Торайғыров сұлтанмахмұт

Торайғыров Сұлтанмахмұт– қазақ ақыны, ағартушы, қоғам қайраткері, ойшыл.
Солтүстік Қазақстан облысының Уәлиханов ауданында туған. Торайғыровтың 3 жасында шешесі қайтыс болып, 6 жасына дейін әжесінің тәрбиесінде болды. Кейін әкесі екі ұлымен Баянауылға көшіп, Торайғыр кентіне таяу жерге қоныстанды. Торайғыров алғаш әкесінен ескіше хат танып, 13 жасынан Мұқан, Әбдірахман, Тортай деген молдалардан дәріс алды. Өлеңге үйір, шығыстық сюжеттер негізінде жырлар туындатқан Мұқан молда тәлімінің Торайғыровтың ақын ретінде қалыптасуына игі әсері болғанымен, 1908 жылы баянауылдық Әбдірахман молданың қаталдығы, өлең шығарғаны үшін жас қаламгерді жазалауы оның дін мен молдалар жайлы теріс көзқарасының қалыптасуына негіз болды.
1911 жылы жаңаша оқыған Нұралы ұстазының көмегімен қазақ, татар тілдеріндегі әдеби кітаптармен, газет-журналдармен танысады. 1912 жылы Троицкідегі Ахун Рахманқұли медресесіне түседі, бірақ мұнда бір жылдай оқыған ол өкпе ауруының зардабынан оқудан шығып қалады. Торайғыров енді медреседе оқуды қойып, орысша оқу іздейді, қала маңындағы елде жаз бойы бала оқытады.
Пән негіздерін үйреніп, білімге деген ынтасы артқан Сұлтанмахмұт одан әрі оқуын жалғастыру арманына жете алмайды. Троицк, Семей, Томск сияқты ірі қалаларда барып оқуын жалғастыруға ниеттенсе де, қамқоршысы мен қаржының жоктығынан, тұрмыстың қиыншылығынан ол мақсаты орындалмайды. Бірақ оптимист Сұлтанмахмұт өз бетімен ізденіп көп оқыды, ғылымның әралуан саласынан хабардар болды, сөйтіп заманының оқымысты жастарының біріне айналды.
Сұлтанмахмұт Торайғыров жасында жабысқан дерт кеселінен 27 жасында кайтыс болған ақын, ойшыл өзінің аз жасағанына қарамай, ол қазақ поэзиясы мен прозасын жаңа сатыға көтеріп кетті. Реалист-ақын XX ғасырдың әдебиетінде жаңа жанрлар туғызды, роман жанрының, реалистік поэманың қалыптасуына әсер етті. Оның адам өмірінің мән-мағынасы жайлы "Адасқан өмір" поэмасы, XX ғ. басындагы қазақтың іріп-шіріген билеуші табының өскен, тәрбие алған ортасы, ескілікке қарсы үн көтерген "Қамар сұлу" шығармасы, жастарды асқақ қиял, зор талапқа бастайтын лирикасы - оны қазақ әдебиетіндегі демократтык әдебиеттің ірі өкілі етті.
        
        Торайғыров Сұлтанмахмұт
(1893-1920)
Торайғыров Сұлтанмахмұт– қазақ ақыны, ағартушы, қоғам ... ... ... ... ауданында туған. Торайғыровтың
3 жасында шешесі қайтыс болып, 6 жасына дейін әжесінің тәрбиесінде ... ... екі ... ... ... ... кентіне таяу жерге
қоныстанды. Торайғыров алғаш әкесінен ескіше хат ... 13 ... ... ... деген молдалардан дәріс алды. Өлеңге үйір, шығыстық
сюжеттер негізінде жырлар туындатқан Мұқан ... ... ... ... ... игі ... болғанымен, 1908 жылы баянауылдық
Әбдірахман молданың қаталдығы, өлең шығарғаны үшін жас қаламгерді ... дін мен ... ... ... көзқарасының қалыптасуына негіз болды.
1911 жылы жаңаша оқыған ... ... ... ... ... ... ... газет-журналдармен танысады. 1912 жылы
Троицкідегі Ахун Рахманқұли медресесіне түседі, бірақ мұнда бір ... ол өкпе ... ... ... ... ... Торайғыров енді
медреседе оқуды қойып, орысша оқу іздейді, қала ... елде жаз ... ... негіздерін үйреніп, білімге деген ынтасы артқан Сұлтанмахмұт одан
әрі оқуын жалғастыру арманына жете ... ... ... ... ... ... ... оқуын жалғастыруға ниеттенсе де, қамқоршысы мен ... ... ... ол ... ... Бірақ оптимист
Сұлтанмахмұт өз бетімен ... көп ... ... ... саласынан
хабардар болды, сөйтіп заманының оқымысты жастарының біріне айналды.
Сұлтанмахмұт Торайғыров жасында жабысқан дерт кеселінен 27 ... ... ... ... ... аз ... ... ол қазақ поэзиясы
мен прозасын жаңа сатыға көтеріп ... ... XX ... жаңа ... ... роман жанрының, реалистік поэманың
қалыптасуына әсер ... Оның адам ... ... ... ... поэмасы, XX ғ. басындагы қазақтың іріп-шіріген билеуші табының өскен,
тәрбие алған ортасы, ескілікке қарсы үн көтерген ... ... ... ... ... зор ... бастайтын лирикасы - оны ... ... ... ірі ... етті.
Осы кезден ақыңдыққа ден қойып, ... ... ... ... жастарға», «Тәліптерге» («Шәкірттерге»), «Ендігі беталыс», «Оқудағы
мақсат не?», «Анау-мынау», «Мағынасыз мешіт», «Жарлау», «Досыма ... тірі ... адам ... ... ... ... ... түс пен бүгінгі іс», т.б. өлеңдерін, «Зарландым» атты ұзақ очеркін
жазды.
Осы тұста ... ... ... ... ... 1913 жылдың күзінде
Троицкіге қайтқан Торайғыров «Айқап» журналына жауапты хатшы болып ... ... һәм ... ... ... жаңылғаным», «Қазақ
тіліндегі өлең кітаптары жайынан», «Қазақ ішіңде оқу, оқыту жолы ... ... ... осы журналда жариялайды.
Журналда аз ғана уақыт қызмет еткен ақын 1914 жылы ... ... ... ... Ел ... ... ... жүргізетін «Шоң
серіктігі» деген ұйым ашпақ болғанымен, ісі жүзеге ... Осы жылы ... ... ... барған Торайғыров діттеген оқуына түсе алмай, біраз
дағдарысқа ұшырайды. Осындай көңіл-күй әсерімен ... ... ... ... ... жазады. «Ендігі беталыс», «Тұрмысқа», ... ... ... ... сұлуға», «Қыз сүю», «Гүләйім», «Өмірімнің
уәдесі», «Жан қалқам», «Гүл», т.б. өлеңдерін, 1915 жылы «Кім ... ... ... ... ... әкелді. Шығыс Қазақстанда жалданып бала
оқытқан ол 1916 жылдың күзіне ... ... ... ... ... орыс тілін үйренеді.
1916-1917 жылдардың қысында Томскіде орысша оқиды. ... ... ... қазақ көгіне өрмелеп шығып күн болуды», «Мұздаған елдің
жүрегін жылытуды» армандайды. Осы ... әлем ... ... ... кітаптармен танысады. 1917 жылғы ақпан ... ... ... жаңа ... Алаш партиясы мен Алашорда
үкіметінің жұмыстарына қатынасып, «Алаш ұранын» жариялайды. Бірақ ... ... ... да, ... да ... 1918 жылы сәуірде еліне
біржола оралады. Онда ... ... ... ... ... совдеп
жұмысына араласып, ел шаруаларының дау-шарларын әділ шешуге қатынасады. Осы
тұста саяси-философиялық әдебиетті (Г.Ц. ... Н.Г. ... ... ... «Шал мен ... «А, ... «Жас ... «Сарыарқаның жаңбыры»,
«Адасқан өмір», «Кедей», «Айтыс», т.б. өлеңдерін жазады.
1907-1911 жылдары оның шәкірттік ... ... ... ... ... ... жас ... қоғамдық құбылыстар мәнін түсінуге
деген ұмтылысы мен өлең тілімен сурет салуға ... ... ... ... ... пен ... ауыр тағдыры, діни ... ... ... жазды. Байлық пен кедейліктің текетіресін бай
мен кедей ұлының өмірі арқылы көрсетуге тырысқанымен, бұл ... ... ... пен саяси көзқарасты таныта алмады.
Ақынның 1912 жылдан бастау алатын шығармашылығының жаңа кезеңінде
Абай, ... ... ... ... бет ... ... ... «Туған айдай болып туып, күнді алуға бел буады», тұрмысты жеңуде
жігерленіп, ақиқатты табу жолында талмай ... ... ... ... ... өлеңдерінен кейін ақын лириканың өрісін кеңейтіп, лирикалық
кейіпкердің жан сырын, ... ... ... Оның ... ... ... алға ұмтылатын, ауыртпалыққа қарсы ... ... ... Осы ... ... ақын шығармаларында ескіні сынау бой
көтерді. Ол қазақ арасында көп кезігетін ... ... мен ... ... ... ... Табиғат, махаббат тақырыбына жазған
өлеңдерінде ақын адам сезімін қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... оны қоғамдағы әділетсіздікпен
қақтығысқа алып келеді.
Ол өмір шындығын көркем бейнелей ... ... ... ... ... толы ... жырлар туындатты. Көптеген әңгіме, очерктер,
әдеби-сын мақалалар жазды, екі ... ... ... «Кім ... ... ... ... өмір», «Кедей», «Айтыс») жариялады.
Торайғыров «Қамар сұлуда» әйел теңсіздігі мәселесін көтере ... ... ... ... ... «Кім ... ... ауыл өмірінің
шындығын жан-жақты суреттей келе, қазақ халқының шаруашылық тұрғыдан
дамымағанын, талапсыздық пен ... ... ... ... поэма жанрын жаңа арнада дамытты. Ол сюжетсіз поэмаларында
өмірдегі сан түрлі ... ... ... ... ... өткір де ашық насихаттауға тырысты. Алғашқы ... ... ... өкілдерін елге таныту мақсатын көздеді.
Ә.Бөкейханов, А.Байтұрсынов, М.Дулатовтарды таныстырып, олардың «бірі ... бірі - ... бірі – ай» ... ... алаштықтардың қазақ
халқының тәуелсіздігі жолындағы еңбектерін саралайды. Алаш ... ... ... ... Абай мен Шәкерімді ерекше атап көрсетеді.
«Адасқан өмір», «Кедей» поэмаларының негізгі ... ... ... ашу, ... іздеу болып табылады. Ақын бұл
жайларды қазақ ауылы шеңберінен шығып, капиталистік ... тән ... ... ... - ... ... зор табысы. Мұнда ақын аз
ғұмырында көзімен көріп, ойымен ... ... ... ... ... ғана тән асқақ үнмен ашына, ақтара жырлайды. Поэманың
лирикалық кейіпкері түрлі кәсіппен шұғылданса да, ... ... ... ... ... ... ... ақын түсінігіндегі болашақ жаңа
қоғамның бейнесі жасалады. Шығарманың негізгі идеясы адам өмірді ... ... ... және ... ... тиіс ... оптимистік
қорытындыға саяды. Поэмада күрделі философиялық ой-толғамдар басым.
«Кедей» ... бас ... де өз ... ... ... мен адам ... ... бітіспес күреске ұластырады. «Айтыс»
поэмасы толық аяқталмаған, онда Торайғыров қала ақыны мен дала ... екі ... ... ... мен ... ... тұстарын
қатар алып суреттейді.
Торайғыров шығармалары – 20 ғасырдың басындағы қазақ қоғамы шындығын,
ондағы жаңашыл ... ... ... ... белес. Оның ізденістері
«шындықтың ауылын іздеумен» байланысты, оның реализмі бұлтақсыз, ... ... ... ... ... ... ... теңденциясы да сыншыл. «Шәкірт ойы» өлеңінде:
Қараңғы қазақ көгіне,
Өрмелеп шығып күн болам.
Қараңғылықтың кегіне,
Күн болмағанда кім болам.
деп жырлаған ақынның шын мәнінде де, ... ... ... ... сәуле
шашып тұратын ең жарық күндердің бірі болып мәңгілікке қалғанына ... ... жоқ ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сұлтанмахмұт Торайғыров4 бет
Сұлтанмахмұт Торайғыров (1893-1920)9 бет
Сұлтанмахмұт Торайғыров романдары мен өлеңдері28 бет
Сұлтанмахмұт Торайғыров романдарындағы образдар жүйесі6 бет
Сұлтанмахмұт торайғыров туралы4 бет
Сұлтанмахмұт Торайғыров өмірі3 бет
Сұлтанмахмұт Торайғыровтың педагогикалық көзқарастары5 бет
Сұлтанмахмұт Торайғыровтың өмірі мен шығармашылығы27 бет
XX-ғасырдың басындағы қазақ әдебиетіндегі ұлт зиялылары24 бет
«Айқап» журналындағы оқу-тәрбие туралы ойларды зерделеу7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь