Шоқан және музыка

Музыка зерттеуші ғалымдар мен музыка қайраткерлері Шоқан кезеңін қазақ халқы музыка мәдениетінің гүлдену шағы, халық музыка шығармашылының профессионалды –(классикалық) деңгейге көтерілген дәуірі деп санайды. Алайда, ғалымдардың бір тобы ХІХ ғасырдың екінші жартысында музыка өнерінде демократиялық тенденцияның өрістеуін орыс мәдениетінің әсерінен қарастырса, екінші бір қатары төл топырағымызда ықылым замандардан келе жатқан уақыт пен табиғаттың, ел мен мекеннің өзі тікелей тұлғалаған дәстүрлі өнер түрінде таниды.
Қазақтардың музыкалық қабілетінің аса биіктігін көрсететін Шоқан айтқан аңызды жазып алдырған Потанин қазақтардың поэзиясы мен музыкасының байланысы жайлы Гелграфия қоғамы мәжілісінде тиянақты тұжырым білдірген . Жарты ғасырдан соң Потанин жаңғыртқан қазақтарға ән қонған халық екендігі жайлы осы аңыз бен музыканың поэзиямен сабақтастығы төңірегіндегі Шоқанның пікірін шамамен 1855-1856 жылдары жазған (« Қазақ халық поэзиясының формалары») атты еңбегінен ұшыратамыз. Бізге толық жетпеген бұл зерттеуінде Шоқан «Ер Көкше – Ер Қосай» мен «Орақ батыр» жырларынан мысал келтіре отырып, жырдың жалпы сипаттамасын қара сөзбен әңгімелей келіп, бас кейіпкерлердің іс-әрекеттері мен ой-пікірі өлеңмен яки қобыздың сүйемелінде әнмен айтылатындығын жіктеп жазған. Мұнан туатын қорытынды, поэзияның музыкамен ұштастығын Потанин мен Затаевичтен бұрын байқап, тарқатқан Шоқан.
Екіншіден, музыка зерттеушілерінің ән жайлы аңыздың Шоқан нұсқаларын алмай, үнемі ғалымның әңгімелеуі бойынша жазылған Потанин вариантын ұсынуы арнайы қарастыруды қажет етеді.
        
        ӘОК 78.01
ШОҚАН ЖӘНЕ МУЗЫКА
Ә.Қ. Махадиева, Ж.Ж. Баймолдаева
Тараз мемлекетік педагогикалық
институты ,Тараз қ.
Музыка зерттеуші ғалымдар мен музыка ... ... ... ... музыка мәдениетінің гүлдену шағы, халық музыка ... ... ... көтерілген дәуірі деп санайды.
Алайда, ... бір тобы ХІХ ... ... ... ... демократиялық тенденцияның өрістеуін орыс мәдениетінің ... ... бір ... төл ... ... ... ... уақыт пен табиғаттың, ел мен ... өзі ... ... өнер ... ... ... ... аса биіктігін көрсететін ... ... ... ... Потанин қазақтардың поэзиясы мен музыкасының
байланысы жайлы Гелграфия қоғамы мәжілісінде тиянақты тұжырым ... ... ... соң ... ... қазақтарға ән қонған халық екендігі
жайлы осы аңыз бен ... ... ... ... Шоқанның
пікірін шамамен 1855-1856 жылдары жазған (« ... ... ... атты ... ұшыратамыз. Бізге толық жетпеген бұл
зерттеуінде Шоқан «Ер ... – Ер ... мен ... батыр» жырларынан мысал
келтіре отырып, жырдың ... ... қара ... ... ... ... іс-әрекеттері мен ой-пікірі өлеңмен яки қобыздың сүйемелінде
әнмен айтылатындығын жіктеп жазған. Мұнан туатын ... ... ... ... мен ... ... байқап, тарқатқан Шоқан.
Екіншіден, музыка зерттеушілерінің ән жайлы аңыздың Шоқан нұсқаларын
алмай, үнемі ғалымның әңгімелеуі бойынша жазылған Потанин ... ... ... ... етеді.
Бір нұсқасында Шоқан: «Ән әлемді ... ... ... ... ... ... ... аялдапты. Өмірі (құлақ) естімеген,
(көз) көрмеген қонақтың түскендігі ... ... ... жай ... ... ... ... бақыт қонған ауылға сансыз қарақалпақ
ел-жұрты бас қосып, ғажайып қонақты күн ... таң ... ... ... ... ұйқы ... тыңдапты», деп тарқатады да
түйініде: «Сыр өзенінің жоғары жағында ... ... ... ... ... ... ол кездері қатар қоныстанған) түн ауа ғана
жетіп, керемет әуеннің тек соңын ... ... - деп ... ... Шоқан пікірлерінің ішінде күні бүгінге дейін өз
жоқшысын таппай, ... ... ... пікірлер де бар. Мысалы, қобызды,
домбыраның ығыстырып шығарғандығын ... ... әрі ... ... ... ... өзгерістерді жазып қалдырған Шоқан ысқылы музыкалық аспап-
қобызды «ойналуы өте ... ... да ... аспап» , -деп жоғары
бағалайды. Әрі ... ... ... ... ... қалып бар
жатқандығына, жыр орындау өнерінің бұл ... де, ... көне ... ... өзі де ... ... айналып, әйгілі суырып салма
ақын Жанақ әншіден кейін ата ... ... қала ... орайда бір еске сала кететін жай, Шоқан бақсылық шаман дінінің
жұрағаты екендігін ашып жаза ... ... ... сыңар жақ
қарастырмай, бақсы «ойынына» халықтың музыкалық мәдениетінің көне ... ... ... ... «ойынындағы» әншілік, бишілік, театрлық
элементтерді жан-жақты талдап ... ... ... ашуды ниет
етеді .
Өлімді өнерімен жеңген күй атасы Қорқыт Шоқанның «Тәңір (Құдай)» атты
еңбегінде қобызға алғаш тіл ... ... ... ... ... өнер
атаулының өрісі, бүкіл өнерпаздың пірі түрінде көрінеді. Осы ... ... ... ... ... қолданылатын бақсы биі ... би де ... ... тыс ... Бұл жөнінде ғалым Қойлыбай
бақсыға берген анықтамасында кеңінен сөз етеді.
Шоқанның жаңа ... ... ... ... ... ... және ... Ақан сері, Жаяу Мұса, Біржан сал, Тәттімбет, тағы
басқалармен творчестволық қарым-қатынасы арнайы қарастыруды қажет етеді.
Қазақ халқының дәстүрлі ... ... мен ... ... ... ... басы ашық. Шоқан қазақтардың музыкаға деген ынта-
ықыласы мен ... ... ... ... толғана, тебірене жазған.
Шоқанның «Қазақ музыканттары» атты суретті туындысының ... Араб ... ана ... ... түсініктемелеріне қарағанда,
қазақ музыкасының тарихын зерттеушілерге бұл қызықты да құнды мағлұмат
бере ... ... ХІХ ... орта ... өмір ... алты ... қазақ
музыка өнері шеберлерінің суреттері(қаламұшпен) салынған. Олардың арасында
Шоқанға көптеген күй орындап берген, әйгілі қобызшы Қанқожа Уәлиханов ... ... ... оң ... ... оның ... әнші. Сол қанаттың жоғары бұрышында бүркіт тұмсық,
сирекқасты, қияқ мұртты, өткір ... кісі ... ... дөңгелек
малақай, назарын алысқа салып отыр. Оның ән ... ... ... ... ... деп жазылған. Ол ХІХ ғасырдың екінші
жартысында ғұмыр кешкен даңқты музыкант, оның ... «Ала ... ... Ер ... және тағы ... ... белгілі.
Досжаннан төменірек, орындықта, қобыз тартып отырған күйшінің бейнесі
салынған. Үстінде алабажақ шапан, ... ... ... тән ... ... ... ... мұны әйгілі әнші Жанақ деп топшылауымызға
мүмкіндік тудырады. ... ... ... рет ... әрі айрықша қадір
тұтқан. Ортада дөңгелек телпегін ... ... ... ат ... ... ... ... бейнеленген. Ол құдды бір қобыз арынын тыңдап
отырған тәрізді.
Әңгімеленіп өткен өнер шеберлерінің ... ... ... ... көйлекті келіншек тұтас тұлғасымен ... ... салы ... ашық ... ойлы да ... жүзі ... шалынады.
Мүмкін, бұл аты шулы қобызшы-күйшілердің өнеріне сусындап тұрған ақын қыз
Ажар шығар...
Сурет салынған бір бет осы ... ... ... суреттермен қатар,
қазақ күйлерінің аттары мен авторлары көрсетілген.мұның жоғарыда аталған
қобызшы-сыбызғышылар орындағын күйлердің тізімі болуы ғажап ... ... ... ... ... тартқаны»-деген анықтама
берілген. Тізбедегі күйлердің жалпы саны он төрт:
1.Тәңір би.
2.Байсал Уақ-Сары батырдың сыбызғыда тартқаны.
3.Қанқожаның басқаны.
4.Бағаналы ... ... ... ... күй).
5.Суға кетті Ер Қотан.
6.Балбырауын,
7.Ала байрақ.
8.Қызыл қайың.
9.Тарғыл бұқа.
10.Шығыт жібі бес ... ... ... ... «Қыз ... ... ... (Айырылысқанда).
13.Баутанның қос баспасы.
14.Ер шегедей еткейсің».
«Қазақ музыканттары» деп аталып жүрген Шоқанның бір ... ... ... академик Әлкей Марғұланның тарқатуы бойынша міне
осылай.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1.Тасмағанбетов И.Т., Құдабаев А., ... Е. Дала ... ... ... даму ... Шоқан және өнер. Алматы, 1985.
3. «Әлемдік биікке шарықтаған жас Шоқан» Ұлағат, 2005ж., №6, 3бет.
4.Қазақ әдебиетінің ... ... Оқу ... ... Қазақ
Университеті 2001ж.
5.Егемен Қазақстан. 2005ж., №6, 5-бет.
6.Қазақ Совет Энциклопедиясы. 11 том, 275-282 беттер
Тіркеу формасы
1. ... Әсел ... ... ... ... қаласы, 8-51-33
4. Үй телефоны : 34-68-29
5. “ Шоқан және музыка”
6. 1 секция
7. слайд
8.Ғылыми жетекшісі : ... ... ... : аға ... ... ... білім” кафедрасы
11. Тараз қаласы, Байзақ батыр 131
12. Үй телефоны : 43-19-36

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
А.Байтұрсынов және халық педагогикасы7 бет
Шоқан Уәлихановтың ғылыми – зерттеу жұмыстары және оны тарихта оқыту78 бет
1 Абай және казіргі заман 2 Шокан және географиялык детерминизм 3 З,Фрейд және психоанализ 5 Ф,Ницше және аса кушті адам15 бет
17 ғасырдың музыкалық мәдениеті19 бет
19-ғасырдағы қазақ музыкасы. 20-ғасырдағы қазақ музыкасы8 бет
200 орынға арналған залы бар және 100 оқушыға арналған музыкалық мектебі бар словяндық ұлттық мәдени орталығы41 бет
XХ ғасырдағы батыс еуропа музыкасы48 бет
Абай және казіргі заман. Шокан және географиялык детерминизм.Фрейд және психоанализ. Ф. Ницше және аса кушті адам22 бет
Абай және қазіргі заман, Шоқан және географиялық детерминизм, Фрейд және психоанализ, Ницше және аса кушті адам6 бет
Абай және қазіргі заман. Шоқан және географиялық детерминизм. З.Фрейд және психоанализ. Ф.Ницше және аса күшті адам14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь