Қазақ тілі сабақтарында бастауыш сынып оқушыларының тілін дамыту

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3


1. ҚАЗАҚ ТІЛІН ОҚЫТУДАҒЫ ТІЛ ДАМЫТУ ӘДІСТЕМЕСІН ЖЕТІЛДІРУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ


1.1. Қазақ тілі сабақтарында тіл дамыту жұмыстарының теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

1.2. Тіл дамыту әдістемесінің ғылыми негізі мен қазіргі мазмұнын анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9


2. ТІЛ ДАМЫТУ ЖҰМЫСЫНЫҢ ӘДІСТЕМЕСІ


2.1. Тіл дамыту жұмысының мақсаты мен мазмұны ... ... ...18

2.2. Сөздік жұмысының жүргізілуі ... ... ... ... ... ... ... ... ...21



ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32


ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... . 34
Зерттеудің көкейтестілігі: Қазақстанның әлемдегі бәсекеге баынша қабілетті елу елдің қатарына кіру страегиясында Н.Ә.Назарбаев: «Білім беру реформасы Қазақстанның бәсекеге нақтылы қабілеттілігін қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін аса маңызды құраладарының бірі», деп ерекше көрсетті.
Осыған орай дүниежүзілік жаһандану жағдайларына байланысты біздің Республикамыздың жалпы білім беру мектептерінің алдында оқушыларды бәсекеге қабілеттендірумен қатар, оларды өз ана тілінде таза сөйлеуде бейімдеу талабы тұр.
Ана тілінің баға жетпес құдіреті мен қуаты туралы тұңғыш ұлттық педагогика пәнінің негізін қалаған М.Жұмабаев тілсіз ұлт, тілінен айырылған ұлт дүниеде ұлт болып жасай алмақ емес, ондай ұлт құрымақ. Ұлтының ұлт болуы үшін бірінші шарт – тілінің болуы.
1. Президентің халыққа жолдауы Егемен Қазақстан 2001
2. Верещегин Е.М. Язык и культура М., 1977
3. Бастауыш мектептегі қазақ тілінің әдісі (ред. басқарған Қ.Жұбанов)
4. Аманжолов С. Қазақ әдеби тілінің қысқаша синтаксистік курсы
5. Сарыбаев Ш.Х. Қазақ тілі методикасының кейбір мәселелері Алматы, 1956
6. Бегалиев Ғ. Бастауыш мектепте қазақ тілі методикасының мәселелері Алматы, 1957
7. Сауранбаев Н. Ана тілін оқыту туралы халық мұғалімі №11
8. Ысқақов А. Қазіргі қазақ тілі Алматы, 1991
9. Әміров Е. Бірнші сыныпта оқушылардың тілін дамыту үшін істелетін жұмыстар Алматы, 1957
10. Аханов К. Тіл біліміне кіріспе Алматы, 1994
11. Серғалиев М. Синактаксистің кейбір мәселелері Алматы, 1990
12. Кәтенбаева Б. Тіл ұстарту жұмыстары бойынша әдістемелік нұсқаулар Алматы, 1998
13. Құлмағанбетова Б. Кіші мектеп жастағы оқушылардың тілін дамыту Алматы, 1978
14. Рахметова С. Қазақ тілін оқыту методикасы Алматы, 1991
15. Құлмағанбетова Б. Қазақ тілі сабақтарына байланысты тіл дамыту жұмыстарын ұйымдастыру Алматы, 1960
16. Құлмағанбетова Б.1992 Қазақ тілі оқыту сабақтарында тіл дамыту 1992
17. Байтұрсынов А. Тіл тағылымы Алматы, 1992
18. Алтынсарин Ы. Таңдамалы шығармалары Алматы, 1994
19. Ушинский .К.Д. Таңдамалы шығармалары Алматы, 1949
20. Жинкин Н.И. Механихзмы и речи Алматы,1958
21. Лурия А. Язык сознание Алматы,1979
22. Шонаұлы Т. Тіл дамыту Алматы1932
23. Жин Ким Н.И. Психологические основы развтие речи Алматы,1966
24. Сарыбаев Ш. Үшінші сыныптың қазақ тілін оқытуына методикалық нұсқаулар Алматы, 1959
25. Буслаев Ф.И. О преподавании отечественного языка М., 1966
26. Белов А.И. Как лингвист и методист М., 1958
27. Пешковский А.М. Навыки и чтения письма и устной речи в школе для малограмотных М.,1932
28. Розенталь Д.Э. Культура речи М.,1964
29. Байтұрсынов А. Әліпби Алматы, 1932
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ҚАЗАҚ МЕМЛЕКЕТТІК ҚЫЗДАР ПЕДАГОГИКА ИНСТИТУТЫ
Педагогика және психология факультеті
Мектепке дейінгі және бастауыш білім кафедрасы
Қорғауға жіберілді
Кафедра меңгерушісі:
п.ғ.д., проф. ... ... тілі ... бастауыш
сынып оқушыларының
тілін дамыту
Орындаған:
Т.Мукеева
Жетекшісі: п.ғ.к., аға оқытушы
Метербаева ... ... 3
1. ... ... ... ТІЛ ... ... ЖЕТІЛДІРУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ
1.1. Қазақ тілі сабақтарында тіл дамыту жұмыстарының ... ... ... ... Тіл ... әдістемесінің ғылыми негізі мен қазіргі мазмұнын анықтау ---
---------------------------------------------------- 9
2. ТІЛ ДАМЫТУ ЖҰМЫСЫНЫҢ ӘДІСТЕМЕСІ
2.1. Тіл ... ... ... мен ... Сөздік жұмысының жүргізілуі -----------------------------------21
ҚОРЫТЫНДЫ ------------------------------------------------------------32
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ --------------------- 34
Кіріспе
Зерттеудің көкейтестілігі: Қазақстанның ... ... ... елу елдің қатарына кіру страегиясында Н.Ә.Назарбаев: «Білім беру
реформасы Қазақстанның ... ... ... қамтамасыз етуге
мүмкіндік беретін аса маңызды құраладарының бірі», деп ерекше көрсетті.
Осыған орай ... ... ... ... ... ... ... беру мектептерінің алдында оқушыларды бәсекеге
қабілеттендірумен қатар, оларды өз ана ... таза ... ... ... ... баға ... ... мен қуаты туралы тұңғыш ұлттық
педагогика пәнінің ... ... ... ... ұлт, тілінен
айырылған ұлт дүниеде ұлт ... ... ... ... ... ұлт құрымақ.
Ұлтының ұлт болуы үшін бірінші шарт – тілінің болуы. Ұлт ... ... ... құри ... ... ... тілінен қымбат нәрсе
болмауы тиіс. Бір ұлттың тілінде сол ... ... ... тұрмысы, мінезі
айнадай ашық көрініп тұратындығын көрсете ... ана ... ... ... ел ... өркендеп, қанат жаюы мүмкін еместігін дәлелдеген.
Қазақ тілін оқытудың ғылыми негізін жасауда зор еңбек ... ... ... ... дағдысын қалыптастыру жөнінде
құнды пікірлер табуға болады. Тіл дамыту мәселесі бертін келе ... ... ... ... С.Рахметова,
А.Жаппаровтың еңбектеін,де зерттелді. Қазақ тілі мен оның ... ... ... ... ... Н.Сауранбаев,
С.Жиенбаев, Ә.Сәдуақасов, Ғ.Бегалиев, т.б. ғалымдардың еңбегу өте зор.
Бұдан ... ... ... ... ... Р.Әміров,
Р.Сыздықова, Ф.Мусабекова т.б. еңбектерімен танысып, ондағы ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері туралы құнды пікілерді тіл дамыту ... ... ... ... ... ие ... ... мақсаты: Тілге қатысты ғылыми практикалық жаңалықтарға
сүйене отырып, қазақ тілін оқыту барысында тіл ... ... ... ... әдіс ... ... ... Бастауыш сыныптағы оқу-тәрбие үрдісі.
Зерттеудің ғылыми болжамы: егер, бастауыш мектепте қазақ тілі сабақтары
жүйелі жүргізіліп, ... ... ... оны іс ... ... әдіс тәсілдері сараланып, әдістемелік кешендермен
қамтамасыз етілсе, оқушылардың тілін ... ... ... ... Тіл ... ... теориялық негізін айқындау;
- Қазақ тілін оықту барысында тіл ... ... ... ... Тіл дамытудың тиімді әдіс тәсілдерін саралау өлшемдері
мен ... ... ... құру;
Зерттеу әдістері: Зерттеу мәселесі бойынша психологиялық, педагогикалық
және әдістемелік әдебиеттерді талдау, ... озық ... оны оқу ... ... қолдану, әңгімелесу, сахналау,
жүргізілген іс тәдірибені сараптау, эксперимент нәтижесін қорытындылау,
оларды ... ... ... ... ... жұмысы Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданы,
Балтабай ... ... ... ... Диплом кіріспеден, екі бөлімнен, қорытындыдан,
пайдаланған ... ... ... Зерттеу жұмысында оның нәтижелері
туралы мәліметті көрнекі түрде бейнеленген үш кесте, екі сурет орналасқан.
1.Қазақ тілін оқытудағы тіл ... ... ... ... ... тілі сабақтарында тіл дамыту жұмыстарының ... ... ұлы ... Ж.Баласағұн «Құтты білік» поэмасында ... ... және оның ... зияны туралы былай дейді:
«Тіл қадірлі етер, ерге бақ қонар,
Қор қылар тіл кетер тұғын бас ... ... есік ... ашулы,
Сақ болмасаң жұтар, ерім, басыңды»
Бұл сөзде тіл қасиетінің ... оның адам ... ... ... ... ... ... зерделейтін үлкен философиялық ой
жатыр.
Тіл ... ... ақыл ... да көрінісі. Сол себепті де тілдің
әлеуметтігі туралы тезис оынң ... ... ... ... ... тағы да ... мұрасы «Құтты білікке» жүгінгеніміз өте орынды
болар: «Ақыл көркі тіл, тілдің көркі сөз» ... ... ... ... ... ... мәдениеттіліктің юелгісі екеін танытатын философиялық
ой жатыр.
Сонымен тіл ... ... ... ... бірге дамып келе жатқан
қоғамдық құбылыс. Ал оның қоғамдағы негізгі қызметі коммуникативті қызметі
болса, қазіргі ... юұл ... ... кеңеюде.
Қоғамның әртүрлі саласында тілдік белсенділікті қажет ететін мамандық
түрлері заман ... сай ... және ... стильді талап етеді.
Сондықтан, оқушылрадлы осы кезден тіл ... ... ... беру мен тіл ... ... ... ... арқылы стильдің әрт.рлі
түрлерімен сөйлеуге үйрету керек. Тіл сабақтарынан білім беру мен ... ... ... ... ... логикалық ойын, дүниетанымын, сөз
байлығын, сөйлеу мен жазу тілін, әдеби нормада қалыптастыруды көздейді.
Ол ана ... ... ... ... ... заңдылықтарын
терең игеру деген сөз. Қазақ тіл оқытумен ... тіл ... ... ... ... ... ойын ... және жазбаша
грамматикалық, стилистикалық жағынан дұрыс жеткізе білуге үйрету.
Қазақстан Респуликасы ... ... оқу ... саласымен жогғарғы
оқу орындарының бір топ ғалымдары жасаған «Қазақ орта мектебіндегі білім
мазмұнының тұжырымдамасында» оқушының тіл ... ... ... ену ... ... ... пәндерді оқыту мазмұнына енуі
қажеттігі жөнінде былай делінген: «Тіл мәдениетін ... тек ... ... емес. Ана тілі жеке курс ретінде беріліп қоймай, басқа
пәндердің барлығында өзінің ... ... ... ... ... ойлы ... енуі шарт. Мектептің білім сапасын мазмұнын анықтауда
үлкен методологиялы мәні бар бұл принциптің іске асуы жеткіншек ... ... ... ... ... ... тілін сауатты меңгеруіне ықпал
етер еді. »
Қазақ тілін ... ... ... ... бірі ... ... шешу ... ең алдымен, тілге, қоғамға араласудың
құралы деп қараудан туындауы тиіс.
Тілді бұл сипатта жұмсауда оқушыны дағдыландыруы үшін оның ... ... ... ... ... ... ... сатысында
басшылыққа алып отыру қажет.
Бала тілі дамуының психологиялық негізін зерттеген ірі ... ... ... ... ... ... ұмтылыс тілі
шықпаған кішкене сәбидің әрекетінен-ақ байқалады екен. Өзіне төнген үлкен
адамның бет әлпетін ... сәби ... ... басын, қол аяғын
қимылдатады. Демек, үлкен адаммен сөйлесуге деген ұмтылыс баланың өз ... ... ... ... ... ... Сәби ... ішкісі келсе, ыдыса
қолын созады. Мұнда өзін өзі басқаруға деген ұмтылыс бар, ... ... шығу ... ... ... ... байланысты болып
отыр. Әрі қарай аламның ақыл ойы ... ... ... оның ... ... сатысында қызмет атқарады. Бұл бірінші сатыда адам
өзін сөзі арқылы таныта бастайды: оған ... ... ... ... ... ... ... қажетті мақсатына сәтті пайдалану үшін
енді жеке ... ... ... ... үш ... ... ... дереу іске қосу керек. Тұлғаның
әлеуметтік ортаның ... ие ... ... ... аспектіні
коммуникатвтік процестің қалған үш аспектісімен ... ... ... ... ... ақ адамдардың коммуникативтік қабілеті
айналасындағы адамдармен күнделікті тұрмыста ғана ... ... ... ... тіл ... ... мазмұнын зерттеу жұмысымызға объект
ретінде алынған жай сөйлем синтаксисінің ішінде ... ... ... ... лингвистикалық мүмкіндіктерін терең зерттей отырып,
оны тіл дамыту әдітемесіндегі коммуникациялық, информативтік және эмотивтік
қызметтерін анықтайтын ... ... ... ... деп таптық және
әдістемеміздің мазмұнын да осы негізге құрдық. Дәлірек айтқанда, жай сөйлем
синтаксисінің тілдің: ... ... ... бола ... ... ... аспектіде бір бірімен байланстыру деп
тұжырымдауға болады. Тіл дамыту ... жай ... ... ... ... үшін оның алғы ... анықтап алу
қажеттілігі туып отыр.
1.2. Тіл дамыту әдістемесінің ғылыми негізі мен қазіргі мазмұнын анықтау
Қазақ тілінің ... ... ... сөз ... қазақ
балаларының ана тілінде сауат ашып, әрі қарай оқуын жалғастыруына көп күш
жұмсаған, тілдің ... ... мен ... ... ... танытқан, зерттеуші, әрі сол зерттеудлерінің негізінде «Әліппемен»
тұңғыш ана тілі оқулықтарын жазған ғалым ... ... еске ... ... ... қолданып жүрген зат есім, сын есім, етістік, есімдік,
одағай, шылау, ... ... ... септеу, жай сөйлем, құрмалас
сөйлем, қаратпа сөз, қыстырма сөз деген атауларды ойлап ... ... ... ... ... алфавитін жасап, оның фонетикасын, ... ... ... ... ... А.Байтұрсынов сөз өнерін
доғары бағалап, сөйлеу мәдениетіне ерекше мән берген адам.
«Біздің заманымыз жазу ... ... ... ... ... жаза
білуге, сөз қандай орында қалай өзгеріп, қалайша бір бірімен қиындасып,
жалғасатын жүйесін білуге ... деп ... ... сөз ... ... тануды меңзейді. А.Байтұрсынов баланың ... ... ... ... ... ... барып, жұмсауға үйрету керек деген
принципті қолдайды. Оның «Баяншы», «Тіл ... атты ... ... «Қай әдіс ... ... ... ... жалпылау әдісі т.б.»
мақалаларында осы туралы айтылады. Мысалы, «Тіл ... атты ... ... дамытуда оның дұрыс сөйлеу дағдысын ... ... ... Төмендегі екі сөздің арасында берілген бір төл сөзді қайсысына теліп
айтуға болады.
Шылғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... сөз ... сөйлей білуге үйретуде сөйлеу жүйесіне
назар аударту, ойды ... ... ... ... ... ... тілін оқыту әдістемесі ғылым ретінде жүйеге түсіп, дами
басталысымен, тіл ... ... де ... сөз болып келеді. Бұл мәселеге
біздің ғалымдармыз Орталық Комитетінің 1932 жылғы 25 тамызда ... орта ... ... ... кейін көңіл бөле бастады. Бұл тұс
қазақ ұлттық тіл ... ... ... ... ... ... ... танылған тұсы еді. Жұбановтың «Қазақ
сөйлеміндегі сөздердің орын тәртібі ... деп ... ... әлі құнын жоймаған ғылыми деректері мол. «Автор ... ... ... орын ... ... бірге дағыдыдан тыс та
сөздердің орналасатынына зор мән береді. Мысалы, ұзақ күн ... ... ... де ... жат ... ... сөз тіркесінің
семантикасын аша отырып, оны қолдану заңдылығын түсіндірген ... біз үшін ... ... ... ... конструкцияларды тек
компоненттерінің орынын өзгертіп, мәнін өзгертпей жұмсай қандай әдістерді
қолдануға болатындығы турады бағыт береді.
Бұл кездері ... ... ... ... ... ... ... тілінің грамматикасын, орфографиясын
оқытумен бірге, тіл дамытуға арналған ... де ... ... ... тіл ... ... ... түрге жіктей отырып, оның ... жаңа ... ... ... ... ... ерекше атайды. Ал,
Ғ.Бегалиев ... ... ... ... ... ... сегіз түрге
бөліп, оның әрқайсысын өз ерекшеліктерімен ... жаңа ... ... ... өзінің ана тілінде дұрыс сөйлеудің үлгісін үйрету әдістерін
іздестіруде ұлттық мектептің балаларынң тіліне қазақ тілін меңгерту ... ... ... ... ... ... сұраққа жауап беру мақсатында
әдіскер ғалым Ж.Адамбаевтың «Орыс мектептерінде ... ... ... ... атты ... таныстық. Оған қазақ тілін оқитын оқушыларға
тілді меңгеру үшін мынадай талаптар қойылған:
1. Оқушының тілі ... ... ... ... ... ... алдымен ойлап барып айту керек. Мәтіннің мазмұнын
айтқанда ойына келер сөз бен сөз тіркесін айта ... ... ... ... ... құра білу ... ... құрар кезде тілдің
грамматикалық заңдылығын білу сөздердің орын ... ... ... ... үйрету деген сөз.
3. Айтатын ойын дәл, анық жеткізуі шарт. Сөздік қоры бай болса,
соғұрлым ойын анық ... ... сөзі ... ойы ... ... ... ... Бұл шартты
орындау үшін, сөйлемдердегі сөздердің орынына сөз таңдай, сөз
байлығы, ойының ... т.б. ... ... ... ... ... ... немесе аз болуы. Сондай ақ тіл
дамыту жұмыстарының түрлі саласымен тығыз бірлікте болады.
Оқушы ... ... ... ... ... ... ... бірқалыпты
дауыспен оқуы, буынға екпінді түсіруі, мәнерлеп оқуы керек. Бұдан мынадай
қорытынды шығады:
Бала қай тілде ... де, оның ... ... ... ... ... ... сөйлей білу дағдыларымен тығыз бірлікте қаралуы тиіс.
Тіл дамыту мәселесімен жүйелі айналысқан ғалым С.Рахметова ... мен ... ... ... ... деп, оқу ... барлығының
органикалық элементі ретінде жүргізілетін лексикалық жұмысты атайды.
«Сөздік жұмысын ... ... ... ... ... сөздік
жұмыстарын балалардың өз өмірінен, нақты елестерімен байланыстыру. Ол үшін
оқу барысында жаңа сөз кездескенде оқушыларда осы сөзбен ... ... ... ... ... ... ... айтуынша сөздік жұмысының
методикасындағы талап сөзбен оқушылар санасындағы бейнені түрлі жолдарымен
үнемі ұштастырып отыру. Өйткені сөз бен бала ... ... ... ... ... ... дей келе, автор сөздердің мағынасын
ашып түсіндірудің ... ... ... ... ... жағдайда бақылау, экскурсия ұйымдастыру;
2. Заттың өзін немесе суретін түрлі ... ... ... ... ашып ... Синоним сөздерді қолдану;
4. Сөздерді морфологиялық құрамына қарай талдау;
5. Сөздерге анықтама беру арқылы жиі ... ... ... ... үшін ... ... ... айту керек.
7. Сөз мағынасын түсіндіруде техникалық құралдар қолдану.
Бұл талғанган еңбектерді оқи отырып, оларда ... ... ... тіл ... ... принциптері талданып, оқушы тіліне қойылатын
талаптары айқындалып, дидактикалық материалдардың үлгісі берілгендігін,
психолингвисткалық тілдің қолдану ... ... ... ... жүйеге түскен, мектеп тәжірибесінде сынақтан өтіп, сұрыпталған тіл
дамыту әдістемесінің жоқ екеніне ... ... ... жұмысының теориялық концепциясы ХІХ ... ... ... К.Архангельский, ... ... ... ... ... сауатты
пайдалану оқушылардың тілін дамытуға жақсы әсер етеді және оның дарынына
үлкен күш береді» дей ... тіл ... ... ... ... шығ,арма
мен мазмұндама жазуға үйрету деп есептейді. Ф.И.Буслаев, И.И.Срезневский:
«Бала күнде естіп ... ... ... ... біледі екен деп сене
беруге болмайды. Сондықтан, түсініксіз ... ... ... ... ... жүргізу керек», деп , тіл дамыту жұмыстарын ұйымдастыруда ең
әуелі бала сөзінің мағынасын ... ... мән беру ... «Тіл ... ... ... ... және бір біріне
құрау қабілетін қалыптастыру өте ... ... ... ... жеткілікті
дәрежедегі сөздік қорға байланысты дей ... ... ойын ... бір ... оның жедел тілдік жадының жетілмеуінде жатыр», деп
түсіндіреді.
Тіл дамыту жұмысының ... ... ... ғалым
В.Е.Мамушиннің айтуынша, көптеген мақалалардың ... ... ... ... ... тән ... ... ұсынғанын айтады. Бала психзологиясын зерттеген ғалым Д.Б.Элькониннің
еңбектерімен тіл дамыту психологиясы туралы құнды ... ... ... ... бала сөзді алты ... ... ... ... ... сөз бен ... ... байланысты сезетін болады. Тоғыз, он
ай тола бастағанда ... ... ... ... ... ... ұсынады,
әпер деген ойыншықты әпереді, көрсет деген нәрселерді көрсетеді.
Зат атауларын баланың ойында шоғырлануы ... ... ... ... сәби өзін ... заттардың атын түсіндіріп, сосын үлкендердің
аттарын, киім аттарын, дене ... ... Бұл ... бір ... ... жасқа дейінгі аралықты қамтиды. Екі жасқа келгенде ... ... ... барлық сөздерді меңгертіп алатын көрінеді.
Әсіресе, белгілі бір ... ... ... ... іс ... ... ... Сондықтан олар баланың қимылды ... үш ... ... ... реакцияның болмауы;
Қимылды дұрыс орындау;
Қимылдың күрделенуі және оның ... ... ... ... ... инстркуцясын дұрыс түсінуін сәби үшін соған
сәйкес ... ... ... зор ... ... Сөздің құрылысын түсіну
бала мен ... ... ... маңызды шарты. Бұл құбылыс
біртіндеп, баланың айналасындағы ... ... іс ... ... ... ... ықпал етеді. Екі үш жасқа келгенде сәби өзінің
іс қимылын ұйымщдастыруға бағытталған ... ... ... қана ... енді ... ертегі, тақпақтарды тыңдап, түсіне бастайды.
Л.С.Славинаның зерттеулері бойынша баланың мазмұнды сөзді түсінуіне қол
жеткізуі үшін ... ... ... ... ... Тек қана
шағын әңгемелер арқылы бала қарапайым ... ... ... ... ... барлығы үлкеннің сөзінің тәрбиелік мәнін
көтеруді, оған мән беруді ... ... Тіл ... ... ... Тіл ... жұмысының мақсаты мен мазмұны
Тіл дамыту қазіргі мектептегі оқу тәрбиесіндегі басты проблема. Тілмен
сөйлеу процесін дифференциалды қалыптастыра оқыту. ... ... ... ... ... ... отыр. Сондықтан мұғалім қазақ тілі сабақтарында
тіл дамыту, байланыстырып сөйлеуге айрықша көңіл бөліп тілдік материалдарды
дұрыс таңдай ... оны ... бере ... ... ... ... бір ... қарым қатынасы түрлі жаттығу жұмыстары арқылы іске
асырылады. Демек, ... ... ... барысында мұғалім оқушыынең ойын
логикалық жағынан дұрыс, анық әдеби тілдің формасына сай, ... ... ... сай айта ... ... бірге ойын
орфографиялық және пунктуациялық жағынан дұрыс жаза білуга жаттықтырады ... ... тілі ... тіл ... ... ... ... ұйымдастыра білсе, оқушының сөздерді жан ... ... ... ... ... ... болса да өз алдына жеке тіл екенін оның негізгі сөздік қоры
мен сөздік құрамы және ... ... ғана ... ... Сөздік
қор мен сөздік құрам грамматиканың қарауына түспей тұрғанда, тек қана тіл
материясы болып есептелінеді. Ал олар ... ... ... ... ... ... құралы бола алады. Грамматиканың арқасында тіл
адамның ойын білдіре алады.
Жалпы білім беретін мектеп программасында тіл дамыту ... ... ... ... балалардың жас ерекшелігіне байланысты тәрбиелік
мәні бар жаттығу материалдары әр сынып оқышыларының жас ... ... ... ... ... ... ... ой өрісін жетілдіру
мақсаты көзделген.
Тіл дамыту жұмысын ұйымдасытырудың негізгі мақсаты оқушының ауызша және
жазбаша грамматикалық және ... ... ... бере ... ... ... жұмысы төрт бағытта жүргізіледі: мәдени, әдеби ... ... ... яғни ... дағдыны меңгерте отырып,
оқушыға мәнерлеп оқу дағдыларын қалыптастыру.
Екіншіден, лексикалық ... ... ... ... ... байыту.
Үшіншіден, жаңа сөздер үйрету, сөздерді үйрете ... жаңа ... ... ... ... сөз бен сөздердің байланысын, сөйлем
құрап үйрету, сөйлемнің құрылысын ... ... ... ... беру.
Төртіншіден, оқушының ойын жазбаша дұрыс, ... ... әрі ... ... мақсат етіледі.
Міне, тілді дамыту жұмысының негізгі мазмұны осындай төрт мәселе
айналасында қарастылырып, іске ... ... ... ... тілі ... ... ... сияқты жеке
бөлім ретінде қарастырылады. Сондықтан да, олар арнайы ... ... ... тілі ... ... оқытылу жүйесін, ондағы тіл дамыту және
сөздік жұмыстарынң тізілісін төмендегі кестеден анық ... ...... ... |Әр ... оқытылатын |Тіл дамытудың сөздік |
|қазақ тілі ... ... ... тіл ... сөздік қорын |
|жүйесі ... ... ... ... ... ... ... дыбысталу, |
| ... ... ... ... |
| ... ... |байланысты сөздік жұмыстар|
|Сөздердің жасалуы |Түбір сөз, туынды сөз, |Сөз, сөз ... сөз |
| ... сөз, қос сөз, ... ... |
| ... сөз, күрделі |жүргізілеін сөздік |
| |сөз ... ... ... |Зат есім , сын есі, ... сөз ... ... ... ... ... етістік, |жүргізілетін сөздік |
| ... ... сөз, ... |
| ... одағай | ... |Сөз ... ... |Сөз ... ... |
| ... жай ... |байланысты жүргізілтін |
| ... ... ... ... дамыту |Ауызша сөйлеу тілі, |Ауызша, ... ... |
| ... ... ... ... жүргізілетін |
| ... ... ... ... ... ... ... әдеби дағдыларына бейімдеу үшін орфоэпиялық ережелерге
сай, ... ... ... ... ... ... ... жаттығу жұмыстары жүргізу пайдалы.
Оқушының әдеби сөйлеу дағдыларын дамыту, сөйлеу ... ... ... ... ... мәтіндермен диалогтарды
тыңдату, классикалық қазіргі кездегі ... ... ... ... ... сөз ... ... сахна
шеберлері орнындауында магнитафон ленталарына ... ... ... ... ... дыбыс арқылы жандандырып
магнитафоннан тыңдату сияқты жұмыстар ... ... мәне ... ... ... ... ... күші ерлікке, отанды ... ... ... ... оның ... көркемділігі мен
мәнділігің сан қырылы мағынасы мен өткірлігін ... ... ... ... білу ... ... ... алған теориялық білімінің нәтижесі
болып табылады
Диплом жұмысын орындау барысында біз ... ең ... ... оқыту барысында төртінші ... ... ... ... ... сөйлеуді жетілдірудің міндетін анықтадық.
Тіл дамыту жұмысының ... ... ... ... тіл ... ... мынадай дидактикалық принцптерге
негзделіп ... атап ... ... деп ... Тіл ... жұмысының ойлау прцесімен байланысты. ... ... ... ... ... ... алмауға
болмайтынын, өйткені ой тіл арқылы көрінетінін түсінуі тиіс.
2. Тіл ... ... ауыз екң ... ... ... бір
бірімен байланыстылық принцпі. Ауыз екі сөйлеу ... ... ... ойын ... ... ... бере ... Срезневский, К.Д Ушинский балалар дұрыс жазуды меңгерген
кездің өзінде де сөйлеу тілі ... ... ... ... Тіл ... жұмысын грамматика, орфография, пунктуация және
әдебиетпен байланыстыра жүргізу ... ... ... ... ... ережелерді жақсы біліп, тыныс
белгілерін дұрыс қоюдың, көркем әдебиетті көп ... ... ... ... принципі. Сөздік жұмысын ұйымдастыруда тіл
амалдарын дұрыс жасауға ... тіл ... ... ... ... керектігін ескертеді.
Осыларды толықтыратын ... ... ... ... ... ... көрнекілік принципі
3. саналылық пен белсенділік принципі
4. оқытудың ... ... ... пен ... ... ... ... меңгеру принципі
7. Оқушылардың шама шарқын жеке ерекшелігін ескеру ... ... мен ... ... байланыс принципі
9. Оқытудың дифференциялдық принципі
10. Оқытудың коммуникативтік принципі
11. Жаттығулардың ... ... ... ана ... ... оқытудағы, оның ішінде оқытушылардың тілін ... ... өте ... ... ... ... ... әдіскер ғалымдар да мойындайды. Сондықтан да, ... ... ... мен ... ... игеруде белгілі бір
дәрежеде маңызды орын алады. Тіл ... ... ... ... оны ... ... ... анықтап алу
керек. Қазақ тілі ... тіл ... ... мынадай түрде
модельдедік.
2-кесте. Тіл дамыту сабақтарының модельі
|Тіл салалары мен |Меңгерілетін ... ... ... ... тіл | ... ... | | ... ... ... орын |Сөз ... |
| ... ... |сөйлеудегі, жазба ... ... ... қалыптастыру |
|Стилистика ... ... |Сөз ... ... |
| ... тіл; жазба тіл|стильдердегі ерекшелігін |
| |іс ... ... ... ... |
| ... стиль;|нормасы мен байланыстыра |
| ... ... ... ... |
| ... сөз ... ... хат, |
| ... ... әңгіме, |
| ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... т.б. ... |
|Мәтін |Мәтін, ... ... ... ... |
| ... ... ой |жұмыстар жүргізу, |
| ... ... ... ... |
| ... ... |жасау. |
| ... ... | |
| ... құраушылар, | |
| ... ... | ... ... сөздік қоры екі түрлі жағдайда байып, ... ... ... ... ... арқылы, сөзді пассивті
қолдану, яғни ... ... ... ... ... ... ... аздығы оқушылардың өз ойын ауызша, әрі ... ... ... етіп ... ... келтіреді.
Мұғалім алғашқы күнінен бастап сабақта ... ... ... ... ... ... белгілі мақсатқа орай
жүрргізген ... ... ... ... қалай дегенде дамытуға
болады, оның ... ... бар ... ... ... жөн.
Сөздік жұмысын үнемі бір қалыпта жүргізу ... ... ... ... ... ... ... жолдарын
түрлендіріп отыруға тиіс. Мысалы, архаизмдерді түсіндіру: ақбөкен,
бұлан, ... ... ... ... ақ сөз ... ... ... оқыту мен орай
жоғарыдағы ойлармен салыстыра ... ... ... қас пен
көздің арасында - лезде, бір сәтте, ... ... қылу - ... мағынаны айтып отыратынын айтып отыру керек.
Енді шалап дегендегі ... - ... ... ... ... - «су» ... сөз, сонда «шала су» деген сөз. ... - ... - ... ... ... - ... кел» ... сөздерді айту қажет.
Бастауыш сыныптан ... ... ... ... дейін
оқушының сөздік жұмысына арналған дәптері ... ... ... ... жыл ... өзінің календарлық жоспарында
жоспарлауға тиіс.
Оқушы өз ... ... ... ... ... білсе, оның
ақыл ойын дамытуға әсер ... Бұл ... Л.М. ... ... ... оның ... білуіне жағдай ... ... ... ... тілін өзінің сөйлеу тілінде бір рет қолдана
білсе ол өзінің жеке ... ... деп ... ... тіркесі және сөйлеммен ... ... ... ... көруге болады.
3-кесте
|Тілдік бірлік |Сөз |Сөз ... ... ... ... |Жалпы атау |Жалпы атауды ... ... |
| | ... | ... ... ... ... ... |
| ... | ... ең |
| | | ... ... |
|Мысал |Ер, бата, ... мен ... бата мен |
| ... | ... ... - сөздің дұрыс жазылу ... ... ... ... ... ... ... -көктемде өсетін гүл.
Тапсырманы бұлай орындату ... ... атау ... ... ... ... түсінгенін қалыптастырады.
Оқушыны мақал - мәтелдерді кірістіріп сөйлем құрау ... ... ... ... ... ... ... «адал досты
ауртпалық танытады», «досы жоқ басым тұзы жоқ ... ... ... ... ... ... тіл ... жұмыстары мынадай жүйеде жүргізіледі.
Қазақ тілі ... ... ... ... қатысынсыз өз
тарапынан айтылуы тиіс
Жаттығу, тапсырма жұмыстарының мақсатын, ... ... ... ... талдап, дәлелдеп, жүйелі ... ... ... ... ... ... баяндап айта білуге
баулу.
Оқушылардың ізденіс ... ... ... ... айтқызу.
- Ауызша суреттеп сөйлеу
- ... ... өлең ... ... ... ... баулу
- Мәтін оқу
- Мәнерлеп оқу
Оқушының ... ... ... ойды ... ... орынды тіркестіріп, дұрыс айтуға дағдыландыруда, ... ... роль ... ... мәтіннің алатын орны ерекше. ... ... өз ... ... жазуға, мазмұндама
мәтініне мынадай талаптар ... ... өз ойы, ... болу ... ... ... ... өзгертіп бере білуі тиіс
- Мәтін мазмұнына оқушы өз ... ... ... ... ... ойын ... да, жазбаша да сауатты жеткізе білуін қамтамасыз
ету үшін екі жұмыстың бір-бірінен ажырамай, қатар ... ... ... бастауышты оқыту барысында белгілі бір тақырыптарға қатысты атауларды
үйрету арқылы ... ... ... жетілдіру сөздік жұмысын
ұйымдастырудың негізінде жүргізілді. Оқушылардың сөздік қоын ... оның ... ... ... ... ... интеллектісінің
төмендігімен байланысты екендігі анықталды.
Балалардың интеллектісін көтеру оларға белгілі бір тақырыптар бойынша
білім берумен анықталса, оның тіл ... ... сол ... ... мен терминдерді үйрету арқылы жүзеге асады.
Мазмұндаманың алғашқы кезеңінде ... ... ... ... ... ... ... мазмұнын терең сөз ... ... ... ... ... ... жоспары жай және күрделі жоспар ретінде ... ... ... ... тақырыпқа жазылатын ... ... ... ... ... ... сырт ... әдемілігі
2. Аққудың су бетіндегі қимыл қозғалысы.
Күрделі жоспар:
1. Аққудың сырт ... ... ) ... ... ... ... ) Аққудың көзі
б) Аққудың тұмсығы басы
в) Аққудың мойыны
2. Аққудың суда ... ) ... ... ... ... ... күйі
Мазмұндама жазуға дейін әзірлік жұмыстарырының түрлері.
1. Мәтін тақырыбын ... ... ... ... ... түсініктеме беру
2. Мәтінді оқу, мазмұнын айту, оқушы зейінін сюжетте ... ... ойға ... ... жасау
3. Мазмұндамаға жоспар жасау
4. Мәтіннің үзінлідерін оқып, тіл фактілеріне талдау ... ... ... ашу, ... ... ... ... айтылу, жазылу заңдылығын еске түсіру
6. Жұмыстардың түрлерін жинақтау, қорытындылау
7. Мазмұндама мәтіні екінші рет ... ... ... тілі сабағында жоғарыдағыдай жұмыс түрлері
жүйелі ұймдастырылып отырса, оқушының өз ойын ... әрі ... ... ... ... ... ... тілін оқытатын әрбір мұғалім оқушылардың
ауызша және жазбаша тілін ... ... ... ... былай дейді: «Сөйлеу арқылы адамдар қатынас
жасайды. Сөйлеудің тіркесу ретіндегі әрекетінің әр ... ... ... ... зеррттей отырып, сырттай және іштей сөйлеу деп екі топта
қарастырды. Сырттай сөйлеу ауызша ... және ... ... тілі ... ... бұл түрі бір ... өзара тығыз диалектикалық
байланыста болады. Өйткені сырттай сөйлеу мен іштей сөйлеудің ... бір ми ... ... ... ... сигнал системасының
механизмдері. Олардың негізінде ... ... ... ... ... жатыр. Кинестикалық түйсікке негізделген шығарма мен
мазмұндама жазу балалардың қабылдауын ... ... ... ... ойын ... ... қиял шыңына шарықтатып, тәтті сезімге бөлейді.
Жүргізілген зерттеулерге сүйенсек, оқушыың тілін дамыту үшін қазақ тілінен
берілетін жаттығулар, ... ... ... ... қорытындыға
келеміз. Зерттеуіміздің мақсат міндеттеріне, ... ... ... жүргізілген зерттеу жұмыстарының барысында жинақталған мәліметтерді
талдай келіп, төмендегідей қорытынды жасаймыз:
1. Зерттеліп отырған мәселеге қатысты теориялық және ... ... ... ... тілі ... тіл ... негіздері айқындалды.
2. Қазақ тілі сабағында тіл дамытудың мүмкіндіктері айқындалды.
3. Сөздік ... ... ... ... ... тілі ... тіл ... моделі ұсынылып,
белгіленді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Президентің халыққа ... ... ... ... ... Е.М. Язык и культура М., 1977
3. Бастауыш мектептегі қазақ тілінің әдісі ... ... ... С. Қазақ әдеби тілінің қысқаша синтаксистік курсы
5. Сарыбаев Ш.Х. Қазақ тілі методикасының кейбір мәселелері Алматы,
1956
6. Бегалиев Ғ. ... ... ... тілі ... ... 1957
7. Сауранбаев Н. Ана тілін оқыту туралы халық мұғалімі ... ... А. ... ... тілі ... ... Әміров Е. Бірнші сыныпта оқушылардың тілін дамыту үшін ... ... ... ... К. Тіл ... ... ... 1994
11. Серғалиев М. Синактаксистің кейбір мәселелері Алматы, 1990
12. Кәтенбаева Б. Тіл ұстарту жұмыстары ... ... ... 1998
13. Құлмағанбетова Б. Кіші мектеп жастағы оқушылардың тілін дамыту
Алматы, 1978
14. Рахметова С. Қазақ ... ... ... ... 1991
15. Құлмағанбетова Б. Қазақ тілі сабақтарына ... тіл ... ... ... ... Құлмағанбетова Б.1992 Қазақ тілі оқыту сабақтарында тіл дамыту 1992
17. Байтұрсынов А. Тіл ... ... ... ... Ы. ... ... ... 1994
19. Ушинский .К.Д. Таңдамалы шығармалары Алматы, 1949
20. Жинкин Н.И. ... и речи ... ... А. Язык сознание Алматы,1979
22. Шонаұлы Т. Тіл ... ... Жин Ким Н.И. ... ... ... речи Алматы,1966
24. Сарыбаев Ш. Үшінші сыныптың қазақ ... ... ... ... ... Буслаев Ф.И. О преподавании отечественного языка М., 1966
26. Белов А.И. Как ... и ... М., ... Пешковский А.М. Навыки и чтения письма и устной речи в ... ... ... ... Д.Э. ... речи ... ... А. Әліпби Алматы, 1932

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ тілі сабақтарында бастауыш сынып оқушыларының ауызша тілін дамыту әдістемесі64 бет
Қазақ тілі сабағындағы тіл дамыту жұмыстары49 бет
Бейнелеу өнері мен дүниетану пәндерін кіріктіре оқыту негізінде бастауыш сынып оқушыларына эстетикалық тәрбие беру220 бет
Қазақ мақал-мәтелдерінің бастауыш сынып оқушыларының дүниетанымын дамытудағы ролі41 бет
Түрік тілін үйретуде оқулықтың және көрнекі құралдардың алатын орны10 бет
Қазақ тілін оқытуда қолданылатын оқу-әдістмемелік кешендер34 бет
2 – сынып математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асыру64 бет
2- сыныпта математика сабақтарында халық педагогикасы элементтерін қолдану53 бет
2-сынып оқушыларының математикадан шығармашылық қабілетін дамыту70 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь