Қазақстан түркі дәуірінде


ҮІ-Х ғасырларда Қазақстан жеріндегі алғашқы феодал-дық мемлекеттер Көне және Батые түрік қағанаттары еді. Біздін заманымыздың 1 мьщ жылдығындағы Орталық Азия жерін мекендеген тайпалар одақтарының тарихы бүлармен өзара тығыз байланыста болды. V ғасырға қарай Солтүстік Моңғолиядан Орта Азиядағы Әмудария өзенінің бойына дейін созылған кең байтақ жердің бөрін тирек (телә) деген жалпы атпен бірнеше тайпалар мекен еткен. Солардың бірі -түрік тайпасы. Түрік деген ат алғаш рет 542-ші жылы аталады. Қытайдың солтүстік батысында орналасқан Вэй князьдігіне түріктер (туцюе) жыл сайын шабуыл жасап, ойрандап отырғандығы жөнінде айтылады. Қытайлар түріктерді сюнну-ғүндар деп атаған.
546-шы жылы тирек (телэ) тайпалары Монголияның оңтүстік және орталық аудандарын мекендеген аварларға (жуань-жуань) қарсы жорық жасайды. Осы кезде күтпеген жерден түріктердің каганы Тумынның (Бумын деп те атаған) басқаруымен тирек (телэ) өскерлеріне шабуыл жасап, быт-шытын шығарып жеңіп, 50 мың өскерін түтқынға алады. Осыдан кейін түріктер күшейіп, енді аварларга (жуань-жуань) қарсы шығып, авар қағаны үйінің ханшасын Тумынге әйелдікке беруді талап етеді. Авардың кағаны өзіне бұрын тәуелді болып келген түріктердің елшісін үйінен қуып шығады. 552-ші жылы кектемде түріктер аварлардың ордасына шабуыл жасап, оларды күйрете жеңеді, авардың
қағаны Анағұй өзін-өзі өлтіреді. Осы кезден бастап Тумын
түрік билеп-төстеушілердің қағаны деген атағын алады. Тумын 553-ші жылы қайтыс болады.
Тумын өлгеннен кейін, таққа оның інісі Қара-еске отырады. Ол Орхонның жоғарғы жағында аварларды екінші рет жеңеді. Қара-Ескеден кейін, оның мұрагер інісі Еркінді-Мұқан деген атпен қаған болады. Оның ел билеген кезі 553-572 жылдаЫ; Мүқанның тұсындаГаз уақыт ішінде (553-554 жж.) түріктер шығыста қайлар (татабтар), кидандар және оғыз-татар тайпаларын, солтүстікте Енесей қырғыздарын, Жетісу жеріндегі түргенеттерді өздеріне қаратты. 563-567 жж. Эфталит патшалығын басып алды. Міне, осыдан кейін олардың жері Каспий теңізінен Солтүстік Индияға және Шығыс Түркістанға дейін созылып жатты^
^Түріктер Орта Азияны жаулап алғаннан кейін Жерорта теңізіне баратын Жібек жолына иелік етті.)Олар өздерінің жаулап алу жорықтарын жүргізуде Иранға қарсы Визан-тиямен одақтасты./571 жылы түріктердің эскериқолбасшысы Естемі Солтүстік Кавказды басып лды

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 3 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Қазақстан түркі дәуірінде (VІ-ХІІ гг.)

Көне түрік, Батые түрік жене Түргеш қағанаттары.

ҮІ-Х ғасырларда Қазақстан жеріндегі алғашқы феодал-дық мемлекеттер Көне
және Батые түрік қағанаттары еді. Біздін заманымыздың 1 мьщ жылдығындағы
Орталық Азия жерін мекендеген тайпалар одақтарының тарихы бүлармен өзара
тығыз байланыста болды. V ғасырға қарай Солтүстік Моңғолиядан Орта Азиядағы
Әмудария өзенінің бойына дейін созылған кең байтақ жердің бөрін тирек
(телә) деген жалпы атпен бірнеше тайпалар мекен еткен. Солардың бірі -түрік
тайпасы. Түрік деген ат алғаш рет 542-ші жылы аталады. Қытайдың солтүстік
батысында орналасқан Вэй князьдігіне түріктер (туцюе) жыл сайын шабуыл
жасап, ойрандап отырғандығы жөнінде айтылады. Қытайлар түріктерді сюнну-
ғүндар деп атаған.
546-шы жылы тирек (телэ) тайпалары Монголияның оңтүстік және орталық
аудандарын мекендеген аварларға (жуань-жуань) қарсы жорық жасайды. Осы
кезде күтпеген жерден түріктердің каганы Тумынның (Бумын деп те атаған)
басқаруымен тирек (телэ) өскерлеріне шабуыл жасап, быт-шытын шығарып жеңіп,
50 мың өскерін түтқынға алады. Осыдан кейін түріктер күшейіп, енді
аварларга (жуань-жуань) қарсы шығып, авар қағаны үйінің ханшасын Тумынге
әйелдікке беруді талап етеді. Авардың кағаны өзіне бұрын тәуелді болып
келген түріктердің елшісін үйінен қуып шығады. 552-ші жылы кектемде
түріктер аварлардың ордасына шабуыл жасап, оларды күйрете жеңеді, авардың
қағаны Анағұй өзін-өзі өлтіреді. Осы кезден бастап Тумын
түрік билеп-төстеушілердің қағаны деген атағын алады. Тумын 553-ші жылы
қайтыс болады.
Тумын өлгеннен кейін, таққа оның інісі Қара-еске отырады. Ол Орхонның
жоғарғы жағында аварларды екінші рет жеңеді. Қара-Ескеден кейін, оның
мұрагер інісі Еркінді-Мұқан деген атпен қаған болады. Оның ел билеген кезі
553-572 жылдаЫ; Мүқанның тұсындаГаз уақыт ішінде (553-554 жж.) түріктер
шығыста қайлар (татабтар), кидандар және оғыз-татар тайпаларын, солтүстікте
Енесей қырғыздарын, Жетісу жеріндегі түргенеттерді өздеріне қаратты. 563-
567 жж. Эфталит патшалығын басып алды. Міне, осыдан кейін олардың жері
Каспий теңізінен Солтүстік Индияға және Шығыс Түркістанға дейін созылып
жатты^
^Түріктер Орта Азияны жаулап алғаннан кейін Жерорта теңізіне баратын
Жібек жолына иелік етті.)Олар өздерінің жаулап алу жорықтарын жүргізуде
Иранға қарсы Визан-тиямен одақтасты.571 жылы түріктердің эскериқолбасшысы
Естемі Солтүстік Кавказды басып лды

Керчь түбегіне (Боспорға) шықтй Оның баласы Түріксанф Керчті басып алып,
576-шы жылы Қырымға шабуыл жасады. Бірақ Естемі өлгеннен кейін, 582-593
жылдары билік үшін қырқыс басталды. 'Өзара қыркыс пен әлеуметтік
қайшылықтар қағанатты қатты өлсіретті. Күшейіп алған Иран 588 ж. Герат
түбінде түріктерді жеңіп шығады. ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақстан түркі дәуірінде туралы ақпарат
Ежелгі Қазақстан. Қазақстан тас дәуірінде
Қазақстан моңғол шапқыншылығы дәуірінде
ҚАЗАҚСТАН ТАС ҒАСЫРЫ ДӘУІРІНДЕ
Қазақстан монғол шапқыншылық дәуірінде
Қазақстан қола дәуірінде
Қазақстан монғол-татар шапқыншылығы дәуірінде
Қазақстан моңғол дәуірінде
Қазақстан түркілер дәуірінде vi-x ғ.ғ
Қазақстан түркілер дәуірінде x - хііі ғ.ғ
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь