Арал тағдыры – ел тағыдыры

Арал теңізінің алабы өзендері сирек, шөлді аймақта орналасқан. Теңізге Қазақстан аумағы арқылы ағып өтетін Сырдария өзені құяды. Сырдария өзені деп орталық Тян – Шянь тауларынан Нарын мен Қарадария өзендері қосылған жерінің бастауы аталады. Оның жоғарғы ағысына бірнеше сала қосылса, ал республика жерінде Арыс және Келес өзендері құяды. өзеннің жалпы ұзындығы 2212 км, оның 1400 км құмды аңғармен ағып өтеді. Арналары иір – иір, жарқабақты келеді, лессты - саздақты жыныстарды шайып әкетеді. Ағын судың тау жыныстарын шайып, ағызып әкету проццесін өзен эрозиясы деп атайды. Тау өзендерінің ағысы қатты, арнасы терең болады, оның орта және төменгі ағыстарының арнасының табанына су ағызып әкелген малта тастар, құм, тұнба шөге бастайды. Бұл тасқындарды аллювий деп атайды. Уақыт ұза келе өзен арнасы тереңдей түсетіндіктен, өзен суы тасыған кезде өзінің бұрынғы арнасына көтеріле алмай қалады. Өзеннің су көтерілмеген ескі арнасын терраса деп атайды. Өзенмен ағып келетін қатты заттың бәрі қатты ағын деп атайды. Сырдария өзенінің қатты ағыны жылына 100 млн тонна шамасында шөгіндіні ағызып алып келеді. Республикадағы суы ең лайлы өзен.
Өзендердің қатты ағынын зерттеудің практикалық маңызы бар. Өзен тасқындары суару каналдарын бітеп, су турбиналарының жұмысын қиындатады. Соңғы жылдары Сырдария суын толық дерлік шаруашылық пен егістіктің әртүрлі салаларына пайдалануға байланысты суы Арал теңізіне жетпей тартылып қалады. Қазақстан жеріндегі Сырдария өзені бойында Шардара су қоймасы, Қызылорда бөгеті, Қызылқұм, Қазалы суару жүйелері салынған.
Шу, Сарысу, Торғай және Ырғыз өзендері кішігірім көлдерге құяды, кейбір қуаңшылық жылдары да оолардың арналары кеуіп қалады.
        
        Арал тағдыры – Ел тағыдыры
Арал теңізінің алабы
Арал теңізінің алабы өзендері сирек, шөлді ... ... ... ... ... ағып өтетін Сырдария өзені құяды. Сырдария
өзені деп орталық Тян – Шянь тауларынан ... мен ... ... ... бастауы аталады. Оның жоғарғы ағысына ... ... ал ... жерінде Арыс және Келес өзендері құяды. өзеннің
жалпы ұзындығы 2212 км, оның 1400 км ... ... ағып ... ... – иір, ... ... лессты - саздақты жыныстарды шайып әкетеді.
Ағын судың тау ... ... ... ... ... өзен ... ... Тау өзендерінің ағысы қатты, арнасы терең болады, оның орта және
төменгі ағыстарының арнасының табанына су ... ... ... ... ... шөге бастайды. Бұл тасқындарды аллювий деп атайды. Уақыт ұза келе
өзен арнасы тереңдей түсетіндіктен, өзен суы ... ... ... ... ... алмай қалады. Өзеннің су көтерілмеген ескі арнасын
терраса деп атайды. Өзенмен ағып ... ... ... бәрі ... ағын ... Сырдария өзенінің қатты ағыны жылына 100 млн тонна шамасында
шөгіндіні ... алып ... ... суы ең ... өзен.
Өзендердің қатты ағынын зерттеудің практикалық маңызы бар. ... ... ... ... су ... ... қиындатады.
Соңғы жылдары Сырдария суын толық дерлік шаруашылық пен егістіктің әртүрлі
салаларына ... ... суы Арал ... жетпей тартылып қалады.
Қазақстан жеріндегі Сырдария өзені бойында Шардара су қоймасы, Қызылорда
бөгеті, Қызылқұм, Қазалы ... ... ... ... ... және ... ... кішігірім көлдерге құяды,
кейбір қуаңшылық жылдары да оолардың арналары кеуіп қалады.
Арал теңізі
Қазақстанның оңтүстік аймағындағы Арал ... ... ... ... ... Арал ... ... ойпатының тектоникалық қазаншұңқырында
жатыр. Ол ... ... ... ... 53 метр ... орналасқан.
Жалпы ауданы 64,5 мың шаршы шақырым, ұзындығы 428 км, ... ... ... ... болып келеді. Арал теңізінің түбі ... ... ... көне ... бері ... көптеген саяхатшылары мен
ғалымдарының назарын өзіне аударды, Арал туралы алғашқы ... ... ... еңбектерінде ұшырасады. Грек ғалымы Птоломей теңіздің
географиялық орнын дұрыс анықтап жазған. Арал теңізінің суын, табығатын ... ... ... орыс ... ... еңбегі зор. Академик Л.С.
Бергтің 1908 жылы «Арал ... ... ... ... ... ... теңізі аймағының қатаң контенетті, құрғақ. ... ... ... ... ... 100 мм. ... ... мөлшері түскен жауын –
шашыннан бірнеше есе көп.
Теңіз бетіндегі ауаның жаз ... ... ... + 24 С, + 26
С, қыста – 7 С, - 13 С-ге дейін төмендейді. Қыста теңіз бетіне мұз ... ... 14 %- ... ... ... теңіз суының қатты тартылып,
таяздануына байланысты тұздылығы ... ... ... ... ... байлықтары. Теңізде балықтың 30 - дан аса түрі
бар. Кәсіптік маңызы бар бекіре, ... ... ... ... ... ауланады. Соңғы уақытқа дейін Аралдан балықшылар жылына 200 мың
тонна балық аулап келді. Аралға құятын Амудария мен ... ... ... ... пайдалану, ысырап ету салдарынан теңіз суы тартылып,
айдыны тарылып барады.
Теңіздің солтүстігіндегі ... ... ... ... ... ... ... қырғауыл т.б. аң құс түрлері ... ... ... күрт ... ... олар ... ... экологиясы. Арал теңізінің тартылып, теңіз маңайындағы
аудандардың экологиялық жағдайларының нашарлауының көптеген себептері ... ... ең ... ... ... құятын Сырдария мен Амудария өзендерінің
аңғарларында суармалы егіс көлемінің жөнсіз ұлғайтылуы, су режимін дұрыс
сақтамау егістік жерлердің ... алып ... ... ... ... ... 14, 7 м-ге дейін төмендеді. ... 26 мың ... су ... ... ... 2 мың ... ... тұзды сортаң шөл
пайда болды. Аралдың табанынан жел көтерген тұзды шаң жүздеген мың шаршы
шақырым ... ... ... ... қарағанда тартылған
теңіз табанының 1 шаршы шақырым жерінен 8 мың ... жуық ... ... ... ортаға таралады екен. Шаңмен көтеріліп ... ... ... азайтып, егіс өнімін төмендетеді, ауыз судың сапасына
әсер етіп, жергілікті халықтың ... зиян ... ... ... заттардың шамадан тыс таралуы ... да ... ... Арал маңында атмосфераға ғана емес, су мен топырақ та
ластанған. ... ... жас ... ... көп, ... ... ... Әсіресе, тыныс алу органдары мен жүйке, қан ... ... т.б. ... жиі ... ... ... ішек
аурулары, сары ауру қатерлі ісік, кемсі ... ... ... ... ... ... тұрғындар ата – баба жерінен амалсыз қоныс аударды. Қазір
Арал теңізінің эклогиялық жағдай шетел ғалымдарын да алаңдатып ... ... ... ... ... конференциялар өтіп, Аралға
көмектесу жолдары іздестірілуде. 1988 жылы «ХХ ғ: ... ... атты ... ... ... ... Соңғы жылдары
Қазақстан мен Орта Азия мемлекеттері ... ... аман ... ... ... Бұл ... шет мемлекеттер де ат салысуда. Өйткені
бұл ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 3 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай жолы романындағы Абай бейнесі8 бет
Абай Құнанбаев.(1845-1904)7 бет
Алаштың ардақтысы Спандияр Көбеев43 бет
Арал теңізі9 бет
Арал теңізі туралы ғалымдардың түсініктері3 бет
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет
Исмаилизм: хасан ибн саббах және ассасиндер49 бет
Луций Анней Сенека3 бет
Табиғат тағдыры – адамзат тағдыры. Тәрбие сағаты4 бет
Экономикадағы экологиялық жендеттiк синдромы24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь