Сұлтанмахмұт торайғыров туралы

1893 жылы қазіргі Павлодар облысы, Баянауыл ауданында туған. ХХ-ғасырдың басындағы қазақ әдебиетінің аса көрнекті өкілі, демократ ақын-жазушы. Кедей отбасында туған. Әкесі Шоқпыт (шын аты Әбубәкір) жасында жоқшылықты көп көріп, кісі есігінде жалшы болған. С.Торайғыров үш жасқа шыққанда шешесі Зұфұннан жетім қалды. Алғашқыда үйде жүріп, әкесінен оқып қара таныған С.Торайғыров ауыл молдасы Мұқан деген кісіден сабақ алды. Ол араб, парсы қисса-хикаяларын өзінше аударатын, әрі жанынан қиыстырып өлең шығара алатын кісі болған. Оған еліктеп Торайғыров өлең жазып, машықтана бастайды. 1902-1911 жыл аралығында түрлі мектеп, медреселерде оқыды. 1911 жылы Троицк қаласынан оқып келген Нұралы деген жаңашыл мұғалімнен дәріс тыңдады. Ол қазақ, татар тілінде шығатын газет, журналдарды, әдебиет, тарих т.б. пән кітаптарын жаздырып алдырып, оқып тұратын болған. Сол арқылы Торайғыров қолына түскенін құныға оқып, қазақ, татар әдебиетінің бірқатар нұсқаларымен танысты. Өнер-білімге құлшына бас қойып, өлең, әңгіме жазуға қызу кірісті. Осы кезде ол "Дін", "Сарыбас", "Соқыр сопы", "Оқу", "Кезек қашан келеді" т.б. өлеңдерін және "Зарландым" атты ұзақ очеркін жазды. Бұл шығармаларында жас ақын ескі оқу мен жаңа оқудың айырмасы, оқудың, өнер-білімнің пайдасы, дін, байлық, кедейлік, еңбек т.б. туралы сөз етеді.
1912 жылы қараша айында Торайғыров оқу іздеп, Троицк қаласына барды. Онда оқуда жүріп, "Оқудағы мақсат не?", "Анау-мынау", "Қандай", "Зарлау" т.б. өлеңдерін жазды. 1913-1914 жылдардың қысында "Айқап" журналының редакциясында қызмет істеді. Ол осы кезде шығармашылық жұмыспен құлшына шұғылданып, "Қамар сұлу" романын, "Қазақ тіліндегі өлең кітаптар жайынан", "Өлең және айтушылары", "Қазақ ішінде оқу, оқыту жолы қалай?" атты мақалаларын және бірқатар өлеңдерін жазды. "Тентектің жинаған шоқпары", "Тамшы" деп аталатын кітаптарын баспаға ұсынды. 1914 жылы жазда Торайғыров туған елі Баянауылға оралды. Күзде Семейге барды. Орысша оқуға түспек болды, бірақ түсе алмады. Қатонқарағайда мұғалім болып, сонда 1916 жылдың күзіне дейін бала оқытты.
        
        Сұлтанмахмұт Торайғыров (1893 —1920 жж.)
    1893 жылы қазіргі Павлодар облысы, Баянауыл ауданында туған. ХХ-
ғасырдың басындағы ... ... аса ... ... ... ақын-
жазушы. Кедей отбасында туған. Әкесі Шоқпыт (шын аты Әбубәкір) жасында
жоқшылықты көп көріп, кісі есігінде жалшы ... ... үш ... ... ... ... қалды. Алғашқыда үйде жүріп, әкесінен оқып
қара таныған С.Торайғыров ауыл молдасы Мұқан деген кісіден сабақ алды. Ол
араб, ... ... ... ... әрі ... ... өлең
шығара алатын кісі болған. Оған еліктеп Торайғыров өлең жазып, ... ... жыл ... ... ... ... ... 1911
жылы Троицк қаласынан оқып келген Нұралы деген жаңашыл мұғалімнен дәріс
тыңдады. Ол қазақ, татар тілінде шығатын газет, журналдарды, әдебиет, ... пән ... ... ... оқып ... ... Сол арқылы
Торайғыров қолына түскенін құныға оқып, қазақ, татар әдебиетінің бірқатар
нұсқаларымен танысты. Өнер-білімге құлшына бас ... ... ... жазуға
қызу кірісті. Осы кезде ол "Дін", "Сарыбас", "Соқыр сопы", "Оқу", "Кезек
қашан келеді" т.б. ... және ... атты ұзақ ... ... Бұл
шығармаларында жас ақын ескі оқу мен жаңа оқудың айырмасы, оқудың, ... ... дін, ... ... еңбек т.б. туралы сөз етеді.
    1912 жылы қараша айында Торайғыров оқу іздеп, Троицк ... ... ... ... "Оқудағы мақсат не?", "Анау-мынау", "Қандай", "Зарлау"
т.б. өлеңдерін жазды. 1913-1914 жылдардың қысында "Айқап" журналының
редакциясында қызмет істеді. Ол осы кезде ... ... ... ... ... ... ... тіліндегі өлең кітаптар жайынан",
"Өлең және айтушылары", "Қазақ ішінде оқу, ... жолы ... ... және ... өлеңдерін жазды. "Тентектің жинаған шоқпары",
"Тамшы" деп аталатын кітаптарын ... ... 1914 жылы ... Торайғыров
туған елі Баянауылға оралды. Күзде Семейге барды. Орысша оқуға түспек
болды, бірақ түсе алмады. Қатонқарағайда мұғалім болып, ... 1916 ... ... бала ... ... жүргенде "Кім жазықты?" романын жазды. Ол
1916 жылдың күзінде Томскіге барып, курста оқып жүріп, орыстың классикалық
әдебиеттерімен танысты, тарих, философия, ... ... ... 1917 жылы наурызда Ресейде Ақпан революциясы болып, уақытша ... ... ... Семейге келді. Патша өкіметінің құлағанын
қуанышпен қарсы алып, "Құрт аурудай жайлаған, Құртпаққа бізді ойлаған,
Қапымызға тоймаған, Қолымызды байлаған, Өшті ... ... деп, ... ... ... құрған қазақ комитетінде кіші хатшы болып
қызмет істеді. Ұлтшылдар шығарған "Сарыарқа" газетіне өлеңдерін,
мақалаларын жариялады. Бірді-екілі өлеңдерінде алаш ... ... ... ұлтшылдар жөніндегі адасушылығы көпке созылған
жоқ. Қателігін кейіннен сезген ол жаңа ... ... ... ... ... аралығында Торайғыров "Шәкірт ойы", "Гүл", "А,
дүние", "Сарыарқаның жаңбыры", "Жас жүрек", ... ... "Осы ... пе?". "Өң бе, түс пе?", ... кім?" т.б. өлеңдерін, "Адасқан
өмір", "Кедей" (қала ақыны мен дала ақынының айтысы) атты поэмаларын жазды.
Ол бұл шығармаларында демократтық көзқарасын айқын танытып, ... ... ... айтты.
    С.Торайғыров алғашқыда жылы қарсы алған Уақытша үкімет саясатының
еңбекші бұқараның ... ... ... ... ұстанған бағытын
өзгертуді ойламағанын, қайта буржуазияның мүддесін көздегенін көзімен
көрді. "Елім", "Ұлтым" деп жар құлағы жастыққа тимеген алашордашылардың да
түптеп келгенде мұрат тұтқаны – ... ... ... ... ... бай-болыстарының қамы екенін анық сезді. Олар сөз жүзінде
халық мүддесін ойлап кәлгірсігенімен, іс жүзінде империалистік буржуазияның
– Уақытша ... ... ... ... т.б. сол сияқтылардың
қолтығының астына барып қорғалады. Бұл жайлар Торайғыровтың Ақпан
революциясы жөніндегі үмітін бұлдыр сатыға айналдырды. Осыдан барып ол
кейбір өлеңдерінде ... ... ... ... ... ... айтты. "Сарыарқа" газетінде 1917 жылы 12 қараша күні жарияланған "Жас
жүрек" атты өлеңінде: "Кеш, ... мен ... ... деп, ... ... жүрсе де, өзінің алашордашылармен бір көзқараста
болмағанын танытты. Алашорда үкіметі Колчак ... ... ... ... қарсы күрес жүргізгенде, Торайғыров олардан біржола ат жалын
кесісті. Көптен бергі сырқаты меңдеп, емделмек болып, 1918 жылы маусым
айында туған елі – ... ... ... ... ... жұмыс істеп, жаңа
өлеңдер, поэмалар жазды. Бұл кезде Торайғыров саяси-әлеуметтік философиялық
кітаптарды көп оқып, социализм, соғыс, революция жайында мағлұматтар алды.
Білімін тереңдетіп, ... ... Жаңа ... зор ... ... ... ... жаңалық күтті. Оның үстіне осы кезеңде Ұлы Октябрь
социалистік революциясы жеңіп, шет аймақ, өлкелерде Кеңес ... ... ... ... зор тарихи оқиғалар Торайғыровтың көңіліне медеу,
жанына азық болды. Рухын көтеріп, оған күш, сенім берді. Оның рухани
аурудан айығуына ықпал етті. Осы ... ... ... ... "Кедей"
поэмаларында т.б. шығармаларында ақынның халық, революция жағында екендігі,
Кеңес өкіметінің жеңуін, әділетті қоғам орнауын тілейтіні айқын көрінеді.
1910 жылы желтоқсанда Колчак ... ... ... ... ... Кеңес өкіметі орнады. Осы кезде Торайғыров ауылдағы мұғалімдікті
тастап, Павлодарға барды. Сондағы уездік революциялық комитеттің бастығы
Г.Жигаревқа жолықты. Ол Торайғыровты Шідерті ... ... ... етіп ... оған ел ... ... ... жолын,
саясатын түсіндіруді, сайлау жүргізуді тапсырды. Болыстық революциялық
комитеттің бастығы ... ... ... ай ... ... ... сырқаты меңдеп, төсек тартып жатып қалды. Ауырып жатып, 1920 жылдың
алғашқы айларында "Айтыс" атты поэмасын бастады. Бірақ онысы аяқталмай
қалды. Поэмада ... ... ... ... ... көзқарасын, программасын сынағаны аңғарылады.
    С.Торайғыров – қазақ әдебиетіндегі Абайдан кейінгі ірі тұлға. Ол өте
қысқа ғұмыр кешті, 27 жыл ғана ... ... ... не бәрі ... ... ... ... ол: "Жасамаймын еңбектің жемісін көзбен
көрем деп, жасаймын бір қолғабыс, кейінгіге ... ... ... ... ашып ... кейінгі ұрпаққа құнды әдеби мұра қалдырды. Оның
шығармалары – мол тақырыпты, терең мағыналы, алуан жанрлы ... ... ... ... негізгі қасиеті – реалистігі мен
халықтығы. Ақын творчествосында қазақ халқының өз тұсындағы ... ... Ол ұлы ... ... ... Өз заманының азамат,
күрескер ақыны болды. Ақын қоғамдық-әлеуметтік өмір саласында ең түйінді
мәселелерді сөз ғып, еңбекші бұқараның мұң-шерін, ой-сезімін, ... ... Ол ... ... ... әдебиетін гуманистік, әлеуметтік ой-
пікір жағынан жаңа, жоғары сатыға көтерді. Оның озық шығармалары ... ... ... ... ... ... ... қазақ халқының
сол замандағы қоғамдық ой-пікірінің зор белесі болып табылады.
Дереккөз:   Б. Тоғысбаев, А. Сужикова. «ТАРИХИ ... - ... - 2009 ж. – 181 б

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сұлтанмахмұт Торайғыров4 бет
Сұлтанмахмұт Торайғыров (1893-1920)9 бет
Сұлтанмахмұт Торайғыров романдары мен өлеңдері28 бет
Сұлтанмахмұт Торайғыров романдарындағы образдар жүйесі6 бет
Сұлтанмахмұт Торайғыров өмірі3 бет
Сұлтанмахмұт Торайғыровтың педагогикалық көзқарастары5 бет
Сұлтанмахмұт Торайғыровтың өмірі мен шығармашылығы27 бет
Торайғыров сұлтанмахмұт4 бет
XX-ғасырдың басындағы қазақ әдебиетіндегі ұлт зиялылары24 бет
«Айқап» журналындағы оқу-тәрбие туралы ойларды зерделеу7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь