Қазақ биінің халық арасында қазіргі дамуы

Әр халықтың өзіне тән үш түрлі ұлттық тілі болады: сөйлеу, ән айту, билеу. Осылар арқылы біз әр халықтың қандай ұлт екенін ажыратамыз. Мысалы, егер орыс сөйлеп, ән айтып,би билесе оны көргендер оның орыс екнін, олар грузин, өзбек және молдаван т.б. емес екенін анық тани біледі. Осыған байланысты адамзаттың осы өнерге деген ықыласы дамыған елдерде ертеден-ақ пайда болған. Ал би тіліне келетін болсақ, көптеген дамыған елдерде биді кәсіби деңгейде оқытуға қоса көптеген арнаулы оқу орындарында Францияда, Англияда, Германияда, тіптен шағын ғана Вьетнамның өзінде би академиялары жұмыс істейді.
Қазақстан Республикасы егеменді ел болғалы барлық жағынан қарқынды дамыған елге айналып келеді. Бұл игілікті іске өнер қайраткерлері де белсенді түрде қатысуы керек. Ұлттық тіл мен музыканы дамыту бағытында біздің қайраткерлеріміз, академиктеріміз де елеулі еңбек етіп келеді. Ал хореография жағына келетін болсақ, бұл жөнінде ауыз толтырып айтарлықтай ештеңе жоқ.. Оны республикамыздағы музыка өнерінің дамуымен салыстырып көруге болады.
        
        Қазақ биінің халық арасында қазіргі дамуы.
Әр халықтың өзіне тән үш ... ... тілі ... сөйлеу, ән айту,
билеу. Осылар арқылы біз әр халықтың қандай ұлт екенін ажыратамыз. Мысалы,
егер орыс сөйлеп, ән ... ... оны ... оның орыс ... ... ... және молдаван т.б. емес екенін анық тани біледі. Осыған
байланысты адамзаттың осы өнерге деген ықыласы дамыған елдерде ертеден-ақ
пайда болған. Ал би ... ... ... ... ... елдерде биді
кәсіби деңгейде оқытуға қоса көптеген арнаулы оқу ... ... ... ... шағын ғана Вьетнамның өзінде би академиялары
жұмыс істейді.
Қазақстан Республикасы ... ел ... ... ... ... елге айналып келеді. Бұл игілікті іске өнер қайраткерлері де
белсенді түрде қатысуы керек. ... тіл мен ... ... ... ... ... де елеулі еңбек етіп келеді. Ал
хореография жағына келетін болсақ, бұл ... ауыз ... ... жоқ.. Оны республикамыздағы музыка өнерінің дамуымен салыстырып
көруге болады.
1934 жылы Алматы қаласында алғаш рет ... ... бір ғана ... ... болса, қазіргі өнердің дамуына
байлынысты республикада музыкалық мектептердің саны бірнеше жүзге
жетті, әр облыста ... ... ... ... ... ... ... оқу орындарында музыкалық факультеттер
ашылып, жалпы білім беру мектептерінде музыка пәндерінен сабақ өткізіледі.
Ал хореографиялық ... сол ... 1934 ... деңгейде қалуда, ол
жылына ары кеткенде 12 балет әртісін ғана дайындайды.
Қазір бізде Абай атындағы опера және ... ... ... ... ... жас балеті», би ансамбльдері, «Гүлдер»,
«Варьете» жастар эстрадалық ансамбльдері, Қарағанды,Арқалық, ... ... ... және ... ... ... т.б. ... бар үлкен кәсіби ұжымдар жұмыс істейді. 19 облыстық филармонияның
ұжымында жүзден аса ансамбльдер жұмыс жасайды.
1994 жылы ... ... ... ... институт
(Т.Жүргенов атындағы театр институтына қарайтын) ашылып, қазір оған
педагогтар мен балетмейстерлер дайындау үшін 16 адам ... ... 5-6 ғана ... әртістерін дайындайтын эстрадалық техникум да
бар.Осы оқу орындарының бәрін жинағанның өзінде хореография саласындағы
кәсіби ... ... ... ... бере ... ... ... заман талабына балет әртістерін таңдауда ... ... кім ... бере алады. Одан шығар жол бар ма? ... тілі ... ... ... Оған бір ... Абай атындағы опера және
балет театрының «Салтанат», «Алтынай» би ансамбльдерінің соңғы балет
қойылымдары және жоғарыда ... ... ... өтініші
бойынша Қытай Халық Республикасында 2-3 айлап гастрольде болуы осының бір
айғағы. Бұрынғы КСРО кезінде ... ... ... ... ... және басқа республикалардың балет көрсетілімдері
ғана шақырылатын. Мұны айтып отырғанымыз республикамызда хореография
өнерір ... ... ат ... ... ... ... ... республикамызда жетекшілік жасауды қажет ететін үш мыңға ... ... ... бар ... ... ... үшін ... кафедралары жұмыс істеитін, жылына орташа есеппен 10
түлекті ұясынан ұшырып отырған Шымкент және Орал мәдениет институттары
қызмет атқаруда. ... ... ... ... ... тек бері ... жүз жылдан кейін ғана қамтамасыз ете алмақ.
Үлкен көркемөнерпаздар ансамблдері өз бағдарламалары бойынша дайындалуы
үшін кәсіпқой мамандарды Алматыдан ... ал ... саны не бәрі ... ... ... үнемі қолдары тие бермеитіндіктен шақырғанға келе
бермейді. Халық арасында қазақ билерін насихаттау мақсатында мен ... 18 ... ... ... ... ... болып, өз халқының өнерлерін таныстыруда. Алғашқы кезде мұнынң
барлығын бір адам ұйымдастырып, олардың құрамында үш өнер ... ... және ... ... ... олар ... ... тек халық билері репертуарын ғана орвндайтын
болды.
Республика бойынша олардың қатарында мына ансамбльдерді атауға ... ... «Жас ... «Нүргүл» ансамбльдері, «Сыр сұлуы»
ансамблі. 1967 жылы КСРО Бүкілодақтық халық шаруашылық көрмесінің ... ... ие ... ... ... ... ... Семей облысынан «Қаламқас» ансамблі 1973 жылы Чехословакияда
өткен «Халықтар творчествосы» ... ... ... ... ... облысынан «Баян сұлу», Жезқазған облысынан «Ұлытау»,
«Тау гүлдер», Талдықорған облысынан «Жетісу», Алматы облысынан «ҚазМемҚызПИ-
дің ән-би» ансамблі1962 жылы Мәскеуде кәсіподақ ... ... ... ... ... ... соңынан кәсіби ұжымға айналған
«Шертер» ансамблі, «Қазақстанның кәсіптік-халық оқу орындарының» ансамблі
1957 жылы Мәскеудеөткен Букіләлемдік жастар мен ... ... ... ... құрылуына көп еңбек сіңірген мына басшылар:
Қызылорда облысының,одан соң Жамбыл ... ... ... ... ... Талдықорған педагогикалық университетінің ректоры
М.Ж.Жолдасбеков, Семей облысы Абай ауданының хатшысы Г.М.Матеев,Жезқазған
облысы облыстық комитетінің төрағасы Ж.А.Арғынбаев, Торғай облысының
төрағасы Ө.Д.Жәнібеков ... ... ... әр ... ... ұйымдастырылуына атсалысты. Құрылған
ансамбльдердің көбі дерлік керек уақытында облыстық, ... ... бір жылт етіп ... де, ... із-түссіз жоғалып кетеді. Мұндай
ансамбльдерден халық мәдениетінің дамуына ... ... еш ... ... 10 ... жуық ... білім беретін орта мектептер, 300-ге
жуық орта, 60-тай жоғары оқу орындары бар. ... бұл оқу ... ... пән ... өткізілмейді. Ал бізге республикамыздағы саны 100 мыңға
жетіп жығылатын балабақшадан бастап неге би тәрбиесін үйретпеске?
«Би» пәні сабағынан жалпыға бірдей білім беру ісі ... ... ... ... ... ... маңызды орын
алады. Би үйренумен айналысуда жастарымыз тек өз халқының биін үйреніп қана
қоймай, өзге ұлттардың да би тарихынан, музыкасынан ... ... Би ... ... ... ... ... Олар би өрнегінің өзегі құрайтын
ырғақсыз ешқашан іске асқан емес. Жалпы айтқанда, би-бұл дене қимылының
поэзиясы. Нақты айтқанда, қозғалыс –бұл ... ал би ... ... ... ... ... (математика, жаратылыстану, химия, әдебиет т.б.)
айырмашылығы бар ма? ... ... ... биші етіп ... деген
түсінік емес. Оқушылар кейін өз қабілетіне қарай өз мамандығын таңдап
алады. Бірақ би оларға өмір серігі ... қала ... Сол ... ... ұлтық мәдениетті жаңғырту мақсатында мен 1989 жылы республикамыздың
Халық ағарту министірлігіне беретін орта мектептердің бағдарламаларына
«би» ... ... ... және осы ... ... музыка факултеттерінде би сабағынан ұстаздар әзірлейтін
хореография бөлімдерін ашу керектігін айтып хат жазған болатынмын. Бұл
хатыма министірліктегілер түсіністікпен қарап, 1989-90 оқу ... ... ... беретін орта мектептерде «Би және ырғақ» пәнін енгізді. Осы оқу
жылында Қыздар педагогика институтының музыка факултетінде ... ... ал 1990-91 оқу ... ... ... ... Бұл
мамандыққа республикамыздың әр жерінен келген студенттер қабылданды.
Осыған байланысты халық арасында би мәдениетін кеңінен таныту мақсатында
студенттерді ... ... ... ат ... жаңа ... ... өзім ... алдым. Оқуға 10 жылдық білім, қабілеті бар,
хореографиялық үйірмелердің, көркемөнерпаздардың, ансамблдендің белсенді,
дарынды мүшелері қабылданды. Олардың ішінде мәдени-ағарту училищелерінің
хореография ... ... де ... ... орай олар өте ... Олар педагогикалық бөлімнен бастап, қазақ биінің классикалық,
халыұтық, тарихи-тұрмыстық, қазіргі би түрлерінің әдістерімен ... ... ... ... және де ... ... пәндерден білім
алады. Музыкалық құрал-аспаптарды меңгеріп, «Балетмейстер өнері», «Би
шығармашылығы» пәндерінен дәрістер тыңдайды. ... ... ... ... ... ... ... институттарында
және ҚазПИ-де (қазіргі АМУ) ашылды.
Қазір көптеген жалпы білім беретін орта мектептердің, ... ... ... ... мен ... мемлекеттік
университетінің студенттеріне «би» пәнінен тәжірибелік сабақ өткізулерін,
би қойылымдарын дайындауды сұрап «би» пәні бойынша мамандар іздеу үстінде.
Осының өзі-ақ «би» ... ... ... ... сабақтың жастарға,
балаларға эстетикалық тәрбие беруде маңызды орын алатындығын дәлелдеуде.
Міне, бұл би мәдениетін жаңғыртуда, халықтың рухани ... ... ... ... орын алатын үш тілдің бірі екендігін танытатын аса
қажетті қадам болмақ..
Қазақ ұлттық билерінің мазмұны.
1. «Қара жорға». Көшпенді қазақтар өмірді жылқысыз елестете
алмаған. Аты жоқ адам ... адам деп ... ... даланы
кезгенде жылқы малы таптырмайтын көлік болған. Сонымен бірге қазақтар
жылқыны әр түрлі ұлттық ойындар мен сайыстарға қатыстырып отырған және ... атты ... ... табатын, әр түрлі қиын жағдайларда
құтқарылатын. Жақсы атты жұрт мақтан тұтқан. Сондықтан да ертегілерде,
аңыздарда, датырлар жырында халық жылқыны ... дос ... ... Халық арасында жылқы мен қазақ жігітінің арасындағы өмірді
бейнелейтін «Ақ бозат», «Екі жирен», «Тепеңкөк», «Қара жорға», «Бозайғыр»,
«Құлагер» сияқты шығармалар мен ... ... бар. ... ... ... ... ... аттар. Қазақ әдебиетінің классиктері Абай,
Ы. Алтынсарин, С.Сейфуллиндер жылқы малына арнап өлеңдер шығарған.
Ш.Айтматов «Қош бол, ... атты ... ... ... ... білген. Мұндай мысалдарды көптеп келтіруге болады. «Қара жорға»
биінің де дүниеге келуі адамдардың аттардың жорға жүрісіне, яғни бүкілдеген
желе жүріс жүруіне қарап ... ... ... ... ... ... тықылы, екі жаққа басын шайқағандағы жалының дыбысы барлығы ... ... ... ... ... өзінің ерекшелігі бар. Жай аттың
жүрісінде дене солқылдаса, ал жорға жүрісте аттың үстінде отырған адам
ырғақпен қадам ... ... әсер ... Сондықтан біз «Қара жорға»
биінде иықтың ырғалып , жорға жүрісті бейнелеитін қимылдарын көре аламыз.
Бұл қимылдар басқа да ұлттық биларде кездеседі. Бұл ... ... ... бір ... ... ... сипаты мен ырғақты қозғалысын бидің
әуені арқылы білуге болады.
2. «Ор ... ... ... ...... ... ... біліп
алған соң дүниеге келген бидің әзіл-қалжың араласқан бір ... ... ... арқылы осындай күлкілі де шарасыз күйге тап
болатындығын көрсетеді. Бидің ... мен ... ... шұңқыр, көлемі 2 м, тереңдігі 1,5 м. Мұндай шұңқырлар жиналған
шөптің жан-жағына малдар мен ... ... ... ... деп ... ... малдар осы шұңқырррға түсіп кетеді. Шығуға талпынған малдар
қорыққандарынан айналып жүгіріп, секіріп шығуға әрекет жасап, әр ... ... ... көргенде одан сайын үркіп, ордан шығуға
ұмтылады. Олардың шарасыз ... ... ... ... ... ... ... жүретін текелер түсіп кетіп отырған.
«Ор теке» биінің үш түрі бар: жеке билеу түрі, айналып ... ... ... Бидің қуыршақ түрін орындау кезінде текені бейнелеитін
қуыршақ үстелдің ... ... ... ... ... ... ішкі жағынан жіп өткізіліп, үстелдің жанында отырған музыканттың
сол қолына байланып, музыкант сол қолының саусақтарымен ішектерді
қимылдатқанда, оның саусақтарының ... ... басы мен ... орға ... ... ... ... Бұл биді көрген адамдар
еріксіз езу тартады.
«Ор теке» биінің айналып ... түрі ... ... деп ... Бұл биге
қатысушылар бір-бірінің қолынан ұстап шеңбер жасап айналып жүгіреді. Ал
ортада көзі байланған соқыр текенің кейпінде ойыншы орға ... ... ... ... ... ... ... ұстап алуға әрекет
жасайды. Ойынға қатысушылардың өздарінің сүйемелдеуімен олар алақандарын
шапалақтап, бар ... әнге ... ор ... ор ... ... ор теке
Құрып кеткір, ор теке... т.б.
«Ор теке» биінің жеке билеу түрі бір орнында тұрып ... ... биші ... ... қолын қозғалтып айқын қимылдар жасайды. Ол
басқалар сияқты емес, өте ұстамды. Биді орындаушы көркем түрде текенің
қимылын ғана емес, оның шошынуы мен ... да ... Ұтыс би ... Бұл биде де суырыпсалма ақындар сияқты кәсіпқой
бишілер өздеріне белгілі билердің қанша түрін білетіндіктеріне байланысты
шеберліктерін ... ... ... ... би» де, ... ... биі сияқты
баяндалуы жағынан өте бай. Күйші бишінің қимылын бағып отырып, сол мезетте
әуенді басқаға ауыстыра қояды. (Бұл би ... ... ... ... ... ... Аю би ... биі). Аңшы мен аюдың кездескендігін бейнелейтін әзіл-
қалжың арласқан бидің ... ... ... ... ... ... ... да
, денелерімен алға, артқа қозғалып, бір-біріне аңдып қарап ақырын айналып
жүреді. Аңшы аюдың алдында күлдіргі би билеп, аю ... оның ... Есін ... аб ... тап ... келеді, бірақ аңшы әр түрлі
қимылдармен аңның көңілін аулайды. Әбден шаршаған аю аңшымен бірге жерге
отырып, осы отырған күйлерінде биді ары ... ... Ақыр ... ... ... шаршаған аюдын үстіне отырып алып, ауылына қайтады.
5. «Бура би» (түйенің биі). Бұл бидің мазмұны да «Аю би» сияқты әзіл-
қалжың негізінде ... ... ... түйені көрген ұры түйеге құмартып
қарайды да, оны өзімен бірге ұрлап алып кеткісі келеді. Түйенің ... ... ... ... ... ұсталған ұры түйенің иесіне ұрлық
туралы ойын жасырғысы келеді, бірақ өзінің жасаған ісін ... ... ... ... бидің бұл түрі Орталық Қазақстан кеңінен
таралған.
6. «Қаз-қатар» (қаз-қатар немесе аққулар)-бұл қаздардың биі. ... ... бірі ... ... ... ... суға түсуге ыңғайлы жер
іздейді. Олар суға түсіп толқынмен жарыса жүзіп ойнайды. Ағыстың күшімен
олар жан-жаққа тарап кетеді. Басшыларының белгісімен «құстар» ... ... ... ... ұшып ... Бұл би ... ... сүйікті
дәрігерім» атты белгілі картинасында қоиылды.
7. «Қоян-бүркіт» (қоян және бүркіт)-әзіл-қалжың араласқан бидің бір
түрі. Қоян алаңқайда секіріп, ... ... ... қорқып тоқтап қалады.
Жан-жағына сескеніпқарай бастайды. Жерге жатып алып, мойның созып жан-жағын
тағы барлайды. Ештеңе көрінбейді. Сабасына түскен қоян шөпті жұлып, бір
жерден ... ... ... ... ... қайдан келгені белгісіз
бүркіт пайда болады. Қоянда жүрек жоқ.. Қоянды байқаған бүркіт оның
төбесінен айналып ұшып кетпей қояды. Қоян байғұс секіріп, құлап, ... ... ... ... ... тез, қоян ... бір
орында қалшиып тұрып қалады. Жыртқыш оны бассалады, бірақ жеуге ... ... ... ... ... қашып құтылмасын байқаған ол, қанатын
жайып жіберіп өзі әрең жатқан қоянның жанында әрі-бері жүреді. ... ... ... Есін ... қоян ... осы ... жыраның ішімен бұтаның арасына кіріп кетеді. Аңқау бүркіт
қоянның ... ... ... ... көріп, ол жерден іздеп таба алмай,
ашумен қоянды тауып жазасын беруге серт ... ұшып ... ... ... қоян ұшып ... ... ақымақ буркіттін соңынан күліп, қалжыңдап,
көңілді күйімен секіріп, осының алдында ғана өзі жұлып кеткен жас шөбіне
қайта оралады.
8. «Насыбайшы»- ... бұл түрі де ... ... Бұл ... ... ... ... жүрген қарттың қимылын салады. Насыбайға
мас болған биші насыбай салынған шақшасын ... ... да , оны ... ... ... алып ... алақанына құиып, тамсана ұртын ашып
салып жібереді. Басы айналып , айналасындағылар көзіне екеу боп көріне
бастайды. Шаттанған күйде ол айналып би ... ... ... ... ... биі де «Сылқыма» биі сияқты орындаушынын
икемділігін, денесінің, иығының, буындарының айрықша қимылын талап етеді.
9. «Қара құлақ» ... ... ... - ... жастарының жайлау
кешіндегі ойын кезіндегі көңілді айналып билейтің биінің бірі. Оның негізгі
желісі былай: қыздар мен ... қол ... ... ... ... ... ... «момын қой» (қыз) және «қасқыр» (шеңбердің айналасында
жүгіріп жүрген бозбала) . Отарға еніп ... ... ... ... ... ... қасқырды қуады. Алысқа ұзай алмаған қасқыр өзінің
олжасын ... ... ... ... ... ... қашып құтыла
алмаған қасқыр батыл жігіттердің қолына түседі. «Қой» құтқарылды. Ойынға
қатысушылар шаттанып, ән ... би ... ... биі- ... ... тігін тігу, киіз басу, ұршық иіру,
текемет қағу сияқты жұмыстарды істегенде майысқан денесін, қолдың иілген
саусақтарының қимылын ... ... ... ... ... жүріп сипаттайтын
бидің бір түрі. «Келіншек» биі халық арасында кеңінен тенымал би. Көріп
отырғанымыздай билердің мазмұнын халық өз ... ... және де ... ... ортаны эстетикалық жағынан қабылдауын, еңбек нәтижелерін,
адамның мінез-құлқын бейнелеуін көрсеткен.
Жоғарыда атап көрсетілген «Қара жорға», «Ұтыс би», «Қоян мен ... ... ... ... ... ... негізінде автор осы
билерге өнер ұжымдарында әр түрлі қойылымдарды іске асырып, осылардың
негізінде оларды кәсіби хореографиялық өнерді ары қарай дамытуға ... ... ... және ... ... би ... орны мен ... ғасырдың ортасында халықтың материалдық және рухани мәдениетінің
дамуына байланысты Қазақстанның ... ... ... опера және балет,
драма театрларын, хореография мектебін,концерттік ұжымдарды (Қазақконцерт,
филармония), симфониялық және ұлт ... ... ... ... ... ... ... кәсіби деңгейі жоғары би ансамбілін құру алға
қойған мақсаттардың бірі болып ... ... ... би ... ... ... ... Мемлекеттік ән-би ансамблінің» ролі зор болды. Бұл ансамбль 1955 жылдың
қыркүйек айында Украина ССР-нің еңбек ... ... ... ... ... ... өнеріне ән-күй және әсем қимыл қажет десек бұл екеуі халқымызға тән
зор қасйет, қай ... ... кем ... ерекшелік болатын. Қазақ
музыкасының жүйелі әуені, күй ырғағымен тұрмыс-салт жырларының
шарттылықтары ... ... ... үшін ... көзі ... ... жаңа ... ансамбльдің халыққа жақын болуын қолады.
Ансамбльдің алғашқы ізденістері жемісіз болған жоқ. Концерттік
бағдарламасын сол ... ... ... ... құрылған осындай
ансамбльдар үлгісінде дамытты. Ол бағдарламаға вокальды-хореографиялық
композициялар енгізді. Л.Д.Чернышеваның қазақ биі ... ... ... осы ... ... тек жеке би ... биленіп жүрген билер жаңаша
театрландырылған түр алды. Ансамбльдің ... ... ... ... ... және драмалық өнердің синтездік түрде дамуын
шығармашылық бағыты етіп ұстанды.
Еңбек процесің бейнелейтін, колхозды ауыл мен селоның өмірін
суреттейтің жаңа би ... ... ... ... ... үндері
жаңаша естілгендей болды. Бұрын біріңғай қыздар немесе біріңғаи жігіттер
ғана билейтің болса, енді жұптаса ... ... ... орын ала ... ... , ... той» атты ... ауыл және қырман тойының көркі суреттелген. Бұл
композицияларға ансамбль мүшелері түгел қатысып, қыздардың әсем лирикалық,
жігіттердің шапшаң да ширақ билерінен және ... ... ... ... Ал, ... ... тен қана ... өнер көрсеткен.
«Көкпар», «Қазақша күрес», «Жігіттер» биінен және халық әні «Ай ... бұл ... шын ... ансамбльдің шығармашылық шыңына
айналды. 1989 жылы З.Райбаевтың басқаруымен осы ... ... би ... ... ... ... Ансамбльдің репертуарында
жоғарыда көрсетілген үлкен-үлкен вокалды-хореографиялық композициялармен
бірге «Киіз басу» , «Айжан қыз», «Шашу», «Ата толғау», «Шолпы», «Қос алқа»,
«Сылқыма» ... әсем ... ... жылы Алматы облыстық филармониясы жанынан фольклорлық юи
ансамблінің құрылуы осы кезеңнің бір жаналығы болды. Осы жылы ... ... ... ... ... бұл ансамбльдің алдына
қазақ халық биін насихаттау негізгі мақсат болып қойылды. Халық арасында
сақталып қалған көне билерді қалпына ... , ... ... ... ... биі» мен О.Всеволодская-Голушкевичтің «Буын
биінің» сахна төрінен орын алуы заңды құбылыс ... ... ... оның ... ... балетмейстер өнерінің
деңгейіне тікелей байланысты екені белгілі. Осыны түсінген филармония
басшылары еліміздің белгілі өнер қайраткері Шара Жиенқұлованы, Дәурен
Әбіровты шақырып, ел ... ... ... ансамбль репертуарына енгізу
арқылы жас өнер ұжымының сахналық ... ... ... ... ... күні Ш.Жиенқұлованың осы ансамбльге арнап қойған «Айжан қыз»,
«Қазақ вальсі», Ә.Ысмайловтың ... ... ... «Балбырауын», О.Всеволадская-Голушкевичтің «Кербез би», «Киіз
басу» билері тек қана ансамбль репертуарында қалмай жер-жерде оқу
бағдарламаларына енгізіліп жүр. Бүгінгі күні ... ... ... ... кең қанат жаюының өзі балетмейстерлер мен
бишілердің өнерімен тығыз байланысты. ... ... ... ... ... сақтаушы ғана емес бұрынғы мен бүгінгінің арасын
жалғастырушы іспеттес. Осы күні ... ... ... ... , ... ... зор үлес ... атышулы бишілеріміздің қалдырған мұрасы осының
айғағы деп білеміз. Ендеше бүгінде іргесі бекіп , ... ... ... дамуына өз үлесін қосып келе жатқан «Салтанат», «Алтынай» би
ансамблдерінен осы өнердің ғажап үлгісін көріп , одан нәр ... би ... ... ... жайып, көп салалы, кең өрісті өнер ошақтарына
айналды. Көрермен қауымның жоғары эстетикалық талап-талғамына жауап беретін
ансамблдер өзінің ... ... ... бірге сан жағынан
да өсіп, көбейіп келе жатқаны белгілі.
Қазақстанда хореографиялық білім беру.
XX ғасырда қазақ халқының тарихында кәсіби өнердің алар орны ерекше.
Республикада ... ... құру ... ... ... де даму үстінде
болды.
Алғаш балетместар ретінде А.Ардобус (Ибрагимов ... ... ... ... ... ... ... болса, Мәскеуден
келген А.Александровтың шығармашылығы хореография өнерінің нағыз кәсіби түр
алуындағы ерекше құбылыс ... ... ... ... ... ... ... бишілерді дайындауға ден қойған. Қазақтың әйгілі бишісі
Ш.Жиенқұлованы тәрбиелеп, оның шығармашылығына үлкен жол ... да ... ... ... ... ... ... алғашқы
талапкерлерді оқуға қабылдады. Мектептегі оқу жүйелі жолға қойылып,
классикалық, характерлік билермен қатар ырғақ және фортепиано ... ... ... ... ... бола бастады. Олар-Дәурен Әбіров,
Мағзұм Манасов, Әбілқай Сәтенов, Гүлбахрам Ахамбекова, Әсия Сүлейменовалар.
Би өнерін сәтті игеріп жүрген бұл оқушылар кешікпей музыкалық ... ... ... сахнаға шығып жүреді.
Би мектебі оқушыларының репертуарында А.Затаевичтің «Қазақ маршы» мен
П.Чайковскидің «Спящая красавица» балетінің 1-актісіндегі ... ... ... ... ... жылғы өнер онкүндігінде Мәскеу қаласында
Үлкен театр сахнасында өнер көрсетулері.
1933 жылы Қазақ Мемлекеттік драма ... ... ... ... ... ... ... істей бастады. 1934 жылы осы бөлімді
А.Александров басқарды. Сол жылы ... ... ... ... 32 оқушысын
алғаш би бөліміне қабылданып, балет мектебі ашылды.
1937 жылдан бұл мектепті А.Селезнев басқарды. А.Селезневтің тікелей
араласуымен 1938 жылы музыка мектебінен бөлініп ... би ... ... негізін қалады. Міне осы жылдан бастап жылма-жыл
есеп беру концерті осы уақытқа дейін жалғасын тауып келе жатқан салт.
1965 жылы ... ... ... ... ... ашылып,
онда қазақ халық биін кәсіби тұрғыдан
оқып- гізіле бастады. Училище түлектері Алматыдағы Абай
атындағы опера үйрену жүр және ... ... ... ... қалап
отыр.
1965 жылы ашылған эстрада және цирк өнері студиясының ... ... ... ... ... ... биі ... мен
облыстық филармония ұжымдарына бишілер дайындауда үлкен үлес қосып отырған
оқу орны.
Қазіргі таңда Орал, ... ... ... ... ... оқу
орындарында осы би өнері мамандарын дайындайтын кафедралар жұмыс істеуде.
Қазақстанның алғашқы бишілері.
Әубәкір Ысмайлов (1913-1999 ж.ж.) . Қазақ ... ... ... өнер
қайраткері, халық суретшісі Ә.Ысмайлов музыкалық студияның балет ұжымына
1933 жылы келді. Ол ... ... ... музыкалық спектаклін
сахналауда қызу жұмыс жүріп жатқан болатын. Қазақ жігіттерінің биін кәсіби
сахнада бірінші болып орындаған өнерпаз. ... ... ... ... ... эмоциялық Ерекшеліктеоін, өзіне тән би қимылдарын алып
келеді.
Би өнерінің ұлттық дәстүрін өз отбасында ... Бұл ... ... ән ... би билеп, домбыра тартумен қатар қолөнерінің әр
алуан ... ... Ол дене ... ... әзілге негізделген ән мазмұнын,
бүркіт, аю, қоян тағы да басқа басқа аң құстардың мінез-құлқын ... ... ... Мусиннен үйренген. Ысмайл елге белгілі биші әрі сықақшы
болатын. Бұл өнер атадан балаға жалғасып келе ... өнер ... ... Әубәкірдің әкесі ғана билеп қоймаған, оның атасы да бабасы да би
билеген.
Әубәкір бала жасынан той-домалақта бишілердің ... ... ... өзі де осы ... ... жүріп , жер-жерде
билейтін.
Ол білім алып жүрген жерлерінде көркемөнерпаздар үйірмесінің ... бола ... ... да бір ... ... ... ... , ән айтып,
би билейтін.
Алғашқы кәсіби би өнерінің дамуында қазақ билерін қойып, өз білгенін.
М.Арцибашева мен ... да ... ... жалықпады. Қазақстанның
түпкір-түпкірін аралап, би қимылдарын қағаз бетіне түсіріп отырған.
Қазақстанның мемлекеттік филармониясы жанынан ән-би ансамблін құрып, оның
репертуарының қалыптасуында еңбек ... Ұлы Отан ... ... ... ... және ... ... еңбек еткен балетмейстер Г.Березовқа
да ұлттық би өнерін меңгеруде көп көмек көрсетеді. Ә.Ысмайлов белгілі
балетмейстер, хореография өнерінің профессоры ... ... ... ... атты кітап жазып шығарды. Оның бишілік өнері суретшілік
өнерімен қатар жүрді. Осыған байланысты сахнадан кетіп, 1934 жылы Мәскеу
қаласына ГИТИС-ке ... ... ... оны ... соң ... өнері
институтында оқыды. Би өнерінің халықтық үлгісін бүгінгі ұрпаққа жеткізуде
Ә.Ысмайловтың еңбегі ерен.
Гүлшара Жиенқұлова (1912-1991 ж.ж.). ... ... ... ... ... ... ... биші.
Б.Майлиннің «Шұға» спектакілімен кәсіби сахнаға шыққан Шара Қазақстан
хореография өнерінің жарық жұлдызына айналды. 1933 жылы музыкалық студияға
келген Шара ... ... ... ... жұмыс атқарған үш жылдық
тәжірибесі болатын.
Ә.Ысмайловтың би өнерін меңгеруі отбасының дәстүрін жалғастыруға
ұласқан болса, Ш.Жиенқұлова өнерге ... ... жоқ ... ... көп ... отбасында әкесі Жиенқұлдың ықпалы ерекше болатын. Ескі
көзқарастағы қазақ отбасында өнер туралы, соның ішінде артист ... ... айту да ... ... ... XX ... ... қазақ қыздары сияқты Шара да орыс мектебінде білім алу
мүмкіндігіне ие бола алды. Мектепте оқып жүргенде-ақ көркемөнер үйірмесінің
белсенді ... ... Шара ән ... ... ... ... ... би де
билейтін. Ол өзбектің «Шамильдің биі» , «Марьям хон» деген билерді өзі
қойып, өзі билеп ... ... ... ... әсем денелі қыз Алматы
қаласына биші ретінде таныла ... Сол ... оны ... ... эстрадалық концерттерде би билеуге шақыратын.
1929 жылы драма театрының байқауынан сүрінбей өткен Шара жұмысқа
қабылданды. Алғашқы кезде бас рольдерді ... ... ... ол көп ... жеке рольдер ала бастайды. Дегенмен, драма
театрының артисі бола тұра ... ән мен биге ... ... ... ... ... музыкалық студия ашылған бетте сонда жұмысқа ... ... ... ... ... ала ... ... басқарып
отырған балет труппасына ауысқан Шара балетмеистер әрі оқытушы
А.Александровтын ... ала ... ... шеберлігін арттыра түсті.
Талантты Шара көп кешікпей балет ... жеке ... ... ... ... барлық жеке билерді тек Шара ғана
орындайтын болды.
1938 жылы В.Великановтың алғашқы ұлттық «Қалқаман мамыр» балетінде
Мамырдың партиясын биледі. Ал, 1936 жылы ... ... ... ... Шараның аты Бүкіл одақ көлеміне жайылған болатын. Сол күндеоі
басылым беттерінде Шараның өнеріне таң ... ... қаға ... ... ... ... ерекше жарқырай көрінген өкілі ретінде атаққа,
даңққа бөленді.
1940 жылдан бастап эстрадаға ден қойған Ш.Жиенқұлова Қазақстан жеке
орындаушылық мектепті дамытуда да зор үлес ... ... Көп ... ... ... би ... ... істеген Шараның аты Қазақстан мен
қатар басқа да елдерге танылды.
1965 жылы ... хат ... өзі ... ... ... бара
жүріп, хореография училищесінен халық биі бөлімін ашып, онда «Қазақ биі»
пәнін оқу бағдарламасына ... ... ... ... ... ... ... қызметін атқарды. Өмірінің соңына дейін
балетмейстерлік өнерден қол үзбеген Шара өз өнерімен талай қазақ ... өнер ... ... ... еткені сөзсіз.
Балетмейстерлер шығармашылығы.
XX ғасырда қазақ халқының тарихында кәсіби өнердің алатын орны ерекше.
Қазақстанда кәсіби театрлар құру мақсатында хореография ... де ... ... ... ... ... А.Ардобус (Ибрагимов. 1900-1959
ж.ж.) М.Әуезовтың « Айман-Шолпан» пектаклінде билер қойған болса,
Мәскеуден келген А.Александровтың шығармашылығы хореография өнерінің нағыз
кәсіби түр ... ... ... ... ... ... ... алғашқы ұлттық «Қалқаман Мамыр» балетің сахналаған балетмейстер
болса, А.Чекрыгин «Көктем» балетін қойды. Осылай басталған хореография
өнері даму жолында үлкен табыстарға жетіп отыр.
Алғашқы ... ... ... күнге жетпегенімен Д.Әбіров,
З.Райбаев, М.Тілеубаев, Ж.Байдаралиндер әр жылдары ұлттық тақырыпта
балеттер қойды.
Балетмейстерлерде көркемөнер суреткері ... ... ... азық
беруде үлкен роль атқаратын өнерпаз. Балетмейстер-әдебиеттен,
драматургиядан, сурет және қолөнерден хабардар жан-жақты білімді адам
болғанда ғана үлкен шығармашылыққа бара ... Оның ... өнер ... орасан зор деуге болады.
Балетсмейстердің еңбегі жөнінде XVI ғасырда Жан Жорж ... ... ... ... ... қалдырды. Қанша ғасыр өтсе да осы
теоретиктердің тұжырымдары өзектілігін жоғалтқан емес.
Қазақстанда балетмейстерлік өнердің ... ... ... ... ... алып, елге оралуымен байланысты болды.
Дәурен Тастанбекұлы Әбіров (1923-2001 ж.ж.).
Қазақстанның Халық артисі, Қазақстан өнер ... ... ... ... ... ... түлектерінің бірі Д.Т.Әбіров
қазақ ұлтынан шыққан бірінші белетмейстер. Ол Мәскеуден ГИТИС-ті
бітіріп келген ... 1951 ... ... ... ... би ... ... етті. Ол «Старик Хаттабыч», «Қамбар ... ... ... Баян Сұлу» балеттерін Абай атындағы опера және балет
театрынын сахнасына шығарды. Осы ... ... , ... ... Айболит», «Легенда о любви», «Берег счастья»,
т.б. орыс, ... ... ... Сонымен қатар «Қыз Жібек»,
«Ыстық көл», «Біржан Сара», «Жалбыр», «Назгүм» операларында да ... би ... ... үлкен үлес қосқан Д.Әбіров
филармония артистері мен ансамбльдерге де ... ... ... ... қалдырды. «Ұтыс би», «Қоштасу», «Балбырауын», «Алтынай» сияқты
билері өзіндік қолтанбасымен ерекшеленген ... ... ел ... алтын қорға енді.
Сонымен қатар республикада хореографиялық жоғары ... ... бірі ... ... ... қыздар педагогика
институтында хореография бөлімін ... ... өнер ... би» пәнінен дәріс беріп, өмірінің ... ... ... ... ... ұстаз.
Заурбек Молдағалиұлы Райбаев.
Қазақстанның Халық артисі, Қазақстан өнер қайраткері,
балетмейстер.
Кең тынысты, ... ... ... ... биші З.Райбаев
қазақстан хореография мектебінін ... ... ... ... ... келген жылдары театр репертуарындағы балет
спектакльдеріндегі барлық басты партияларды биледі. 1954-1958 ... ... ... ... ... («Лебединое озеро»),
Базиль («Дон Кихот»), Нұралы, Вацслав («Бахчисарайский фонтан»), Шурале
(«Шурале»), ... ... ... ... ... Сол
кезендерде «Танец золотого орла» биі З.Райбаев орындауында танымал
билердің бірі ... ... ... биші бола тұра ол ... ... ... ұштастыруды ұиғарды. ГИТИС-ті
бітіріп келген З.Райбаевтың ... бір ... ... ... ... ... де ... және Равельдің
«Болеро» балеттері енді. Балетмейстердің бғл ... ... жаңа жол ... бір ... ... Ұйғыр халқының
алғашқы балеті болып есептелінетін Қ.Қожамияровтың ... ... 1968 жылы ... 1974 жылы ... репертуары
Кеңес хореография өнерінің шыңына айналған ... ... ... Бұл ... ... Үлкен театрында қойған
Ю.Григаровичтің редакциясының негізінде балетмейстер З.Райбаев ... ... ... ... би» , «Шолпы», «Асатаяқ» билері
Қазақстанның түкпір-түкпірінде би ансамбльдерінің репертуарына ... ... ... халық артисі, Мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... жарқын
өкілдерінің бірі Болат Ғазизұлы Аюханов. Ол балетмейстерлік өнерге
алдыңғы ... ... ... Оқу ... ... ... классического белета» деп аталынды да оған концкрттік
миниатюралар кірді. ... ... үш ... «Қыз ... ... Ш.Жиенқұловамен бірігіп қойды. ... ... ... ие болды.
1967 жылы «Алматының жас балеті» ансамблін құрып, осы уақытқа
дейін ... ... ... ... 1967 жылдан бермен қарай 100-ден аса концерттік
номерлер, ... ... ... ... ... ... ... Щедрин), «Қазақ сувенирлері» (Булгаровский),
«Шыңғыс хан» тағы да көптегне ... ... ... күні ... отау ... ... қатайған «Алматының жас балеті»
Мемлекеттік академиялық би ... ... ... Осы жылдар аралығында
Б.Аюханов алдынан бірнеше буын ... ... ... ... академиясында оқытушылық қызмет атқара жүріп, өзінің театрында
жемісті еңбек етіп жүрген ... ... осы ... ... ... да көп көңіл бөледі.
Қазақстан хорегорафия өнері ... де ... ... ... ... ... буын ... осы өнердің
Республикамызда дамуында зор еңбек сіңірді.
Орындаушылар өнері.
Қазақ балет ... ... мен ... әр ... ... орындаушылардың хореография өнерінің дамуына қосқан үлестері
ерекше болды. Ш.Жиенқұловада, ... ... ... ... осы өнер
кқптеген орындаушыларды елге танытты. Осыдан 70 жылдай уақыт ... ... ... училищесінің түлектері театрға келіп, өз
өнерлерін жан-жағынан көрсете алатын мүмкіндікке ие. ... ... Сара ... ... ж.ж.). ... халық артисі, белгілі балерина, оқытушы. С.Көшербаева
1952 жылы Алматы хореография училищесің ... ... биші ... Жас ... ... дарыны мен еңбекқорлығы байқаған театр
басшылары оны Ленинград училищесіне білім жетілдіру ... ... 1954 жылы елге ... Сара ... балет өнерінің балаң
кезіңде аянбай еңбек еткенінің арасында Одақ ... ... ... ... ... ... «Медный всадник»
балетіндегі Параша партиясын билеген Сара ... ... ... спектакільдерінде басты партияларды орындаған. Оның
орындауындағы Одетта, Одилия («Лебедтное озеро»), ... ... ... ... ... («Дон-Кихот»), Мария
(«Бахчисарайский фонтан»), Жизель («Жизель»), ... ... ... Баян ... ... ... Эгина («Спартак»), Құралай
(«Достық жолымен»), Махмут ... т.б. ... ... ... би ... қол жеткізген табыстары. Артистің бишілік
өнері әсем де мәнерлі қимылмен, үздік би ... ... ... ... ... ... ... халық артисі, Мемлекеттік және Жастар сыйлығының иегері.
Мәскеуде ... ... ... ... ... лауреаты. 1966 Мәскеу хореография ... ... ... ... ... ... ... театрының өркен
жауында ерекше орын олған биші. Оның жоғары деңгейіндегі
орындаушылық ... мен ... ... бар ... ... ... жігіттер биіне жаңа леп әкелді. Р.Баповтың ... ... ... қуақы-ойнақылығымен есте қалса, «Спартак»
балетіндегі Спартак ролі ержүрек сарбаз ретінде ... орын ... Ал ... толы ... ... ...... красавица»), Альберті («Жизель»), Қозысы
(«Қозы Көрпеш-Баян Сұлу») артистің ішкі дүниесімен ... ... ... шет ... ... ... ... жоғары
деңгеййде көрсетіп қана қоймай Қазақ деген ... ... ... ... ... жылы ... ... бірге Мәскеу хореография
училищесін бітіріп Қастеева Зареме Ахметқызы, Байсейітова ... ... ... ... келіп қосылды. Театр труппасының
жеке бишілер құрамының деңгейі ... ... ... ... ... Ахметқызы Қазақстан Республикасының халық
артисі, Бүкілодақтық жастар сыйлығының ... ... ... ... және балет театрында ... ... ... ... Көрпеш- Баян Сұлуда»), Никия ... ... ... ... ... ... құланда»),
Әлия(« Әлияда») тағы басқа да театр репертуарындағы ... ... ... ... ... ... Республикасының халық
әртисі, Бүкілодақтық балет артистері байқауының ... ... ... ... ... ... ... орындаған Р.Байсейітова шығармашылығы сәтті жалғасын ... ... мен ... ... ... («Дон-Кихот»),
Одетта, Одиллия («Лабадиное озеро»), Жизель («Жизеоль»), Эгина
(«Спартак»), Мария («Бахчисарайский фонтан») т.б. ... ... ие ... Гулжан Үсенбекқызы, Қазақстан Республикасының халық
әртисі, ... ... ... Мемлекеттік «Дарын»
сыйлығының иегері. Мәскеу хореография училищесің бітіріп, Абай
атындағы ... және ... ... ... алынды. XX ғасырдаң 80-90
жылдарында театрдың жетекшісі бишісі ретінде танылған ... ... ... ... және кино өнері институтының
хореография режиссурасы факультетін бітіріп, театрдың балет ... және осы ... ... ... ... ... ... 1982 жылдан театр сахнасында ... ... ... ... орыс және ... ... балеттеріндегі
басты кейіпкерлердің партияларын биледі.
Қорытынды.
Жүргізілген зерттеулер ... ... және ... ... ... әр ... деректердің басын құрап, олардың
негізгі бағытымен даму кезеңдерін анықтауға, ... ... ... ... ... негізінде автор төмендегідей тоқтамдарға
келді:
I. Қазақ халқының би фольклоры ... ... ... ... мен ... ... тамыры тереңде жатыр.
Қазақтарда жаппай, әнге қосып билейтін, сондай-ақ дара ... ... де ... Көне ... ... ретінде айдың
жарығы мен оттың жанында қол ... ... ... ... ... ойындарын «Айгөлек» , «Қара құлақ» , «Соқыр теке»
және т.б. атап ... ... Бұл ... ... ... ... ... дамуымен бірге би де өмірдің көркем бейнесі
ретінде дамып, өзінің ... ... ... ... ... ... ... би түрлері.
Бізге жеткен билер қазақ халқының ... ... ... жоқ. Бұл халықтың көшпенді өміріне тұрмыстың ауыртпалығына
байланысты болды.
I I. Қазақтың ұлттық ... ... ... ... бұрын арнаулы түрде ешқашан зерттелген ... ... ... дүнйеге келуі маман- хореографтардың шақырылуына
байланысты болды, олар ... ... ... сахнаға шығуына көп
септігін ... ... олар ... ... қазақтың ұлттық
хореографиясы жоқ ұлттық дәстүрлер мен және әр ... ... ... ... ... ... негізгі көркем құралдары, қол
арқылы қимыл ... ... ТМД ... ... республикаларының
ұлттық хореографиясын тән болатын, сондай-ақ ... ... ... ... аяқ қимылдары (ауыспалы және ... ... ... Қазақ сахна билерінің көркемдік
кұралдарының ... даму ... ... ... күрделі техникалық
элементтерін ендіру болды. ... ... ... ... ... ... бағдарламаларда қазақтың
бірқатар тамаша сахналық билері, атап айтқанда «Былқылдақ» ,
«Балбырауын» , ... , ... т.б. ... ... Бұл ... қазақ
режиссёрларының ізденісі нәтижесінде дүниеге келді. Олар сазгерлер
мен балетмейстерлерге ... ... ... көп ... ... қазақ би театрында бастау алған бағыт пен ... ... ... да ... ... етек ... I I. Социалистік құрылыс жағдайында қазақ ... ... ... орыс ... ... ... көмегі көп болды.
Республикамызда ұлттық кадрлар ... үшін ... ... ... ... топ ... пен Мәскеудің
хореографиялық училищесінде білім алтын болды, Алматыда
хореографиялық мектеп ашылды, ... ... ... ... ... ... ... жылдан бастап Абай атындағы ... ... және ... ... ... ... білім алған әртістермен ... ... ... ... ... және Мәскеудің
хореографиялық училищелерің және А.В.Луначарский атындағы ГиТиС-тің
хореография кафедрасының балетмейстер бөлімдерін ... ... 19-20 жыл ... ... өзінің ұлттық хореографиялық
өнері дүнйеге келді, хореографиялық оқу орындары ... ... мен ... және ... ... ... ... билерің ары қарай ... ... ... ... үшін қазақ халқының би ... ... ... алынды.
Жиналған деректер өңделіп, кәсіби сахнаға ... ... ... ... билер қазақ ұлттық- сахналық билерінің
негізін құрай бастады.
Қазақ ұлттық-сахналық билерін ... және ... ... және көрші республикалардың мамандары ... ... ... ... ұлттық билері» атты кітап жарық көріп,
онда қазақ ... ... ... ... бидің сипаты және
барлық қимылдар нақты сарапталып берілген.
IV. ... ... ... ... би
ансамбльдері, эстрадалық ансамбльднр, ұлттық хорлар және ұлттық
театрлар (драиалық, балет, музыкалық-драмалық) ... ... ... ... ... ... ... өнердің жанашырлары, ауыл
жұмысшылары, зиялы қауым, жастар мен мектеп оқушылары ... Бұл ... ... ... ... ... орын ... Көркемдік саладағы өздігінен құрылған ұжымдар енді
фольклорлық-этнографиялық емес, халықтық-сахналық сипатқа ие ... ... ... ... халық билерін ғана емес,
балеттер қойып ... ... ... ... ... өткен қазақ әдебиеті мен өнерінің бірінші және
екінші онкүндіктері арқасында, Абай ... ... және ... ... би ансамбльдерінің, хореографиялық ұжымдардың
гастрольдері, сондай-ақ Қазақстандық көркемөнерпаздар өз өнерлерін
көрсетуі ... ... ... ... шет елдерге танымал
болды. Қазақ хореография шеберлері, халық ... ... ... ... Еуропаның, Африканың, Американың
көптеген елдерінде болып қайтты.
Енді қазақ билерін басқа ... ... ... ұхымдарының репертуарларынан да көруге болды.
Бұрын өрісін кең жая алмаған қазақ ... биі ... ... ... бастап халықтың рухани мәдениетін дамыту ... ... ... ... ... ... түрі
жаңартыла қайтарылып отыр. Қазақ биі өз халқының ... ... ... ... қанағаттандыра алатындай дәрежеге көтеріліп,
көркемөнерпаздар ұжымдары мен кәсіби сахнада мол орын ... би ... әлі де ... ... куәсі болып, ары
қарай дамып ... ... ... Жаңа ... ... ... қазақ ұлттыұ-сахналық билерін қазіргі қазақ халқының өмірімен
байланыстыра бейнелеу. ... ... ... ... ... бай ... асыл тастары Қазақстан аймағында ғана
емес, басқа жерлерде де шашудай шашылып ... ... ... өнер ... ... республикамыздың хореография
өнерінің қазынасына қосуы қажет. Қазақ халқының осы заманғы ... ... ... билерін одан ары дамыта түсудегі
басты мақсат ... ...

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай Құнанбаев4 бет
Абай Құнанбайтың өмірі мен шығармашылығы7 бет
Жалайыр Қосымұлы Қадырғали (1530-1605)8 бет
Қаз дауысты Қазыбек4 бет
Қазақ қоғамындағы билердің ролі12 бет
Қазыбек би22 бет
Әйтеке бидің қоғамдық-саяси көзқарасы5 бет
Бұқар жырау4 бет
Мөңке би8 бет
Қазақ би өнерi9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь