Арал тағдыры – ел тағыдыры


Арал теңізінің алабы өзендері сирек, шөлді аймақта орналасқан. Теңізге Қазақстан аумағы арқылы ағып өтетін Сырдария өзені құяды. Сырдария өзені деп орталық Тян – Шянь тауларынан Нарын мен Қарадария өзендері қосылған жерінің бастауы аталады. Оның жоғарғы ағысына бірнеше сала қосылса, ал республика жерінде Арыс және Келес өзендері құяды. өзеннің жалпы ұзындығы 2212 км, оның 1400 км құмды аңғармен ағып өтеді. Арналары иір – иір, жарқабақты келеді, лессты - саздақты жыныстарды шайып әкетеді. Ағын судың тау жыныстарын шайып, ағызып әкету проццесін өзен эрозиясы деп атайды. Тау өзендерінің ағысы қатты, арнасы терең болады, оның орта және төменгі ағыстарының арнасының табанына су ағызып әкелген малта тастар, құм, тұнба шөге бастайды. Бұл тасқындарды аллювий деп атайды. Уақыт ұза келе өзен арнасы тереңдей түсетіндіктен, өзен суы тасыған кезде өзінің бұрынғы арнасына көтеріле алмай қалады. Өзеннің су көтерілмеген ескі арнасын терраса деп атайды. Өзенмен ағып келетін қатты заттың бәрі қатты ағын деп атайды. Сырдария өзенінің қатты ағыны жылына 100 млн тонна шамасында шөгіндіні ағызып алып келеді. Республикадағы суы ең лайлы өзен.
Өзендердің қатты ағынын зерттеудің практикалық маңызы бар. Өзен тасқындары суару каналдарын бітеп, су турбиналарының жұмысын қиындатады. Соңғы жылдары Сырдария суын толық дерлік шаруашылық пен егістіктің әртүрлі салаларына пайдалануға байланысты суы Арал теңізіне жетпей тартылып қалады. Қазақстан жеріндегі Сырдария өзені бойында Шардара су қоймасы, Қызылорда бөгеті, Қызылқұм, Қазалы суару жүйелері салынған.
Шу, Сарысу, Торғай және Ырғыз өзендері кішігірім көлдерге құяды, кейбір қуаңшылық жылдары да оолардың арналары кеуіп қалады.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 3 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Арал тағдыры – Ел тағыдыры

Арал теңізінің алабы

Арал теңізінің алабы өзендері сирек, шөлді аймақта орналасқан.
Теңізге Қазақстан аумағы арқылы ағып өтетін Сырдария өзені құяды. Сырдария
өзені деп орталық Тян – Шянь тауларынан Нарын мен Қарадария өзендері
қосылған жерінің бастауы аталады. Оның жоғарғы ағысына бірнеше сала
қосылса, ал республика жерінде Арыс және Келес өзендері құяды. өзеннің
жалпы ұзындығы 2212 км, оның 1400 км құмды аңғармен ағып өтеді. Арналары
иір – иір, жарқабақты келеді, лессты - саздақты жыныстарды шайып әкетеді.
Ағын судың тау жыныстарын шайып, ағызып әкету проццесін өзен эрозиясы деп
атайды. Тау өзендерінің ағысы қатты, арнасы терең болады, оның орта және
төменгі ағыстарының арнасының табанына су ағызып әкелген малта тастар, құм,
тұнба шөге бастайды. Бұл тасқындарды аллювий деп атайды. Уақыт ұза келе
өзен арнасы тереңдей түсетіндіктен, өзен суы тасыған кезде өзінің бұрынғы
арнасына көтеріле алмай қалады. Өзеннің су көтерілмеген ескі арнасын
терраса деп атайды. Өзенмен ағып келетін қатты заттың бәрі қатты ағын деп
атайды. Сырдария өзенінің қатты ағыны жылына 100 млн тонна шамасында
шөгіндіні ағызып алып келеді. Республикадағы суы ең лайлы өзен.
Өзендердің қатты ағынын зерттеудің практикалық маңызы бар. Өзен
тасқындары суару каналдарын бітеп, су турбиналарының жұмысын қиындатады.
Соңғы жылдары Сырдария суын толық дерлік шаруашылық пен егістіктің әртүрлі
салаларына пайдалануға байланысты суы Арал теңізіне жетпей тартылып қалады.
Қазақстан жеріндегі Сырдария өзені бойында Шардара су қоймасы, Қызылорда
бөгеті, Қызылқұм, Қазалы суару жүйелері салынған.
Шу, Сарысу, Торғай және Ырғыз өзендері кішігірім көлдерге құяды,
кейбір қуаңшылық жылдары да оолардың арналары кеуіп қалады.

Арал теңізі

Қазақстанның оңтүстік аймағындағы Арал теңізі көлемі жағынан екінші
орынды иеленеді. Арал теңізі Тұран ойпатының тектоникалық қазаншұңқырында
жатыр. Ол дүние жүзілік мұхит деңгейінен 53 метр биіктікте орналасқан.
Жалпы ауданы 64,5 мың шаршы шақырым, ұзындығы 428 км, жағалаулары көбінесе
ойпатты, жазық, құмды болып келеді. Арал теңізінің түбі тегіс, тұнба
шөгінділі.
Арал теңізі көне заманнан бері әлемнің көптеген саяхатшылары мен
ғалымдарының назарын өзіне аударды, Арал туралы алғашқы деректер Ежелгі
грек ғалымдарының еңбектерінде ұшырасады. Грек ғалымы Птоломей теңіздің
географиялық орнын дұрыс анықтап жазған. Арал теңізінің суын, табығатын жан
– жақты зерттеуге орыс ғалымдарының сіңірген еңбегі зор. Академик Л.С.
Бергтің 1908 жылы Арал теңізі деген үлкен еңбегі жарық көрді.
Арал теңізі аймағының қатаң контенетті, құрғақ. Жылдық жауын –
шашының орташа мөлшері 100 мм. Жылдық булану мөлшері түскен жауын –
шашыннан бірнеше есе көп.
Теңіз бетіндегі ауаның жаз ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Арал тағдыры - адам тағдыры
Ертіс тағдыры – ел тағдыры
Тіл тағдыры – ел тағдыры
Арал
Зар заман» ақындарының шығармашылығындағы ел мен жер тағдыры
Арал теңізі
Табиғат тағдыры – адамзат тағдыры. Тәрбие сағаты
Арал теңізінің экологиясы
Арал мәселесі
Арал проблемасы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь