Түркістан аймағындағы сығанақ қаласының тарихы

Сыр бойындағы ірі қалалардың бірі Сығанақ болды. Ол қазіргі Қызылорда облысының Жаңақорған ауданындағы қала еді. Бұл қала туралы алғаш рет Х ғасырдағы жазба деректерде айтылған. XI ғ. Ғұлама ғалым, түркі тілінің маманы Махмұт Қашқари өзін “Түркі тілінің сөздігі” еңбегінде жазып қалдырған. Ол сығанақ қаласын оғыз қалаларының ішінде атап өткен [1, 174 б]. Бұл қаланы әр жылдары көптеген ғалымдар зерттеген. 1862 ж П.И.Лерх, 1906-07 ж. И.А.Костанье, 1947 ж. А.Н.Бернштам басқарған археологиялық экспедициялар зерттеулер жүргізді.
1929ж. А.Ю.Якубовский “Развалины Сыганака” еңбегінде толық мағлұмат беруге тырысқан.ХХ ғасырдың 70 жылдары К.Ақышев пен К. Байпақов Сығанақ жерінде болып көптеген зерттеулер керек екенін айтты [2, 48-49б].
Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың “мәдени мұра” бағдарламасының негізінде қазіргі таңда Сығанақ қаласының орнында археологиялық зерттеулер қолға алынуда, ашық аспан астында музей ұйымдастыруға көптеген жағдайлар жүргізіліп отыр. Түрік өркениетінің дамуына Сығанақ қаласы өзіндік үлес қосты. Ал енді сол ортағасырдағы тарихи маңызы бар Сығанақ қаласының тарихына тоқталайық. Қазақстанның солтүстігі мен оңтүстігі-шығысына баратын керуен жолдардың қиылысында орналасқан ол XIIғ. Қыпшақ бірлестігінің орталығы болды. Қазір сығанақтың орнында сунақ-ата жұрты бар [3, 39 б].
1919-20 жылдары Жошы бастаған, монғолдар Сыр бойындағы қалаларды алма-кезек шабуылдап,бағындырып отырған. Сығанақ қаласы 7 күн бойы шабуылдан кейін ғана алынып, монғолдар түгелдей қырып тастаған. XIII ғасырдың 2 жартысында қала қайта жөнделе бастады. Сырдария өңіріндегі ірі саяси және экономикалық орталыққа айнала бастайды. Көптеген қоғамдық ғимараттар, мешіттер салынды. Сығанақ қаласын билеу үшін Темір XIV ғасырда көптеген әрекеттер жасайды. Бұл тұста оған Тоқтамыс хан көмектеседі. Әмір Темір Тоқтамысқа қолдау көрсетіп әскер беріп, Сырдарияға айдап салды [4, 16 б].
        
        УДК 950/959: 930.26
ТҮРКІСТАН АЙМАҒЫНДАҒЫ СЫҒАНАҚ ҚАЛАСЫНЫҢ ТАРИХЫ
Т.Н. Сериев
Тараз мемлекеттік педагогикалық институты, ... ... tanat ... ... ірі ... бірі ... болды. Ол қазіргі Қызылорда
облысының Жаңақорған ауданындағы қала еді. Бұл қала ... ... рет ... ... ... айтылған. XI ғ. Ғұлама ғалым, ... ... ... ... өзін ... тілінің сөздігі” еңбегінде жазып
қалдырған. Ол сығанақ қаласын оғыз қалаларының ... атап ... [1, ... Бұл ... әр ... ... ... зерттеген. 1862 ж П.И.Лерх,
1906-07 ж. И.А.Костанье, 1947 ж. А.Н.Бернштам ... ... ... ... А.Ю.Якубовский “Развалины Сыганака” еңбегінде толық мағлұмат
беруге тырысқан.ХХ ғасырдың 70 жылдары К.Ақышев пен К. ... ... ... ... ... керек екенін айтты [2, 48-49б].
Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың “мәдени мұра” бағдарламасының негізінде қазіргі
таңда Сығанақ қаласының ... ... ... ... алынуда,
ашық аспан астында музей ұйымдастыруға көптеген жағдайлар жүргізіліп отыр.
Түрік өркениетінің дамуына Сығанақ ... ... үлес ... Ал енді ... ... маңызы бар Сығанақ қаласының ... ... ... мен оңтүстігі-шығысына баратын керуен жолдардың
қиылысында орналасқан ол XIIғ. ... ... ... ... Қазір
сығанақтың орнында сунақ-ата жұрты бар [3, 39 б].
1919-20 жылдары Жошы ... ... Сыр ... ... ... шабуылдап,бағындырып отырған. Сығанақ қаласы 7 күн бойы шабуылдан
кейін ғана алынып, ... ... ... ... XIII ... ... қала ... жөнделе бастады. Сырдария өңіріндегі ірі саяси және
экономикалық орталыққа айнала ... ... ... ... ... Сығанақ қаласын билеу үшін Темір XIV ғасырда көптеген
әрекеттер жасайды. Бұл тұста оған ... хан ... Әмір ... ... көрсетіп әскер беріп, Сырдарияға айдап салды [4, 16 б].
XIII-XVI ғасырлардағы Сығанақ қаласының ірі ... ... ... және ... ... зор ... ... Мауереннахрдан,
Қашқардан, Түркістан тағы сол сияқты қалалардан ... ... ... ... ... қажеттіліктеріне керекті заттар әкелінді. XIV-
XVI ғасырларда Сығанақ қаласы ... ... ... саяси-әкімшілік,
сауда айырбас орталықтары ретінде ең ірі қалалардың бірі болып саналды.
XIV ғасырдың алғашқы ... ... ... ... ... ... ... болған. Қаланы кейінен Ерзен хан (Сасыбұқаның баласы)
білмейді. Ерзен хан билеген тұста Сығанақ қаласы ... ... ... ... ... ... Ерзен хан аса бір ақылды,
дана адам еді. Ол ... өмір ... діни ... ұйымдар құрған
[2, 50 б]. XV ғасып ішінде Сығанақ өзінің саяси және ... ... ... ... ... ауыстырған билеушілердің астанасы
болады [5, 20 б]. 1446 жылдан ... қала ... ... мемлекетінің
құрамына кіріп, астанасы болған. Әбілхайыр хандығы ыдырағанға дейін ... ... Ибн ... ... ... ... хан ... осы Сығанақтың жанында жерленген. Оның сипаттауы бойынша, хан күмбезі
өте биік және күшті безендіріліп жасалған. Бұл кесенесі ... ... ... - ... ... деп айтады [6, 96 б]. XV ... ... ... XVI ... соңына дейін Қазақ хандығы мен ... ... ... ... ... XVI ғ. ... ... қаласы
өзінің бұрынғы күш-қуатынан айырыла бастайды. Оған себеп XVI ... ... ... XVI ... аяғына дейін болған ұзақ ... ... ... ... ... ... ... себебі, ол –
Ұлы Жібек жолы тармақтарының аймақ территориясында маңызын жоғалтуы еді. ... Ұлы ... Жолы Ұлы ... ... ... өмір ... ... сауда жолының шығуна дейін болған. Содан соң мұхиттық ... ... арта ... [6, 203 б.]. Бұл Сығанақ қаласының экономикалық
құлдырауына әкеледі.
Сығанақ қаласы ... ... ... ... секілді суармалы
егіншілікпен айналысады. Ол туралы Ибн Рузбихан өзінің еңбегінде “Егістік
жерлерді суғаруға ... ... ... ... - ... [5, 21 б.] ... ... Дешті қыпшақпен етене ... ... және оның ... ... түйіскен жерде орналасуы екі
жақты этникалық байланыстардың дамуына әсер етті [5, 22 ... ... мен оның ... елді ... аймақ пен Дешті
Қыпшақ арасындағы этникалық ... ... ... ... Бұл қаланың
қолайлы жерде орналасуы, саяси-әкімшілік, экономикалық маңызына ... ... ... айналдырды. Оны мына оқиғалардан байқауға
болады.
XV ғ. 70-90 ... ... ... ... үшін ... арадағы соғыстар Керей ханнан кейін Қазақ хандығының тізгінін
ұстаған Бұрындық хан ... ... ... тұсында да толастамады.
Сығанақ қаласы 3 ай бойы қоршауда ... [3, 72 б.]. 1457ж. ... ... толық талқандаудан құтқарады.
Сығанақ қаласы Қазақ хандығы үшін үлкен әскери-стратегиялық мәнге ие
болды. Дешті ... ... үшін ... айырылу жартылай
тәуелсіздіктерінен айырылумен бірдей болды.
Біріншіден, Сыр бойындағы жақсы қыстаулардан ... еді. ... ... ... ... ... ... айырбас Мауеренахр билеушілерінің
қолына көшкен болар еді.
Қорыта келе Сығанақ қаласы өзінің пайда ... ... ірі ... ... өткізеді. Ол өзінің тарихында ... ... (XI-XII ғ.) Ақ ... (XV) ... Ордасының (XVI) астанасы
болған. XV-XVI ғ. Қазақ хандығы үшін экономикалық, саяси-әкімшілік орталық,
әскери-тірек пункті ... ... ... ... ... әдебиеті
1. Ә.Дербісалы “Қазақ даласының жұлдыздары” Алматы 1995.
2. Қазақ тарихы //
3. “Ұлы Дала ... ... Х. ... ... ... ... ... Т.Сұлтанов. 2003.
5. “Түркістан және қазақ хандығы” Б.Кәрібай А, 1999.
6. “Ұлы Жібек жолы және Ортағасырлық Қазақстан” ... ... ... 1992.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 3 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XVI-XVII ғасырлардағы Қазақ хандығы9 бет
Тарихи тұлғалар16 бет
Түркістан қаласының әлеуметтік-саяси тарихының мәселелері20 бет
Қазақ хандығының құрылуы және нығаюы7 бет
Қазақ хандығының құрылуы, 1466 ж.3 бет
Әл – Фараби6 бет
Әл-Фарабидің шығармашылығындағы адам және қоғам8 бет
Әль-Фарабидің өмірі мен шығармашылығы29 бет
Қазақстанның орта ғасырдағы қалалары5 бет
Каспий аймағындағы мұнайқұбыр коммуникациялар геосаясатының экономикалық астары16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь