Түркістан аймағындағы сығанақ қаласының тарихы


Сыр бойындағы ірі қалалардың бірі Сығанақ болды. Ол қазіргі Қызылорда облысының Жаңақорған ауданындағы қала еді. Бұл қала туралы алғаш рет Х ғасырдағы жазба деректерде айтылған. XI ғ. Ғұлама ғалым, түркі тілінің маманы Махмұт Қашқари өзін “Түркі тілінің сөздігі” еңбегінде жазып қалдырған. Ол сығанақ қаласын оғыз қалаларының ішінде атап өткен [1, 174 б]. Бұл қаланы әр жылдары көптеген ғалымдар зерттеген. 1862 ж П.И.Лерх, 1906-07 ж. И.А.Костанье, 1947 ж. А.Н.Бернштам басқарған археологиялық экспедициялар зерттеулер жүргізді.
1929ж. А.Ю.Якубовский “Развалины Сыганака” еңбегінде толық мағлұмат беруге тырысқан.ХХ ғасырдың 70 жылдары К.Ақышев пен К. Байпақов Сығанақ жерінде болып көптеген зерттеулер керек екенін айтты [2, 48-49б].
Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың “мәдени мұра” бағдарламасының негізінде қазіргі таңда Сығанақ қаласының орнында археологиялық зерттеулер қолға алынуда, ашық аспан астында музей ұйымдастыруға көптеген жағдайлар жүргізіліп отыр. Түрік өркениетінің дамуына Сығанақ қаласы өзіндік үлес қосты. Ал енді сол ортағасырдағы тарихи маңызы бар Сығанақ қаласының тарихына тоқталайық. Қазақстанның солтүстігі мен оңтүстігі-шығысына баратын керуен жолдардың қиылысында орналасқан ол XIIғ. Қыпшақ бірлестігінің орталығы болды. Қазір сығанақтың орнында сунақ-ата жұрты бар [3, 39 б].
1919-20 жылдары Жошы бастаған, монғолдар Сыр бойындағы қалаларды алма-кезек шабуылдап,бағындырып отырған. Сығанақ қаласы 7 күн бойы шабуылдан кейін ғана алынып, монғолдар түгелдей қырып тастаған. XIII ғасырдың 2 жартысында қала қайта жөнделе бастады. Сырдария өңіріндегі ірі саяси және экономикалық орталыққа айнала бастайды. Көптеген қоғамдық ғимараттар, мешіттер салынды. Сығанақ қаласын билеу үшін Темір XIV ғасырда көптеген әрекеттер жасайды. Бұл тұста оған Тоқтамыс хан көмектеседі. Әмір Темір Тоқтамысқа қолдау көрсетіп әскер беріп, Сырдарияға айдап салды [4, 16 б].

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 3 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Таңдаулыға:   




УДК 950959: 930.26

ТҮРКІСТАН АЙМАҒЫНДАҒЫ СЫҒАНАҚ ҚАЛАСЫНЫҢ ТАРИХЫ

Т.Н. Сериев
Тараз мемлекеттік педагогикалық институты, Тараз қ.
е-mail: tanat 82@mail.ru

Сыр бойындағы ірі қалалардың бірі Сығанақ болды. Ол қазіргі Қызылорда
облысының Жаңақорған ауданындағы қала еді. Бұл қала туралы алғаш рет Х
ғасырдағы жазба деректерде айтылған. XI ғ. Ғұлама ғалым, түркі тілінің
маманы Махмұт Қашқари өзін “Түркі тілінің сөздігі” еңбегінде жазып
қалдырған. Ол сығанақ қаласын оғыз қалаларының ішінде атап өткен [1, 174
б]. Бұл қаланы әр жылдары көптеген ғалымдар зерттеген. 1862 ж П.И.Лерх,
1906-07 ж. И.А.Костанье, 1947 ж. А.Н.Бернштам басқарған археологиялық
экспедициялар зерттеулер жүргізді.
1929ж. А.Ю.Якубовский “Развалины Сыганака” еңбегінде толық мағлұмат
беруге тырысқан.ХХ ғасырдың 70 жылдары К.Ақышев пен К. Байпақов Сығанақ
жерінде болып көптеген зерттеулер керек екенін айтты [2, 48-49б].
Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың “мәдени мұра” бағдарламасының негізінде қазіргі
таңда Сығанақ қаласының орнында археологиялық зерттеулер қолға алынуда,
ашық аспан астында музей ұйымдастыруға көптеген жағдайлар жүргізіліп отыр.
Түрік өркениетінің дамуына Сығанақ қаласы өзіндік үлес қосты. Ал енді сол
ортағасырдағы тарихи маңызы бар Сығанақ қаласының тарихына тоқталайық.
Қазақстанның солтүстігі мен оңтүстігі-шығысына баратын керуен жолдардың
қиылысында орналасқан ол XIIғ. Қыпшақ бірлестігінің орталығы болды. Қазір
сығанақтың орнында сунақ-ата жұрты бар [3, 39 б].
1919-20 жылдары Жошы бастаған, монғолдар Сыр бойындағы қалаларды алма-
кезек шабуылдап,бағындырып отырған. Сығанақ қаласы 7 күн бойы шабуылдан
кейін ғана алынып, монғолдар түгелдей қырып тастаған. XIII ғасырдың 2
жартысында қала қайта жөнделе бастады. Сырдария өңіріндегі ірі саяси және
экономикалық орталыққа айнала бастайды. Көптеген қоғамдық ғимараттар,
мешіттер салынды. Сығанақ қаласын билеу үшін Темір XIV ғасырда көптеген
әрекеттер жасайды. Бұл тұста оған Тоқтамыс хан көмектеседі. Әмір Темір
Тоқтамысқа қолдау көрсетіп әскер беріп, Сырдарияға айдап салды [4, 16 б].
XIII-XVI ғасырлардағы Сығанақ қаласының ірі сауда орталығы ретінде
халықаралық және жергілікті маңызы зор болды. Қалаға Мауереннахрдан,
Қашқардан, Түркістан тағы сол сияқты қалалардан сауда керуендері келіп
тұрғандықтан, мұнда тұрмыс қажеттіліктеріне керекті заттар әкелінді. XIV-
XVI ғасырларда Сығанақ қаласы Түркістан қалалары ішінде саяси-әкімшілік,
сауда айырбас орталықтары ретінде ең ірі қалалардың бірі болып саналды.
XIV ғасырдың алғашқы кезінен бастап Сасыбұқаның кезінде (1309-1310) Ақ
Орданың астанасы болған. Қаланы кейінен Ерзен хан (Сасыбұқаның баласы)
білмейді. Ерзен хан билеген тұста Сығанақ қаласы дәуірлей бастайды. Қалада
мешіт-медреселер, тұрғын үй-жайлар салғызған. Ерзен хан аса бір ақылды,
дана адам еді. Ол мұсылманша өмір сүріп, діни қайрымдылық ұйымдар құрған
[2, 50 б]. XV ғасып ішінде Сығанақ өзінің саяси және экономикалық маңызын
жоғалтпай, Дешті қыпшақта бірін-бірі ауыстырған билеушілердің астанасы
болады [5, 20 б]. 1446 жылдан бастап қала “Көшпелі өзбектер” мемлекетінің
құрамына кіріп, астанасы болған. Әбілхайыр хандығы ыдырағанға дейін өзінің
мәртебесін жоғалтпаған. Ибн ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Орта ғасырлық Түркістан қаласының тарихы
Орта ғасырдағы Сығанақ қаласының зерттелу тарихы
Түркістан аймағындағы туризм
Түркістан қаласының тарихы (ХІХ –ХХ ғ.ғ.)
ХIX ғасырдағы Түркістан тарихы
Түркістан қаласы тарихы
Түркістан қаласының әлеуметтік-саяси тарихының мәселелері
Алматы қаласының тарихы
Орал қаласының тарихы
Тараз қаласының тарихы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

MasterCard Visa


WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь