Қыз айттыру

«Қыз айттырудың мұндай тәртібі Есім деген ханның бұйрығы бойынша орнаған көрінеді» (Ы.Алтынсарин). Әр ата-ана өз ұлының болашақ қалыңдығын ерте ойластырады, өзінің теңін іздейді. «Анасын көріп қызын ал» деген қағиданы қатаң ұстайды. Яғни болашақ құдасын орынды жерден, жақсы кісілерден, аталы, іргелі ауылдан қарастырады. Тұқымында, тегінде ауруы бар отбасының қыздарына сөз салмайды. Лайықты деген адамдарына әдейі барып балаларының болашағы туралы әңгіме қозғайды, өздерінің құда болу ниетін білдіреді. Мұны «қыз айттыру» дейді. Бұл жолдың да түрлі ереже, тәртіптері бар. Егер балалар (ұл, қыз) жас болса, тіпті іште жатса да ерте келіп сөз байласады. Мұндай адамдар көбіне бірін-бірі жақсы білетін, өте сыйлы, дос кісілер арасында болады. Олар алдымен іште жатқан балаларын бір-біріне (әрине бірі ұл, бірі қыз болса) қосу туралы келіседі. «Атастыру» деген осы. Мұны «бел құда» дейді. Бесікте жатқан балаларды атастырса «бесік құда» дейді.
        
        Қыз айттыру
Қыз айттыру (дәстүр). «Қыз айттырудың мұндай тәртібі Есім ... ... ... орнаған көрінеді» (Ы.Алтынсарин). Әр ата-ана өз
ұлының ... ... ерте ... ... теңін іздейді. «Анасын
көріп қызын ал» деген қағиданы қатаң ұстайды. Яғни болашақ құдасын ... ... ... аталы, іргелі ауылдан қарастырады. ... ... бар ... қыздарына сөз салмайды. Лайықты деген
адамдарына әдейі барып ... ... ... ... ... құда болу ... ... Мұны «қыз айттыру» дейді. Бұл жолдың
да түрлі ереже, тәртіптері бар. Егер ... (ұл, қыз) жас ... ... ... да ерте ... сөз ... Мұндай адамдар көбіне бірін-бірі
жақсы білетін, өте ... дос ... ... ... Олар ... ... ... бір-біріне (әрине бірі ұл, бірі қыз болса) қосу ... ... ... осы. Мұны «бел құда» ... ... ... ... ... ... дейді. Кейде қыз алған құда енді сол үйге
өз қызын беретін болса мұны қарсы құда ... ... құда ... кісілер
құдалықты тағы жалғастыратын болса оны «сүйек жаңғырту» деп атайды. Қыз
бойжеткен, ұл ... ... екі ... қосу ... ... ... ертеден белгіленген заңы бойынша жеті атадан бері қыз
алыспайды. Некелік ережеде әйел күйеуден 8 жас, ... ... 25 жас ... ... ... ... ... әмеңгерлік жолда бұл шектеуге
қарамайтын ... да ... «Қыз ... ... жас ... ... мен сыйластықтың негізін қалайды.
Қыз көру
«Қыз көру» (салт). «Мырзалар қыз таңдаған келсін ... ... ... біз ... ... кейде «қыз таңдау» деп те аталады.
Салт бойынша белгілі кісілердің ... ... ... ... ... ... қыздарды ел ішінен өздері таңдаған. «Пәлен жерде жақсы қыз бар»
дегенді естіген жар таңдаған жігіттер ... ... ... ... ... ... ... кім көрмейді, қымызды кім ішпейді» деген
мақал қыз іздеген ... жол ... ... жігіттерге ешкімнің наразылық
білдіруге, тосқауыл жасауға хақысы жоқ. Керісінше жігіттерді салтанатпен
қарсы алған. ... ... өр ... ... ... ... ... жігітті біз көрелік» деп белсене шығып, жігіттермен өнер санасқан.
Жігітке олар да сын көзбен қарап, өз ойын ашық ... ... ... ... ... қыз ... ... түскен. Осыдан кейін ұнатқан жастар сөз
байласып, жігіт жағы құда жіберген. Демек, жігіт пен қыз бірін-бірі ... да ... жолы ... Олай ... ... да қыз-жігіттің ұнаиып,
сүйіп қосылған кездері болған.
Әрине, қазақ салтында «қыз таңдау», «қыз ... әр ... ... Оған аты ... ... ... мен ... қолы жеткен.
«Қыз көру» салты Т.Жомартбаевтың «Қыз ... ... ... ... түсу» (дәстүр). «Итбай Тұрлығұлға құда түсіп мал ... ... ... Ертеден және қазірде жалғасып келе жатқан
әрі жарасты дәстүрлердің бірі – құда ... ... ... ... ... қызы бар үйге құда ... яғни бойжеткен қызын сұрайды. Құдалар
құрметке лайық сыйлы адам деп ... Қыз ... ... ... соң
құдалықтың жөн-жоралғыларын жасайды. Оның түрі өте көп.... ... ... құда ... ат ... ... тағы ... ырымдар мен
кәделер, алымдары болады. Құдалықты басқарып барған адам «бас ... ... ... құратын жігіт пен қадыңдықтың әкелері бір-біріне «бауыздау
құда» деп аталады.
Құда түсу – қазақтың ең ... ... ... ... әрі мән-
маңызы бар салт-дәстүрлерінің бірі. Онда ... ... ... ... күрес, айтыс, өлеңдер айтылады. Екі жақ та бірін-бірі
сынап ... ... мал» ... ... «Мен ... ... қалың мал
қайтартпақшы болдым ғой» (С.Көбеев). Құда түсу рәсімі келісілген соң дал
заңы ... ... жағы ... мал» ... ... Бұл – ... ... бұлжымаған ежелгі дәстүр. Оның мөлшері құдалардың дәрежесі мен
дәулетіне байланысты екі жақ ... ... ... ... ... ... мал мөлшері 5-6 малмен тынса, ірі байлар арасында екі жүз,
бесжүз мың жылқыға дейін жеткен. Би мен байлар, хан мен ... ... мал ... «бес ... деп ... бес ... ... бір «жетім қыз»
(күң), «аяқ жақсы» деп беретін үш түйеге қоса бір ... ... ... ... деректер арқылы белгілі. ... ... ... ... ... ... «отыз жеті», «отыз жетінің жартысы», «жақсылы отыз
жеті», «жиырма ... «он ... ... ... ... ... ... сияқты
түрлері болған. Мұның сыртында той мал, сүт ақы, күйеу апаратын ілу, өлі-
тіріапаратын, тағы ... да ... ... ... ... да ... ... үкіметі кезінде «қызды малға сату» деп қара күйе жағылып келді. ... ... ... ... мал» ... кем болмаған.
Әрине, қалың мал құдалардың дәулетіне байланысты болған. ... ... өз ... ... ... ... ... «қалың мал»
байлық пен мырзалықтың дәрежесін әйгілейтін көріністің айғағы болғаны
шындық. XIX ғасырдың ... ... Кіші ... ... мен Орта жүзде
Сапақ құда болған. Сонда Байсақалдың ... ... ... 500 ... ... ... – қара ... 100 жылқы үйге кіргізер, 100 жылқы той ... ...

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 3 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Гетерогенді және өзгермелі ортадағы сұрыптау"4 бет
1905-1907 жылдардағы революцияның Қазақстанға саяси дамуына әсері.9 бет
А.Байтұрсынов және халық педагогикасы7 бет
Абай (Ибраһим) Құнанбаев8 бет
Абай тұлғасы8 бет
Абайдың махаббат лирикасы21 бет
Абайдың өмірі мен шығармашылығы26 бет
Агрессивтік мінез-құлықтың теориялық мәселелері12 бет
Адам капиталы – ел байлығы, ұлт байлығы11 бет
Азиядағы өзара іс-қимыл мен ынтымақтастық төңірегіндегі мәселелер8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь