Ыбырай Алтынсарин туралы

Өз заманының беделді адамдарының бірі болған, заман ағымын аңғарғыш, оқу өнердің маңызын жақсы түсінген Балқожа би бес жасар Ыбырайды (Ол 1841 жылы 20 қазанда қазіргі Қостанай облысының Затабол ауданында туған. Әкесі Алтынсары ерте өліп, атасы Балқожаның тәрбиесінде болған) Орынборда ашылмақ болашақ орыс-қазақ мектебіне жаздырып қойыпты. 1850 жыл сол мектеп ашылғанда түскен 30 қазақ баласының бірі-Ыбырай болған.
Қазақ балаларын орысша оқыту арқылы олардан қазақ даласын билейтін патша чиновниктеріне көмекші әкімдер даярлау мақсатымен ашылған мектепке Балқожа би де енмересін осы үмітпен берген. Бірақ Ыбырай мектепті жан-жақты білім алуға пайдаланған. Сондықтан ол сабақты ерекше ынтамен оқыды. Сөйтіп, мектепті 1857 жылы “өте жақсы” деген бағамен бітіреді. Содан кейін екі жылдай Ыбырай өз елінде тілмаштық қызмет атқарады. Қазақ қоғамының қайшылықты тұрмысын тереңірек түсініп, оның болашағы жайлы ойлануда бұл аз уақыттың өзі Ыбырай өмірінде едәуір із қаладырады. 1859 жылы Ыбырай Алтынсарин Орынбордағы Шекаралық комиссияға тілмаш болып ауысады. Бұл кезде ол Шекаралық комиссияның төрағасы, белгілі Шығысты зерттеуші ғалым, профессор В.В. Григорьевпен жақын танысады. Атасы Балқожаны жақсы білетін және сыйлайтын Григорьев Ыбырайға аса ылтипатпен қарап, өзінің бай кітапханасын пайдалануға мүмкіндік берді. Осы кітапханада Ыбырай Григорьевтің көмегімен орыс жазушыларының шығармаларын, орыс және дүние жүзі ағартушыларының еңбектерін, ұлы адамдардың өмірі жайлы кітаптарды көп оқыған. Өз заманының озат ай-пікірімен танысқан. Әдебиет, саясат, ағарту саласындағы журналдарды да қараған.
Осылайша өз бетімен оқудың нәтижесінде білім қорын едәуір молайтқан Ыбырай өзінің болашағын тілмәш болудан емес, халыққа пайдалы қызмет істеуден іздейді. Оның бойында ағартушылыққа деген ынта туады. Сөйтіп, сол заманның прогрессімен ағартушылық ой-пікірі негізінде оның көз-қарасы қалыптаса бастайды. 1860 жылы Орал сыртындағы қазақтар үшін төрт бастауыш мектеп ашуға ұйғарылған кезде, Ыбырай өзі сұранып Торғай мектебіне мұғалім болуға рұқсат алады. 1860 жылы Ыбырай мектеп ашу мақсатымен Торғайға ауысады. Бірақ жергілікті орындардың жәрдемі жеткіліксіз болып, мектеп ашу ісі біраз созылып кетеді. Соған қарамастан, Ыбырай ел ішінде мектептің пайдасын түсіндіріп, жұрттың оқуға ынтасын арттыру үшін біраз баланы өз үйінде оқытады.
        
        Өз заманының беделді адамдарының бірі болған, заман ағымын аңғарғыш, оқу
өнердің маңызын жақсы түсінген ... би бес ... ... (Ол 1841 ... қазанда қазіргі Қостанай облысының Затабол ауданында туған. Әкесі
Алтынсары ерте өліп, атасы ... ... ... ... ... орыс-қазақ мектебіне жаздырып қойыпты. 1850 жыл сол мектеп
ашылғанда түскен 30 қазақ баласының ... ... ... орысша оқыту арқылы олардан қазақ ... ... ... ... ... ... ... ашылған мектепке
Балқожа би де енмересін осы үмітпен берген. Бірақ Ыбырай мектепті жан-жақты
білім алуға пайдаланған. Сондықтан ол ... ... ... ... ... 1857 жылы ... жақсы” деген бағамен бітіреді. Содан кейін екі
жылдай Ыбырай өз ... ... ... атқарады. Қазақ қоғамының
қайшылықты тұрмысын ... ... оның ... ... ойлануда бұл аз
уақыттың өзі Ыбырай өмірінде едәуір із ... 1859 жылы ... ... ... ... тілмаш болып ауысады. Бұл кезде
ол Шекаралық комиссияның төрағасы, белгілі ... ... ... В.В. ... ... ... Атасы Балқожаны жақсы білетін
және ... ... ... аса ылтипатпен қарап, өзінің ... ... ... ... Осы ... ... көмегімен орыс жазушыларының шығармаларын, орыс және ... ... ... ұлы адамдардың өмірі жайлы кітаптарды көп
оқыған. Өз заманының озат ... ... ... ... ... ... да ... өз бетімен оқудың нәтижесінде білім қорын ... ... ... ... ... болудан емес, халыққа пайдалы ... ... Оның ... ... ... ынта ... ... сол
заманның прогрессімен ағартушылық ой-пікірі негізінде оның ... ... 1860 жылы Орал ... қазақтар үшін төрт бастауыш
мектеп ашуға ұйғарылған кезде, Ыбырай өзі ... ... ... ... ... ... 1860 жылы Ыбырай мектеп ашу мақсатымен ... ... ... ... ... ... болып, мектеп ашу
ісі біраз созылып кетеді. Соған қарамастан, Ыбырай ел ішінде ... ... ... оқуға ынтасын арттыру үшін біраз баланы өз
үйінде оқытады. Ыбырайдың ... ... ... ... 1864 жылы ғана
ашылады. Ол мектептегі сабақпен бүкіл тәрбие жұмысын сол ... ... ... құрады. Сабақты қазақ тілінде жүргізе отырып, ол
балаларға орыс тілін ... пән ... ... ... ... жұмысын Ыбырай оқу арқылы әкім даярлау мақсатына емес, адамгершілігі
мол, жаңа ұрпақ ... ... ... Халықпен етеже араласу
арқылы Ыбырай мәдениет пен білім жолына ұмтылудағы туған халқының ... ... ... Бұл оны ... іске ... ... бабында мен қазақтармен жиі-жиі ұстасып қаламын,-деп жазды ол
1864 жылы Ильминскийге. – Олардың ішінде менің өз ... да ... ... ... ... тіпті жек көремін. Қазақ арасындағы
қызмет адамдарын да көңілім тіпті сүймейді. Олар кедей ... ... ... ... жем ... ... момындарды-
адамшылықтың шегінен шыға арсыздықпен тонайды. Соларды көргенде өте қатты
күйінемін... Осы ... ... ... бірі олардың істеп жүрген
істерін менің жаратпайтынымды біліп қалды... Сондықтан ол мені бұл ... ... ... ... ... Осы ... Ыбырайдың ағартушылық,
демократтық көзқарастары қалыптасып дамыды. Қоғамдық ... пен ... ... ... ... ... үшін ол ел ... білім өнер
тарату ісін кеңейте беру керек деп ұғады. Сол ниетпен бар ... ... бала ... жүйесін жақсартуға жұмсайды. 1876 жылы Ыбырай
Петербург, Қазан қалаларына барады. ... ... ... ... ... ... ... еліктеп, қазақ тілінде оқу
құралдарын жасауды ойлайды.
Бүкіл өмірін ағарту ісіне арнаған Ыбырай ... ... ... де халық ағарту ... ... Ел ... ... жатталып кететін дейді. Оның “Кел, балалар, оқылық!”, “Өнер-білім
бар жұрттар” өлеңдері осындай мақсатта туған.
“Кел, балалар, оқылық!” ... ... ... шақыру үлгісінде
жазылған.
Оқысаңдар, балалар,
Шамнан шырақ жағылар.
Тілегенің алдыңнан
Іздемей-ақ табылар.
Кел, балалар, ... ... ... ... әр шумағын оқудың пайдасын әр жақты түсіндіруге ... ... бір ... ... ... білім алуға үндесе, екінші
жағынан, өмірдің бір қызығы тек қана байлықта деп ұғатын, оқу, өнер, ғылым-
білімге, оның ... ... үшін ... еш мән ... ... соққы береді. Өмірдегі сарқылмайтын мол байлық-білім екендігін
айта келіп, ... ... қол жету ... ... оқу, ... ... ... түсіндіреді. Есті бала мен ессіз баланы ... ... ... үлгі ... ... безу ... ... хрестоматиясына” жазған алғы сөзінде Ыбырай біраз шығармалардың
Түрлі орыс ... ... ... хрестоматиясынан
аударылып алынғанын айтады. Бұл-Ыбырайдың қазақша оқулық жасауда ... ... ... ... ... тәрбие беретін шағын
шығармалардың басқа халықтағы ... да ... ... ... ... Сол ... Ыбырай жастарды озық ... ... ... мақсат етті.
Сөйтіп, ол “Қазақ хрестоматиясына” ... ... ... ... для ... и ... упражнений в русском
языке”, К. Д. Ушинскийдің “Детский мир”, “Родное слово”, Л. Н. ... ... ... ... ... әдебиет тілінің тазалығы үшін көрсетті. Балаларға таза
ана тілінүйретуді мақсат ... Оның ... ... ... ... ... ... жүрген діни адамдарымен күресі мұны анық дәлелдейді.
Ол шын мағынасында, оның орыс ... дәл ... ... ... ... ... ... өз еліне “Еуропамәдениетінің жарық сәулесін
таратты”. ... ... ... негізін салушы және оны озық ... ... ... ... де ол ірі ... ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 3 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай Құнанбаевпен Ыбырай Алтынсариннің педагогикалық көзқарастары4 бет
Алтынсарин Ыбырай10 бет
Шоқан Уәлиханов Ыбырай Алтынсарин Абай Құнанбаев11 бет
Ыбырай Алтынсарин3 бет
Ыбырай Алтынсарин ағартушы педагог44 бет
Ыбырай Алтынсарин еңбектеріндегі әр түрлі жастағы адамдарға білім беру мен тәрбие мәселелері17 бет
Ыбырай Алтынсарин жайлы17 бет
Ыбырай Алтынсарин жайлы ақпарат6 бет
Ыбырай Алтынсарин және қазақтың салт-дәстүрлері4 бет
Ыбырай Алтынсарин және ұлттың мектептері туралы38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь