Киiз туырлықты, ағаш уықты

Қазақы бала бала емес, өзбекi мал мал емес деген мақал қазақтар мен өзбек сарттардың аралас-құралас отырған аймағында пайда болған, — деп түсiндiредi ғалым Ә.Қайдар. Ташкенттiң базарына базарлауға барған қазақтардың асты-үстiне түсiп қызмет iстейтiн өзбектiң жас балаларына риза болып қайтатын қазақтар, өз ауылдарына келiп олардай «пысық емес» балаларына риза болмай айтылған бұл мақалдың мәнi — қазақ балалары, аяғынан тiк тұрып базарлап барғандарды күтiп алатын, сауда-саттығына жәрдемдесiп, малының басын ұстап, қызмет көрсететiн өзбек балаларындай емес дегендi, ал өзбектен сатып алған тұрмыстық заттар бұйым сияғы жоқ, сапасы нашар дүниелер дегендi аңғартып, мақалға айналып кеткен. Кейiнiрек Кеңес үкiметi кезiнде ауылдан келiп орыс тiлiн нашар бiлiп, қала жағдайындағы өмiр-тiршiлiк ыңғайын бiлмей, кейiншектеп тұратын балаларға немесе ынжықтау балалардың iсiне көңiлi толмағанда қазақы бала бала емес деген бiрiншi бөлiгi айтылатын. Қала балаларына тән қақаң-соқаңды бiлмей өскен ауыл баласына қойылар бiр кемшiлiк — осы деп санаудан туған пiкiр.
Қазақ мал танымас, сарт шай танымас. Мақалдың бiрiншi бөлiгi қазақтың жыл он екi ай бағып-қағып, ыстығына күйiп, суығына тоңған малын топырлатып Тәшкенттiң базарына айдап апарып, оны қаншаға сату керектiгiн бiлмей, яғни сауда нарқын, сауда заңын бiлмей, өзбек делдалдың қолына бере салатындығынан, екiншi бөлiгi қызыл күрең шайды ұнататын қазақтың, өзбек ағайындардың сүйiп iшетiн көк шайын менсiнбегендiгiнен туған.
        
        Киiз туырлықты, ағаш уықты
Қазақы бала бала емес, өзбекi мал мал емес деген мақал қазақтар мен
өзбек сарттардың ... ... ... ... ...... ғалым Ә.Қайдар. Ташкенттiң базарына базарлауға барған
қазақтардың асты-үстiне түсiп ... ... ... жас ... ... ... ... өз ауылдарына келiп олардай «пысық ... риза ... ... бұл ... мәнi — ... ... ... тұрып базарлап барғандарды күтiп алатын, сауда-саттығына ... ... ... ... ... ... балаларындай емес дегендi, ал
өзбектен сатып ... ... ... ... ... жоқ, сапасы нашар
дүниелер дегендi аңғартып, мақалға айналып кеткен. ... ... ... ауылдан келiп орыс тiлiн нашар бiлiп, қала ... ... ... ... ... ... балаларға немесе ынжықтау
балалардың iсiне көңiлi толмағанда қазақы бала бала емес ... ... ... Қала ... тән қақаң-соқаңды бiлмей өскен ауыл
баласына қойылар бiр кемшiлiк — осы деп санаудан туған пiкiр.
Қазақ мал ... сарт шай ... ... бiрiншi бөлiгi қазақтың
жыл он екi ай бағып-қағып, ыстығына күйiп, суығына тоңған малын топырлатып
Тәшкенттiң базарына айдап апарып, оны ... сату ... ... ... ... ... ... бiлмей, өзбек делдалдың қолына ... ... ... қызыл күрең шайды ұнататын қазақтың, өзбек
ағайындардың сүйiп iшетiн көк шайын менсiнбегендiгiнен туған.
Қазақ байыса қатын алады, өзбек ... там ... ... ... жатқан көне салты бойынша, байлығы асып, дәулетi таси бастаса болды
үйленiп, көп әйел алуға талпынатын, ал саудамен ... ... ... ... ... ... ... туған. Қазақтың бұл салтын
Ы.Алтынсарин өзiнiң «Қазақтың ... ... атты ... ... «Бай қазақтарда «бiр еркектiң төрт әйел алуына болады» дейтiн
ислам шариатын негiз етiп көп әйел ... ... бар. Оған ... жол
беруiн былай қойғанда, басқадай не себептерi болды. Әйелiн өзi сүйiп алмай,
ата-аналарының қосуымен ... ... ... ... өзi ... әрқашан таба бермейдi, содан кейiн күйi көтерсе ... ... Егер ... әйел ... де ... ... онда ... әйел
алады. Көп әйел алуға қазақтың ойынша, ... ... ... ... ... ... себептер болады. Қазақтарда өздерiнiң көп әйел алуының
мақсатын айтпай-ақ түсiндiретiн бiр ... бар — ... көп ... ... ... ...... қазақтар». Әйтсе де мақалдың мазмұнында байқалатын
кекесiн, елдiң бәрiне солай ... ... ... ... ... ... жинақтарында бұл мақалдың Қазақ байыса қатын алады,
орыс ... там ... ... ... да ... ... бiр кiсi, ... қазақ бiр кiсi деген нақыл сөз бар ... ... ... ... ... атты еңбегiнде. Ертедегi Алынша хан
заманында қазақ, қалмақ, ноғай бәрi бiр тақтың иелегiнде болған, ... ... елi» деп ... Ол ел ... хан мен Ақсақ Темiр
дәуiрiнен кейiн ыдыраған, нақыл сөз сол заманнан ... деп ... ... ... ... күн» деген сол заманда шыққан
өте зарлы күй бар. Ш.Уәлиханов ауыз әдебиетi ... ... ... сала
келiп «Ноғайлы жырлары» деп аталатын эпикалық аңыздауларға ерекше көңiл
бөледi. Ол кезде «ноғай» ... атау Орта ... ... және моңғол тектес
руларының жалпы есiмi болған деп пайымдайды. Бұл жәй Шәкәрiм шежiресiнде ... «Әз ... ... алып ... Ноғай аталған туысқандарымыздың
жақсылары қазақтың жақсыларымен көрiсiп, амандасып жылапты. Соны бiздiң
қазақ домбырашылары ... ... ... күй деп, ... «Ел
айрылған» атты зарлы күй тартады. Жыршылар:
Орманбет хан өлген күн,
он сан ноғай бүлген күн,
Қазақ пен Ноғай ... ... ...
деп басталатын жыр айтады. М. Тынышбаев та бұл ... ... ... ... ... ... шыққан атақты би Орманбет Едiгенiң алтыншы
ұрпағы Дiнахмет баласының ... ... ... ... ... ... ... таласы аяқталды», — деп жазады. Бұдан бес
ғасыр бұрын iргесi ажырамай, бiр Орда астында бiр ... ... ... ноғай, қазақ халықтарына ортақ рухани жәдiгерлер де көп.
Қазақ жаманы сарт болар, сарт жаманы порт ... деп ... ... ... ... айтылған мақал. Сауда-саттықты қазақтар
аса ұнатпай, төмен қол жұмыс деп, ... ... арам ... ... деп ... ... айналыса бастаған қазақтарды
саудагер, сарт деп ... ал ... ... ... ... ... ... алатын мiнезiн «порт» болар деп айтса керек.
Жолдасың қазақ болса, жолдан адаспайсың (Өзбек мақалы). ... ... ... ... өзбектерден өзiн қондырып, ат-көлiгiн жемдегенi үшiн
ақы-пұл алып көрмеген, оның ақ тiлек ... ... деп ... ... дархан көңiлiнен көп жақсылық көрген ... ... ... жолдастыққа берiк қазақтың алдау, ... ... ... ... ... ... ... сұлу болсын десең, әйелдi сарттан ал, балаң батыр болсын десең,
әйелдi қазақтан ал. ... ... ... ... рухы ... ... қазақтардың ел қамын ойлаған батырларының көп ... ... да ... осы ... көремiз. Қазақтың атақты батырлары
түркмен халқымен жер үшiн көп ... ... ... бiр туған, өзбек сартты кiм туған. Қазақ пен қырғыз
халықтарының тiлдерiнде бар ... ... ... айналысқан өзбек
ағайынның өз пайдасын ... ... ... ... үшiн жылпостанатын
мiнезiн жақтырмайтынын, сонымен қатар қойы қоралас, ауылы аралас тату ... ... ... бiр, ... ... бiр, ... бiрiн-бiрi
өзбектерден гөрi жақынырақ тұтатынын бiлдiрiп тұр. Қырғыздар мен қазақтар
кәсiптес (көшпендi малшылар) болғандықтан да ортақ ... ... ... ... ... ... (отырықшы дихандар) ирандықтар
мәдениетiн бойына көбiрек ... ... ... пен ... ... болмашы айырма болмаса, еш бөтендiк жоқ. Сарт сөзi бiр ... ... аты ... ... ... ... ... — бiр атадан тараған (Қырғыз ... ... ... бар ... ... ... Қырғыздардың
мақтанышы болып саналатын «Манас» жырында да қыпшақ, ... ... ... ... ... ... ... найман, керей т.б. рулар
туралы айтылады.
Қазақ қайың сауғанда — қырғыз ... ...... шығуына
белгiлi тарихи оқиға себеп ... ... ... жоңғар
шапқыншлыығы кезiнде елiнен, жерiнен ауып, ... ... ... ... Алқа көл сұлама» деген қасiреттi атпен енген нәубетте, қазақтар
қайың қабығын сорған, ... ... ... ... Ғиссар қаласына
қарай ауған кездерiнде туған. Көш жөнекей ... ... ... ас таппай
ашыққан жұрт: «Қайыңды қақтай шауып сауушы едiк. Қара нар қанын сорып алушы
едiк», — деп сол ... күн ... жыр ... Бұл мақалдың ауыспалы
мағынасы «қиын қыстау кезең туғанда» ... ... ... ... бер, ... ... бер. ... қырғыздың
сүйiктi асы еттi қырғыздардың майдалап нарын етiп турайтыны жұртқа мәлiм.
Ал ет ... ... ... аса ... Сүйiктi ұлттық асымыз ет жеу
туралы да ел арасында мәтелдер бар. ... ... ... ... ... ... құмайша жеймiз бе? Керей жапырақтап, әлемтапырық ... ... ... да негiзi бар бұл мәтелдер ет турауда да әр ... әр ... ... ... дәлел болады.
Қазақ олжалы болса қырғызға байлайды, қырғыз олжалы болса қазаққа
байлайды. Атақты Ноғайбай ... ... ... шыққан осы сөз қазақ-
қырғыздардың айта жүретiн мақалына ... екi ... ... Тауасар ұрпағы Ноғайбай ... ... ... ... ... ... ... ұмтылуына ықпал еткен адам. Ерен
шешен ... ... ... орыс және ... ... да ... зор
болған. Оның атасы Малдыбай би де Жетiсудағы қырғыз-қазақ елiне ұран
болған. ... басы ... ... малы ... ... ... үшiн айтылған оның бұл сөзiн қазақ пен қырғыз
жүрегiмен қабылдағаны ... ... ... ғылымдарының кандидаты

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ғұмырын ғылымға арнаған ғалым6 бет
Киіз үйдің символикасы6 бет
19 - 20 ғ. басындағы Қазақстан мәдениеті8 бет
XVI-XIX Қазақстан мәдениеті12 бет
«Қазақтың дәстүрлі материалдық мәдениеті». Оқу құралы97 бет
Ағашты өңдеу, әшекейлеу өнері21 бет
Киіз үй туралы6 бет
Сәндік қолданбалы өнер50 бет
Қазақ халқының мәденитеті ( ХV ғасырдың соңы – XVII ғасырдың бірінші ширегі)12 бет
Қазақ халқының мәденитеті жайлы ( ХV ғасырдың соңы – XVII ғасырдың бірінші ширегі)17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь