Көне әдебиет көгіндегі көк бөрі фантастикалық бейнесі

Казақ мифтері халык әдебиетінде де, көршілес елдердің жылнамаларында барынша мол сақталған.
Үлан-ғайыр қазақ даласындағы мүсіндер де мифологиялық мазмұнмен айшықталғаны айқын. Қазақ мифтерінің қытай жылнамалары арқылы жазылып алынғанына XIX ғасыр болса, халық әдебиетіңцегі және керегетас сызбаларындағы мифтер одан да арғы тарих қойнауында жатыр. Б.з.б. сактар, ғұндар, үлыжүздер, үйсіндер, телілер, канлылар, аландар арасындағы мифтер дерегін Қытай жазбаларынан да оқи аламыз. Б.з.б. ІТ ғасырдың аяғында Кытай Хаи патшалығы дәуірінде "Тарихнама" және "Ханнама" атгы жылнамалармен дәлелденеді. Содан кейінгі 2 мың жылдықта Қы гайдын, әр патшалық түсында 24 мәрте ірі тарих жазылғандығы мәлім. Осылардьщ ішінде (б.з.б. 618-907) Таң патшалырына дейінті жазбаларда казактьщ мифтерімен бірге бірталай аңыздары мен жырлар да көзге түседі. Діни-мистикалық аудармалар мен түпнүсқадағы үйсін әдебиетінің б.з.б. ғасырларда басталып, Түркі канағаты дәуіріне дейін үласьт жатканы бүлжыгпас шындық. Б.з.б. II ғасырда жазылған "Ханнама-ҮЙсіндер" тарауында: "Үйсіндер мен ғұндардын. салты бірдей" десе, ал осы шежіреден бүрын жазылған "Тарихнама-ғүвдар" тарауында": Олардың (үйсіндер мен ғүндар) өмір-тіршілігінде кеңістікке мал баға жүріп аң-қүс аулау дағдыға айналған.
        
        КӨНЕ ӘДЕБИЕТ КӨГІНДЕГІ КӨК БӨРІ ФАНТАСТИКАЛЫҚ БЕЙНЕСІ
Казақ мифтері халык әдебиетінде де, ... ... ... мол ... ... ... ... де мифологиялық мазмұнмен
айшықталғаны айқын. ... ... ... ... ... жазылып
алынғанына XIX ғасыр болса, халық ... және ... ... одан да арғы ... қойнауында жатыр. Б.з.б. сактар,
ғұндар, үлыжүздер, үйсіндер, телілер, канлылар, аландар арасындағы ... ... ... да оқи аламыз. Б.з.б. ІТ ғасырдың ... ... ... дәуірінде "Тарихнама" және "Ханнама" атгы жылнамалармен
дәлелденеді. ... ... 2 мың ... Қы гайдын, әр патшалық түсында 24
мәрте ірі тарих жазылғандығы мәлім. Осылардьщ ішінде (б.з.б. 618-907) ... ... ... ... ... ... бірталай аңыздары
мен жырлар да көзге түседі. ... ... мен ... әдебиетінің б.з.б. ғасырларда басталып, Түркі канағаты дәуіріне дейін
үласьт ... ... ... ... II ... ... ... тарауында: "Үйсіндер мен ғұндардын. салты бірдей" ... ал ... ... жазылған "Тарихнама-ғүвдар" тарауында": Олардың ... ... ... ... мал баға ... аң-қүс аулау
дағдыға айналған. Жау шапқанда сайлауыт жасақтары соғыска ... ... ... ... ... дәстүр. Жігіт-желендері анталаған
қасқырдай бесіктен белі шықпай ... ... ... - деп танданады.
Тарихтағы ... ара, бақ пен тақ ... ... ... ... ... соғыстар ортақ рухани байлықка жік сала алған жоқ. Нышаны
мен сенімі, ділі мен тілі, батырлык, жырлары мен ... ... ... ... мүра ... ... ... бастау қайнары мифтер, аңыздар
және алғашқы өлендер деген дәйектемеміздің де ... бар, ... ... ... 40 мың жылдын ... ... ... ... болса, қазіргі кезде кайсы үлт, қайсы халық болранымызға
қарамай, әлемдегі жұмыр басты ... ... Адам Ата мен Хауа ... ... жоққа шығаруға ... Рим мен ... ... ... 2 мың ... ... ... мүраларымыз
ғасырлар бойы зұлымдықпен бірде өртеліп кұлі көкке үшырылса, ал енді бірде
тапталып жеті кдбат жер ... ... ... Алайда, керегетастарға
жазылған жазбалар мен халық санасында сайрап жаткан ... ... бәрі ... жок.. ... ... мәдениеті өркендей бастаған
түстағы әдебиет түрлері халық мүрасында, жазба деректерінде де ... БҮЛ ... ... көбі фольклордың шығармалары екені рас.
Осыған бола оны әдебиет ... ... ... болмас.
Алғашқы кдуымдық қоғам дәуірінде туындаған "Арбау", "Аластау", "Балнама",
"Түмар", "Дүға", ... ... ... мен ... ... ... ... керегетастарға көне сақтар, ... ... ... ... толық нұскдлары көршілес халыктар ... ... аз ... Мифтер мен аңыздар тіпті ... ... ... ... ... санаға айналған көкбөрі
адамзат наным-сенімдерінің, тарих пен әдебиеттің мәйегін алтын жіп ... ... үлт ... ... неше он мын. жыл ... үзілмей
сабак.талуынын. өзі бір керемет құдіретті күшке ие екендігін үғындырады.
Көкбөрі Қытайдын. ... ... ... ... IX ғасыр түсынан
бастап кездеседі. Көп бектіктер ... ... ... ... деректерде және "Ханнамада" жазылуынша, Батыс Жоу дәуірінде
Му Уаңь деген патша (б.з.б. 9 ... ... ... ... бір ... бес ... бағындырып, төртбүғы, төртбөріні колғатүсіріп, содан
Шуәнь Рүвдарға қазіргі Гансуға (қазақша Кеңсай) кдрай ығысыпты. Сол кезде
Руң деп ... жеті ел бар ... ... бірі ... ... ... сегіз түске құлпырған түлпарына мініп, Орта Азиядағы елдерге
саяхат жасаған Қытай мен жергілікті халықтар ... ... ... ... ... ... VIII ғасырда ғүвдар қайтадан
күшейіп, Қытай Жоу бегінің ақырғы патшалығы Жоуюуанды ... Сол ... ... ... ... өз ... аталуы бар. Ал РҮҢ деп аталған
жетеудің тағы біреуі - ... ... ... ... ... деп ... ... б.з.б. IV ғасырдын. өзінде-ақ Дунхань маңында
тіршілік жасағандығы Қытай көне жазбаларында ... Бұл ... ... мен үйсіндердің аты да, заты да бір. керек десе б.з.б. ІХ-
шы ғасырдан көп бүрын да бөрі тотемі ... ... ... ... империясы бүкіл әлемді мың жыл солқылдатып тұрыпты, ғұндардан бұрын
да, кейін де ... ... ... ... да дәл ... ... жеті РҮҢ деп аталатын үлкен анда) жер ... ... ... ... көк ... көк байрақты, үлы да шарапатты бірде-
бір ... ел бүл ... ... ... екен. Сол ғүндар б.з.б. 2
гасырдын. басында барынша ... ... ... ... ... аптығын басты, тосқауыл болды. Ышқына ыск,ырып жан-жағын жалмауға
айналған жеті басты қара ... ... ... ... ... хан ... ... көкбөрінің аруағы дарыған Мөдемен (тарихта батыр
Тәңірқүт деп аталады) жиі-жиі бәсекеде ... ... ... ... арқылы елдесуді жолға кояды, онан да нәтиже шыкпаған соң
белдесудің қамына кіріседі. Б.з.б. 200 жалы Любаңнын. 320 мың ... ... ... ... айқасуға аттанады, 7 күн, 7 түн қоршауда
қыстың сықырлаған аязында бір-бірімен ... үзіп ... ... сары
аяқ шеріктері абдырап, бойларынан хал кетті. Олар үшін ... ... ... ... жол ... ... ... Қытай жағы тізе бүгіп,
ырык.сыз шарттарға кол қойды, ғүндар барлык соғыс шығынын төлетіп алудың
сыртында, жыл ... ... ... ... ... ... заттарды
салық орнына алып "Іүратын болды. Қүдаласу саясаты бойынша, ... ... ... ... к.алындықк.а үзатылды. XXV
ғасыр бүрын ел арасынан ... ... ... ең ... жыр
жинағы "Жырнама" деген кітапта үш жүз бес халыктық әуендегі өлендер бар.
Олар ... ... ... ... ... "Жырнаманың"
қоғамдык.тақырыптарының бірі үзаққа созылған соғыстар мен жорықтар ... ... ... ... ... ... ... соғысты
қаламайтындығы, әрі қарсы келген жауға ғүндардың бес к,аруын сайлап бөрідей
тиіп, шайқас жасайтындығы суретгеледі. Қытай шеріктері толассыз ... ... ... ... ... жерінен айырылған қасіретті көңіл-күйін
голғайды. Бөрінің апанына (ғүндар) соқтығам деп сойкднда қансыраған Кытай
ақсұйек билеушілерінің ... ... ... ... ... ... ... тыныштық жок. тыныстар, алмағайып заманда, жабайы
бұршаклы талшык ... ... ... тап болғандығы бейнеленеді. Өленде
зорлык, пен жорыққа аттанған ... ... ... деп, ... ... ... ... жібереді, қайтып тыныс алуға болады? "Айында үш
жорық бар", "Бірак ғұндар - жасыл жай", "ғүндарды ... ... ... ... - ... ... ... шегінген шеріктер туған жеріне
кайтаоралады. "Мен ... ... ... ... ... енді ... калыпты карға найкдлып", "Үғар жан мені бар ма деп, жүрекке кдйғы-
мұң түсіп". Соры бес елі ... ... ... тағы да ... ... ... қасіретке шомғандығы осылай суреттеледі.
Әлемнін, күнгейіндегі күллі Қытай айдаьардай ышқынып шыңғырғанда, ... ... ... ... тап болады да, күл-талқаны ... Ал көк ... аңда ... ант ... ... ... бейбіт
өмір өткізгенде, Қытай патшалығы құлпырған да еді. Хан ... ... VII ... ... ... патшалық империяның басты бәсекесі
ежелден еселері кетіп отырған ... ... ... ... - ... ту
баста жеті рүң деп аталған бір бәйтеректің бүтағындай көкбөрілер ... ... ... ... ... ... араздастыру бір
жағынан елді алтынмен алдап, жібекпен жұмсатып, к.ыз ... ... ... енді бір ... ... көзін жоюды ойлайды.
Б.з.б. 139 жылы Хан Уди атты Қытай патшасы ойлана отырып, кезінде ғүндар
жағынан қуғындалған Гансу өңіріндегі бөрілерді ... ... ... ... ... үшін Юзілермен тіл біріктіруді мақсат етеді де, елші ... ... ... ... ... ... ... 10 жылдан артык түтқын болған Жаңшянь кдйта ... өз ... енді ... ... жаққа оралмайтындығын айтады. Кдтты
дағдарған патша, онын, тағы да нені көріп-білгенін ... ... де тагы бір ... ... баян етеді.
"Тарихнама", "Давань шежіресінде", Жаң Шянь былай дейді: ... ... ... ханы ... ... деп ... ... әкесі (Кәндібидің) батыс жағындағы шағын елді билеген, сол кезде
ғұндар оларға шабуыл жасап, Күнмудың (Ел Жау ... ... ... ... ... бала ... иен далада қалады. БҮЛ баланы ... ет ... көк бөрі ... ... РҮН тәңірқүты оны "Киелі бала" деп біліп,
өз қүзырында асырап ер жеткізеді. Ол есейіп ер ... шеру ... ... ... жетіп, ерлік көрсетіп, еңбек сіңіреді.
Ақырында, Ғұн тәңірқүты (Шаңыүй) әкесінін, орнына Күнму ... ... елін ... ... береді. Сонымен бірге батыс ... ... ... ... ... ... Үйсін елінің күшті
екенін аңрарған хан Юуи патша, Жаңшяньді көптеген ... ... ... ... ... ... ... аттандырады. Міне, осы
кезден бастап екі ел арасындағы ... ... ... ... ... аңғаруға болады. Оның тарихы мен мән-
маңызы өз алдына бір ... Ел ... ... ... кысылтаяң шақта, жау
қолында кдза болған Күнбидің ... ... ... Атап ... ... ... үйсін одағы-болашак, елбасы ... ... ... ... бір ... ... ... алған дүрыс. Күнби туралы
деректі әңгімеде үш түрлі фактор шынайы әрі ... ... ... ... ... ... аңызға бейім тарихи жекенің образы мен оқиғалык, онан
сон. заттық қабығындағы тотем бөрінін. образы; үшіншіден, заттық ... рухи ... ... Көк ... КУН ... ... елін
нүрландыруы. Сондықтан үйсін елінің патшасынын. Күнби деп аталуы жай ... ... Көк ... көк бөрі киесі арқылы үйсін әулетін ғасырлар
бойы көгерту үшін колдап, ... ... ... ... ... ... ... жарықтықты сөнліруге айналғанда, көк тәңірі
өзінін көк бөрі бейнесіндегі ардағын жіберіп, болашақ Күнбиді ... ... ... ... ... ... көсем халқының қасиетті
ардагер жауынгері. Көкбөрі арқылы ... IX ... ... біліне
бастаған үйсін елінің асыл тектілігі дәлелденеді. Арада 120 жыл өтіп, 5
атаға жеткенде б.з.б. 53 жылы ... елі ... ... кіші ... ... ... кіші Күнби Өжет, гүңгыш ұлынын атын Бөрі кояды1. Мүвда да кіші
Күнби деп ... ... ... ... көк бөрі ... ... ... ұлына артып, баласының атын Бөрі қояды. Бірақ бір қызығы
бөрі сөзі Қытай жазба деректерінде арада талай ... өтсе де ... ... ... ... ... 50 жыл ... кіші Күнби
Өжеттің тұңғыш үлына қойған сол бөрі есімі, онан 600 жыл кейінгі ... ... ... Бөрі деп ... ... к,аз ... ... бабамыз жылкы аралап жүріп, үйықтап жатқан 18
жасар жиені Абак, Керей ... ... ... ... Шатырдын.
үстінен екі бөлтірік секіріп ойнап жүр екен, батыр екі ... екі ... ... ... ... ... керек. Сонда бабамыз түрып: "Қол бастасаң
жолың киелі болсын, сөз ... ... иелі ... ... өзі ... - ... дейді.
Ел арасындағы саудагерлер көк бөрі қолдап іскерлігіміз оңға басады деп
жандарына қасқырдың асығын салып ... бал ... ... ... ... ... ... к,асқырдын тарамасын күйдіретін, ақ болып кеткен
малдың (суалып кеткен) желінін қасқырдың бас сүйегімен кдратын, ... ... жанд ... ... ... ... ... тағатын.
Түсік тастаған әйелдер денесіне кдсқырдың бауырын жағатын салт-дәстүр күні
бүгінге дейін сақталған. "Иттің иесі болса, ... ... бар", - ... Осы ... бөрінің тәңірге байланысты екені ашык, айтылады.
"Исатайдын барында екі тарлан бөрі едім" дегендегі бөрі -әдеби образ да,
ал көк ... ... ... ... көк бөрі өзін ... ... ... сайын бөлектеп келе-келе Пері ... ... (Көк ... ... ... ... өзі де кейбір ғалымдардың түсіндіргеніндей, көне түрік сөзі
емес. Көне жазба ... ... ... ел ... ... ... Алайда, көне түрік деп атаудын. да шамы болмағанмен "үйсін
тілі", "үйсін дәуірі", "үйсін мәдениеті" ... ... ... ... емес. Казақ мәдениет тарихын көмескілеу, ... ... ... ... ... бар екендігін аңғартады. Ендеше, көне үйсін
тіліндегі ... сөзі ... ... ... ... ... ... дін
мен әдебиет арк,ылы қайта өзімізге "пері" деген алғашқы нұсқа бойынша жетіп
отыр ма деген болжам айтқымыз ... Бөрі ... ... кейін
қалыптасқан, түрік тайпаларында жалғасын сақтаған. Ел кәдімгі тайпалардың
ата мекені болған кдзақ даласындағы ... ... ... ... есте жоқ ескі ... ... оюы мен өрнек
мәдениетінің түтастығын дәлелдейді.
Көк тәңірі адамзатты жараткдн кезде ... ... ... нәрестелерін
басқаратын "Үмай" деген әйел тәңірін калың ... ... ... Сол үшін орманға барып тілеу тілеп, медет сүраса, Үмай тәңір
әйелдерге бала беретін болған. Табиғи орта, ... ... адам ... деп ... ... көк ... ... көк шөп пен ағаш
бүтағының ... ... ... ... ... және ... ... Көк шөпті бет алды жұлуға, көк өрім шыбықты бет алды сындыруға,
орманды бет алды ... ... ... ... ... ... Жер бетіндегі
өсімдіктерді аялауды, жер-суды қадірлеуді дәріптейді.
Көк шөпті жүлып көкке ... ... жан ... ... ... бөрі туралы айтылатын мифтерде табиғатты әр қырынан тани білген
үйсіндер мен ... ... мен ... ... білімінін. бір
көрінісі сырлы цифрлардан да байкалады.
Хан карындас ру - ... ... ... ... ... ... ... қаңлылар бөрі мен ғұнның перизат қызынын. косылуынан
тарапты делшеді. БҮЛ мифті ... ... ... ... ... ... біле адмай, ата-баба шежіресін таратып шеше алмай
отырған жок. Жалан. ... бас иіп ... да ... 18 мың ... ... ... адамның жан мен тәні қайдан келеді, адам затында ... ... ... ... ... дүрыс жауап табудан туындаған
шындык. Жасаған жер бетіндегі жүмыр басты пендені жаратқанда әлемдегі жақсы
қасиеттерді өз пиғылдарына ... ... ... әділеттілік, шындық,
жеңімпаз, батырлық, аскдқ өр мінезділік, сүлу кербезділік, бір ... ... ... қайнар көзі көк сәулелі нұрдан бастау
алады. ... ... ... оның ... - көк ... ... еткен түркі халықтарында жаңа туылған нәрестенің сол жак, жамбасында
көк тәнірінің нұрынан тамған көк мөрдің табы бар. Жаңа ... ... жаға ... көк шұберектен тігіледі. Нәресте қызып ауырғанда
көк шұберекке орап ... ... ... мен ... ... ... кісі де ... ит жейдені койындарына салып ала жүрсе,
жолы болады дейді. Қазақ егер тума нәрестесі ұл болса, оны ... ... ... ... қуыс үйге кірген нәрестені күры шығармай сыйлық беріп
марапаттайды. Себебі: баланың бойындағы кдсиет арқылы көк тәңірін силағаны,
шамынан сақтағаны, ... ... ... ... ... РҮН тәңір
қуатынын. перизаттары қаңлы атты және бір бауырын баскд бас косылсын деп
көк тәңірден ... ... ... ... деп ... ... ... мен
туып едім" деп бейберекет айтпайды. "Тәңірберді", "Құдайберді",
Алғашында жеті рундар (жеті бөрі) деген атпен дүниеге ... ... ... сан ... жеті қат көк бар, әр қат ... ... нүр
жауады деген үғымнан туындаған. ... IX ... ... ... тиек ... жеті рүң ... ... үйсіндер) өздерін жеті кат
көктен нәр алып жаралғанбыз, сондықтан біз жеті рүң аталуымыз керек дейтін
көрінеді. "Қасқырдың азығы жеті күн ... жеті күн ... ... жеті ... түнде де адаспайды" дейді халык, даналығы. Аспандағы
жеті қарақшы олардың әрбірінің сөнбейтін биік жұлдызы, жым-жырт ... ... ... ауа ... ... береді.
Топан судан бүрынғы ежелгі Египеттік ғүлама ғалым Ыдырыс пайғамбар тән.ір
жараткдн табиғат дүниесінің тылсьш ... ... ... ... ... ... ... химия, механика
салаларында қазіргі ... ... ... ... ... ... байланысты мұрада біздің ... ... де ... ... алмайды. Табиғат ғылымының атасы
Ибраьим пайғамбар жеті мын. Жылдың алдында тасқа ... ... ... ... адамзаттың сонау сәби, алғашқы дәуіріндегі әлемдік
кұрылымды түсіне ... ... ... ... ... ... ... шындыктан алшақ, кенеуі жок. дәйексіз пікір.
Түріктердін. ата-бабалары "Су ... деп ... ... ... ... мекендеген түрік тайпасы аксақалының аты - Аланбо,
17 ағайынды екен. Солардың бірі Еркін Ішто ... өжет ... жел ... ... ... ... Онын. екі әйелінің бірі Жаз перісінің, енді бірі
- Қыс перісінің қызы екен. Бұлар ... ... төрт үл ... ... ... айналып кетіпті ...
Көк бөрі туралы айтылатын мифтер үйсіндер мен кднлылардан кейін ... ... өз ... ... Көк ... ... ... дәлелдейтін әр түрлі мифтік аңыздарды өздері шығарған. Мифология
адамзаттын. ескі заманындағы наным-сенімдеріне ... ... ... ... бір ... ... ... деп жырланады. Қасқырды
қүрметтеу, оған бас ию якут-сака халкының аңыз-әңгімелерінде де ... ... ... ... ғүн ... бойьтнша маралды
ерекше қадірлеп, оған табынып жүрген. ... ... мән ... Он ... ... ол әйел ... да атақты аңшы, өзі ер, ақылды, көп жыл ел
баскдрған. Ол ... оған ... ... ... ... ... ... мүнара қойған. Ол мүнараны түн ішінде келіп күзетіп ... ... ... пір ... ... осы заманғы өмірінде де кездестіруге
болады. ... ... ... ... салғанда: қүмалактары үш-үштен
бірінші кдтарға түссе, оны "үш бөрі" деп, ... ... ... "сенің
алдыңнан үш бөрі шықты, сенін. ісін. сәтті болады" дейді Алдашев мырза.
Түркі ру-тайпалары тізе қосып ... көк ... ... ... түғырнамасында бөрі басы түсірілген көк жалауды мемлекет
байрағы етіп белгілеуі, орданы ... ... ... деп ... ... "дербес бөрі жасақтан" өтуді міндетті түрде белгілеуі,
міне, соның бәрі де жай әңгіме емес ... ... ... бір ... адамды жан мен рухы, сезімі мен ақыл-
санасы бар табиғаттың бір кұрамы (өсімдігі) деп ... Ту ... ... ... ... ... ... сөз болады. "Көктен береді, жерден
иеді". ... ... ... тіршілік көктегі күнге байланысты деген
мағына ан.ғарылады.
"Өркенін. өссін!" деген ак. бата, ізгі ... кұн ... ... ... ... ... ерге нұр жауар" мақалы, "ұл туғанға - ... ... де ... пікірді растайды.
"Оғызнамада" оғыз хан екі бірдей көк нұрдан жаратылған аруларға үйленіп,
әрбіреуінен үштен үл ... ... ... ... ... ... КУН
хан, ортаншысына Ай хан, кенжесіне Жүлдыз хан деп, ал ... ... ... Көк хан, ... ... хан, кенжесіне Теңіз хан деп ат кояды.
Мүнан да қызыклысы ... ... Оғыз ... ... күн сияқты бір
жарык түсті, жарыктан көк бөрі шықты". Бүлайша көктен түскен көк бөрі ... қана ... ... ... жол бастап, Оғыз кдғанды аруақтандыра
түседі.
Оғыз қағанның Оғыз ... ... да көк ... көк ... ... ... Сол себепті ТҮН.РЫШ үлына үйсін Күнбидің күн атын қояды.
Кезшде ... ... ... ... он ок, ... мен бес жүз ... ... Он оқ аталған бүл елді қытай тарихи ... ... ... бес шор ... үлы шор, ... ыстытон шор, түркеш-к.алаш (алаш) шор, жаныс-суан шор, Батыстағы
бес ... нуша ... - ... ... ... тон шпар ... Ақсиық
Нижук. сегін, Қалша-Суан сегін бүлардан тыс, қарлық, шығыл, шымыр. үйір
тайпалар түрған еді". ... ... ... ... да ... ... бәрі ... қазак, шежіресінен табылады. Бақсақ, он оқ ... ... ... деп ... үш жүз ... ... ... Асына тайпасы мен үйсіндерді тым ... ... ... кісінестірген де көк бөрі сенімі. Бұл ... ... ... ... 300 жыл бойы орын алып ... ... ... ер азаматтардьщ ғайынты болжай алуы да көк бөрісіне (көк
пері) қатысты болады.
Көк ... көк ... ... ... ... ... көк ... Алысқа түсіп жығатын палуандар, аламан бәйгеде күншілік жерден
озып келетін түлпарлар алаңға алып барғанда қалшылдап, қолды-аяққа ... ... ... ... ... ... көк бөрі ... халкын қүраған
этникалық ұлттардың этникалык санасына айналғандығына қаншама ұзақ ғасырлар
өтсе де жаңа ізгілікті нышанмен жаңарғанын тұжырымдау қиын емес.
"Кезек екі, ... бір" ... ... ие ... үзақ ... ... да ... жолы және иманның шарттарын бірден қиынсынбай
қабылдады. "Алладан басқа ешбір тәңір жоқ, Мүхаммет алланың елшісі" ... ... шек ... ... себеп: ежелгі сақ, ғүн, ... ... ... жалғыз жасаған немесе "бір көк ... ... ... ата" ... ... ата" кітабының сюжеті XV ғасырда проза түрінде хатқа ... ... ... Ә.Қоңыратбаев, М.Жолдасбековтер және
Еуропа ... бұл ... жыр ... жазылған, яғни жыр ұлгісі деп
бағалайды. Ол жырларды тудырушы - ... ата. ... - ... Үлык
Түрік, Сыпыра жырау, Асан кайғы, Бүкдр ... ... өз ... жырауы,
ойшылы.
"Корқыт" сөзінін тарихи-лингвистикалық мағынасы "қор" және "кұт" сөзінен
шыккан дейді. Құт - кэт-береке, қүтты болсын ... ... ... ... ... ... дастанын еске алайык,. "Қүт" - түркілерге тән
сөз. ... "Құт ... ... ... ... ... ата" кітабының екі нүсқасы: бірі Дрезденде (Германия), екіншісі
Батиканда (Италия) сақталған. ... ... 12 ... ... 6 ... ... ТМД елдерінде 1950 жылы Бакыден ("Деле Қорқыт"),
1962 жылы мәскеуде ("Книга моего деда ... ... ... ... ... ... Қазақ тіліне аударып ... ... ... ... Шет елдерде үстіміздегі ғасырдың
бас кезінде-ақ зертгеліп, аударылған. Тілі жағынан кдзіргі кдзақ, түрікпен,
әзірбайжан, карақалпак тілдеріне жақын, ал ... ... ... ... ... арғы тегі Сыр ... Жанкент маңында туған болса,
онда оғыз-кыпшақ үлысыныңтууы, пешене мен түрікпен арасындағы ... ... одан соң ... ханы шах ... 1043 жылы Сырдан кетуі суреттелсе
керек. Сонда бұл жырлардың бастапқы ... көп ... ... ... ... ... ... оғыз-қыпшак, \лысы заманында
туған, сол үшін ол жырлар сол ... ... ... ... ... Сыр бойын мекендеген оғыз тайпалары қазақ чалкын құрауға зор ... ... ... адай рулары). "Қорк,ыт ата кітабында" әңгіме болған
оғыз тайпаларының ... ... ... ... ... ... деп білеміз. "Қорқыт ата" ҮІ-ҮІІІ ғасырларда, одан да бұрын туған
аңыздардын. уақыт бедерімен біраз ... ... ... ... ... жырлар бар: "Дерсеханүлы Бүқашхан гуралы жыр", "Байбөрі баласы
Бамсы Байрақ", ... ... ... ... ... ... ... Бисат
батыр", "Оғыз қанлы баласы хан Төрелі" т.б.
Төбекөз дәуді өлтірген Бисат батыр
Баяғыда оғыздарғажаутиіп, бәрі ... ... ... ... Аруз батырдың жөргектегі баласы қоржыннан ... ... ... емізіп өсіреді. Біраз жылдан соң арыстандардың ішінде жүрген баланы
тауып алады. Бисат деп ат қояды. Бала батыр болады.
Бисат батыр елде ... ... ... ... ... ... жауыздықты әділдік жеңеді. Елге апат әкелген жау осал емес. Періден
туған, кдйраты айдаьардай, айбаты арыстандай ... ... ... ... ... ... емізген Бисат қана төтеп береді.
Жырдағы Төбекөз, перінің қызы, ана-арыстан сияқты мифтік кейіпкерлердің
болуы жыр ... өте көне ... ... ... "Қараңғы түнде
алассам, қүбылым - Тәңір", -деуі - ... ... ... Батырлардың
күшті аңдар кейпінде болуы, не оларды андардың асырап өсіруі, ... ... жауы - ... ... ежелгі замандарды елестетеді. "Төбекөз дәуді
өлтірген ... ... "Ер ... ... ... ... ескі
сюжеттегі жыр болуға керек. Төбекөз сюжеті "Еділ-Жайык" жырларында ... Еділ аң ... ... ... көзді дәудің үңгіріне тап болады. Сол
жерде дәумен алысып, жалғыз көзіне қызған ... ... ... ... қазақ арасында кең тарағанының тағы бір белгісі - ... ... ... Әбу Бәкір әд-Дудари де есітіп жазып кеткен1.
Қазақтар оны "Жалғыз көзді дәу" деп ... Осы ... ... де бар,
Бір замандағы Ордостан - Римге, Дунай мен Днепрге дейінгі скиф, сак, ғұн
тарихы бір-бірімен тамырлас, сондыктан көне ... ... ... ... ... ... ... скифтер туралы бір
жақты пікірлер болып келді. Оны түркілер тарихына жакындатпай, түркілер
тағы ... ... ... Ал ... ... - Азиядан Қара теңізге
қоныс аударған көшпелі тайпалар еді. Олар б.з.б гректермен мәдени-сауда
саттық байланысын жасап ... ... ... ... ... Феофилакт Симокатта "Кұншығыста Іүратын скифтерді біз түріктер деп
атаймыз", - деген. Көне ... жеті ... бірі ... ... скифтерден шыкхан еді. "Б.з.б. VI-V ғасырларда сак тайпалары грек-
парсы соғысына қатысқан. БҮЛ соғыста парсылар ... (500-409 ... ... IV ... ... Александр бастаған грек әскерлері
парсы патщасы Дарий ІІІ-ні Іалкдндап, Орта ... ... ... ... ... алып, Сырдария өңіріне қарай каптады. Бұған сак
тайпалары кджырлы ... ... ... ... Осы ... ... ... кезде Еділ (Атилла) бастаған түріктер Шьтғыс Рим империясын қүлатқаны
да тарихи шындық. Тарихтың айтуынша (В.В.Бартольд), ғүндар Орта ... ... ... ... бастап козғалған2. Олар VI ғасырдағы
тұріктердің ... еді3. ... V ... ... ... Онда ... Борисфен (Днепр) өзенінде түрған. Еділдін, өлімінен кейін біразы
Күншығыска, өздерінін, ежелгі ... ... ... ... ... ... ... маңындағы ^үндар мен Қытай
соғысында ғүн жағында қанлы, шубандармен бірге жалдамалы Рим әскері болған.
Осындай тарихи байланыстардың нәтижесінде көне ... ... ... ... ... аңыздарыньщ түп-төркіні сақ, РҮН, Үйсін, Түран, Түрік
к,ағанаты дәуірлеріне кетеді.
Қазан ... ... жау ... ... ... ... қазақ әдебиетінің кейінгі дәуірлеріне дейін жеткен ... ... ... Ораз ... ... сөйлесуі, Бисат батырдың:
"Анам - қатгы ағаш", - деуі және "Оғыз қаған ... ... сал ... Қыпшақ атануы, Әбілғазының шежіресіндегі Қыпшак атанған баланьщ
тууы тарихының арасындағы ұқсастыктарға назар аударайық. Әбілғазының ... ... Оғыз ... ... бір ... ... ... әйелі ЖУКТІ екен, айы-КУНІ жетіп, толғағы қысқан соң, ай ... жер жоқ ... бір ... ... кіреді. Сол жерде босанған
соң, хан ... өз ... ... ... деп ат ... ... ежелгі
түркі тілінде қыпшақ - ағаш деген мағынаны береді.
Осы қызыкты аңыздарды салыстыра келіп, бір заманда түркілердін ... ... шығу ... ағашпен байланыстырып, оны қасиетті нәрсе санаған
деген ойға келеміз. Бисат батырдын. және Ораз ... ... ... ... ... ... ... тарихында өгіз, көк бөрі, аққу сиякты, ағаш
тотемі болуы мүмкін. Енді ... ... ... ... дейін
келгендігіне бір дәлел Қашаған Күржіманұлыньщ (1841-1929) Есқали сопыға
айтқаны деген өлеңін қараңыз:
Қашаған ақын Каспий ... ... ... ... деген
аралда отырған ауылға келеді. Қонатын үй ... ауыл ... аты ... ... ... үйін ... Есік алдында жүрген
келіні үйге кіргізгісі келмейді. "Осы үйге қона алмасам, маған сын, ... шаға ... ... сын", - деп домбырасын көлденең ... ... ... сопы ... ... намаз оқып отырады. Сопынын кішкене
немересі домбыраны қызық көріп, саусағымен дын. еткізеді. ... ... ... бүл \ и ... ... өлең ... ... жын-
шайтаннын үйі ме еді, шайтанның қу ... бұл үйге ... ... - ... ... ... домбырасын қолға алып жіберіп былай депті ... ата" ... Ораз ... ... ... ... ... рана
аламыз):
Пайғамбарлар туғанда,
Бесік болған бұл ағаш.
Ибрагим Қағба салғанда,
Есік болған бүл ағаш.
Жәбірейіл жәнәттан, Алып келгвн төрт ... ... Кап та ... бұл ... Аруақты ерлерге, Жак
та болған бүл ағаш.
Міне, осыдан мындаған жылдар бурын айтылған сөздердің казіргі акыннын.
аузынан сол ... ... ... ... ... ... ... болса
керек.
Сондай-ақ. Қазан Салордың түсі "Алпамыс" жырындағы: "Қүрсаулы қара ... ... ... ... - дейтін Тайшык ханнын. түсімен бірдей.
Осы жырда айтылатын оғыз батырлары түгелге жуьтк. ... ... ... кейіпкерлері болып сақталып келген: Қаьарланса, қара
тасты қүм ... үзын ... ... жеті ... байлап қойған Қазанның
інісі Қара Көне, оның баласы Қара Бодау, ержүрек Дондаз, Пара-Сара ... ... ... ... ... ... ... қүлағына
Ежелгі түрік әдебиеті =
алтын сырға салған Қазылық1 оғыз баласы Жүгінек ("Хан ... ... ... Доқа ... ... ... тірегі,
Қарашық таудың (Қаратау) к.абыланы, Қоныраттың иесі, хан Ораздың атасы Ер
Қазанбек -қазак. эпостарынан таныс есімдер. Ол:
Жалаңаш келсе, тон ... ... ... осы ... мағынасы Орхон ескерткіштерінде де кездеседі:
Кедейді бай кылдым, Азды көп кылдым.
Корқыт ... ... ... (нағашы аға) Аруздын, "алпыс ешкінің
терісінен істелген тоны сирағына жетпес, алты ... ... ... ... ... еді". ... Қара Көне де ... жойқын алып
дейді, қазақтың бақсылық жырындағы Шарабасқа ұқсатады:
Токсан койдың терісі,
Тон шыкпаған Шарабас.
Сексен койдьщ терісі,
Бөрік ... ... ... казақ жерінің атаулары бар. Арқа, Алатау, Көкше теңіз
(Балқаш көлі), Қазылык. ... да - ... ... оқиғасына куә болған
жерлер.
Жырда айтылатьгн ҮСУН қожа б.з.бұрынры үйсін тайпасының түрік кдғанатына
дейінгі дәуірлерінен елес береді.
Бисат батыр Төбекөзге өз елін ... ... - КУН ... - ... ... Ілгері - КУН шығысында, Оң жақта - Күн ортасында, - деген
жолдар бар. Мүндағы Күн ортасы - онтүстікті ... ... ... атада" сөз болған аңыз-жырлар ізінін. бүгінге
дейін сакталып ... ... Бір ... Қоркыт атанын өлім туралы
идеялары бүгінгі замандағы ойшылдарға мирас болған. Шьщғыс Айтматов "Теңіз
жағалай жүгірген тарғыл ... ... ... ... ... Қорқыттың "адам өлмейді" деген ойын "адам өледі, адамзат өлмейді"
деп дамыткан. Қоркыт ... ... ... - ... ... ... және ... біраз қиссалары әулие-әнбиелер өмірінен алынған.
Әулие ел ұғымында ... көп ... бірі ... ... ... ... өзі де ... екенін білмеуі мүмкін. Бірак жасаған тірлігі, ала жіпті
аттамас адалдығы, өзіме болмаса да көпте болсын деген ақ ... ... ... келмейтін қасиеттерімен аңыз болып, ел есінде калған
әулиелер болған. Олар ... ... ... айтылады: Ахиар, қырык, шілтен,
абдал, Қүтб-ең жоғарғы әулие. Ал әнбиа дегеніміз -пайғамбарлар. Алла
тағаладан ... ... ... - ... ... түсірмегендер - нәби, әнбиа
(хабаршы). Рабғузи кітабында Қүран Кәрімде айтылатын пайғамбарлар ... ... ... ... Адам, Ыдырыс, Нүх, ьүд, Салих, ... ... ... ... ... Шүғайып, Мұса, Харүн, Дәуіт,
Сүлеймен, ЕННҮН, Зүлхафіл, Жүніс, Ілияс, Әлиасағ, Зәкәрия, Йахия, Ғайса,
Мүхаммед. ... ... ... ... деп ... ... тәуіп,
Ғүзайыр, Зүлқарнайын туралы да кызықты әнгімелерді оқимыз.
Рабғузи кітабында кұні бүгінге дейін қазақ ... ... ... бірі -"Нүх ... ... ... ... аталатын бүл оқиғанын. түпкі сюжеті мынау:
Нүх пайғамбар топан су ... кеме ... ... ... ... ... келе жатканда, кеменің түбін тышқан тесіп қояды. Сонда
Нүх: "Кімде-кім тесікті бекітсе, тілегін орындаймын", - дейді. Бір жылан
тесікті ... Ол Нүх ... ... ... ненің еті тәтті болса
соны бер!"-дейді. Ненің еті тәтті екенін татып білу үшін Нүх ... Маса көп ... соң, оны ... ... ... үшып келе ... масаны көріп: "Ненің еті тәтгі екен, білдің ... ... ... де ... ... адамның етінен тәттісін көрмедім",-дейді.
Қарлығаш: - Оның дәмі тіліңде болар, татып ... ... ... - дейді.
Маса аузын ашқанда, қарлығаш тұмсығьшен ... ... ... ... Екеуі
Нүхқа келеді. Маса к.атты-катты үн шығарғанмен, быжылдап ештеңені ... Нүх ... - БҮЛ не ... түр, неге ... ... - ... ... күрбақаньщ еті тәтті деп тұр,-депті. Жылан содан
былай қүрбақаньщ етін жейтін болады.
Лұкман хакім хикаясы
Мүсылман елдерінің ... ... тән ... ... ... ... ... жайында мифтердің түркіше ен, көне нүсқасы
Рабғузи ... ... ... араб ... Ад тайпасынан шыққан.
(Мифологический словарь. М., 1991. 325 б.). Ал ... ... ... абыз ... ... Лүқман - арабша "данышпан" деген
мағынаны білдіреді. Ол туралы аңыз-мифтер исламға дейінгі арабтардын ... мол ... ... "Тілесең пайғамбарлық берейін, жоқ болмайды десең, ғылым
берейін, кдйсысын қалайсың?" - дейді. Сонда Лүқман: "Пайғамбарлық - ... іс. ... бер," - ... І/ Хикаятта: Лүқман хакім қарыз сүрап келген
кісінің бетін қайтармайтын еді. Бір кісі келіп, мың алтын ... ... ... деп ... түрады. Үйден шығып, жолда токтаған жерде
аспаннан қүс ұшып ... ... ... түрған түйіншекті іліп алып үша
жөнеледі. Лүқманның ауласына келгенде ол түйіншеқ жерге ... ... ... ... ... алған кісі Лүқманға кайтып келеді: ... мың ... ... "Осы жолы ... мың ... екі есе етіп ... - ... түрады. Лүқман сұрағанын береді. Алтын алған кісі сауда жасап, мың
алтыннан он мың пайда табады. ... екі есе ... ... ... ... рет жаксы ет асып оер дейді. Лұқман бір қойды бауыздап,
тілі мен жүрегін асып береді. ... КУН ... соң, ең ... ет асып ... Лұқман хакім тағы да койдың тілі мен жүрегін асып ... ... ... ... Лұқман:"Жаксы болмақтіл мен жұректен, жаман болмақ
та тіл мен жүректен",-деп ... ... Ьұл ... ... ... ... ... V
Хикаят: Лұкман хакім ұзақ жол шекпекші болып, кетерінде ... үш ... ... ... ... жаңа ... ... алма, әкімнің
нөкерімен дос болма". Әкесі ... соң үлы осы ... ... ... ... бір койды сойып, қапқа салып, Үйіне әкеледі.
Әйеліне: "Сен ешкімге айтпа, далада бір ... ... ... - ... ... ... қарыз алады, патшаның нөкерімен дос болады.
Кұндердің күнінде әйелі екеуі жанжалдасып қалады. Әйелі "Құдайыңды біліп
кой, әйтпесе ... ... ... Бұл ... ... тарап,
әкімге жетеді. Әкім нөкерлеріне алып келуді бүйырады. Өзімен дос болған
нөкер мұны ... ... "Дос емес пе ... ... - деп өтінді. Оны
қүлакха ілмеген ... ... ... ... УКІМІ күшті", -деп
босатпайды. ... жаңа ... кісі ... ... ... ... ... әкім: - Сен Лүқман хакімнің үлы едің, бүл
саған лайық па? - дегенде, жігіт ... ... ... айтып береді.
Әкім үйінен қапты алдырып, ашьш ... ... еті ... ... ... БҮЛ ... де "Әділдің үлына айтқан үш өсиеті" деген атпен
бүгінге дейін сақталғанын қазақ ертегілерінен көруге болады. V Аьил ... Бір ... он екі үлы және бір ... ... бағы бар ... ... ... жемісі бір жылдан келесі жылға дейін жететін. Ол
кісі жемісті жинайтын уақытта кедейлерді шақырып, қаққанда ағаш ... ... ... өзі ... сыртына түскенін үлестіріп беретін.
Бір күні әлгі кісі кайтыс ... ... ... ... уақыты
болғанда, балалары ақылдасып, әкесінің ысырапшыл болғанын, жемісін ешкіммен
бөлісудің қажеті жоқ екенін айтып, акылдасты. Тұнде ел ... ... ... ... ... жел түрып, бір-бірін көрмеді. Жемістері қап-
қара болып КУЙІП кетті. "Енді жемісіміз ... ... ... ... ... ... ... келесі жылы жемісі бітік өсті, мәуесінің бір ... ... ... БҮЛ ... дидактиканың үлгісі. v
Тағы бір өсиет-насихат қиссасының бірі - "Дәуіт киссасы", Онда екі кісі
дауласып, Дәуіт ... ... ... ... ... ... ... егінімді жегізді", - деп екіншісін Ічаралайды. Дәуіт
егіншіге: "Сен астығың үшін, ... ал", - деп ... ... ... егіншіге
койын бермейді. Екеуі бүрынғыдан жаман дауласады. Сол кезде оны тыңдап
отырған Сүлеймен (баласы); "Ай, ата, бүл ... ... ... одан да ... ... ... ... сауып ішсін. Қойшы егіншінің бидайын алып,
піскенше иелік етсін", - ... БҮЛ ... ... да, ... де ... БҮЛ әңгіме дәстүрлі "Ата мен ... "Аға би мен бала ... ... Онда алдыңғы ағадан ақылы озған кейінгі інілердің
билігіне көңіл бөлінеді.
Казақ ертегілерінде сақталып келген тағы бір ... ... Бір ... ... ... ... тілін үйретуді өтінеді. Сүлеймен
үйретеді. Әлгі кісі тіл үйреніп алған сон. ... ... есек пен ... ... ... ... ... тындайды. Есекөгізден: "Достым халін нешік?"
-дейді. Өгіз: "Несін сүрайсың, халім жаман, жүмысты көп ... - ... "Мен ... бір ақыл үйретейін. Ертең саған шөп берсе жеме, су берсе
ішпе, жатып ал", - дейді. Мүны ... иесі ... ... мына ... ... жек, ... ... - дейді. Сол күні өгіз шөп жемей жатып
алады. Есек кешке дейін өліп-талып жұмыс істейді. ... ... ... ... мен ... бірдеңе айтты ма?" - деп сұрайды. Есек: "Айтканда
қандай! Өгіз ертең ... ... оны ... етін ... ... ... - дейді. Өгіз мұны естіп, қоркып кетеді. Салған шөптен өз
сыбағасын да, ... ... да жеп ... ... ... ... ... есек бейнеттен қүтылады.
Кітапта: Тайф, Мысыр, Қанған (Ханаан), Палестина, ... ... ... қүмы сияқты қала-жер аттары кездесіп отырады. Аспан денелерінің
де көне аттарына қанығамыз: Хамал, Төрт сарығ (Төрт ... ... ... ... ... т.б. ... ... жетістігінің бірі -
туындыгерлердің өз жанынан ... ... Онда жыл ... ... жер ... ... ... Кұн камалға кіргенде келер
ғадам наурызы, К.ашып енді к.ыс кетеді, қылмас жерде кар-мүзы. Күн ... ... өлі ... ... Тіл ... ... кұлпырады жер-жүзі.
Тағы бір өленде шьгғармашылық еңбектің сырын баяндайды:
Міне, біттім бүл ... вй ... жер ... Жыл ... өтті ... ... Ой копардым, жүзім үздім, сөзді түздім түнімен,
Ерте ... ... ... еңбек еттім төзіммен.
"Кисас-уләнбианың" көркем тіл кестесіне назар аударсак, онда көркемдеу
тәсілдерінің сан алуан түрлерін табуға ... ... ... ғарзыға
йашлары інжутек йүмалыныб түше баштады"-Нарттай бетіне (көз) жасы інжудей
домаланып түсе бастады. "Көбелектек өзін отқа атты"- ... өзін ... ... ... - ... көзі - күн, алыны (мавдайы) - көк
айдын".
"Мен Йүсуфсіз - сусыз ... бір ... ... ... (шалыкпын -
аурумын)".
"Көк йығлар, йағыз йер куләр, бұлүт көзлеріден йаш ақса, йер йүзіне көк
чымғанлар күләр, үсрүк саба ... ... ... ... ... ... ... текмесін йыртыб бүзар, лала көйләгі йақасын ... ү ... ... ... ... ... ... түн қарасындын қаш-көзігә сүрме тартар ...
Тоты к,үш мәжіліс түтар, емді қыш кечті, йаз қазы ... ... ... өлүк ... тірілді ...
Аудармасы: Көк жылар (Жаңбыр жауар), кара жер күлер. БҮЛТ ... ... жер ... көк ... ... Суық жел жылынар ... Ағаштар басына
түйін салар, шешектер (гүл қауызы) ... ... ... (бүр ... ... ... ... нақыш берер (әсемденер). Барша көлдер түн
қараңғысынан қас-көзіне сүрме тастар ... Тоты қүс ... ... Енді ... жаз казы ... ... ... құстар жиылды. Өлі жер тірілді.
Корыта айтқанда, "Қисас - ул ... ... ... қисса-хикаялар,
өлендер жинағы. Ежелгі туындыларды бүгінгіге ... ... ... ... ... тарихы А,, 2001

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әдеби тек. эпос. лирика,драма13 бет
Драматургиядағы тарихи тұлғалар бейнесі6 бет
Ақжан Жақсыбекұлы Әл-Машани туралы24 бет
200 орынды көпшілікке ортақ асхананың көкөніс цехының жобасы28 бет
300 орынды көпшілікке ортақ асхананың көкөніс цехының жобасы18 бет
70 орынды мейрамхананың көкөніс цехының есебі9 бет
«Абай жолы» романындағы Құнанбай бейнесі34 бет
«Асыл тұқымды көк түсті қаракөл қой шаруашылығында жұптау түріне байланысты селекциялық белгілерінің көрсеткіші»30 бет
«көне қытай ойшылы конфуцийдің пікірлерін философиялық тұрғыдан талдау»4 бет
«Масғұд» поэмасындағы Абай бейнесі7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь