Тараздың көне моншалары

Көне деректерге сүйенетін болсақ, Тараз қаласы Талас өңіріндегі саяси мәдениеттің ірі орталығы болған республикадағы ежелгі қалалардың бірі. Онда көптеген елдің көпестері, мемлекетаралық іспен шұғылданған елшілер, әртүрлі діни ағымды таратушы миссионерлер мен жол кезбелер, тарихшылар болып кеткен. Соңғы кезде көне қала жұртындағы археологиялық қазба жұмысы барысында ірі қоғамдық ғимараттардың тұғырлары мен қабырғаларын безендіруге пайдаланған көптеген ою-өрнегі бар бедерлі тақтайшалардың табылуы Таразда сәулетті сарайлар мен қоғамдық ғимараттардың болғандығын растайды. Оған қазба барысында қала датқасының сәнді-сарайлары мен халық бас қосатын қоғамдық көпшілік үйлерге қойылатын тамаша өрнектері бар бірнеше қоладан жасалған шырағданның табылғандығы да дәлел бола алады. Міне осындай сәулетті сарайда 568 жылы Византияның елшісі Земарахты Түркі қағаны Дизабул (Естеми) салтанатты түрде қабылдап, өзара келісім шартқа қол қойғандығы тарихтан белгілі.
        
        Тараздың көне моншалары.
Көне деректерге сүйенетін болсақ, Тараз қаласы Талас өңіріндегі саяси
мәдениеттің ірі орталығы болған республикадағы ежелгі қалалардың бірі. Онда
көптеген ... ... ... ... шұғылданған елшілер, әртүрлі
діни ағымды таратушы миссионерлер мен жол кезбелер, тарихшылар болып
кеткен. ... ... көне қала ... ... ... ... ірі ... ғимараттардың тұғырлары мен қабырғаларын безендіруге
пайдаланған көптеген ою-өрнегі бар бедерлі тақтайшалардың табылуы ... ... мен ... ғимараттардың болғандығын растайды. Оған
қазба барысында қала датқасының сәнді-сарайлары мен халық бас ... ... ... ... ... өрнектері бар бірнеше қоладан
жасалған ... ... да ... бола алады. Міне ... ... 568 жылы ... ... ... Түркі қағаны Дизабул
(Естеми) салтанатты түрде қабылдап, ... ... ... қол қойғандығы
тарихтан белгілі.
Бүгінде тарихымыздың діңгегі болған Тараз қаласының ... ... ... ... бірі - ... моншалар қалдығы. Егер тарихи
деректерге сүйенентін болсақ, көне қалалардың әрқайсысында ең кемінде ... ... Ал ... ... ... жұртынан екі монша табылды. Зерттеу
барысында моншаларды салуда қаланың санитарлық тазалық жағы ескерілгендігі
және соған орай олардың қаланың сыртқы қорғаныс ... ішкі ... ... ... ағысы деңгейінің төмендігі, биіктеу жерден табылған су
құбырлары ... ... ... ... ... ... арқылы су
сақтайтын қоймаға құйылып, ары қарай ... ... су ... айғақтайды. Кейде қос моншада жеткілікті мөлшерде су болмай
қалған кезде суды қабырғалары тастан өрілген құдықтан алатын да кез ... жылы ... ... ... көне ... ... бұрышынан моншаны қазды. Монша - көлемі 13,60x12,40 және 50-
50x6,5 келетін күйдірілген кірпіштен тұрғызылған 6 бөлмеден ... ... ... киім шешетін бөлмеден екі орындық пен пештің калдығы
табылды. Ал моншаның оңтүстік-батыс бөлмесінде 1,75x4 м ... ... ... су ... ... ... жұмыстары нәтижесіне қарағанда үш бөлменің қабырғалары
геометриялық өрнектермен, ал екі ... ... мен ... ... бұрышты өрнекті сары бояумен, оның айналасы қара ... ... ... ... ... ақ, ... сары ... тақталармен
қиылыстырылып, кейбір жерлерде шөп тәрізді өрнек те қолданылған. Төбеден
түскен қалдықтарға карағанда монша көп күмбезді болған, Моншаның ... ... ... 17 көне тиын ... өте ... ... шырағдан табылды.
Археолог А.Н.Бернштам моншаның қабырғаларындағы геометриялы, ... ... ... ... ... ... ... оны XI ғасырдағы Қараханидтер ... ... ... деп
тұжырымдайды.
1970 жылы Орталық базарда жабық базар құрылысын салу үшін жер қазу
жұмысы жүргізіліп жатқанда, ол ... ... ... ... ... ... ... сәйкес жер қазу жұмыстары тоқтатылып, археологиялық
қазба жұмыстары басталды. Нәтижесінде көлемі ... ... ... 1,5 м-ге ... ... 90 см ... ... төрт бөлмеден тұратын екінші моншаның орны табылды.
Аумағы басқалардан үлкендеу көрінген 1-ші ... ... орын ... ... ... ... буға ... немесе массаж жасауға арналған. Ал
төртіншісінен ... онша ... емес ... су құятын астаудың орны табылды.
Ең қызығы қазба барысында табылған аумағы ... қыш ... ... онымен ыстық су жүргендігін дәлелдейтін ақ дақтардың
іздері сақталыныпты, 2-3-ші
бөлмелердің астында жылу ... ... бар. ... ... ... ... әк қосқан ерітіндімен сылап тастаған. Мұның өзі моншаға келгендердің
аяғы астында жылудың болуына, терлеп-тепшіп ... ... Еден ... жылу ... ... нақышына
келтіріліп, әсем әрі ... ... ... осы уакытқа дейін бұзылмай
сақталуына мүмкіндік туғызған. Терістік жақтағы пештің орны ... ... ... жағылған оттың жылуы еден астындағы қуысты бойлап, негізгі
қабырғамен аралығындағы ... ... ... ... ... шығып кетіп
отырған. Моншада ыстықтың көп сақталуы үшін оттың жүретін ... ... ... төселген.
Моншаның батыс жағында екі жерден бір бағытқа тартылған ылас жуынды
сулар ағатын ... бір ... ... қыштан күйдіріліп жасалған түбі
жалпақ сүзгіш бар. Пайдаланылған ылас су ... ... одан әрі су ... тастан қаланған құдыққа құйылған.
Біз төртінші бөлменің батыс жағындағы астауға ... ... ... ... айналасы тастан қаланған құдықты қаздық, бірақ ... ... ... ауыз суды ... алып ... Бөлмелердің еденін
қазғанымызда табылған жоғарыдан түскен қалың сынықтар моншаның көп күмбезді
және бірнеше рет жөндеуден өткендігін білдіретіндей.
Соңдай-ақ, қазба ... сол ... қала ... ... көп пайдаланылған, кішігірім тастар, кұмыралар, әртүрлі ою-
өрнекті қола ... және ... ... ... ... Осы қазба
барысындағы тағы бір олжамыз, екінші бөлменің шығыс жағында орындық ретінде
қойылған тастың арасынан моншаға түсуге келген Тараздың бір сұлу ... ... ... ... ... алған алтын сақинаны қоярда-қоймай
Астана мұражайы алып кетті.
Тараз жұртынан табылған алғашқы моншаның қабырғаларын көмкерген ою-
өрнек ... ... еден ... жылу ... ... Ал екінші моншаны алсақ, біріншіге қарағаңда әлдеқайда ... онда жылу ... ... лас су ... ... ... Оның ... қазба барысыңда табылған ыдыс-аяқтарды өзінің ... ... ... Егер ... ... бір ... ... моншадан
табылған экспонаттар мен ою-өрнектерді ... бір ... ... оңды ... еді.
Жуырда осы жоғарыда аталған моншалардың ... ... ... газетінің 5 маусымдағы нөмірінде Қанат Тұяқбаевтың «Көне шаһар
маржандары» атты мақаласы жарияланды. Онда ... ... ... ... ... ... калпына келтіруге немесе тап өзіндей көшірмесі
салынса» деп орынды меселе көтеріпті. Сірә автор ... ... ... орнына үйлер салынып кеткендігін, монша туралы деректердің тек
А.Н. Бернштамның еңбектерінен ғана белгілі екенін білмейтін секілді. ... ... ... ... ... ... дайындыққа байланысты ғылыми
іс-сапармен келгенінде орталық базардағы № 2 моншаның көміліп ... ... ... ... ... Бұл ескерткіш есепке
алынып, қорғауға алынған. Егер автор өзінің
республикадағы бірден-бір мемлекеттік жөндеу-құрылыс және ... ... ... ... ... пайдаланып, Тараздан табылған 2-ші
моншаны мұражай етіп ашуға өз тарапынан көмек көрсетсе, нұр үстіне нұр
болар ... ... ... ... моншаның адам өміріне тигізетін
әсерін жоғары бағалаған. Мәселен, атақты ғалым ... Ибн Сина ... ... бір ... кіре беріс бөлмесі кең, жарық және
бөлмелердің қабырғаларында сұлулықты уағыздайтын ... ... ... ... Демек, орта ғасыр дәуіріндегі адамдар монша кабырғаларындағы
әртүрлі тақырыптағы бейнеленген ... ... ... шабыттанып,
эстетикалық ләззат алып, рахаттана дем алатын болған. Сонымен бірге ... ... ... бас қосатын орны болған, онда тек тән
тазалығын ... ету ғана ... ... ... іс ... бас ... көптеген келелі мәселелерді шешіп отырған.
Тараз моншасы сонау ата-бабаларымыздың аманат ретінде бізге қалдырған
бірден-бір ескерткіші. Сол ... ... ... ... ... ... бар ... көздің қарашығындай сақтап, қамқорлық жасап, қолдан келсе
қаражат бөліп мұражай ашу қажет.
Осындай қолда бар жәдігерлерді көрсету ... ... ... ықылым
заманнан-ақ мәдениеті өркендеген өркениетті ел екенін әлемге ... Әрі оның өзі ... екі мың ... ... тойына таралғалы тарту
болған болар еді.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ортағасырлық Тараздың экономикалық және саяси мәдениетi38 бет
Тарих толқынындағы көне қалалар66 бет
Тарихи-мәдени ескерткіштерді сыныптан тыс тәрбие жұмыстарында пайдалану арқылы оқушыларға ұлттық тәрбие беру жолдары5 бет
Тараз - саудагерлер қаласы3 бет
Тараз қаласының тарихы4 бет
Тараз қаласының қысқаша тарихы9 бет
«көне қытай ойшылы конфуцийдің пікірлерін философиялық тұрғыдан талдау»4 бет
А Пушкин классикалық көне әлем жұмыстарының түсінігі28 бет
Бейнелеу өнері сабағында көне мұраларды оқыту арқылы оқушылардың рухани білімін дамыту46 бет
Бүгінгі поэзиядағы көне түркілік таным көріністері10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь