Қазақстанның ЖІӨ табиғи ресурстардың әлемдік бағалары көмегімен Statistica программасының көптік регрессия модулі бойынша модельдеу мен болжау

Мазмұны

Кіріспе

Тарау 1. ЖІӨ туралы түсінік және оның Қазақстандағы жағдайы
1.1 Жалпы ішкі өнім түсінігі және оның ұлттық шоттар жүйесіндегі орны
1.2. Жалпы ішкі өнімді есептеудің әдістері.

Тарау 2. Қазақстанның ЖІӨ табиғи ресурстардың әлемдік бағалары көмегімен Statistica программасының көптік регрессия модулі бойынша модельдеу мен болжау
2.1. Қазақстан Республикасының ЖІӨ табиғи ресурстардың әлемдік бағалармен модельдеудің мәні мен мақсаты.

Тарау 3. Алынған модельдерді және Қазақстан ЖІӨ мен әлемдік минералды ресурстар нарығымен байланысына талдау және түсінік беру
3.1. Қазақстан Республикасы ЖІӨ мен әлемдік минералды ресурстар бағаларына талдау, түсінік беру және алдағы саясатына пікір қосу.

Қорытынды

Қолданылған әдебиеттер
Кіріспе

Әлемде ХХ ғ-дың 2-жартысынан кейін экономиканы болжаудың ролінің өскеніне тарих дәлел болып отыр. Ол әр түрлі қоғамда әр түрлі мақсатта пайдаланғанымен, оның яғни болжаудың әдістері мен тәсілдері ұқсас болды. Капиталистік елдерде болжау мемлекеттік органдарымен қоса жекелеген кәсіпорындар пайдаланатын болса, ал коммунистік елдерде ол тек арнайы мемлекеттік органдармен есептеліп алдағы қысқа немесе ұзақ мерзімдік жоспарлар құруға пайдаланылатын болған.
Экономикалық және саяси-әлеуметтік жағдайлардың күрделенуіне байланысты оларды алдын-ала болжап қарау да қиындап кетті. Бұл өз кезегінде болжау ғылымының дамуына сұранысты өсірді. Мұнда негізгі ауыртпалық математика ғылымына түсті, және математика оны көтере алды деп дөп айта аламыз. Мұнда математиканың қолданбалы салалары пайда бола басталды. Олар: математикалық статистика, ықтималдылықтар теориясы, эконометрика және т.б. ілімдер.
Қазір біздің қоғамдағы болып жатқан процесстерге әр түрлі көзқарастар бар. Бірақ әр түрлі саяси күштер бұл процесстерді қалай қабылдайтынына қарамастан, олардың ешқайсысы өмірдегі экономикалық жағдайдың күрделене түскенін жоққа шығара алмайды. Жекелеген де, қоғамдық көзқарастарға да қатысты шешімдер қабылдау біршама қиындап кетті. Бұл қиыншылықтар математикалық әдістердің экономикада қолданылатын жаңа ағымынының туындауына әкеліп соқтырмауы мүмкін емес еді, яғни жақын болашаққа, сондай-ақ ұзақ мерзімдік перспективаларға ең жақсы стратегияны таңдауға мүмкіндік беретін әдістердің пайда болуына септігін тигізді. Сонымен бірге көптеген адамдар мұндай жағдайларда өзінің жеке интуициясына, біліктілігіне немесе бір жоғары қисынды бір нәрсеге жүгінуді жөн көреді. Сондықтан да, экономикалық зерттеулерде ролінің қаншалықты мүмкіншілікті шешімді және ең жақсы болжайтын математикалық әдістің ролін бағалау қажет пе, немесе оны пайдалану керек пе?
Бұл сұрақтарға жауап беру үшін екі ойдан аулақ болу керек, олар: математикалық әдістердің экономикада қолдану керектігін толығымен қарсылау, және математиканың ойнай алатын немесе ойнауы мүмкін ролін асыра айту. Бұл айтылғандардың екеуі де заттардың нақты жағдайынан білімсіздігінен туындайды, себебі бұл сұрақтармен сәл де болса таныс адамдар бұған нақты иә немесе жоқ демей, оның орнына математикалық әдістердің экономикалық мәселелердің зерттеулерінде алатын үлес салмағы туралы айтатын болады.
Экономика-математикалық әдістер термині негізінде экономикалық және математикалық ғылыми пәндердің экономикалық процесстер мен жүйелерді зерттеу үшін қосылған жалпыланған кешен атауы ұғынылады .
Жүйені зерттеудің негізгі әдісі болып модельдеу әдісі болып табылады, яғни модельдерді жасау мен пайдалануға бағытталған теоретикалық талдау мен тәжірибелік әрекеттердің әдістері. Бұл кезде модель сөзі астарында оның елеулі қасиеттерін бейнелейтін нақты процессті түсінетін боламыз.
Экономи-математикалық модельдеудің атқаратын қызметі астарында біз экономикалық объектілер мен процесстердің талдауын, экономикалық болжамды, экономикалық процесстердің дамуын келтірілуін түсінетін боламыз.
Бұл дипломдық жұмыстың мақсаты қазіргі кезеңдегі Қазақстанның өндірістік саясатының тиімділігін мінездейтін көрсеткіштер арасындағы себеп-салдарлы байланыстардың сандық бағалауы мен экономикалық түсіндіру болып табылады. Эмпирикалық деректердің сандық және сапалық талдаулары арқасында экномикалық көрсеткіштердің тауөндіруші кәсіпорындар мен және т.б. минералды ресурстар арасындағы байланысты түсіндүретін жаңа модель құрылады.
Қолданылған әдебиеттер

1. Вестник КазНУ. Серия экономическая. №6(28) Л.С. Спанкулов моделирование взаймосвязей межлу ВВП и основными макроэкономическими агрегатами в промышленной политике РК. Стр.89;
2. Макконнел К.Р., Брю С.Л. Экономикс;
3. Сажина М.А., Чибриков Г.Г. Экономическая теория;
4. Башкатов Б.И., Кулагина Г.Д. Экономическая статистика;
5. Назарбаев Н. А. О положении в стране и основных направлениях внутренней и внешней политики на 1997г. Казправда. 8 октября 1996г
6. Каренов Р.С. Состояние и проблемы дальнейшего развития минерально- сырьевого комплекса Казахстана//В сб. Становление и развитие маркетинговой деятельности в условиях рынка, Караганда, 1999,
7. Минеральные ресурсы мира / Мин. природн. ресурсов РФ, ГНПП Аэрогеология». М., 1997
8. Промышленность, сельское хозяйство, и строительство Казахстана 1920- 2000, Агенство Республики Казахстан по статистике, Алматы, 2001, 111с.(с.8-10)
9. Сайдуакасов М.А. Состояние и пути развития геологической отрасли Казахстана. /В сб. Научно-технологическое обеспечение изучения недр Казахстана Алматы-Кокшетау, 2000, с.11-13/
10. Мазуров А.К. Анализ состояния и основные направления работ по повышению конкурентоспособности МСБ РК/В сб. Научно- технологическое обеспечение изучения недр Казахстана Алматы- Кокшетау, 2000, с.14-17/
11. Хамзин Б.С., Жуковский В.И., Мальченко Е.Г., Гранкин М.С. Состояние и перспективы развития минерально- сырьевого потенциала Центрального Казахстана. /В сб. Научно-технологическое обеспечение изучения недр Казахстана Алматы-Кокшетау, 2000, с.38-42/
12. Айвазян С.А. Мхитарян В.С. Прикладная статистика и основы эконометрии. Учебник для вузов. – М.: ЮНИТИ,1998.,
13. Немчинов В.С. Избранные произведения. Том 3.Экономика и математические методы. М.,"Наука",1967. 490 с
14. «Теория Статистики» под редакцией Р.А. Шмойловой/ «ФиС», 1998
15. А.А. Френкель, Е.В. Адамова «Корреляционно регрессионный анализ в экономических приложениях»/ М., 1987.
16. Кристофер Доугерти, Введение в эконометрику. Москва-2001
17. О.О. Замков, Ю.А. Черемных. Математические методы в экономике , 2-е издание. М: «Дело и Сервис» 1999
18. Боровиков В.П. Ивченко Г.И. Прогнозирование в системе STATISTICA в среде Windows. Основы теории и интенсивная практика на компьютере: учеб. пособие/В.П. Боровиков, Г.И. Ивченко. - М: Финансы и статистика, 2000
19. Бокс Дж. Дженкинс Г. Анализ верменных рядов. Прогноз и управление. /Пер. с англ./ Под ред. В. Ф. Писаренко.- М.: Мир, 1974.- 406 с.
20. Кильдишев Г. С., Френкель А. А. Анализ временных рядов и прогнози- рование.- М.: Статистика. 1973.- 103 с.
21. В.Боровиков. Statistica для профессианалов. Изд.дом. “Питер” Санк-Петербург-2001
22. «Многомерный статистический анализ на ЭBM с использованием пакета Microsoft Excel»/ М., 1997
        
        Мазмұны
Кіріспе
Тарау 1. ЖІӨ туралы түсінік және оның Қазақстандағы жағдайы
1.1 Жалпы ішкі өнім түсінігі және оның ұлттық шоттар ... ... ... ішкі ... ... әдістері.
Тарау 2. Қазақстанның ЖІӨ табиғи ресурстардың әлемдік бағалары көмегімен
Statistica ... ... ... ... бойынша модельдеу мен
болжау
2.1. Қазақстан Республикасының ЖІӨ табиғи ресурстардың әлемдік бағалармен
модельдеудің мәні мен мақсаты.
Тарау 3. Алынған модельдерді және ... ЖІӨ мен ... ... ... ... талдау және түсінік беру
3.1. Қазақстан Республикасы ЖІӨ мен әлемдік минералды ресурстар бағаларына
талдау, түсінік беру және ... ... ... ... әдебиеттер
Кіріспе
Әлемде ХХ ғ-дың 2-жартысынан кейін экономиканы болжаудың ролінің
өскеніне тарих ... ... ... Ол әр ... ... әр ... мақсатта
пайдаланғанымен, оның яғни болжаудың әдістері мен тәсілдері ұқсас болды.
Капиталистік елдерде болжау ... ... қоса ... ... ... ал ... елдерде ол тек арнайы
мемлекеттік органдармен ... ... ... ... ұзақ мерзімдік
жоспарлар құруға пайдаланылатын болған.
Экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... да қиындап кетті. Бұл өз кезегінде
болжау ғылымының дамуына сұранысты өсірді. Мұнда ... ... ... ... және математика оны көтере алды деп дөп ... ... ... ... ... ... бола басталды. Олар:
математикалық статистика, ықтималдылықтар теориясы, эконометрика және т.б.
ілімдер.
Қазір біздің қоғамдағы ... ... ... әр ... ... ... әр түрлі саяси күштер бұл ... ... ... ... ... ... ... жағдайдың күрделене
түскенін жоққа шығара алмайды. Жекелеген де, қоғамдық көзқарастарға да
қатысты ... ... ... ... ... Бұл қиыншылықтар
математикалық әдістердің экономикада ... жаңа ... ... соқтырмауы мүмкін емес еді, яғни жақын болашаққа, сондай-
ақ ұзақ мерзімдік перспективаларға ең жақсы стратегияны ... ... ... пайда болуына септігін тигізді. Сонымен бірге көптеген
адамдар мұндай жағдайларда өзінің жеке ... ... ... ... ... бір нәрсеге жүгінуді жөн ... ... ... ... ... ... мүмкіншілікті шешімді және ең
жақсы болжайтын математикалық әдістің ролін бағалау ... пе, ... ... ... ... ... ... беру үшін екі ойдан ... болу ... ... ... экономикада қолдану керектігін толығымен қарсылау,
және математиканың ойнай алатын ... ... ... ... ... ... ... екеуі де заттардың ... ... ... ... бұл ... сәл де ... ... адамдар бұған нақты иә
немесе жоқ демей, оның орнына математикалық ... ... ... ... үлес ... ... ... болады.
Экономика-математикалық әдістер термині негізінде экономикалық және
математикалық ғылыми пәндердің ... ... мен ... үшін ... ... ... ... ұғынылады[1].
Жүйені зерттеудің негізгі әдісі болып модельдеу әдісі болып табылады,
яғни модельдерді ... мен ... ... ... талдау мен
тәжірибелік әрекеттердің әдістері. Бұл кезде модель сөзі ... ... ... ... ... процессті түсінетін боламыз.
Экономи-математикалық модельдеудің атқаратын қызметі астарында ... ... мен ... ... экономикалық болжамды,
экономикалық процесстердің дамуын келтірілуін түсінетін боламыз.
Бұл дипломдық жұмыстың мақсаты қазіргі ... ... ... ... мінездейтін көрсеткіштер арасындағы себеп-
салдарлы байланыстардың сандық бағалауы мен экономикалық түсіндіру болып
табылады. Эмпирикалық деректердің сандық және сапалық ... ... ... ... ... мен және т.б.
минералды ресурстар арасындағы ... ... жаңа ... ... ... ... қазіргі заман экономистерінің
көзқарасы себеп болды. Негізгі макроэкономикалық факторлардың өндіріс
динамикасына ... ... ... ... моделі жағынан
зерттеліп қана қоймай, ол ... ... ... ... ... ... ұзақ ... экономикалық динамика
өндіріс факторларының қолданылуымен анықталады деген ұғымды ұстанады.
Бұл дипломдық жұмыста болжау ... ... ... ... ішкі ... ... ... Еліміз шикізат
экспорттаушы мемлекет болып ... мен бұл ... ... ... ... бағасымен елдің ЖІӨ ... ... ... бар болса) алынған ... ... ... ... оның ... ... әсері қаншалықты болатынын болжап
байқау болып саналады. Шыққан ... ... ... Және ... ... ... нақты және басқа да әдістермен есептеліп
алынған модельдермен салыстыру арқылы ... ... ... Мұнда
көптік регрессия, ARIMA, трендтік тәуелділіктер мен мерзімдік компоненттер
модельдері пайдаланылады.
Тарау 1. ЖІӨ туралы түсінік және оның ... ... ... ішкі өнім түсінігі және оның ұлттық шоттар жүйесіндегі ... ішкі өнім (ЖІӨ) – ... ... ... ... Ол ... жалпы материалдық әл-ауқатын бейнелейді, себебі,
өндіріс дейгейі неғұрлым ... ... ... ... ... ... болады.
ЖІӨ-нің зерттеу заты экономикалық ...... бір ... ... мен ... ... тұтынуға жіберетін өндіруші
резидент болып табылады.
ЖІӨ көрсеткіші жалпы экономикада өте маңызды мәнге ие. Оны ... ... даму ... ... өсу темпінің,
экономикада еңбектің өнімділігін талдауының және т.б. ... - ... ... ... бір уақыт ішінде өндірілген шеткі
тауарлар мен қызметтердің құнын мінездейтін ... ... ... ... ... ЖІӨ шеткі тұтынымның нарықтық бағасымен есептелінеді,
яғни, ... ... ... сауда-транспорттық бағамдар мен салықтарды қоса
алғандағы тұтынушы төлейтін бағамен есептеледі[2].
ЖІӨ-ді ... ... ... ... ... туралы
түсінікті кеңейтіп алуымыз қажет.
Бәрінен бұрын, ЖІӨ - ол ... ... ... мен ... ... ... өнім ... Бұл дегеніміз, өндіру
процесінде қолданылған аралық тауарлар мен ... құны ... ... энергия, дақыл, көлік транспортының қызметі, көтерме
сауда, коммерциялық және финанстық қызметтер және т.б. ... ... ... сөз. Олай ... ... ЖІӨ қайталанатын шоттарды
иемденетін еді[3].
Шеткі өнім – ол ... ... ... соңғы пайдалануға тұтынушының
сатып алған тауарлар мен қызметтер. Аралық өнімдер – ол соңғы тұтынушыға
сатылмас ... ары ... ... ... ... немесе бірнеше рет
сатылатын тауарлар мен ... ... ... ... ... ... ... барлық
тауарлар мен қызметтер бір рет қана ... ... ... ... түспес бұрын бірнеше өндірістік кезеңдерді өткереді. Нәтижесінде
көптеген өнімдердің жекелеген бөліктері мен ... ... ... және ... сатып алынады.
Мысалға, ауыл шаруашылығында өсірілген бидай, соңғы өнім – нанға
айналу үшін ... төрт ... ... 1) ауыл ... бидайды
жинау, сорттау; 2) тазалау, элеваторларда кептіру мен сақтау; ... ... ... 4) нан ... ... ... құн түсінігін тереңірек қарастырсақ. Қосымша құн (ҚҚ) – ... бір ... ... шығару кезінде белгілі бір кәсіпорында орын алған,
сол кәсіпорынның нақты еңбегін қосатын құн, яғни, жалақы, ... ... ... ... ... да олардың жасалуында кәсіпорын
қатыспаған ... ... ... ... мен ... ... ... өнімінің қосымша құнына қосылмайды.
Басқаша айтқанда, қосымша құн – ол ағымдағы ... ... ... және ... ... ... ... жалпы өнімі (немесе шығарылған өнімнің нарықтық бағасы).
ЖІӨ - ол ішкі өнім, себебі ол резиденттермен шығарылған. ... ұлты мен ... ... экономикалық қызуғышылық ортасы
берілген ел территориясында ... ... ... бірліктер
(кәсіпорындар, үй шаруашылығы) жатады. Бұл ... олар ... ... ұзақ ... бойы (бір ... кем емес)
өндірістік қызметпен айналысып жатыр ... өмір ... ... дегенді
білдіреді. Елдің экономикалық территориясы – ол сол елдің үкіметімен
әкімшілік басқарылатын, оның ... ... ... ... ... алатын территорияны айтады.
ЖІӨ - ол жалпы өнім, ... оны ... ... ... ... дейін есептеді. Теориялық жөннен ішкі өнім таза негізде яғни
негізгі капиталды алып ... ... ... ... ішкі өнімді есептеудің әдістері.
ЖІӨ келесі үш әдіс бойынша есептеле алады:
▪ Жалпы қосымша құн жиынтығы ретінде (өндірістік әдіс);
▪ Шеткі ... ... ... ... ... ... ... табыстар жиынтығы ретінде (таратылым әдісі).
Өндірістік әдіспен есептеу кезінде ЖІӨ барлық ... ... ... ... ... ... ... резиденттердің жалпы қосымша
құндарының жинақтау жолымен есептелінеді.
ҰШЖ-де қосымша құн көрсеткіші ... ... ... қосатын, өнімге
деген салықты алып тастайтын (мысалға: сату ... ҚҚС және с.с.) ... ... ... әдіс ... құрастырудағы әр саланың үлесін
дәл өлшеуге мүмкіндік береді. Жалпы қосымша құн мен ЖІӨ ... ... ... ... ... айтып кеткен жөн:
GDP = D + N – ... D – ... ... салаларындағы негізгі бағаларда берілген
қосымша құны;
N – өнімдерге салық;
U – өнімдерге ... ... ... ҰШЖ ... ... ... тәуелсіз барлық тауарлар, ... ... ... ... оның ... ... басқару органдары мен
коммерциалық емес ұйымдардың нарықтық емес қызметтері, жеке ... ... сүру үшін үй ... ... және ақылы үй қызметшісі көрсететін
үй қызметі. Үй шаруашылығы мүшелерінің бір-біріне көрсететін ... ... ҰШЖ ... ... ... аумағының шекарасына көлеңкелі экономикада өндірілген тауарлар
мен ... ... тиіс ... ... яғни ... ... салынған
тауарлар мен қызмет көрсетулер және заңмен рұқсат етілген бірақ ... өз ... ... үшін ... ... мен қызмет көрсетулер
(жасырын өндіріс).
Шекті пайдалану әдісі ... ЖІӨ ... ... ... ... ... тауарлар мен қызметтерді шекті тұтынудың шығындары;
▪ жиынтық қор;
▪ тауарлар мен қызметтердің экспорты мен импортының сальдосы.
Бұл әдіс бойынша ЖІӨ-ді ... ... ... ... = C + I + ... GDP – ... ішкі ... – шекті тұтыным;
I – инвестиция (негізгі қорлардың жиынтық қоры, материалды ... ... ... таза ... – таза экспорт.
Тауарлар мен қызметтерге шекті тұтыну шығындары дегеніміз – ол, ... мен ... үй ... шығындары, және де мемлекеттік
басқару мекемелерінің және коммерциалық емес ұйымдардың индивидуалды ... ... ... ... мен ... ... Үй
шаруашылығының шекті тұтынуға шығындары мыналарды қосады:
▪ тұтыну тауарлары мен қызметтеріне шығындар;
▪ натуралды түрдегі еңбек ақысы ... ... т.б. ... ... мен ... ... ... шекті тұтынуы үшін өндірілген тауарлар мен ... ... ... мен ... емес ... шекті
тұтынуға шығындары келесі түрде анықталады: бұл мекемелерді ұстап ... ... ... бұл ... ... мен ... ... түсімдер плюс осы мекемелермен нарықтық өндірушілерден сатып алынған
экономикалық мағынасы жоқ үй шаруашылығын тегін ... ... ... ... мен ... ... плюс үй ... тауарлар
мен қызметтер шығындарының мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қорлары
есебінен өтелулері.
Денсаулық сақтау, әлеуметтік ... және т.б. ... ... ... жеке ... ... арналған
индивидуалды тұтынуға тауарлар мен қызметтерді ... ... ... олар ... басқару ұйымдары мен қорғаныс ... ... ... ... қор жинау дегеніміз, ол, ағымдағы периодта өндірілген және
алынған, бірақ ол ... ... ... ... ... таза ... ... алып тастағандағы). Жиынтық қор
жинауға негізгі капиталдың жиынтық ... ... ... ... ... мен құндылықтардың таза иемденуінен тұрады.
Тауарлар мен қызметтердің экспорты мен импорты – берілген елдің барлық
елдермен экспортты-импорттық операциялары ... ... ... құрылыс, сақтандыру, компьютерлік, жарнама және т.б. ... ... ... анықтау кезінде келесі алғашқы табыстарды
қосады: жалдамалы жұмысшылардың еңбек ақысы, ... пен ... ... ... пен ... салық минус өндіріс пен салыққа ... ... және ... ... ... = W + Q + R + P + ... GDP – ... ішкі өнім
W – еңбек ақы (берілген елдің кәсіпорындары мен ... ... ... ... ... ... еңбек ақы);
Q – әлеуметтік сақтандыруға төлемдер;
R – ... ...... ... ...... пен ... салықтар (субсидийді шегіргендегі).
Жалдамалы жұмысшылардың еңбегіне ақы төлеу – есептегі периодта
орындалған, жұмыс ... ... ... ... ... төлейтін
барлық ақшалай немесе натуралды сыйлықтардың жиынтығы. Ол екі ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік төлем ақы алуын
қамтасыз етуге арналған әлеуметтік сақтандыруға төлемдері.
Өндіріс пен импортқа салық – мемлекеттік басқару органдарымен ... ... ... мен ... ... ... факторларын
пайдаланудан алынатын міндетті төлемдер. ... ... ... ... акциздер, сатуға салық, айналымнан салық, жекелеген ... ... ... ... ... ... ... салық,
экспорт, кедендік баждар, жерге салық, өндіріс құралдары мен жұмыс күшіне
салық.
Өндіріс пен импортқа субсидии – ... ... ... ... ... ... ... импорты байланысты орындайтын
ағымдағы қайтарымсыз ... ... мен ... ... ... - өндірушінің жалдамалы
жұмысшылардың төлемдері, ... пен ... ... ... алып тастағаннан кейінді қосымша құнның сол бөлігінен ... мен ... Бұл ... ... табысты есептегенге дейінгі пайда
(немесе зиян) өлшенеді. Үй ... ... ... емес
кәсіпорындар үшін, табыстың бұл түрі ... ... ... бөліне алмайтын кәдімгі жұмыс үшін сыйақылардан тұрады. Бұл
жағдайда оны ... ... деп ... ағымдағы бағалармен бағаланған ЖІӨ-нің физикалық көлемінің
индексін және оның ЖІӨ көрсеткіштерінің компонентерін есептеу үшін, әдетте
қайсы-бір жылдың ағымдағы ... ... ... ... ретінде
қабылданған тұрақты бағалармен қайта бағалануы қажет. ... ... мен оның ... есептеудің бірнеше әдістері бар. Олардың ішінде
ең маңыздылары болып табылатындар:
▪ бағалар индексінің көмегімен дефлятирлеу әдісі;
... ... ... ... ... көлемі көмегімен ... ... ... әдісі;
▪ шығындар элементтерін қайта бағалау әдісі[4].
Тарау 2. Қазақстанның ЖІӨ табиғи ресурстардың әлемдік ... ... ... ... ... модулі бойынша модельдеу мен
болжау.
2.1. Қазақстан Республикасының ЖІӨ табиғи ресурстардың әлемдік бағалармен
модельдеудің мәні мен ... ... ... өндіру саласына бағытталғаны анық.
Осыдан елдің дүниежүзілік шикізат нарқына тәуелді екенін ... ... Ал ... ... сол ... бағаларының өзгеруіне
тәуелді өзгеріп отыруы мүмкін. Ол экономикалық заңдылық. ... ... ой, ... ... ... оның ... ал Қазақстан
экономикасы сол дүниежүзілік ... ... ... неге Қазақстан
экономикасы дүниежүзілік шикізат ... ... ... ... ... былайша айта салу оңай, бірақ оны заңдылықтар мен ... ... бола ... Бұл кезде ең оптималды жол ол экономика-математикалық
модельдерге жүгіну. Әрине Қазақстан экономикасы ... ... ... ... ... емес. Ол тек ... ... мен ... ... ... Сондықтан да біз бірнеше
отын, тау, түсті және қара металдар шикізаттарына дүниежүзілік ... ... ... ... үшін мен ... программасын пайдаландым.
Бәріңіз білетіндей көптік регрессия модельінде бір тәуелді және бір немесе
бірнеше тәуелсіз ... ... Мен сол ... ... ... Ү
Қазақстан Республикасының ЖІӨ, ал тәуелсіз айнымалылар ретінде ... ... ... ... таңдадым. Олардың жалпы саны
11. Атап кетсек:Австралия көмірі; Брент мұнайы; Дубай мұнайы; Техас ... газ; ... Пр ... ... болат; Реб болат; Уир болат; Тин.
Бұл байланысты зерттеу үшін ... ... ЖІӨ 1999 ... айы мен ... ... ... дейінгі айлық көрсеткіштері
(қосымша 1) мен дүниежүзілік банк мәліметтерінен алынған осы ... ... ... ... ... (қосымша 2).
Келесі суретте осы көптік регрессия модельінің нәтижесі бейнеленген.
сурет-3
Бұл суреттен байқағанымыздай көптік регрессия модельімен шығарылған
ЖІӨ модель коэффициенттері ... тұр оны ... ... ... былай
болады:
Ү=1449694+0.151x1-0.02x2+0.766x3-0.4x4+0.473x5-0.62x6-
0.64x7+0.807x8-0.13x9+0.148x10-0.91x11
Бұл тңдеуге назар аударсақ константа яғни бос мүше мәні өте үлкен. Бұл
коэффициенттердің есептеу формулалары ... ... ... ... жөн ... модель 95% сенімділікпен алынған. Бұл модельдік
сенімділігін, айқындылығын анықтау үшін оны ... ... ... ... Және оған қоса ... ... ... әдістері мен бағалау графигтері пайдаланылады. Келесі суретте осы
модельмен есептелген және ... ЖІӨ ... көре ... Observed – ... ... – есептелген және Residual ауытқу.
Суреттен байқағаныңыздай нақты мен есепті ЖІӨ графигтері бір ... тұр ... те ... Ал ... негізінен 0-дің төңірегінде жатыр.
Ал үлкен байқалып отырған ауытқулар ол күз айларында, яғни ... ... ... ... осы ... ЖІӨ біршама бөлігін алатын
ауылшаруашылығы ... ... ... осы ... ... да ауытқудың өсіп кетуі де осыдан.
Модельді бағалау коэффициенттері.
Детерминация коэффициенті R2.
Біздің жағдайда бұл детерминация коэффициенті R2=0,87092346, яғни 1-ге
жақын сан. Бұл ... ... ... ... ... ... сенімді регрессия көрсеткіші екенін көрсетеді. Басқаша айтқанда
Қазақстанның ЖІӨ дүниежүзілік табиғи ресурстар бағаларының өзгеруінің 87%-
не ... ... ... Бұл ... ... 13% ЖІӨ ге ... әсер ... сөз.
| |Beta ... |B ... |t(35) |p-level ... | |1449694 ... |2.23575 ... ... ... |0.164564 |3378 |3693.3 |0.91465 ... ... ... ... |-276 |8525.2 ... ... |0.766165 |0.552961 |12182 |8792.0 |1.38557 |0.174646 |
|OIL_TEX |-0.398967 |0.481003 |-5536 |6674.0 ... ... ... |0.285193 |39480 |23787.3 |1.65971 ... ... ... ... |-37024 |16184.2 |-2.28768|0.028313 |
|STEEL_PR |-0.640233 |0.544225 |-8937 |7597.0 ... ... ... ... |1435 |745.4 |1.92519 ... ... |-0.130716 |0.316393 |-455 |1100.5 |-0.41314|0.682022 |
|STL_WIR ... ... |1096 |1016.4 |1.07848 ... ... ... |0.204726 |-921 |206.5 ... ... ... ... стандартты кестесі. Бірінші бағанада beta
коэффициенттерінің мәні берілген – ... ... ... Ал ... бағанада beta-ның стандартты қатесі, үшінші
бағанада модель парамтрлерінің дәлдік бағалануы.
Келесі ... ... бірі ол ... ... (Ғ). ... регрессияның мәнділік гипотезасын тексеруге қолданылады. Біздің
жағдайда F = 21,46881. Бұл кестелік Ғ-критерий деңгейінен едәуір жоғары.
Келесі бағалау ... бірі ол ... ... = 0,0318 яғни 0-ге ... ол ... құрылған регрессия жоғары
маңыздылыққа ие. Жоғарыда айтылып кеткен бағалау ... ... ... ... өте маңыздылық деңгейіне ие екенін көрсетіп тұр.
Келесі бағалау коэффициенті, ең маңызды ... бірі ... ... ... ... ... ... d=2,118654
ге тең яғни d2 ол дегеніміз берілген ... өте ... ... ... ... Ол деректердің жазықтықтағы визиуалды талдауы. Екі
өлшемді визиуалды талдауда әртүрлі гистограммалар, ... ... ... ... графигтер, диапазон графиктері, шеңберлі
диаграммалар, бағаналы диаграммалар және т.б. графиктер қолданылады. Олар
деректердің спецификасын көрсетеді.
Гистограмма термині 1895 жылы Карл ... ... ... ... ... қалай таралатынын көруге мүмкіндік
береді. Бұл график көп бақылаулар болғанда өте тиімді.
сурет-5
Гистограмма зерттеліп жатқан айнымалының қай ... ... ... жиі кездеседі, және олар өзара қаншалықты өзгешеленеді, орташаның
айналасында бақылаулардың көп бөлігі қалай ... ... ... жоқ екенін, ол мультимодальды ма сияқты сұрақтарға жауап
бере алады. Жәй гистограммаларда әдетте бір айнымалы мәнделінің ... ... ... бұл ... айнымалыларының
мәндерінің диапазоны нормалды сызығының жанында орналасқан, яғни ... ... ... ... ... көрсетілген гистограмма тәуелді айнымалы нақты ... ... ... ... ... ... маңайында
орналасқан, яғни ол дегеніміз берілген гистограмма айнымалысының мәндері
(есепті ЖІӨ) жақсы таратылған ... ... мына ... ЖІӨ ... ... ... Бұл жерде де қалдықтар мәні нормалды сызығынынң маңайынан
тараған.
Қысқаша айтқанда берілген гистограммалардың барлығы да құрастырылған
модельдің ... деп ... ... беріп отыр.
Таралу диаграммалары. Екі өлшемді таралу диаграммалары Х және ... ... ... ... ... ... Егер ... нүктелер бір бұлт секілді орналасса онда екі ... ... ... ... Ал егер ... бір-біріне
байланысты болса, онда диаграммадағы нүктелер бір форманы түзеді, ... ... ... ... таралу диаграммасы ол есептелген жалпы ішкі өнім мен нақты
жалпы өнім ... ... ... ... ... ... көз жүгіртсек, диаграммадағы нүктелер бір ... ... ... яғни есепті жалпы өнім мен нақты жалпы өнімнің
байланысы өте ... Ал бұл өз ... осы ... ... сенімді
модель екендігінің тағы да бір кепілі.
сурет-8
Келесі таралу диаграммасы есепті ЖІӨ мен ... ... ... ... ... ... да есептелген ЖІӨ мен ауытқулар арасындағы
байланыстың бар екендігін көрсетеді. Бұл диаграммада нүктелердің ... ... ... жерде келесіні айта кеткен жөн, ЖІӨ мен минералды ресурстар
арасындағы байланыс үлкен ... оның ... ... ЖІӨ
арасындағы байланыс оншалықты үлкен емес. Бірақ ол ... ... ... тек бір ғана ... түрінің өзгерісіне тәуелді болып
қалуы мүмкін емес. Келесі ... ... ... ең қатты
байланысқан деген жекелеген ресурстар түрлерін көре аласыздар.
Төмендегі графиктер қалайы мен ... ... ... ... мен ... ... ЖІӨ ... байланысты, немесе эконометрикалық тілмен айтсақ ... ... ... ... ... ... теріс (-
0,77), ал темірде төменірек бірақ оң (0,65). Нүктелердің ... ... ... ... ... темір бағасынан қарағанда қалайы
бағасына көп ... ... ... ... Яғни ... ... ... оншалықты үлкен емес.
Жоғары да келтірілген дәйектердің барлығы алынған модельдің сенімді
екенін дәлелдеп ... 3. ... ... және ... ЖІӨ мен ... минералды
ресурстар нарығымен байланысына талдау және түсінік беру.
3.1. ... ... ЖІӨ мен ... ... ... ... ... беру және алдағы саясатына пікір қосу.
Мұнда негізгі мақсат көптік регрессия әдісі бойынша алынған Қазақстан
Республикасының ЖІӨ мен ... ... ... ... ... ... және сол арқылы тұрғызылған болжамды басқа салыстыру ... ... ... Бізде ол салыстырушы модель ол АРИАО
моделі бойынша салынған ЖІӨ моделі мен ... ... ... түрінде алып қарасақ ол келесідей болады.
| ... ... ... болжамы |айырмашылық|
|АЙЫ ... | | ... 2003 ... |298648,9 |18751,3 ... 2003 ... ... |23508,7 ... 2003 ... ... |27985,4 |
|Сәуір 2003 ... ... |31118,6 ... 2003 ... ... |31674,9 ... 2003 ... |344239,3 |31061,1 ... 2003 ... ... |42116,2 ... 2003 ... ... |40575,8 ... 2003 ... ... |19716,9 ... 2003 ... ... |29208,4 ... 2003 ... ... |47441,4 ... 2003 |377994,0002 ... |45133,9 ... ... ... ... олар бір бірінен көп айырымды емес, яғни
ұқсас. Себебі үшінші ... ... ... ... олар өте ... және ... қатардың өсу және кему қатарларына қарасаңыз олар
бірдей өзгріп отырады. Бұны сіз ... ... көре ... ... ... ... онда ... айтып кеткендей өсу
және кему графиктері бірдей өзгеріп отыр. Мұнда көптік регрессия бойынша
алынған болжам ... сәл ... ... ол ... ... бойынша алынған
болжамның ауытқу облысына кіріп тұр. Бұдан қорытынды көптік регрессия
моделінің берген болжамы сенімді ... ... ... ... ЖІӨ мен әлемдік минерал ресурстары
арасындағы байланыстың барлығына көз жеткізілді. Оның неліктен былай екенін
түсіндіруге мен ... ... ... ... айтып кеткендей тек шекті өнім
қосылады, ал аралық өнімдер қосылмайды және біз ... ... ... атап ... ... бұл ... онда неге ... арасында
соншалықты үлкен байланыс туындады?-деген сұрақ туындауы мүмкін. Бұның ең
басты себебі Қазақстан ол ... ... ... ... ... және ол сол ... көп ... өңдемеді жәй жер қойнауынан
қазып алумен айналысады. Ал ол ... сол ... ... біздің
мемлекет үшін шекті тауар болып саналады. Біз бәріміз білеміз өнім ол ... ... ғана ... атауына ие болады. Одан тағы екінші ... ... ... ... ... ... тұтынуға жіберіліп
жатыр. Әрине оны шикі түрінде ешкім тұтынбайды ол ... де ... ... оның бәрі ... ... емес одан тысқары жерде іске
асырылып жатады, яғни шетелге ... ... Олар ... ... құрайды десек артық айтпағандық болар еді. Осының
себебінен Қазақстан ЖІӨ әлемдік ... ... ... байланысты
болып отыр.
Бұл тәуелділік біздің экономика үшін жақсы ма, әлде жоқ па? ... ... ... берсе болады. Себебі бұның жақсы да жаман жақтары
бар. Жақсысы ол біріншіден, Қазақстан әлемдік ... ... бар, ... ... ... дегенді көрсетеді, екіншіден, осы бағалардың
өзгеруіне байланысты біз ... ... ... ... бұл ... пайдалы қазбалар қорларына шетелдік инвестицияларға
тартымдылығын көрсетеді. Ал жаман ... ... ... ... ... экономиканық өте сол бағаларға көп ... ... ... ол біздің басқа өндірістік ... ... ... үшіншіден ол біздің шекті өнім өндірмейтінімізді сол өімдерді
өндіруге ... ... ... да ... иемдене отыра
шығармайтындығымыздың көрсеткіші.
Жоғарыда қарастырғанға сүйенсек бұның жағымсыз салдары ... ... ... ... жоя ... Бұл ... ... сұрақ және сол
деңгейде шешілуі де тиіс. Ал оған қосар менің пікіпім болса, ол әрине
өндіруші, ... ... ... шағын және орта бизнесті одар ... ... ... жұмыс жасап отырған компанияларға жаңа
талаптар қою, атап ... ... ... ... ... керекті жарақтарды отандық кәсіпорындардан сатып алу, ... ... ... пайдалану. Мұнда айтып өткендердің меніңше ең маңыздысы
болып ... және орта ... ... ... ... Дәл осы ... ... шекті өнім жасайды, Қазақстанды шикізат емес
тұтыну заттарын өндіруші ... ... Ал ол өз ... бір ... ... етіп ... жан-жақты тәуелсіз қылуға
мүмкіндік береді. Себебі шикізат нарығы әрқашан біз қалағандай тиімді болып
тұрмайды. Бұл жәй ғана ... ... Ол ... ... ... ... мүмкіндік берді, бірақ онымен ары қарай дамыту қиын.
Себебі бұлардың барлығы ... ... және ерте ме кеш пе ... Ал оның орнын жаңа технологиялық ашылулар басады. Ал егер соған
Қазақстан бейімсіз ... ... ол ... құрдымға кетуіне негізгі
себепкер болады.
Бұнда менің ұстанар ... ... яғни ... бұл тәуелділікті
азайту. Бірақ жоғарыдағы есептеулер ... бұл ... ... ... ... яғни әлі де кеш ... айтылғандарды қорытындылай келе математикалық әдістердің
үлкен әмбебаптылығын айта кету қажет. Егер әр түрлі мамандық зерттеушілері
бір ... әр ... ... әр ... ... бір ... келтіре алмаса,
онда оны математикалық тіл оны бір ... ... ... оған ... ... бір ... қабылдауы да мүмкін.
Біз алдыңғы бөлімдерде еліміздің экономикасын математикалық модельдеуі
қажет екенін көріп байқадық. Ол біріншіден экономиканы ... ... және ... ... ... ... ... Математикалық
модельдеудің көмегімен экономиканы жалпы түсіну, заңдастыру және ... ... Ал бұл ... ... ... экономика жағдайында өте
маңызды мәселелердің бірі. Ол ... ... ... ... ... Ол ... ақпарат жүйесін дамытуға үлес қосады. ... ... ... ... ... ... ... Ал біздің бұнда
ұстанған көптік регрессия моделінің тиімділігі мол ... ... ... озық ... ... мен ... модельдерді құрастыруды едәуір жеңілдетті. Бұл
да осы ғылым саласның ары-қарай дами ... ... ... сенім береді. Осындай озық техникалық, технологиялық
жаңалықтарды ... ... тез ... мүмкіндік беруде. Ал бұл өз
кезегінде жылдам шешім қабылдауға мүмкіндік береді.
Экономикада математикалық әдістерді пайдалану мыналарға, ... ... ... ... мен ... ... ... және
суреттеуге, екіншіден, объект туралы жаңа білімдерді алуға, үшіншіден,
математика тілім пайдалану экономикалық теория туралы ... дәл ... ... ... және ... мен ... ... береді. Қазіргі Қазақстан жағдайында математикалық модельдерді
экономикада пайдалану аса маңызға ие. Себебі ... ... ... ... ... ... ... көп үміт көріп отыр. Одардың пайымдауынша өтпелі кезеңдегі
елдер үшін, әсіресе бұрынғы кеңестік ... ... ... ... осы ... мүмкін болады дегенге маздайды.
Ал пайдалы қазбалар мәселесіне келетін болсақ. Онда бұл жерлерде де
ақаулар өте көп. Ол ... ... ... кен орындарын бағалау
технологиясы әлі толығымен жасалынбаған. Олардан алынатын салықтар да көңіл
толтыратын ... Ал ... ... экологиялық зардаптарын есептеу жолы жоқ
десе де болады, және табиғи ресурстарды оптималды ... мен ... ... Ал бұл мәселелердің барлығын математикалық тұрғыдан ғана
шешуге болады. Бұл өз кезегінде экономика-математикалық ... және ... ... ... негіздейді. Нарықтық
қатынастар болса күн санап күрделенуіне байланысты ... ... ... тәсілдерді талап етеді.
Қазақстанда бұл мәселе үшкір болып тұр, ... ... ... ... әлі де талдау жасап алдыға болжам жасауға мүмкіндік
бере алмайды. Бұл көрініс өтпелі экономика елдері үшін ... ... ... туындаған мәселелер жаңа экономиканы ... ... ... отыр.
Айтылғандардың бәрін ескерсек біздің ЖІӨ мен ... ... ... ... анықталуы қуантарлық жағдай. Ол ... ... ... ... ... ... ... көрдіңіздер. Сондықтан
да біз осындай тәуелділіктер мен заңдылықтарды көп ... ... ... ... ... негізгі тұғыры болар еді. Ол әрине ... ... және ... ғалымдардың күрделі жұмыстарын, оған
қоса жаңа заманның талаптарына сай ... ... ... ... ... ... ... Міне сондай программалардың бірі
Statistica ... ... Ол тек ... ... ... немесе АРИАО (ARIMA) ғана емес, онда көптеген статистикалық
мәліметтерді өңдеу мен мәселені шешуге ... ... ... істейді.
Бұл программалық өнім әзірге өзі тектес программалардың ішінде көш басшысы
болып тұр.
Дипломдық жұмысымды ... ... онда ... ... ... модельдеуге (менің жағдайымда ЖІӨ),
болжауға және басқа да ... ... ... ... ... ... ... бағалары) және сол байланыстың
себептері мен салдарын анықтауға бағытталған.
Жұмыс барысында ... үш ... ... ... ... мерзімдік және трендтік тәуелділік компоненттер, авторегрессия
және интегралданған ауытқушы орташа. Осы модельдердің көмегімен ЖІӨ 2003 –
жылға болжамы ... ... ... мен ... ... ... сенімділік коэффициенттері бойынша алынған модельдердің
жеткілікті дәрежеде сенімді екендігі анықталды.
Жұмыста ЖІӨ туралы жалпы түсініктеме ... оның ... ... оған қоса ... табиғи ресуртар қорларының жағдайы
мен оның мемлекетіміздегі тарихына көз жүгіртілді. Және жұмыста қолданылған
экономика-математикалық модельдерге ... ... ... өтті.
Жалпы зерттелген жұмыстарды қорытындылайтын болсақ, мұнда Қазақстанның
ЖІӨ-нің әлемдік табиғи ресурстур ... ... ... және ... ... ... анықталды. Ол бойынша ұсынулар мен ... ... Осы ... мен ... Қазақстанның ЖІӨ беріктетудің,
сақтандырудың негізгі бағыттары анықталды. Жалпы айтқанда бұл ... ... ... ... және оны ... жағдайында қажет екендігін дәлелдеп берді.
Қолданылған әдебиеттер
1. Вестник КазНУ. Серия экономическая. №6(28) Л.С. Спанкулов моделирование
взаймосвязей межлу ВВП и ... ... ... ... политике РК. Стр.89;
2. Макконнел К.Р., Брю С.Л. Экономикс;
3. Сажина М.А., Чибриков Г.Г. Экономическая теория;
4. Башкатов Б.И., Кулагина Г.Д. ... ... ... Н. А. О ... в ... и ... направлениях
внутренней и внешней политики на 1997г. Казправда. 8 октября 1996г
6. Каренов Р.С. Состояние и ... ... ... ... комплекса Казахстана//В сб. Становление и развитие
маркетинговой деятельности в ... ... ... 1999,
7. Минеральные ресурсы мира / Мин. природн. ресурсов РФ, ... М., ... ... ... ... и строительство Казахстана 1920-
2000, Агенство Республики Казахстан по статистике, ... ... ... М.А. ... и пути ... геологической отрасли
Казахстана. /В сб. Научно-технологическое ... ... ... ... 2000, ... ... А.К. Анализ состояния и основные направления ... ... ... МСБ РК/В сб. ... ... ... недр ... Алматы-
Кокшетау, 2000, с.14-17/
11. Хамзин Б.С., Жуковский В.И., ... Е.Г., ... М.С. ... ... ... ... ... потенциала Центрального
Казахстана. /В сб. Научно-технологическое ... ... ... ... 2000, с.38-42/
12. Айвазян С.А. Мхитарян В.С. Прикладная статистика и основы эконометрии.
Учебник для вузов. – М.: ЮНИТИ,1998.,
13. Немчинов В.С. ... ... Том ... и ... ... 490 ... ... Статистики» под редакцией Р.А. Шмойловой/ «ФиС», 1998
15. А.А. Френкель, Е.В. Адамова ... ... ... ... ... М., 1987.
16. Кристофер Доугерти, Введение в эконометрику. Москва-2001
17. О.О. Замков, Ю.А. Черемных. Математические методы в ... , ... М: ... и ... ... ... В.П. ... Г.И. Прогнозирование в системе STATISTICA ... Windows. ... ... и ... ... на ... ... Боровиков, Г.И. Ивченко. - М: Финансы и статистика,
2000
19. Бокс Дж. Дженкинс Г. Анализ верменных рядов. ... и ... с ... Под ред. В. Ф. ... М.: Мир, 1974.- 406 ... ... Г. С., ... А. А. Анализ временных рядов и ... М.: ... 1973.- 103 ... ... ... для ... ... “Питер” Санк-
Петербург-2001
22. «Многомерный статистический анализ на ЭBM с ... ... Excel»/ М., ... Вестник КазНУ. Серия экономическая. №6(28) Л.С. Спанкулов Моделирование
взаймосвязей межлу ВВП и основными макроэкономическими агрегатами в
промышленной политике РК. ... ... К.Р., Брю С.Л. ... ... М.А., ... Г.Г. ... ... Башкатов Б.И., Кулагина Г.Д. Экономическая статистика.
[5] В.Боровиков. Statistica для профессианалов. ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Adobe Photoshop бағдарламасымен жұмыс жасау кезеңдері21 бет
Frontpage редакторы9 бет
Macromedia Flash 5 программасы20 бет
Mathcad-та қолданбалы математикалық есептерді шығару жолдары8 бет
Компьютерлік қосымшамен есептеу әдістері пәні бойынша73 бет
3d max программасының примитивтері4 бет
3D studio MAX көмегімен объектілерді модельдеу21 бет
Delphi программасының базалық компоненттері7 бет
Delphi тілінде деректер модулін құрастыру және оны пайдалану20 бет
DreamWeaver, MySQL бағдарламаларының көмегімен Евросеть деректер қорының бағдарламасын құру18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь