Б. адамбаев - фольклортанушы

Қазақ ауыз әдебиеті туралы ғылыми зерттеулер он тоғызыншы ғасырда өз бастауын алды. Бұған дейінгі уақытта қазақ фольклоры жайында жекелеген пікірлер ғана айтылып, тек ауыз әдебиеті үлгілері жарияланып келді. Әрине, баспа ісінің кеңіп, өріс алмай тұрған бұл шақта, фольклористиканың өзіндік қиындықтары болды. Сонда да зерттеу-жинақтау жұмыстары тоқтамағаны белгілі. Оған алғашқы болып орыс ғалымдары ат салысса, кейінірек қазақ ағартушылары да қолға ала бастады. Қазақ фольклорының кеңірек зерттеле бастаған шағы , әрине, кеңес дәуірі екені анық.
Кеңес өкіметі орнаған алғашқы жылдардан-ақ қазақ ауыз әдебиеті үлгілері, нұсқалары жүйелі түрде жиналып, зерттеле, жариялана бастады. Бұл салада алғашқылардың бірі болып еңбек еткендер: С.Сейфуллин, С.Мұқанов, М.Әуезов, Қ.Жұмалиев, Е.Ысмайылов, Б.Кенжебаев, Н.Смирнова, М.Ғабдуллин т.б. Олар ертегілер, мақал-мәтелдер, тұрмыс-салт жырлары, батырлық-ғашықтық дастандар, аңыз әңгімелер, ақындық айтыстар нұсқаларын жинап зерттеуге, жариялауға көңіл бөлді. Соның нәтижесінде қазақ ауыз әдебиеті мектептерде, жоғарғы оқу орындарында оқытылатын арнайы пәнге, фольклорлық шығармалар зерттеу объектілеріне айналды.
Алдымен жеке шығармалар мен халық ақындары жайында жазылған шағын мақалалардан, алғы сөздер мен түсініктемелерден басталған зерттеулер Е.Ысмайыловтың «Ақындар», Қ.Жұмалиевтің«Қазақ эпосы мен әдебиет тарихының мәселелері», М.Ғабдуллиннің «Қазақ халқының ауыз әдебиеті» атты монографиялық еңбектерінің жазылып, жариялануымен жаңа сатыға көтерілді. Осылайша, қарыштап алға дамыған қазақ фольклористикасында ересен еңбегімен ескеруге келетін зерттеушілеріміздің бірі Балтабай Әбдірахманұлы Адамбаев.
        
        ӘОК 82-1-9
Қ64
Б. АДАМБАЕВ - ФОЛЬКЛОРТАНУШЫ
М.Б. Қоңқашова
«Әулие-Ата» университеті, Тараз қ.
Қазақ ауыз әдебиеті туралы ғылыми зерттеулер он тоғызыншы ғасырда ... ... ... дейінгі уақытта қазақ фольклоры жайында жекелеген
пікірлер ғана айтылып, тек ауыз ... ... ... келді. Әрине,
баспа ісінің кеңіп, өріс алмай тұрған бұл шақта, фольклористиканың өзіндік
қиындықтары болды. Сонда да ... ... ... ... ... болып орыс ғалымдары ат салысса, кейінірек қазақ ағартушылары
да қолға ала бастады. ... ... ... ... ... шағы ... ... дәуірі екені анық.
Кеңес өкіметі орнаған алғашқы жылдардан-ақ ... ауыз ... ... ... ... ... зерттеле, жариялана бастады. Бұл
салада алғашқылардың бірі болып ... ... ... ... ... Е.Ысмайылов, Б.Кенжебаев, Н.Смирнова, М.Ғабдуллин
т.б. Олар ... ... ... ... ... аңыз ... ... айтыстар нұсқаларын жинап зерттеуге,
жариялауға көңіл бөлді. Соның нәтижесінде қазақ ауыз әдебиеті ... оқу ... ... ... ... ... ... объектілеріне айналды.
Алдымен жеке шығармалар мен халық ақындары жайында жазылған шағын
мақалалардан, алғы сөздер мен ... ... ... ... ... эпосы мен әдебиет тарихының
мәселелері», М.Ғабдуллиннің «Қазақ халқының ауыз ... ... ... ... ... жаңа сатыға көтерілді.
Осылайша, қарыштап алға ... ... ... ... еңбегімен
ескеруге келетін зерттеушілеріміздің бірі Балтабай Әбдірахманұлы ... ... ... бай ауыз ... оның ... көлемі
жағынан шағын жанр деп саналатын халық даналығы мақал-мәтелдер мен шешендік
сөздерді ... ... ... ... ... және ... ... табиғаты, көркемдік ерекшеліктері туралы «Шешендік
өнер» (1969), «Халық даналығы»(1976), «Қазақтың шешендік ... ... ... ... ... ... «Қазақ ертегілері»(1962),
«Шешендік сөздер»(1967), «Ел ... ... ... ... Б.Адамбаев зерттеулеріне негіз болған осы жанрлар ең
аз зерттелген сала болып саналды. Оған бірден-бір себеп, ... ... ... дидактикалық ұсақ жанрларға лайықты мән берілмей келді.
Олардың көлемдері шағын болғанымен мазмұндары бай, ... ... ... ... ... Шешендік сөздер, әдетте, айтыс-даулармен байланысты
және билер атынан айтылғандықтан оған ... ... ғана ... ... ... ... ... болып келді. Сан жағынан көп, бір-біріне өте
ұқсас, уақиғасыз, кейіпкерсіз ұсақ жанрлардың ішкі ... де ... ... ... ... ... белгілі дәрежеде бөгет болды. Осы
жағдайлардың барлығы зерттеушінің бірнеше жыл ғылыми сапармен елге ... ... ... ... халықтан, қариялардан жинауға, бұрын
жиналғандарын ғылыми жүйеге салып, ... ... ... жариялау
жұмыстарымен айналысуға мәжбүр етті.
Б.Адамбаев өз ... ... ... мен ... жанрлық табиғатын, тәрбиелік, өмір танытқыштық мәнін, сонан соң
олардың қалыптасу, даму жолдарын анықтау, ... ... ... ... ... үйрену, игеру жолдарын көрсету
мақсаттарын ұстанған.
Зерттеуші өз монографияларында аталған ... ... Аяз ... секілді халық шешендерімен бірге, белгілі шешен билер ... ... ... ... Жәнібек Қошқарұлы мен Сырым ... ... ... келтіреді.
Б.Адамбаев аталған монографияларында зерттеу объектісі болып табылатын
жанрларды әр тарапта қарастырып, ... ... осы ... ... ... ... қарай топтап, құрылысы мен поэтикасы
жағынан талдайды. Зерттеуші «Халық даналығы» еңбегінде мақал-мәтелдерді
жеке ... ... ... Осы ... мақал-мәтелдердің жанрлық
белгісіне жан-жақты сараптама жасайды. ... ... ... ... ... жүйеленуі туралы баяндайды. Сондай-ақ, осы
жанрдың құрылысы мен поэтикасын да қарастырады.
Б.Адамбаев ... ... ... фольклортанушылардың зерттеулерін
қарастыра келе, оларды өзара ... ... ... ... ... қарастырғанда, оны жинаушылар ... ... ... ... және тағы ... зерттеулерін сараптайды. Зерттеуші М.Ғабдуллиннің,
Б.Шалабаевтың, ... ... ... ... ... ... ... келе, осы жанр жайында өз
тұжырымдамасын түйіндейді. Ол мақал мен ... ... ... ... ... тақырыптық жағынан жан-жақты саралайды. Қай-қайсына
да болса да толық, әрі ... ... ... тырысады. Сонымен қатар,
шешендік сөздерге де жеке бір бөлім арнап, бірнеше тарау көлемінде талдау
жасайды. ... ... ... ... сөздер және оны зерттеуге
тоқталса, келесі тарауда олардың түрлерін айқындайды. Бұл ... ... ... зерттеушінің шешендік сөздерді алдыңғы жанрдан өзгешерек
түрге жіктеуі. Егер мақал-мәтелдер мазмұны жалпы, ... ... ... ... шешендік сөздер мазмұны жағынан нақтылы, көлемі
кең, құрылысы өзгермелі ... ... ... ... мазмұндық
түрлеріне қарай топтайды. Ол шешендік сөздерді: шешендік ... ... ... ... Бұл тарауда, бұдан басқа, ... ... ... ... ... ... шешендік сөздердің пернелі сөз және
термелі сөз ... ... ... ... ... ... ... жасайды. Б.Адамбаев аталып өткен монографиясының келесі
тарауын шешендік өнерге арнайды. Мұнда ... ... мен ... ... ... ... олардың қалыптасу және даму жолдарын толық
сипаттайды. Атап ... ... ... ... өнер ... сөз өнерінің осы бір саласын дамытудағы алатын орны туралы, сондай-
ақ, атақты би-шешендер мен ділмарлардың дәстүрін жалғастырушылар ... ... ... ... әр жанрдың даралық ерекшеліктері
мен белгілеріне аса ден қоя ... ... ... мән бере ... Бұл ... ... зерттеуші тек фольклорлық нұсқаларды
жинап қана қоймай, оны түбелікті зерттеумен де айналысқан.
Айтылған ... ... бір ғана ... ... ... ала ... ... Ал егер зерттеушінің фольклорға
байланысты бұдан басқа да еңбектер жазғанын ескерсек, ... ... ... ... ... көз ... Жоғарыда айтылған
ойды жинақтай келе, Балтабай Адамбаевтың бізге тек әдеби шығармашылық іспен
айналысып қана қоймай, сонымен ... ... ауыз ... ... іске ... ... Оның зерттеулері ауыз әдебиетін оқыту және
зерттеу ісін жүзеге асыруда маңызы зор ... ... ... қазіргі кезеңде
Б.Адамбаевтың зерттеулері қазақ ... ... ... ... байқаймыз.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Қазақ әдебиеті. Энциклопедия. «Білік». Алматы, 1999ж.
2. Б.Адамбаев.Халық ... ... ... ... ... ... ... ауыз әдебиеті. «Мектеп». Алматы, 1958ж.
4. Қазақ фольклористикасы. «Мектеп». Алматы, 1972ж.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ысқақ Дүйсенбаев - фольклортанушы100 бет
Қазақ фольклортанушыларының мақалалар жинағы334 бет
Қазақтың ұлы ғалымы, ағартушы, шығыстанушы, тарихшы, этнолог, географ, фольклортанушы, суретші Уәлиханов Шоқан6 бет
Ә.Қоңыратбаев - фольклортанушы67 бет
11 сыныптарға арналған «соңғы қоңырау» салтанатты жиынының сценарийі. 2008 жыл5 бет
«Олжабай батыр» жырының тарихи-фольклорлық сипаты3 бет
Мұхтар Әуезов – фольклор зерттеушісі42 бет
Мәшһүр-Жүсіп Көпеев7 бет
Түркітану ғылымы және Түркітануға кіріспе3 бет
Қазақ гуманитаристикасы және ұлт тарихын зерттеу11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь