|6 837 823 |-57 |5 243 915 |-23 ... да ... | | | | | ... ... ... барлығы |15 811 454|6 837 823 |-57 |5 243 915 |-23 ... |18 675 775 |17 899 553 |-4 |
| ... ... | | ... | |117 724 |0,75 ... ж.|
|Шикізат және | | | ... ... | | | | ... ... | | ... ж.|
|Жанармай | ... | ... ... | | | ... ... бөлшектер | | | ... ... | ... | ... ... | |15 532 ... |25.03.2004 ж.|
|Дайын өнім | |15 532 454| ... ... ... | | | ... ж.|
|тауарлар | | | | ... | | | ... ... | |15 650 178|100 ... ж.|
*Көзі:АҚ"Бәйтерек-А"ның 01.01.03, 01.01.04, 01.04.04 жылғы қаржылық
есеп беру мәліметтері негізінде құрылған
Біздің ... ... ... ... тауарлы-материалды
запастардың құрамында тауарлардың, соның ішінде дайын өнімнің ... 99,25 ... ... ... ... ... ... өткізу болғандықтан
тауарлардың үлесі жоғары болғаны орынды болып отыр. ал ... ... ... өте төмен болды, ол тек 0,75%-ды құрап отыр. Бұл
мәліметтер 01.04.04 ж. ... ... ... кәсіпорының қаржылық жағдайына дебиторлық қарыздың және
кредиторлық қарыздардың әсері үлкен ... ... ... ... ... ... отырған кәсіпорының – АҚ"Бәйтерек-А"ның
01.04.2004 ж. кредитордық және ... ... ... және
мерзімдері 4-кестеде берілген.
4-кесте
АҚ"Бәйтерек-А"ның 01.04.2004 ж. дебиторлық және кредиторлық қарызы
|№ |
|1 ... ... |75 245 ... 04 ж. ... 04 ж. |ҚҚС |
| ... |75 245,00 | | | ... ... |
|1 ... Азамат |60 000  |Қаңтар 04 ж. ... 04 ж. ... ... |
| | | | | ... |
|2 |ЖШС ... ... ... 01 | |Ағымдық ... |
| | | |ж. | | |
|3 |ЖШС ... ... ... 03 ж. ... 04 ж. ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... |
| ... ... | | | ... АҚ"Бәйтерек-А"ның 01.01.03, 01.01.04, 01.04.04 жылғы қаржылық
есеп беру мәліметтері негізінде құрылған
Осы кестеден АҚ"Бәйтерек-А"ның 01.04.04 ж. ... ... ... құраса, ал кредиторлық қарызы 5 243 915 теңгені құрады. Дебиторлық
қарызының өтелі мерзімі 2004 жылдың сәуірі, қредиторлық ... ... (ЖШС АЯН) 2004 ... ... ... тиіс. ЖШС ПОЛИМИКС
алдындағы кредиторлық қарызының өтелу мерзімі 2004 ... ... айна ... алушы кәсіпорының қаржылық жағдайын толық білу үшін оның пайда
және зияндар туралы есебі талдануы ... осы ... ... және ... ... ... де талдаймыз (5-кесте).
5-кесте
АҚ"Бәйтерек-А"ның пайда және зияндар туралы есебі*
|Көрсеткіштердің аты ... ж. ... ж. ... |
| ... ... (+), |% |
| ... (-) |Шығындар (-) | ... ... ... |21 856 428 |57 841 802 |165 ... ... ... құны |18 351 617 |48 149 791 |162 ... ... |3 504 811 |9 692 011 |177 ... ...... |3 717 990 |7 707 781 |107 ... ... | | | ... және әкімшілік |3 717 990 |7 707 781 |107 ... ... | | | ... ... ... | | | ... қызметтен табыс (зиян) |-213 179 ... |1031 ... емес ... табыс | | | ... ... ... ... |-213 179 |1 984 230 |1031 ... ... | | | ... салығы бойынша шығындар | | | ... ... ... ... |-213 179 |1 984 230 |1031 ... табыс | | | ... ... зиян | | | ... ... ... |-213 179 |1 984 230 |1031 ... ... 01.01.04, 01.01.03 жылғы ... ... ... негізінде құрылған
Осы кестенің мәліметтеріне сәйкес 01.01.03 ж. қарағанда 01.01.04 ж.
АҚ"Бәйтерек-А"ның өнімді ... ... 165 %-ға, ... ... құны 162 %-ға артты. Мұның негізгі себебі: өткізілген ... ... көп ... ие ... Сондай-ақ есепті кезеңде
кәсіпорының әкімшілік шығындары 107%-ға ... ... ... болып табылмайды. Бірақ жалпы негізгі қызметтен алған табысы 1031
%-ға өсіп, 1 984 230 теңгені құрады. 2003 жылы бұл ... ... ... Бұл ... ... ... ... деген қорытынды
жасауға мүмкіндік береді.
2003 – 2004 жылдардың мәліметтері бойынша АҚ"Бәйтерек-А"ның цемент
сатудан ... ... ... ... жылдын 2004 жылдың наурызына дейінгі цемент өткізу*
|Айлар ... ... ... ж. ... |3 725 113 ... ж. ... |2 508 413 ... ж. наурыз |3 784 425 ... ж. ... |4 255 565 ... ж. ... |5 055 591 ... ж. ... |6 942 744 ... ж. ... |7 294 294 ... ж. тамыз |6 287 901 ... ж. ... |4 889 659 ... ж. ... |7 616 279 ... ж. ... |3 021 715 ... ж. ... |2 622 331 ... ж. ... |2 798 005 ... ж. ақпан |2 515 508 ... ж. ... |1 122 015 ... |64 277 330 ... ... 01.01.03, 01.01.04, 01.04.04 жылғы қаржылық
есеп беру мәліметтері негізінде құрылған
АҚ"Бәйтерек-А"ның негізгі ... яғни ... ... ... ... 2004 жылдың наурызына дейін алған түсімдері 64 277 330
теңгені құрады.
Бұл ... ... әр ... өнім ... ... әркелкі болып
тұрғаны көрініп тұр.
АҚ"Бәйтерек-А"ның ... ... ... ... соның
ішінде көбінесе цементпен сауда болғандықтан оны ... ... ... Өткізу көлемінің көп бөлігі жаз және күз айларында байқалады.
Ендігі кезекте АҚ"Бәйтерек-А" бойынша қаржылық ... ... ... ... талдау*
|Аты ... ... ... |
| | | |ж. ... коэффициенттері: ... өтеу ... |112% |250% |300% ... ... ... |15% |20% |1% ... ... активтерге қатынасы |0,85 |0,38 |0,32 ... ... ... |5,52 |0,62 |0,46 ... | | | ... ... ... ... ... |20 |4 |1 ... | | | ... ... ... |157 |22 |73 ... | | | ... ... ... күн |153 |60 |320 ... ... ... ... ... |16% |17% |32% ... ... маржасы |-0,98% |3,43% |3,72% |
* ... ... ... ... 01.04.2004 жылғы
қаржылық есеп берулер мәліметтері негізінде есептелген
Бұл жерде біріншіден ... ... ... ... өтеу ... және ... ... коэффициенті. АҚ"Бәйтерек-
А"ның қаржылық мәліметтеріне байланысты жалпы өтеу коэффициенті 2003 ... ал ... ж. – ... ... ж. – 300% -ды ... ... нормативті мөлшері 100%-дан кем болмау керек. ... ... ... ... ... ... қажетті өтімді қаражаттары
толықтай жеткілікті. Келесі өтімділік коэффициенті – ағымдағы ... ... ... ... бұл ... ж. – 15%, ... ж. – 20%, ал ... ж. – 1% құрады. Бұл
көрсеткіш нормативті шамасынан төмен болып тұр. Яғни ... ... ... ... үшін ... қаражаттарының көлемі
жеткіліксіз.
АҚ"Бәйтерек-А"ның левераж коэффициенттері, яғни міндеттемелердің
активтерге қатынасы және ... ... ... қатынасы
сияқты көрсеткіштер де есептелген. Бұлар ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілгенін, ал
екіншіден, міндеттемелер мен меншікті ... ... ... ... ... ... 2003 жылмен
салыстырғанда жақсы өзгерді. Дебиторлық, кредиторлық және ТМЗ ... ... ж. ... тек 4, 22, 60 күнді құрады. Пайдалылық
коэффициенттері де 2003 жылмен салыстырғанда біршама артты. 2003 жылы ... ... 16 %-ды ... 2004 жылы ол 17% ... Ал таза ... маржасы
2003 жылы -0,98% болса, 2004 жылдың 1 ... бұл ... ... жобасына қысқаша сипаттама берейік.
• Несиенің мақсаты:
◆ Өскеменнiң«Цемент» зауыты ... ... ... ... ... ... ... өткізу есебінен қосымша пайда алу арқылы
кәсіпорынның табыстылығын арттыру;
◆ Өткізу орындарының санын арттыру;
◆ Өскемен зауытымен ұзақ ... ... ... ... ... құны ... ... құрайды
• Жобаны қаржыландыру көздері және олардың мақсаты:
8-кесте
АҚ"Бәйтерек-А"ның жобасын қаржыландыру көздері*
|Қаржыландыру көздері ... ... ... ... Әлем ... несиелік |15 000 000 |Айналым қорларын толытыру ... | | ... ... ... |Жоқ | ... қаражаттар | | ... ... ... |15 000 000 | ... | | ... ... бизнес-жоспары
• Қражаттардың қайтарылуын қамтамасыз ету 9-кестеде көрсетілген.
9-кесте
Несие бойынша қамтамасыз ету мүлкі*
|Қамтамасыз |Орналасқан |Нарықтық құны |Төмендету ... құны ... аты ... | ... | ... ... ... |50% |7 766 324 ... ... ... | ... |
| |312 | | | ... үй ... ... |30% ... |
| |Наурызбай ... | ... |
| ... көш., | | | |
| |115/2 | | | ... | ... | ... |
| | ... | ... |
* ... ... ... Жобаның жалпы өзектілігі және мәні.
Теріс жақтары:
- Кепілдің 40%-ы тауарлы-материалды ... ... Бір ... тәуелділігі
Оң жақтары:
- Болашағы бар бизнес
- Жабдықтаушымен жөнге салынған серіктестік ... ... ... ... ... өз орнын алған субъект
- Жұмыс тәжірибесі
- Өткізу орындарының болуы
- Ағымдағы активтер ағымдағы ... 3 есе ... ... ... ... ... қабілеті және
несиелік қабілеті жеткілікті, жоба табысты болып шықты. Ендеше ... ... беру ... шешім қабылдауға болады.
3. Заңды тұлғаларды несиелеуді жетілдіру жолдары.
1. Заңды тұлғаларды несиелеудің даму перспективасы.
Қазіргі кезде елімізде ... ... ... байланысты жақсы
шарттар бар. Атап айтсақ, біріншіден, бұл – инфляцияның ... ... ... тұрақтылығымен, нақты ЖІӨ-нің өсуімен және мемлекеттік
бюджеттің кішігірім тапшылығымен ... ... ... ... Екіншіден, ел тұрғындарының жеке бизнес ... ... ... ... ... болып табылады.
Қазақстанда нарықтық экономиканы білетін және басқару тәжірибесі ... ... да ... ... ... ... қатар, ішкі
сұраныс қазіргі жағдай үшін жақсы болып отыр. Елімізде төлем жүйесі дамып,
халықаралық ... ... ... ... ... жүйе ... ... уақытта ҚР-сы экономикасының әрі қарайғы тұрақты дамуы ЕДБ-де
несиелік ресурстардың болуымен ... Бұл ... даму ... жүйе құрылымының ерекшеліктерімен түсіндіріледі: банктер несиелік
қызмет нарығында монополистер ... ... ... ... ... озып келе жатқан даму перспективасына қарамастан, банк
жүйесінің ролі мен мәні ерекше ... ... ... ... ... ... шамамен 60%-ын банктік емес заңды тұлғаларға берілген несиелер
құрайды. Осы көрсеткіш бойынша олар АҚШ және ... банк ... ... Алайда, несие көлемінің ЖІӨ-ге қатынасы жағынан Қазақстан
жоғарыдағы елдерден артта қалған. Біздің ойымызша, активтердегі ... ... 80%-ға ... ... керек. Қазір, біздің ойымызша, бұл
көрсеткішті 83%-ға жеткізуге ... ... ... ... ... ... сондай-ақ сапалы жобалардың болмауы осы мәселені
шешуге мүмкіндік бермей отыр.
ҚР-сы ЕДБ-нің ресурстық ... ... ... ... ... ... мерзімді ақшалар» жинақталып қалғанын атап өту керек. Ал,
экономиканың нақты секторына 3 жыл және одан да ұзақ ... ... ... ... ҚР-ның коммерциялық банктері беретін несиелерінің валюталық
құрылымы мен мұнай ... ... ... ... ... ... төмендегенде шетел валютасындағы несиелердің үлес салмағы өседі.
Осылайша, нақты секторды ұзақ ... ... ... банктерде ұзақ мерзімді несиелік ресурстардың болуына тікелей
тәуелді. Сондықтан, орта және ұзақ ... ... үлес ... ... ... ҚР-сы ЕДБ-нің ресурстық базасы экономиканың
нақты секторының сұранысын ... ... ... атап өту ... нақты секторды несиелеудегі қаупін түсіндіруге болады. Әрине,
макроэкономикалық тұрақтылық, экономикалық өсудің жоғары қарқыны ... ... ... ... әсер ... бұл ресурстар әлі де жеткіліксіз болып отыр. Себебі, банктердің
меншікті капиталының үлесі ... ... ... жұмыс істейтін
банктердің меншікті капиталының мөлшеріне жетпейді.
Жаңа несиелердің берілуі жағдайында несиелік портфельдің сапасы ... ... жаңа ... қандай-да бір қарыздардан бос. Алайда,
банктердегі несиелік портфель сапасының бірден ... ... ... ... елеулі төмендегенін көрсетеді. Оған ... ... өз ... ... ... айтсақ, бұл, біріншіден, ел бойынша
және аймақтарда долларизация деңгейінің жоғарылығы және ... ... ... және депозиттік портфельдердің балансталмағандығы. Мысалы,
бай индустриалды аймақтарға несиенің 93,5%-ы және 59,6% ... ... ... аймақтарға – 40,4% депозит пен тек 6,5% несие келеді.
Ақшалай ресурстардың донорлары ретінде, негізінен, ... ... ... ... және ... ... ... аймақтар шыққан.
Әсіресе, Ақтөбе облысы, оған барлық ... ... 34%-ы ... тек 1,6%-ы келген.
Несиелік және депозиттік портфель балансталмауын мерзім ... ол да ... ... кері ... ... ... облысында несиелік портфельдегі орта және ұзақ ... ... 74%, ал ... ... – 15,4%, ... ...... 41,2% және 18,4% /7. 68-72бет/.
Несиелер бойынша банк маржасы ... ... отыр (8-20% ... ... неғұрлым төмен банк маржасы индустриалды аймақтарда байқалады (8-
9%). Елдің аграрлық аймақтарында банк маржасының деңгейі одан ... ... ... 12-14% ... Осы екі маржа арасындағы ... ... ... несиелеудегі жоғары тәуекелмен байланысты шығындарды
білдіреді (15-кесте):
15-кесте
Аймақтардағы ... ... банк ... |Қ. Р. ... қаласы |
|Үмітсіз |17826 |25555 ... |241934 |1783 ... |567356 |182 ... |827117 |43569 ... www.dnu.ru
Дамыған елдерде, соның ішнде Ұлыбритания, ... Сауд ... ... ссудаларды сыныптау мен олар бойынша провизиялар
құруда ... ... ... жоқ. ... ... ... ... либералды модель тән. Яғни, банктер ссудаларды сыныптау мен
провизиялар ... ... ... сай ... Ал, Орталық
реттеу органы олардың ішкі құжаттарының сапасын бағалайды /20. 17-бет/.
Біздің еліміздің дамыған нарықтық экономикасы бар ... ... ... осы ... қарастыру артық болмайды деген
ойдамыз. Әрине, несиелік бюро құрылып, жалпы ... ... бір ... бұл мәселе шешімін күтіп тұрғандардың біріне жатқызылады.
Сонымен қатар, несиелеік тәуекелді басқару кезінде еліміздегі көптеген
банктерде ... ... ... және ... ... банктік зайым және кепіл туралы келісім-шарттарда т.б. әр түрлі
кемшіліктер ... айта ... жөн. Атап ... ... ... ақша ... қозғалысына әрқашан талдау
жүргізілмейді;
2. Бизнес-жоспарды әрқашан талап етпейді және ... ... ... ... ... Банктік зайым ... ... ... ... ... ... ... әрқашан сәйкес
келмейді;
4. Несиелік істі құрайтын ... ... ... болмауы;
5. Кепілді бағалау кезінде бекітілген әдістемеден ауытқу және аралық
есептердің болмауы.
Қазіргі ... ... ... ... ... қиын ... ... ойымызша, бәсеке жағдайында ірі клиент тартуға асыққан
банктер кейде оны қатты талап етпейді. ... ... істі ... ... болуы үшін ЕДБ-дің Ұлттық банктің осыған байланысты
талаптарын қатаң түрде сақтауын бақылағаны жөн. ... ... ... ... болып табылады.
2. Заңды тұлғаларды несиелеу механизмін жетілдіру
Қазіргі таңда банк ... ... ... жиі ... ... ... ... болдырмау үшін, ең ... ... ... ... ... қарастыру кезінде
аналитикалық жұмысты жақсартып, клиенттің несие ... ... ... ... ... пен ... ... зерттеу мүмкін
тәуекелдердің пайда болуын алдын-ала көруге мүмкіндік береді. Сонымен
қатар, клиенттің хұқықтық ... ... ... ... беру ... Бұл, өз ... хұқық қорғау органдарымен тығыз байланыс
орнатуды талап ... /16. ... ... ... ... ... ... сақталуына
байланысты банктік несиемен нақты сектордың ... ... ... ... банктің ресми мәліметтеріне сәйкес ссудалар
бойынша мерзімі өткен берешектер ... ... ... ... ... ... ... мерзімі өткен берешектер динамикасы
Суреттен көріп отырғанымыздай, заңды тұлғаларға берілген несиелер ... ... ... ... ... ... Бұл көрсеткіш 2003-жылы 2000-
жылға қарағанда біршама артқан. Бұл банктердегі ... ... ... ... айқындайды. Осы тұрғыдан алғанда Қазақстанның
банктері ... ... ... ... құралдары әрі қарайғы
жетілдіруді талап етеді. Бұл, әсіресе, ... және ... ... әр ... ... көптеген ақпараттарды тиімді және жүйелік өңдеу тұрғысынан
үлкен мәнге ие. ... ... ... және ... ... зерттеулерін қарастыру, алдыңғы қатарлы
банктердің ... ... ... болып табылады.
Ірі және орта ... ... ... ... оңтайландыру
синтезделген көрсеткіш – несие қабілеттілігі мен несие сапасының рейтингін
анықтауды қажет етеді. Бұл ... жеке және ... ... ... мен ... ... ... қарым-қатынасы
сияқты факторларды бірегей көрсеткішке біріктіруді ... ... ... ... ... ... жүйеленген нәтиже
алуға мүмкіндік беретінін көрсетті. Оның негізінде белгілі-бір қарыз
алушыны несиелеуге ... ... ... ... ... көбейтуге
болады /21. 65-66бет/.
Бөлшектелген талдауларды бір жалпы несиелік талдауға біріктіре келе,
несие қабілеттілігін ... ... ... ... ... болады (10-
сурет):
10-сурет
Несие қабілеттілігінің рейтингтік бағасы
|Қарыз алушының |Қарыз алушымен |Несиеленетін ... ... ... есеп ... ... сапасын |зерттеу ... ... ... |бағалау | |
| ... | | ... ... жеке ... | Банктің несиелік |
|қабілеттілігі ... мен ... ... ... ... ... ... | ... ... | | ... ... ... ... ... келісім-шарт|
|мәндермен |менеджментінің |асырылу ... ... ... анықтау |саласының |негіздеу |
| | ... ... | ... ... ... ... болжау|Несиенің ... ... ... ... ... ... ... |деңгейін | ... ... | ... ... рейтингін анықтау ... беру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... алушылардың ішінен
несиелік қабілеттілігі күмән тудырмайтын клиенттерді таңдағанда ғана сәтті
жүргізілмек. Несиені беру мүмкіндігі ... ... ... ... ... талдау нәтижелерінен қабылданатыны белгілі. Осы мақсатта
республикамыздағы коммерциялық банктер ... ... және ... ... ... ... ... тәртібін белгілейтін
әдістемелік нұсқаулар шығарады. Сондай-ақ, ҚР ... ... ... ... ... ҚР Ұлттық банк Директоратының
27-қыркүйек 1994-жылғы ... №26 ... ... ... ... несиелік қабілетін банктердің талдауына ... ... бар. Ол ... ... коэффициенттер есептеледі:
1. Ағымдағы өтімділік коэффициенті;
2. Мерзімді өтімділік коэффициенті;
3. Активтер рентабельділігі;
4. Негізгі құралдар мен ... ... тыс ... рентабельділігі;
5. Меншікті капитал рентабельділігі;
6. Ұзақ мерзімді міндеттеме рентабельділігі;
7. Қаржы тұтқаса коэффициенті;
8. Тіркемелі активтерді өтеу коэффициенттері;
9. Қарызға қызмет ету коэффициенттері т.б.
Біздің ... ... тыс көп ... ... беру ... тежейтіндіктен, оларды банктер талдауда қолданбайды. Алайда,
бұл коэффициенттердің кейбіреулері өте ... ... ... бір ... ... жөн. ... рентабельділігін
есептеу кезінде сату рентабельділігі, негізгі құралдар мен басқа айналымнан
тыс активтер рентабельділігі, ұзақ мерзімді ... ... алып ... рентабельділігі мен ... ... ... ... ... Себебі, соңғы екі көрсеткіш
арқылы да кәсіпорын рентабельділігіне баға беруге болады. Меншікті капитал
рентабельділігі кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... болып табылады. Айналым қаражаттарының
айналым уақыты көрсеткішін қалдырып, қалған ... ... ... жөн. ... олар ... ... ... алуын
объективті көрсетпейді. Қор қайтарымы коэффициентін қолданған жөн, себебі
ол негізгі ... ... ... ... ... ... өтелу коэффициентін қолданған жөн. Ол бір жыл ... ... ... қанша рет қаражат ... ... ... беретін банктің қорғаныс дәрежесін ... ... ... ... ... өтеу ... де
қолданбаса болады. Себебі, оны кепілді бағалау кезінде есептейміз. Ағымдағы
өтімділік коэффициенті мен ... ... ... ... ... ... тек ... қалдырғанды жөн көрдік. Сонымен
қатар, шетел тәжірибесінде қолданылатын ақша ... ... аса ... ... ... Өйткені ақшалай қаражаттардың
ағымы несиені қайтарудың тікелей көзі болып табылады. Ақшалай қаражаттардың
қозғалысын талдау ... ... ... кезеңге және болашаққа
болжамдалып жасалады. Аналитиктер, әдетте, белгілі-бір гипотезаға сүйеніп
жасалған әр ... ... ... отырып, бірнеше болжамдармен жұмыс
жасайды. Мысалы, кішігірім сату ... ... ... ... сату
көлемінің ішіндегі ең кішісіне сәйкес оқиғаларды алады. Бұл ... ... ... ең ... ... тап ... кәсіпорынның
несиені қайтару мүмкіндігін анықтау болып табылады /10. 140бет/.
Сонымен, шетел және отандық ... ... ... ... отырып,
потенциалды қарыз алушының несие қабілеттілігін талдау үшін келесі кестеде
көрсетілгендей көрсеткіштер жиынтығын ұсынамыз (17-кесте):
17-кесте
Қарыз алушының несиелік ... ... ... ... ... |Белгіленуі ... ... ... ... |К1 ... қаражаттары+қысқа |
|коэффициенті | ... ... ... | ... ... |
| | ... |
|Қаржы тұтқасы |К2 ... ... ... | ... ... ... пайызының өтелу |К3 ... ... ... ... | ... шығындар)/ |
| | ... ... ... |
| | ... ... |К4 ... / ... ... | ... |
|Меншікті капитал |К5 ... / ... ... | | ... қайтарымы |К6 ... ...... | ... ... ... |К7 ... қалдық * мерзім |
|айналым уақыты | ... / ... ... ... | | ... ... |К8 ... ... / ақша ... ... | ... ... ... қызмет ету |К9 ... / ... ... ... | ... ... ... |К10 ... ... / ... | ... ... ... /21. 14-бет/
Бұл жердегі қаржы тұтқасы коэффициенті 0,7-ден аспауы керек, яғни
тартылған қаражаттардың ең жоғары ... 70%-ды ... ... ... ... бойынша өте көп қаражат қажет болғандықтан, банктен алынатын
несие бұл ... ... ... ... ... Бұл ... банктер
жобаны өз тарапынан толық зерттеп, несиенің қайтарылуын қамтамасыз ету
мақсатында тәуекелдің алдын алу үшін ... ... іске ... ойластыруы
керек. Мысалы, жоба құрылыс объектісін қамтитын болса, ... ала ... ... бір ... ... ... жөн. Қазіргі
таңда кейбір банктер іске асырылмаған жобаны өзі алып, әрі қарй жүргізеді.
Бірақ, бұл банктерге қажет ... ... ... ... ... жүйесін қалыптастыру және
есептеу несие қабілеттілігін талдаудың бір жағы ғана ... ... ... ... ... қандай-да бір нормативтік мәндермен салыстырады.
Осындай нормативтік мән ретінде орташа салалық коэффициенттерді қолданады.
Олардың көмегімен белгілі бір ... ... ... сол ... кәсіпорнымен салыстырылады. Мұндай салыстыру кәсіпорынның саладағы
шруашылық субъектілердің аясында жағдайын неғұрлым объективті ... ... ... өздерінің несиелік ресурстарын экономиканың қай
саласына салу тиімді болатынын да ... ... ... ... бойынша
орташа коэффициенттерді есептегеннен кейін сол мәнге ... ... ... ... ... одан ... ... бірінші
класқа, ал олардан төмендерін үшінші класқа ... ... ... және ... ... жатқызылған кәсіпорындарға несие беру туралы, ал
үшінші класқа ... ... ... ... ... ... ... бағалау әдісі объективті шешім қабылдауға толық
мүмкіндік бермейді. Сондықтан, осыған қоса ... беру ... ... ... жөн. Оны ... көрсетуге болады (18-кесте):
18-кесте
Несиені беру мүмкіндігінің балдық бағасы
|Көрсеткіш ... ... ... ... |
|Несиенің тағайындалуы: ... ... емес |0 ... ... |3 ... |0 ... | ... ... |8 ... мерзімді |2 ... ... |0 ... ... ... ... |9 ... |5 ... |1 ... ... негізделуі: негізделген |9 ... ... |6 ... |0 ... ... |6 ... өтеу |5 ... жартылай өтеу |4 ... ... |2 ... өтеу | ... ... ... ... |7 ... |5 ... |2 ... |2 ... ... |0 ... ... |6 ... ... |5 ... |4 ... |2 ... |0 ... | ... ... ... ... өте ... |5 ... |4 ... |1 ... |1 ... |0 ... ... ... |9 ... |6 ... |3 ... |2 ... ... |1 ... | ... несиелік саясатына сәйкестігі: толық |9 ... |5 ... емес |0 ... /21. ... ... ең жоғарғы мүмкін болатын балдар саны 74-ке тең. Ал, ... мәні 36 ... ең ... ... 49%-ын ... Осы ... ... несиені беру туралы шешім қабылдауға болады. Әрине, 74-ке
жақын болған сайын жақсы ... ... ... ... ... ... шешімін неғұрлым тура негіздейді деген ойдамыз.
Несие қабілеттілігін қаншалықты нақты бағалап, несие беру туралы ... ... ... бір де бір ... өзі ... ... қайтарылмауын болжай алмайды. Несиенің қайтарылуына
бақылау жасау кезінде несиелік қызметкер жоғарыда ... ... ... жағдайын тұрақты түрде талдап отыруы қажет. Әсіресе,
талдау кезінде айқындалған әлсіз жерлері үздіксіз талданып ... ... ... ... бір ... ... ... болжанатын ақша түсімінің
ағымына шамадан тыс ... ... ... ... Баланста
көрсетілген өтімсіз активтерді дисконттап, тек тез өтетін активтерді есепке
алған жөн. Яғни, ... ... ... алынатын затты ... ... ... ... пайдаланылу аясы мен ... ... жөн. ... ... ... қабілеттілігін талдау
коэффициенттерінен бұрын баланс ... аса ... ... жөн. Бұл ... активтер мен ағымдағы міндеттемелер баптарына ерекше қарау керек.
Себебі, олардың ... ... ... ... әсер етеді.
Клиенттің қаржылық жағдайын қарау кезіндегі тағы бір ... ... көзі ... ... ... ... ... табылады. Яғни, несиелік қызметкер
осы ақпарат көздерін бір бірімен салыстырып, ... ... ... бақылап, барлық несиелеу үрдісіне ұйытқы болып отырады.
Екінші ... ... ... ұзақ ... ... ... ... үлесінің аз екені белгілі. Осыған байланысты
коммерциялық банк ресурстарын экономиканың ... ... ... ... екі жолы бар: біріншіден, банктердің ресурстық базасының
нақты өндіріс ... ... ... ... ... ... ұзақ ... несиелеуді ынталандыру. Қазіргі кезде банк
жүйесінің ресурстық базасының көбеюі ... ... ... және ... ... қорларының активтері.
Салыстырмалы түрде «арзан» және «ұзақ мерзімді» ақша көзі ретінде ... ... банк ... ... үшін олар ... жағдайды
сәтті пайдалануда ( мемлекеттік бағалы ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығының
дамымағандығы) /22. 19-20бет/.
Жалпы, банктердің ... ... ... ... ... ... бөлуге болады. Біріншіден, банк банкрот болған жағдайда
жеке тұлғалардың салымдарын сақтандыру Қоры тарапынан ... ... ... ... ... ... соманы белгілеу. Екіншіден,
ұлттық валютадағы ... ... ... валютасындағы шоттар бойынша
резервтік мөлшерлемені жоғарылату. Ал, мемлекет тарапынан ... ... ... ... салықтық мөлшерлемені төмендету, яғни
олар талап етуге дейінгі ... ... болу ... ... таңда
кәсіпорындар депозиттен алған пайызының 15%-ын салық органдарына төлейді.
Оны бір жылдан көп мерзімге салынған ... ... 10%, екі ... ... салынған депозит болса 5% қойған жөн. Сондай-ақ, ... ... ... ... бойынша қысқа мерзімді несиеден ұзақ
мерзімді несиеге қарай дифференциалданған ... қою ... ... ұзақ мерзімді несиеден алынған табыстарға салық мөлшерлемесі қысқа
мерзімді несиеден алынған ... ... аз ... ... ... экономиканың нақты секторындағы маңызды жобаларға ұзақ ... беру ... ... ... ... ... ... да несиелеуді
ынталандыруы шарт. Оны Қазақстан Даму банкі арқылы немесе несие ... ... ... ... ... ала ... жүзеге асыруға
болады.
Қорытынды.
Қазақстан Республикасының ЕДБ-нің қызметінің жылдан жылға дамып келе
жатқанына байланысты олардың негізгі қызметі ... ... ... Соның ішінде заңды тұлғалар банктердің негізгі клиенттері болып
қалуда. ... ... ... ... ... ... ... шамамен
6,5 есе өсіп, 978,1 млрд. теңгені ... Ал, ... ... ... ... шамамен 6 есе өсіп, өткен жылы 856 ... ... ... ... ... берілген несиелердің жалпы несие көлемінің
ішіндегі үлесі 1999-жылғы 94,5%-дан ... ... ... ... жеке ... тез ... дамып, олардың жаппай несие
алуымен түсіндіріледі. Банктік зайымдар, ... ... ... мен ... ... ... ... алынған. Олардың мерзімдері
бойынша сыныпталуында оң өзгерістер бар. Бірақ, оған бұрынғы орта ... жаңа ... ... ұзақ ... ... да ... Сондай-ақ, салалық құрылымы бойынша несиелердің көп үлесі өнеркәсіп
және сауда ... ... Ал, ауыл ... ... және ... ... ... берілген несиелердің ішінде аз үлес алады. Жалпы
алғанда, қазіргі ... ... әрі ... ... ынталандыру үшін
келесідей шараларды ұсынамыз:
- Несиелік ресурстардың көзі ретінде жеке және заңды ... ... ... зейнетақы қорларының салымдарын
ынталандыру;
- Қарыз алушылардың несиелік тарихын анықтауға ... ... бюро ... ... ... негізгі қарыз бен пайыздың
қайтарылмауының алдын алу баптарына ... ... ... ... жетілдіру, соның ішінде банкрот болған кәсіпорынның
мүлкін таратуда банктің талаптарын бірінші кезекте ... ... ... мысалы, ауыл шаруашылық және тамақ өнеркәсібі
тәрізді салаларды несиелеу кезінде мемлекеттің қатысуы маңызды ... Атап ... ... ... ... арқылы
жеңілдетіліп қаржыландыру, салықтық ынталандыруды жүзеге асырған
жөн;
- ... ... ... ... роль ... ... ... шетел тәжірибесіне сүйену.
Республика бойынша берілген несиелердің ішінде «Қазақстан Халық банкі»
Жезқазған аймақтық ... ... ... ... ... бес ... шамамен 0,1%-ды құраған. Аймақтағы ірі бизнес бірліктерінің
аздығын ескерсек, бұл ... ... деп ... ... ... ... қарыз алушылардың жалпы қызметін және
қаржылық жағдайын талдау кезінде несиелік меморандум толтырады. Онда ... ... ... ... ету ... географиялық жағдайы, байланысты
компаниялары, қызмет көрсететін банктермен қарым-қатынасы, ... ... ... қаржылық жағдайына: балансына, пайдасы мен зияны
туралы ... ... ... жүргізіледі де, соған ... ... ... ... ... қаражаттарды жұмсайтыны
туралы жоба, тәуекелдер талданады, оң және теріс жақтары қарастырылады.
Соңында мониторинг ... мен ... ... туралы оң шешім қабылданған
жағдайда несиелеудің оптималды құрылымы көрсетіледі. Осы жерде, ... ... ... несиелеу тәртібіне байланысты келесідей
жетілдіру жолдарын ... ... ... ... ... келе ... қабілеттілігін
рейтингтік бағалаудың бірегей сызбасы бойынша жұмыс ... ... ... ... кезінде анықталатын коэффициенттердің
белгілі-бір түрін біріктіретін оптималды жүйесін енгізу;
3. Несиені беру ... ... ... ... Ссуда берілгеннен кейін қарыз алушының қаржылық жағдайына мониторинг
жасау кезінде баланс баптарының, соның ... ... ... ... ... ... аса ... бөлген жөн;
5. Ақша қаражаттарының қозғалысына толық талдау жүргізіп, өзгеру
мүмкіндіктерін болжау;
6. Қарыз алушыдан міндетті ... ... іске ... толық талдау
жасалған бизнес-жоспарын талап ету;
7. Потенциалды қарыз ... ... ... ... ... ... бойынша жұмысты жақсарту.
Жалпы алғанда, заңды тұлғаларды несиелеуді жетілдіруге Қазақстан Ұлттық
банкі және ЕДБ-дің несиелік менеджерлерінің тарапынан жан-жақты ... ... ... ... ... ... операцияларын
жоғарыда айтылған шараларды жүзеге ... ... әрі ... ... ... ойдамыз.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. Президенттің Қазақстан халқына Жолдауы. Астана, 2004-жылғы 19-
наурыз // Егемен Қазақстан. – 2004, ... ... С.Б. Ақша ... және ...... Қазақ Университеті,
2000.
3. Лаврушин О.И. Банковское дело. – Москва: Финансы и ... ... С.Б. ... ... ... – Алматы:
ИздатМаркет, 2004.
5. Банковское дело / Под редакцией Сейткасимова Г.С. – Алматы: Қаржы-
қаражат, 1998.
6. ... дело / Под ... ... В.И. – ... ... ... 1995.
7. Нурсеит Н. Расширение банковского кредитования производства //
АльПари. – 2002. - №6.
8. ... ... Дж. ... ... Д. ... ... Дж. Кэмпбелл. Деньги,
банковское дело и денежно-кредитная ...... ... ... дело: стратегическое руководство / Под редакцией
Платонова В., Хиггинса М. – Москва: Консалтбанкир, ... ... Е.Б. ... коммерческих банков и зарубежный опыт. –
Москва: Финансы и статистика, ... ... ... ... ...... ... ЕДБ-де тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жүйелерінің болуына
қойылатын талаптар туралы нұсқаулық // Егемен Қазақстан. – 2004, ... ... ... ... ... ... и перспективы ее реализации: Материалы
конференции / Под ... ... Р.Е., ... С.К. –
Алматы: Қазақ университеті, 2003.
15. Хавьер М. Пиедра. Система кредитного бюро в Казахстане. Расширение
доступа к ... ... ... сбалансированного подхода //
Банки Казахстана. – 2003.- №9.
16. Хамитова К.Н. Современные ... и ... ... в ... // ... ... – 2002. - ... Нурсеит Н., Нурсеитова Р. Текущее состояние развития и ... ... // ... и ... – 2003 - №2.
18. Бобаканова Ж.О. Кредитные риски в банковской сфере и критерии
рейтинга ... // ... ... – 2002.- ... ... М. ... кредитования в условиях ... ... // ... – 2003.- №7.
20. Симановский А.Ю. Резервы на ... ... по ... опыт и некоторые вопросы методологии // ... ... – 2004.- ... ... Г. ... подходы к определению возможности
предоставления ... ... // ... – 2002.- ... ... У.Б., ... М.А. О ... базе и стимулировании
долгосрочного кредитования ... ... ... ... ... РК // ... Казахстана. – 2002.- №6.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Заңды тұлғаларды несиелеуді ұйымдастыру және оның ерекшеліктері25 бет
Заңды тұлғаларды несиелеуді ұйымдастыру туралы84 бет
Банктiк несиенiң формалары мен түрлерi.Несие қамтамасыздығы72 бет
Заңды тұлғаларды несиелеу58 бет
Заңды тұлғаларды несиелеу туралы46 бет
Заңды тұлғаларды несиелеу туралы ақпарат11 бет
Заңды тұлғаларды несиелеу туралы мәлімет78 бет
Несие жүйесі туралы10 бет
Азаматтар өтініштерімен жұмыс азаматтар өтініштерінің түрлері анықтамасы, азаматтардың хаттарын, өтініштерін және шағымдарын қарау жөніндегі құжаттармен жұмыс істеу30 бет
Азаматтық құқықтың субъектілері23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь